Sukta 56
Sukta 6.56
Bharadvāja
Pūṣan
Triṣṭubh (contextual; verify)
पुषणाला उद्देशून रचलेले हे लघु सूक्त मार्गदर्शन, संरक्षण आणि सर्वांगीण कल्याण यासाठी प्रार्थना करते. देव केवळ नावं-ओळखींच्या बाह्य वर्णनांनी पकडला जात नाही; खरे ओळखणे आणि जगण्यातून घडलेले नाते यांद्वारेच तो जाणवतो, असा याचा आग्रह आहे. बाह्य परिभाषांपलीकडे पुषणाचे स्वरूप सूचित करून ते सुरू होते, उपासकाचा संकल्प सफल व्हावा अशी याचना करते, आणि आज व उद्या सुरक्षितता व पूर्णत्व लाभो अशी स्पष्ट आशीर्वादवाणी देऊन समाप्त होते.
Mantras
Mantra 1
य एनमादिदेशति करम्भादिति पूषणम् । न तेन देव आदिशे ॥
जो त्याला ‘करम्भ (अर्पण) मधला पूषण’ असे केवळ नावाने दाखवतो, त्या नाममात्र निर्देशाने देवाचा खरा बोध होत नाही; तो अंतःकरणातील ओळखीने जाणवतो, फक्त उपाधीने नाही.
Mantra 2
उत घा स रथीतमः सख्या सत्पतिर्युजा । इन्द्रो वृत्राणि जिघ्नते ॥
आणि खरोखर तो—रथींमध्ये श्रेष्ठ, सख्यभाव व युजा (जोड/योग) यांद्वारे सत्पति—इंद्र, वृत्रांना (अडथळा आणणाऱ्या शक्तींना) ठार करतो; तो आपल्या प्रगतीचा मार्ग मोकळा करतो.
Mantra 3
उतादः परुषे गवि सूरश्चक्रं हिरण्ययम् । न्यैरयद्रथीतमः ॥
आणि तिथे, त्या खडबडीत गो-क्षेत्रावर, सूर्याने सुवर्णमय चक्राला गती दिली; रथींमध्ये श्रेष्ठाने ते खाली उतरवून सुव्यवस्थित गतीत प्रवाहित केले—कठीण पदार्थातही तेजस्वी ऋत-क्रम प्रस्थापित करत.
Mantra 4
यदद्य त्वा पुरुष्टुत ब्रवाम दस्र मन्तुमः । तत्सु नो मन्म साधय ॥
हे पुरुष्टुत, हे दस्र, हे मन्तुमान्! आज आम्ही तुला जे वचन म्हणतो—ते आमच्यासाठी सिद्ध कर; आमच्या मनातील संकल्प यथार्थ बोधात सफल कर.
Mantra 5
इमं च नो गवेषणं सातये सीषधो गणम् । आरात्पूषन्नसि श्रुतः ॥
आणि विजयासाठी किरणे (गव) शोधणारी ही आमची गोवेषण—पुढे झेपावणारा हा गण; हे पूषन्, जवळून ऐक; तू प्रत्युत्तर देणारा म्हणून प्रसिद्ध आहेस.
Mantra 6
आ ते स्वस्तिमीमह आरेअघामुपावसुम् । अद्या च सर्वतातये श्वश्च सर्वतातये ॥
आम्ही तुझ्याकडून स्वस्ति मागतो—अघ (अनिष्ट) दूर ठेवणारी आणि सत्य वसु (समृद्धी) जवळ आणणारी; आजही सर्वतातीसाठी, उद्याही सर्वतातीसाठी.
Frequently Asked Questions
Pūṣan is the Vedic guide and nourisher who protects travelers, helps one reach the right goal, and brings practical welfare—safety, prosperity, and right attainment.
It suggests that merely calling the god by a label does not truly reveal him; real knowing comes through inner recognition, devotion, and lived connection.
It asks for continuous well-being—protection from harm, nearness of true wealth, and complete welfare that extends beyond the present moment into the next day.
Ask anything about Sukta 56 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.