Sukta 55
Sukta 6.55
Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (Mandala 6 attribution)
Unclear from provided excerpt alone; dual address (vām) with ‘napāt’ and ‘āghṛṇe’ suggests a paired power; often such epithets can touch Pūṣan/Agni/Sūrya lineages—requires confirmation from full sukta 6.55 header in a critical index
Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)
हे लघु सूक्त मुख्यतः ऋताच्या योग्य गतीचा मार्गदर्शक व रक्षक अशा पूषनाचे स्तवन करते. त्याला “ये” असे आवाहन करून, उपासकाला सुरक्षितपणे नेणारा सारथी होण्याची विनंती केली आहे. प्रवास व जू (पूषनाचा बकर्यांनी ओढला जाणारा रथ) अशी प्रतिमा येते; तसेच बंधनांतून मुक्ती आणि जीवनमार्गांवर समृद्ध, तेजस्वी मार्गदर्शन मिळावे अशी अंतःस्थ प्रार्थना यांत गुंफलेली आहे.
Mantras
Mantra 1
एहि वां विमुचो नपादाघृणे सं सचावहै । रथीॠतस्य नो भव ॥
हे विमोचन-नपात्, हे अघृणि (दीप्तिमान), आमच्याकडे ये; तुझ्याशी सख्यभावाने आम्ही एकरूप होऊ. आमच्यासाठी ऋत (सत्य-व्यवस्था)चा रथी हो.
Mantra 2
रथीतमं कपर्दिनमीशानं राधसो महः । रायः सखायमीमहे ॥
आम्ही मित्र म्हणून त्या परम रथीतमाला मागतो—कपर्दिन् (जटाधारी/केशगुंफित) सामर्थ्य-वाहक, महान् राधस् (दान-समृद्धी)चा ईशान, आणि रयि (अंतर-धन)चा सहचर.
Mantra 3
रायो धारास्याघृणे वसो राशिरजाश्व । धीवतोधीवतः सखा ॥
हे अघृणि (दीप्तिमान), तू रयि-ची धारा आहेस; उत्तम वासस्थानाचा राशी आहेस. हे अजाश्व, तू ध्यानीजनांचा सखा—सतत प्रयत्नशील विचारवंताचा मित्र आहेस.
Mantra 4
पूषणं न्वजाश्वमुप स्तोषाम वाजिनम् । स्वसुर्यो जार उच्यते ॥
आता आपण पूषण अजाश्व—तो वाजिन्, बल-समृद्धीचा दाता—याची स्तुती करू. तो ‘स्वसुर्या’ (दीप्त भगिनी)चा जार (प्रियकर) म्हणून ओळखला जातो—जो तेजस्वी उषेत अनुरक्त राहतो.
Mantra 5
मातुर्दिधिषुमब्रवं स्वसुर्जारः शृणोतु नः । भ्रातेन्द्रस्य सखा मम ॥
मी मातृच्या निकट-आधाराला (दिधिषु) हे वचन उच्चारले; स्वसुर्याचा जार आमचे म्हणणे ऐको—तो इंद्राचा भ्राता आणि माझा सखा आहे.
Mantra 6
आजासः पूषणं रथे निशृम्भास्ते जनश्रियम् । देवं वहन्तु बिभ्रतः ॥
सुसंयोजित अजांनी रथावर पूषणाला नेवो—तो पूषण, जो जनश्री (लोक-तेज) आहे. त्या देवाला, त्याला धारण करून, वाहून नेवोत.
Frequently Asked Questions
The hymn resolves into praise of Pūṣan. While the opening uses a dual-address style, later verses explicitly name Pūṣan and use his characteristic imagery (like the goat-drawn chariot).
It means the deity is asked to lead the worshipper’s movement according to ṛta—truth, right order, and the straight path—so actions and journeys reach a good end without going astray.
Goats are Pūṣan’s traditional draft animals in Vedic imagery. They symbolize practical, steady conveyance and the safe carrying of divine guidance into real-world travel and daily life.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.