Sukta 55
Sukta 6.55
Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (Mandala 6 attribution)
Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)
हे लघु सूक्त मुख्यतः ऋताच्या योग्य गतीचा मार्गदर्शक व रक्षक अशा पूषनाचे स्तवन करते. त्याला “ये” असे आवाहन करून, उपासकाला सुरक्षितपणे नेणारा सारथी होण्याची विनंती केली आहे. प्रवास व जू (पूषनाचा बकर्‍यांनी ओढला जाणारा रथ) अशी प्रतिमा येते; तसेच बंधनांतून मुक्ती आणि जीवनमार्गांवर समृद्ध, तेजस्वी मार्गदर्शन मिळावे अशी अंतःस्थ प्रार्थना यांत गुंफलेली आहे.
Mantras
Mantra 1
एहि वां विमुचो नपादाघृणे सं सचावहै । रथीॠतस्य नो भव ॥
हे विमोचन-नपात्, हे अघृणि (दीप्तिमान), आमच्याकडे ये; तुझ्याशी सख्यभावाने आम्ही एकरूप होऊ. आमच्यासाठी ऋत (सत्य-व्यवस्था)चा रथी हो.
Mantra 2
रथीतमं कपर्दिनमीशानं राधसो महः । रायः सखायमीमहे ॥
आम्ही मित्र म्हणून त्या परम रथीतमाला मागतो—कपर्दिन् (जटाधारी/केशगुंफित) सामर्थ्य-वाहक, महान् राधस् (दान-समृद्धी)चा ईशान, आणि रयि (अंतर-धन)चा सहचर.
Mantra 3
रायो धारास्याघृणे वसो राशिरजाश्व । धीवतोधीवतः सखा ॥
हे अघृणि (दीप्तिमान), तू रयि-ची धारा आहेस; उत्तम वासस्थानाचा राशी आहेस. हे अजाश्व, तू ध्यानीजनांचा सखा—सतत प्रयत्नशील विचारवंताचा मित्र आहेस.
Mantra 4
पूषणं न्वजाश्वमुप स्तोषाम वाजिनम् । स्वसुर्यो जार उच्यते ॥
आता आपण पूषण अजाश्व—तो वाजिन्, बल-समृद्धीचा दाता—याची स्तुती करू. तो ‘स्वसुर्या’ (दीप्त भगिनी)चा जार (प्रियकर) म्हणून ओळखला जातो—जो तेजस्वी उषेत अनुरक्त राहतो.
Mantra 5
मातुर्दिधिषुमब्रवं स्वसुर्जारः शृणोतु नः । भ्रातेन्द्रस्य सखा मम ॥
मी मातृच्या निकट-आधाराला (दिधिषु) हे वचन उच्चारले; स्वसुर्याचा जार आमचे म्हणणे ऐको—तो इंद्राचा भ्राता आणि माझा सखा आहे.
Mantra 6
आजासः पूषणं रथे निशृम्भास्ते जनश्रियम् । देवं वहन्तु बिभ्रतः ॥
सुसंयोजित अजांनी रथावर पूषणाला नेवो—तो पूषण, जो जनश्री (लोक-तेज) आहे. त्या देवाला, त्याला धारण करून, वाहून नेवोत.
Frequently Asked Questions
The hymn resolves into praise of Pūṣan. While the opening uses a dual-address style, later verses explicitly name Pūṣan and use his characteristic imagery (like the goat-drawn chariot).
It means the deity is asked to lead the worshipper’s movement according to ṛta—truth, right order, and the straight path—so actions and journeys reach a good end without going astray.
Goats are Pūṣan’s traditional draft animals in Vedic imagery. They symbolize practical, steady conveyance and the safe carrying of divine guidance into real-world travel and daily life.
Ask anything about Sukta 55 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
