
Sukta 5.53
Atri (Atraya tradition) — commonly associated with Mandala 5 hymns
Maruts
Trishtubh (probable for RV 5.53; verse-level confirmation recommended)
ऋग्वेद ५.५३ हे मरुतांना अर्पण केलेले जोशपूर्ण स्तुतिगीत आहे. रथांवरून धावणारी त्यांची झेप, गडगडणारे तेज आणि जीवनदायी पावसाचे वरदान कवी गौरवितो. नद्या व प्रदेश ओलांडताना त्यांना कोणताही अडथळा येऊ नये, ते धर्मनिष्ठ नेता सुदासाच्या बाजूने उभे राहावेत, आणि उपासकाच्या समुदायाला संरक्षण, बळ व मंगल अनुग्रह द्यावा, अशी तो विनंती करतो.
Mantra 2
ऐतान्रथेषु तस्थुषः कः शुश्राव कथा ययुः । कस्मै सस्रुः सुदासे अन्वापय इळाभिर्वृष्टयः सह ॥
रथांवर उभे असलेले हे—त्यांची वार्ता कोण ऐकली, आणि ते कसे गेले? ते कोणासाठी धावून निघाले? सुदासाच्या पाठोपाठ, पोषण-शक्तींनी युक्त जलधारा आणि वर्षाव—सर्व मिळून—प्रवाहमान होऊन उसळतात.
Mantra 3
ते म आहुर्य आययुरुप द्युभिर्विभिर्मदे । नरो मर्या अरेपस इमान्पश्यन्निति ष्टुहि ॥
ते मला म्हणाले: ‘मद (आनंद-उन्माद) अवस्थेत आपल्या प्रकाशांसह आणि विविध शक्तींनी युक्त होऊन जे समीप आले आहेत—ते नर, ते तरुण वीर, निष्कलंक—त्यांना पाहा; आणि अशाच रीतीने स्तुती करा.’
Mantra 4
ये अञ्जिषु ये वाशीषु स्वभानवः स्रक्षु रुक्मेषु खादिषु । श्राया रथेषु धन्वसु ॥
जे वेगवान शक्तींमध्ये आहेत, जे गर्जन-ध्वनींमध्ये आहेत—स्वयंप्रकाश—माळांमध्ये, सुवर्णाभूषणांमध्ये, दीप्त अलंकारांमध्ये; आपल्या रथांवर शोभायमान, आपल्या विस्तीर्ण मार्गांवर.
Mantra 5
युष्माकं स्मा रथाँ अनु मुदे दधे मरुतो जीरदानवः । वृष्टी द्यावो यतीरिव ॥
तुमच्या रथांच्या मागोमाग—खरोखर—मी माझा आनंद ठेवतो, हे मरुतांनो, शीघ्र दान देणाऱ्यांनो. प्रवाशांसारख्या वर्षाधारा आकाशांतून चालतात.
Mantra 6
आ यं नरः सुदानवो ददाशुषे दिवः कोशमचुच्यवुः । वि पर्जन्यं सृजन्ति रोदसी अनु धन्वना यन्ति वृष्टयः ॥
दात्याकडे ते येतात—हे बलवान, सुदानव—दिव्य कोश खाली उतरवीत. ते पर्जन्याला मुक्त करतात; दोन्ही लोक विस्तारतात, आणि विस्तीर्ण मार्गानुसार वर्षाधारा पुढे सरकतात.
Mantra 7
ततृदानाः सिन्धवः क्षोदसा रजः प्र सस्रुर्धेनवो यथा । स्यन्ना अश्वा इवाध्वनो विमोचने वि यद्वर्तन्त एन्यः ॥
ते (मरुत्) भेदून पुढे जात—नद्यांप्रमाणे—अंतराळ-प्रदेशांना मथत, दुधाळ गायींसारखे वेगाने धावतात. मार्गावर घाम गाळणाऱ्या अश्वांसारखे, बंधन सैल होताच त्या उतावळ्या शक्ती वेगळ्या होऊन पसरतात.
Mantra 8
आ यात मरुतो दिव आन्तरिक्षादमादुत । माव स्थात परावतः ॥
हे मरुतांनो, द्युलोकातून, अंतरिक्षातून, आणि जे निकट आहे तिथूनही या; दूरच्या परावतामध्ये उभे राहू नका.
Mantra 9
मा वो रसानितभा कुभा क्रुमुर्मा वः सिन्धुर्नि रीरमत् । मा वः परि ष्ठात्सरयुः पुरीषिण्यस्मे इत्सुम्नमस्तु वः ॥
रसा, अनितभा, कुभा आणि क्रुमु—या प्रवाहांनी तुमची गती मंदावू नये; सिन्धूने तुम्हाला परत फिरवू नये; समृद्धीने परिपूर्ण सरयू तुमच्या भोवती अडथळा होऊन उभी राहू नये. आमच्यासाठी निश्चयच तुमचे ‘सुम्न’—अनुग्रह—असो.
Mantra 10
तं वः शर्धं रथानां त्वेषं गणं मारुतं नव्यसीनाम् । अनु प्र यन्ति वृष्टयः ॥
तुमच्या रथांचा तो वेगवान समूह—कर्मांत सदैव नूतन असा मारुतगण—त्याच्या पाठोपाठ पावसाच्या धाराही पुढे सरकतात.
Mantra 11
शर्धंशर्धं व एषां व्रातंव्रातं गणंगणं सुशस्तिभिः । अनु क्रामेम धीतिभिः ॥
त्यांचा-त्यांचा शर्ध, त्यांचा-त्यांचा व्रात, त्यांचा-त्यांचा गण—सुशस्ति (सु-रचित स्तुती) आणि धीती (दीप्त विचार) यांच्या साहाय्याने, पाऊलोपाऊल आपण त्यांचा अनुक्रमे पाठपुरावा करू.
Mantra 12
कस्मा अद्य सुजाताय रातहव्याय प्र ययुः । एना यामेन मरुतः ॥
आज मरुत कोणाकडे निघून गेले आहेत—कोणत्या सुजात (सुप्रसूत) कडे, कोणत्या रातहव्य (यज्ञ-हवी धारण करणारा) कडे? या त्यांच्या याम (गमन) ने, या अग्रसर मार्गाने?
Mantra 13
येन तोकाय तनयाय धान्यं बीजं वहध्वे अक्षितम् । अस्मभ्यं तद्धत्तन यद्व ईमहे राधो विश्वायु सौभगम् ॥
ज्या अक्षय (अक्षिति) धान्य-बीजाला तुम्ही बालक व संततीसाठी वहन करता—तेच आम्हांस द्या. आम्ही तुमच्याकडून जे ‘राधस्’ (अनुग्रह-समृद्धी) मागतो—सर्व-आयुष्याचे सौभाग्य, संपूर्ण जीवनाचा विस्तार करणारे कल्याण—ते आम्हांस प्रदान करा.
Mantra 14
अतीयाम निदस्तिरः स्वस्तिभिर्हित्वावद्यमरातीः । वृष्ट्वी शं योराप उस्रि भेषजं स्याम मरुतः सह ॥
तुमच्या स्वस्तींनी (रक्षणांनी) आम्ही निंदा व दोषारोप यांपलीकडे जाऊ; अपवाद व वाकडी वैरभावना दूर फेकू. हे आपः (जलदेव्या), शांती व विस्तीर्ण आनंदाचा वर्षाव करून औषधासारखा उपचार आणा; हे मरुतांनो, त्या सुसंवादात आम्ही तुमच्यासह असू.
Mantra 15
सुदेवः समहासति सुवीरो नरो मरुतः स मर्त्यः । यं त्रायध्वे स्याम ते ॥
हे नर मरुतांनो, ज्याचे तुम्ही त्राण करता—तोच हा मर्त्य सु-देव (देवकृपेने युक्त), महा-आनंदात विस्तीर्ण, आणि सु-वीर (वीरशक्तीने संपन्न) होतो. आम्ही तुमच्याच त्या जनांपैकी असू—असे होवो.
Mantra 16
स्तुहि भोजान्त्स्तुवतो अस्य यामनि रणन्गावो न यवसे । यतः पूर्वाँ इव सखीँरनु ह्वय गिरा गृणीहि कामिनः ॥
या स्तोत्यानं पुढे सरकणाऱ्या यात्रेत त्या भोज (उदार) मरुतांची स्तुती करा—जशी कुरणासाठी हंबरत असलेली गाई. जिथे तू आहेस तिथूनच त्यांना पूर्वीच्या मित्रांसारखे हाक दे; हे कामिन (अभिलाषी), आपल्या गिरा (वाणी)ने त्यांचे गुणगान कर आणि मरुत-शक्तींना जवळ आण.
The Maruts are a powerful group of storm deities—youthful, radiant, and chariot-borne—whose thunder, wind, and rain bring both protection and nourishment.
The poet asks that no great rivers or boundaries obstruct the Maruts’ movement, meaning: may the divine help arrive without delay or hindrance, wherever it is needed.
Along with rain and protection, the hymn repeatedly aims at the Maruts’ “sumnam”—their gracious favour—so the community gains strength, prosperity, and safety.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.