Sukta 54

Mantra 1

प्र शर्धाय मारुताय स्वभानव इमां वाचमनजा पर्वतच्युते । घर्मस्तुभे दिव आ पृष्ठयज्वने द्युम्नश्रवसे महि नृम्णमर्चत ॥

हे स्वभानव (स्वयं-दीप्त) जनहो, मरुत-शर्धेसाठी ही वाणी पुढे न्या—हे पर्वतच्युत (पर्वतजन्य) मरुतांनो—सूर्य-तापाच्या स्तोताकडे. यज्ञाचा पृष्ठ-आधार असलेल्या, द्युम्नश्रवस् (दीप्त-यशस्वी) त्या महिमानासाठी महान नृम्ण (वीर-बल/पुरुषार्थ) अर्चा करा.

Mantra 2

प्र वो मरुतस्तविषा उदन्यवो वयोवृधो अश्वयुजः परिज्रयः । सं विद्युता दधति वाशति त्रितः स्वरन्त्यापोऽवना परिज्रयः ॥

तुमच्यासाठी, हे मरुतांनो, ही स्तुती पुढे जावो—तुम्ही तविषा (प्रचंड) आहात, उदन्यव (वर्षाजल देणारे) आहात, वयोवृध (जीवन-वर्धक) आहात; अश्वयुज (अश्वांना जोडणारे) होऊन परिज्रय (परिक्रमी) चालता. ते विद्युत् एकत्र धारण करतात; त्रित हाक मारतो; खोलांतून आपो (जले) स्वर करतात—परिक्रमा करत वाहत राहतात.

Mantra 3

विद्युन्महसो नरो अश्मदिद्यवो वातत्विषो मरुतः पर्वतच्युतः । अब्दया चिन्मुहुरा ह्रादुनीवृतः स्तनयदमा रभसा उदोजसः ॥

हे मरुतांनो! विद्युत्-महिमेत तेजस्वी नरवीरांनो, दगडासारखे चमकणारे, वायूच्या तप्ततेने दीप्त, पर्वतांना स्थैर्यापासून च्युत करणारे—तुम्ही जलांजवळही पुन्हा पुन्हा गर्जनेच्या आवरणात लपून येता; जवळून गडगडता, उग्र, वर उसळणाऱ्या बळाने परिपूर्ण.

Mantra 4

व्यक्तून्रुद्रा व्यहानि शिक्वसो व्यन्तरिक्षं वि रजांसि धूतयः । वि यदज्राँ अजथ नाव ईं यथा वि दुर्गाणि मरुतो नाह रिष्यथ ॥

हे रुद्रांनो, हे कुशल जनांनो! तुम्ही रात्री पसरवता, तुम्ही दिवसही पसरवता; तुम्ही अंतरिक्ष आणि रजांसि कापऱ्यासारखी झटकून वेगळी करता. जेव्हा तुम्ही अखंड समभूमीला असे हाकता जसे नाव पाण्याला चिरत जाते, तेव्हा हे मरुतांनो, तुम्ही दुर्गम वाटा आघाताविना, अपयशाविना पार करता.

Mantra 5

तद्वीर्यं वो मरुतो महित्वनं दीर्घं ततान सूर्यो न योजनम् । एता न यामे अगृभीतशोचिषोऽनश्वदां यन्न्ययातना गिरिम् ॥

हे मरुतांनो! हेच तुमचे वीर्य-बल, हीच तुमची महिमा—सूर्याच्या दीर्घ पसरलेल्या मार्गाप्रमाणे दूरवर ताणली जाणारी. अशा रीतीने, अगृभीत-शोचिष् (अवरोधरहित ज्वाला) घेऊन तुम्ही तुमच्या यामात (यात्रेत) चाललात; आणि अश्वांशिवायही, तेजस्वी संकल्प-बलाने तुम्ही गिरिवर उतरून आलात.

Mantra 6

अभ्राजि शर्धो मरुतो यदर्णसं मोषथा वृक्षं कपनेव वेधसः । अध स्मा नो अरमतिं सजोषसश्चक्षुरिव यन्तमनु नेषथा सुगम् ॥

हे मरुतांनो! जेव्हा तुम्ही उफाळलेल्या प्रतिरोधाला दूर सारता, तेव्हा तुमचा शर्ध (दल) तेजस्वी होतो—जसा वेधस् (कुशल कर्ता) कुऱ्हाडीने वृक्ष पाडतो. मग, सजोषस् (समरस) होऊन, आमची अरमति (योग्य प्रयत्नाची बुद्धी/इच्छा)—जशी दृष्टी चालणाऱ्याला मार्ग दाखवते—तशी तिच्या मागोमाग आम्हाला सुगम पथावर नेऊन ठेवा.

Mantra 7

न स जीयते मरुतो न हन्यते न स्रेधति न व्यथते न रिष्यति । नास्य राय उप दस्यन्ति नोतय ऋषिं वा यं राजानं वा सुषूदथ ॥

हे मरुतांनो! ज्याला तुम्ही पूर्णतः विजयासाठी उभे करता, तो न जिंकला जातो, न मारला जातो; तो न चुकतो, न थरथरतो, न इजा पावतो. त्याचा राय (समृद्धि-परिपूर्णता) कमी होत नाही, त्याच्या ओतयः (सहाय्यशक्ती) त्याला सोडत नाहीत—तो ऋषी असो वा राजा, ज्याला तुम्ही सुषूदथ् (पूर्ण विजय)पर्यंत पोहोचवता.

Mantra 8

नियुत्वन्तो ग्रामजितो यथा नरोऽर्यमणो न मरुतः कबन्धिनः । पिन्वन्त्युत्सं यदिनासो अस्वरन्व्युन्दन्ति पृथिवीं मध्वो अन्धसा ॥

नियोजित, सुव्यवस्थित युतींनी युक्त, शेतजयी विजयी नरांसारखे—मरुत, आर्यमन्‌प्रमाणे, गणांना बांधणारे (कबंधिन) होऊन चालतात. जेव्हा ते बलवान गर्जतात, तेव्हा ते उत्स (स्रोत) फुगवितात; आणि मधुर मधुरस (मध्वः अन्धस्) यांनी पृथ्वीला ओलावून, भिजवून, भरून टाकतात.

Mantra 9

प्रवत्वतीयं पृथिवी मरुद्भ्यः प्रवत्वती द्यौर्भवति प्रयद्भ्यः । प्रवत्वतीः पथ्या अन्तरिक्ष्याः प्रवत्वन्तः पर्वता जीरदानवः ॥

मरुतांसाठी ही पृथ्वी उतारासारखी होऊन झुकून वाट देते; पुढे जाणाऱ्यांसाठी द्यौ (स्वर्ग)ही उतारासारखी होऊन अनुकूल होते. अन्तरिक्षातील पथ त्यांच्या दिशेने उतरत-झुकत येतात; आणि जीरदानव—प्राचीन दान देणारे—पर्वतही वाकतात.

Mantra 10

यन्मरुतः सभरसः स्वर्णरः सूर्य उदिते मदथा दिवो नरः । न वोऽश्वाः श्रथयन्ताह सिस्रतः सद्यो अस्याध्वनः पारमश्नुथ ॥

हे मरुतांनो! सभरस, स्वर्णर—दीप्त द्यौचे पुत्र—सूर्य उदित होताच जेव्हा तुम्ही आनंदित होता, हे दिवो नर (उंचीचे वीरांनो), तेव्हा धावणारे तुमचे अश्व शिथिल होत नाहीत; आणि तत्क्षणी या मार्गाचा परतट गाठता.

Mantra 11

अंसेषु व ऋष्टयः पत्सु खादयो वक्षस्सु रुक्मा मरुतो रथे शुभः । अग्निभ्राजसो विद्युतो गभस्त्योः शिप्राः शीर्षसु वितता हिरण्ययीः ॥

हे मरुतांनो! तुमच्या खांद्यांवर भाले आहेत; पावलांत दंशक (चावणाऱ्या) शक्ती आहेत; वक्षस्थळांवर सुवर्णमय रुक्म (दीप्त चक्र/आभूषण) झळकतात, आणि रथावर तुमची शोभा-प्रभा उजळते. अग्नि-तेजाने चमकणाऱ्या विद्युल्लता तुमच्या हस्तांत आहेत; शिरांवर सुवर्णमय शिरस्त्राणे पसरलेली आहेत—विजयकर्मासाठी तेजाने सुसज्ज, दीप्तिमान शस्त्रधारी तुम्ही.

Mantra 12

तं नाकमर्यो अगृभीतशोचिषं रुशत्पिप्पलं मरुतो वि धूनुथ । समच्यन्त वृजनातित्विषन्त यत्स्वरन्ति घोषं विततमृतायवः ॥

हे मरुतांनो! न पकडता येणाऱ्या (अगृहीत) ज्वालेसह आणि दीप्त पर्णसमृद्धीसह असलेल्या त्या स्वर्गोन्मुख उंचीला तुम्ही झटकून सैल करता, तिला गतीत प्रवृत्त करता. तुम्ही अपरिमित तेजाने दाहक होताच शत्रु-शक्ती उखडून विखुरतात; आणि तुम्ही ऋताचे साधक, सत्याचे अन्वेषी होऊन सर्वत्र पसरलेला गर्जननाद घुमविता तेव्हा.

Mantra 13

युष्मादत्तस्य मरुतो विचेतसो रायः स्याम रथ्यो वयस्वतः । न यो युच्छति तिष्यो यथा दिवोऽस्मे रारन्त मरुतः सहस्रिणम् ॥

हे मरुतांनो, विवेकाने तेजस्वी! तुमच्या दत्त धन-वैभवाचे आम्ही स्वामी होऊ—प्रवासाच्या रथास योग्य, आणि प्राणबलाने परिपूर्ण. जसा द्युलोकातील तिष्य-नक्षत्र झाकला जात नाही, तशी तुमची प्रवर्तित सहस्रगुण समृद्धी आमच्यात निनादत प्रतिष्ठित होवो.

Mantra 14

यूयं रयिं मरुतः स्पार्हवीरं यूयमृषिमवथ सामविप्रम् । यूयमर्वन्तं भरताय वाजं यूयं धत्थ राजानं श्रुष्टिमन्तम् ॥

हे मरुतांनो, वीर्यसमृद्ध व स्पृहणीय रयी तुम्हीच देता; साम-प्रेरित विप्र ऋषीचे रक्षणही तुम्हीच करता. भरतासाठी वेगवान अर्वंत (अश्व) आणि विजयदायी वाज तुम्हीच देता; सत्यास आज्ञाधारक श्रवणशक्ती असलेला (श्रुष्टिमंत) राजा तुम्हीच स्थापित करता.

Mantra 15

तद्वो यामि द्रविणं सद्यऊतयो येना स्वर्ण ततनाम नॄँरभि । इदं सु मे मरुतो हर्यता वचो यस्य तरेम तरसा शतं हिमाः ॥

हे सद्यः सहाय करणाऱ्या मरुतांनो, तेच द्रविण (धन) मी तुमच्याकडून मागतो—ज्याने सुवर्णप्रकाशासारखे पसरत आम्ही मानवशक्तींवर विस्तार करू. हे मरुतांनो, माझे हे वचन आनंदाने स्वीकारा; याच बळावर आम्ही वेगाने शंभर हिमा: (शीतऋतू) पार करू.