
Sukta 5.52
Śyāvāśva (as addressed; hymn in Śyāvāśva Ātreya cycle is traditional for Maruts in Mandala 5)
Maruts
Triṣṭubh (probable; Marut hymns commonly Triṣṭubh and the verse length fits)
हे सूक्त तरुण वादळदेव मरुतांना जोमाने आवाहन करते. त्यांच्या सरळ, द्रोहरहित तेजाची, गर्जणाऱ्या सामर्थ्याची आणि अडथळे फोडून समृद्धी मुक्त करणाऱ्या वेगवान रथांची स्तुती करते. ते यज्ञास यावेत, गायकाची कीर्ती व संरक्षण दृढ करावे, आणि गाई, घोडे व विजयदायी ऊर्जा अशी राधस् (वरदाने) द्यावीत अशी प्रार्थना आहे. प्रतिमा कधी मेघ–शिला–नदी अशा विश्वव्यापी वादळक्रियेत फिरते, तर कधी उपासकाच्या अंतःकरणात उन्मेष पावणाऱ्या उत्साह व धैर्याच्या जागृतीकडे वळते.
Mantra 1
प्र श्यावाश्व धृष्णुयार्चा मरुद्भिॠक्वभिः । ये अद्रोघमनुष्वधं श्रवो मदन्ति यज्ञियाः ॥
हे श्यावाश्वा, धृष्णु-बलाने मरुतांसाठी ऋचा गा—वाणीचे गायक मरुत यांच्यासह. जे यज्ञ्य आहेत, जे अद्रोह (द्रोहरहित) श्रवस्मध्ये आणि आपल्या स्वभावज मधुर शक्तीत आनंद मानतात.
Mantra 2
ते हि स्थिरस्य शवसः सखायः सन्ति धृष्णुया । ते यामन्ना धृषद्विनस्त्मना पान्ति शश्वतः ॥
कारण ते स्थिर शक्तीचे सखा आहेत, धृष्णु-बलाचे सहचर आहेत. यात्रेत ते—वेगवान—आपल्या आत्मबलानेच सदैव रक्षण करतात.
Mantra 3
ते स्यन्द्रासो नोक्षणोऽति ष्कन्दन्ति शर्वरीः । मरुतामधा महो दिवि क्षमा च मन्महे ॥
तेच—वेगवान, प्रेरक—बलवान वृषभांसारखे रात्रींना ओलांडून उडी मारतात. तेव्हा आम्ही मरुतांची ती महान् महिमा मनात धरीतो—वर दिव्यातही आणि खाली पृथ्वीवरही.
Mantra 4
मरुत्सु वो दधीमहि स्तोमं यज्ञं च धृष्णुया । विश्वे ये मानुषा युगा पान्ति मर्त्यं रिषः ॥
मरुतांमध्ये आम्ही तुमच्यासाठी आमचे स्तोत्र आणि आमचा यज्ञ धिटाईच्या बळाने अर्पित करतो—जे सर्व मानवी युगांत मर्त्याला अनिष्टापासून राखतात.
Mantra 5
अर्हन्तो ये सुदानवो नरो असामिशवसः । प्र यज्ञं यज्ञियेभ्यो दिवो अर्चा मरुद्भ्यः ॥
ते उदार दानशूर नर—अमिश्र बळाचे—पूज्य आहेत. यज्ञयोग्यांसाठी यज्ञ पुढे आणा; प्रकाशमय दिव्य उंचीवरून मरुद्भ्यःसाठी स्तवन गा.
Mantra 6
आ रुक्मैरा युधा नर ऋष्वा ऋष्टीरसृक्षत । अन्वेनाँ अह विद्युतो मरुतो जज्झतीरिव भानुरर्त त्मना दिवः ॥
सुवर्णदीप्त तेजांनी, आयुधांसह, ते वीर (मरुत) आपल्या उंच-उंच ऋष्टी (भाले) सोडतात. त्यांच्या मागोमाग निश्चयच विद्युत् धावते—चटचटणाऱ्या ज्वाळांसारखी; आणि दिव्य भानु (किरण) आपल्या स्वशक्तीने आकाशात गतिमान होतो.
Mantra 7
ये वावृधन्त पार्थिवा य उरावन्तरिक्ष आ । वृजने वा नदीनां सधस्थे वा महो दिवः ॥
जे पार्थिव लोकात वाढून महाबली झाले, आणि जे विस्तीर्ण अंतरिक्षात; नद्यांच्या गर्दीत असोत वा महादिवाच्या सदस्थे (आसनात)—तेथेच ते आपल्या सामर्थ्यात स्थित असतात.
Mantra 9
उत स्म ते परुष्ण्यामूर्णा वसत शुन्ध्यवः । उत पव्या रथानामद्रिं भिन्दन्त्योजसा ॥
आणि खरोखर, हे शुन्ध्यवः (शुद्धजन), परुष्णीत तुम्ही लोकरसारख्या (मेघसदृश) आवरणांसारखे वसता. आणि तुमच्या रथांच्या पव्या (चक्र-परिघ/फेल्ली) ने तुम्ही बळाने दगडही फोडता.
Mantra 10
आपथयो विपथयोऽन्तस्पथा अनुपथाः । एतेभिर्मह्यं नामभिर्यज्ञं विष्टार ओहते ॥
पथ-निर्माते, पथ-भंजक, अंतःपथांचे धारक आणि अनुपथांचे अनुयायी—या नामांनी ‘विष्टार’ (विस्तारक) माझ्यासाठी यज्ञाचा विस्तार करतो.
Mantra 11
अधा नरो न्योहतेऽधा नियुत ओहते । अधा पारावता इति चित्रा रूपाणि दर्श्या ॥
मग ते नर (वीर) जवळ येतात; मग ते नियुत् (जोडलेल्या शक्ती) सहित जवळ येतात; मग जणू ‘दूरवरून’—त्यांची चित्रविचित्र रूपे दिसू लागतात.
Mantra 13
य ऋष्वा ऋष्टिविद्युतः कवयः सन्ति वेधसः । तमृषे मारुतं गणं नमस्या रमया गिरा ॥
जे उन्नत आहेत, भाल्यासारखे विद्युत्-झळाळणारे आहेत, कवी आहेत, वेधस् (प्रज्ञावान विधाते) आहेत—हे ऋषी, त्या मारुत-गणाला नमस्कार कर; आणि आनंदी वाणीने त्यांना रमव.
Mantra 14
अच्छ ऋषे मारुतं गणं दाना मित्रं न योषणा । दिवो वा धृष्णव ओजसा स्तुता धीभिरिषण्यत ॥
हे ऋषे, मरुतांच्या त्या गणाकडे ये—दान देणारे, मित्रासारखे सहायक, प्रियेसारखे मनोहर. ते दिव (स्वर्ग) येथून असोत वा, आपल्या ओजाने धृष्णु (निर्भय) आहेत; प्रेरणामय धीने स्तुतिले असता ते आम्हाला पुढे प्रवृत्त करतात।
Mantra 15
नू मन्वान एषां देवाँ अच्छा न वक्षणा । दाना सचेत सूरिभिर्यामश्रुतेभिरञ्जिभिः ॥
आता जागृत शोधाने या देवांकडे जवळ जा; अडवून घेऊ नकोस. सूरीजनांसह दानाविषयी सचेत हो; यज्ञ-यात्रेची खरी हाक ऐकणाऱ्या वेगवान अञ्जी (द्रुत शक्ती) यांच्या द्वारा।
Mantra 16
प्र ये मे बन्ध्वेषे गां वोचन्त सूरयः पृश्निं वोचन्त मातरम् । अधा पितरमिष्मिणं रुद्रं वोचन्त शिक्वसः ॥
ऋतात बंधुत्व शोधणारे—ते सूरी मला पुढे सांगतात: ‘गौ’—असे ते घोषित करतात; पृश्निला ते ‘माता’ म्हणतात. मग ते ‘पिता’—प्रेरक रुद्र, तो इष्मिण (प्रचोदक/बलवान)—असा उच्चार करतात; प्रेरित वाणीचे सामर्थ्य असलेले शিক्वस, ते महाबली।
Mantra 17
सप्त मे सप्त शाकिन एकमेका शता ददुः । यमुनायामधि श्रुतमुद्राधो गव्यं मृजे नि राधो अश्व्यं मृजे ॥
सात आणि सात सामर्थ्यवानांनी मला—एकेकाने शंभर-शंभर—दान दिले. यमुनेच्या तीरावर, जे ‘श्रुत’ (सत्य-श्रुती) आहे त्याच्या आधाराने, मी तेजस्वी ‘गव्य’ (गोधन) याचा वर उन्नत/जागृत करतो; आणि ‘अश्व्य’ (अश्व-बल) याचा वर माझ्या अंतरी स्थिर करतो.
The Maruts are a troop of youthful storm-deities who roar, ride in swift chariots, bring rain, and protect the sacrificer by breaking obstacles and driving away harm.
It asks for protection, victorious strength, and rādhas—practical boons like cattle and horses, along with enduring fame and energetic uplift for the worshipper and community.
In Vedic imagery it can be the hard obstruction that holds back waters and fertility; inwardly it also suggests breaking inner blockage—fear, inertia, or darkness—so force and clarity can flow.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.