Sukta 31
Sukta 4.31
Indra (implied by śacī, maghavan context in the hymn)
हे सूक्त इंद्राचे शोधक आवाहन आहे—त्यांना सदैव-वर्धमान मित्र (सखा, सदावृधः) म्हणून संबोधून विचारले आहे की कोणत्या तेजस्वी सहाय्याने आणि कोणत्या सर्वाधिक प्रभावी शचीने (शक्ती/कौशल्य) ते उपासकांना निवडून मदत करतील. सोम-पिळणारा यजमान आणि संयमी साधक यांच्याप्रती इंद्राची शीघ्र उदारता येथे स्तुत केली आहे. शेवटी समृद्धी, संरक्षण आणि टिकाऊ कीर्ती यांची याचना होते—मधोमध थोडक्यात सूर्याकडेही वळते, जो वरून कीर्ती व प्रकाश “ओतणारी” दृश्यमान शक्ती आहे.
Mantras
Mantra 1
कया नश्चित्र आ भुवदूती सदावृधः सखा । कया शचिष्ठया वृता ॥
कोणत्या तेजस्वी सहाय्याने आमचा सदा-वर्धमान सखा आमच्याकडे येईल? कोणत्या परम-शक्तिशाली ‘शचि’ (प्रज्ञा-शक्ती)ने, आम्हांला वरण करून, तो आम्हांला ऋताच्या कर्मात प्रवृत्त करील?
Mantra 2
कस्त्वा सत्यो मदानां मंहिष्ठो मत्सदन्धसः । दृळ्हा चिदारुजे वसु ॥
मदानांप्रती सत्य, सर्वाधिक उदार—कोण तुला ‘अन्धस्’ (मधुरस/आनंद-सार) या तृप्तिदायक रसाने संतुष्ट करू शकेल, आणि दृढपणे बांधलेले ‘वसु’ (धन/अस्तित्वाची निधी)ही फोडून उघडू शकेल?
Mantra 3
अभी षु णः सखीनामविता जरितॄणाम् । शतं भवास्यूतिभिः ॥
आमच्या सख्यांसाठी खरोखर सहाय्यक हो, आणि स्तोत्रकर्त्यांचा रक्षक हो; तुझ्या ‘ऊति’ंनी आमच्यासाठी शतगुणा हो—सहाय्यांना अनेकपटींनी वाढव.
Mantra 4
अभी न आ ववृत्स्व चक्रं न वृत्तमर्वतः । नियुद्भिश्चर्षणीनाम् ॥
हे रथारूढा! आमच्याकडे अभिमुख हो; गतिमान चक्राप्रमाणे आमच्याकडे लोटत ये. चर्षणी-जन (मानव) यांना प्रेरित करणाऱ्या नियुत् (युग्मित वेग-शक्ती) सहित युक्त होऊन ये.
Mantra 5
प्रवता हि क्रतूनामा हा पदेव गच्छसि । अभक्षि सूर्ये सचा ॥
कारण क्रतु (संकल्प-शक्ती) यांच्या पुढे झुकलेल्या प्रवाहाने तू चालतोस, जणू पावलोपावली. सूर्याबरोबर, आमच्याबरोबरच, तू सहभागी होतोस—दीप्त चेतनेत भाग घेऊन.
Mantra 6
सं यत्त इन्द्र मन्यवः सं चक्राणि दधन्विरे । अध त्वे अध सूर्ये ॥
जेव्हा तुझे मन्यवः (उत्साह-बल), हे इंद्रा, एकत्र येतात आणि आपली चक्राणि (कार्य-चक्रे) गतिमान करतात—तेव्हा तो निर्णायक वळण तुझ्यात, आणि मग सूर्यांत, स्थिर होतो.
Mantra 7
उत स्मा हि त्वामाहुरिन्मघवानं शचीपते । दातारमविदीधयुम् ॥
आणि खरेच, हे शचीपते—प्रभावी शक्तीचे स्वामी—ते तुला ‘मघवान्’ म्हणतात; तू असा दाता आहेस की ज्याला कोणी मंद करू शकत नाही; तुझ्या दानाची ज्योत साधकात कधीही विझत नाही.
Mantra 8
उत स्मा सद्य इत्परि शशमानाय सुन्वते । पुरू चिन्मंहसे वसु ॥
आणि खरेच, सोम पिळणारा यजमान संयमित होऊन शांत झाल्यावर, त्याच्यासाठी तू तत्क्षणी आणि सर्वत्र—अनेक—वसु उधळतोस; जो अर्पण करतो त्याच्यावर तू बहुरूप समृद्धी ओततोस.
Mantra 9
नहि ष्मा ते शतं चन राधो वरन्त आमुरः । न च्यौत्नानि करिष्यतः ॥
कारण जड आणि अपरिपक्व लोक तुझ्या दानाचा शतांशही मिळवू शकत नाहीत; निर्णायक प्रयत्नही ते साध्य करू शकत नाहीत. जागृत संकल्पच तुझे वरदान स्वीकारून त्यांना विजयात रूपांतरित करतो.
Mantra 10
अस्माँ अवन्तु ते शतमस्मान्त्सहस्रमूतयः । अस्मान्विश्वा अभिष्टयः ॥
तुझ्या शतगुण सहाय्यांनी आम्हांला रक्षण करावे; तुझ्या सहस्रगुण ऊतींनी आम्हांला पहारा द्यावा; तुझ्या सर्व अभिष्ट-शक्तींनी आम्हांला सर्वतोमुखी वेढून धारण करावे।
Mantra 11
अस्माँ इहा वृणीष्व सख्याय स्वस्तये । महो राये दिवित्मते ॥
इथे आम्हांला तुझ्या सख्याकरिता, आमच्या स्वस्तीसाठी निवड; दिव्यतेने दीप्त, स्वर्गाभिमुख अशा महान राय (समृद्धि)-साठी आम्हांला निवड।
Mantra 12
अस्माँ अविड्ढि विश्वहेन्द्र राया परीणसा । अस्मान्विश्वाभिरूतिभिः ॥
हे विश्वेंद्र! परिपूर्ण राय (धन-समृद्धि) घेऊन आम्हांला शोध आणि आमच्यापर्यंत भेदून पोहोच; तुझ्या सर्व ऊतींनी आम्हांला सर्वतोमुखी वेढ।
Mantra 13
अस्मभ्यं ताँ अपा वृधि व्रजाँ अस्तेव गोमतः । नवाभिरिन्द्रोतिभिः ॥
आमच्यासाठी त्या शक्ती—अडथळे दूर सारून—वाढव; जसा गोपालक प्रकाशकिरणांनी समृद्ध गोव्रज (व्रज) विस्तारतो. इंद्राच्या नित्य-नव सहाय्यांसह.
Mantra 14
अस्माकं धृष्णुया रथो द्युमाँ इन्द्रानपच्युतः । गव्युरश्वयुरीयते ॥
आमचा धृष्णु-बलाचा रथ द्युमान आहे; हे इंद्रा, अच्युत—अडिग—तो पुढे सरकतो; तो गो-किरण (गव्यु) आणि अश्व-शक्ती (अश्वयु) यांच्या शोधात धावतो.
Mantra 15
अस्माकमुत्तमं कृधि श्रवो देवेषु सूर्य । वर्षिष्ठं द्यामिवोपरि ॥
हे सूर्य, देवांमध्ये आमचे श्रवस् (यश) सर्वोच्च कर; वरच्या द्यौस् (स्वर्ग) शिखरांवरून जसे वर्षाव होतो तसे, ते अतिशय प्रचुरतेने वर्षव.
Frequently Asked Questions
Indra is the main deity, praised as Maghavan (the generous one) and as a close friend who brings help and wealth to the Soma-offerer. The last verse briefly addresses Sūrya for illumination and fame.
It is a poetic way of seeking the right form of divine assistance—how Indra’s power (śacī) will actively choose, protect, and enable the worshippers in their work and struggles.
In Vedic ritual, Soma-offering is the key act that invites Indra. The hymn says Indra responds quickly by granting vasu—resources, well-being, and strength—especially to the sincere and disciplined sacrificer.
Ask anything about Sukta 31 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.