Sukta 30
Sukta 4.30
Vāmadeva Gautama (traditional for Mandala 4); specific hymn attribution not provided in input
Indra
Anuṣṭubh-like cadence possible; exact meter requires scan (shorter pādas suggest non-Trishtubh)
हे सूक्त इंद्राची प्रभावी स्तुती करते—त्यांना अद्वितीय वृत्रहन् म्हटले आहे; ते सर्वांपेक्षा महान, युद्धात अजेय, आणि शुष्णाच्या किल्ल्यांसारख्या शत्रूच्या दुर्गांचा निर्णायक भेद करणारे आहेत. उपासकाच्या संरक्षण, बळ आणि समृद्धीसाठी इंद्राच्या विजयकर्मांचे स्मरण केले आहे. शेवटी आशीर्वादात्मक सूर असून, सहकारी सौभाग्य-प्रदाते (आदित्य) यांना आवाहन करून वारंवार ‘इष्ट’ दाने देण्याची प्रार्थना केली आहे.
Mantras
Mantra 1
नकिरिन्द्र त्वदुत्तरो न ज्यायाँ अस्ति वृत्रहन् । नकिरेवा यथा त्वम् ॥
हे वृत्रहन् इंद्रा! तुझ्यापेक्षा उच्च कोणी नाही, तुझ्यापेक्षा महान कोणी नाही. खरोखरच तुझ्यासारखा कोणीही नाही.
Mantra 2
सत्रा ते अनु कृष्टयो विश्वा चक्रेव वावृतुः । सत्रा महाँ असि श्रुतः ॥
सतत सर्व लोक तुझ्या मागे चालतात, जसे चाकाच्या वर्तुळाबरोबर आऱ्या फिरतात. सतत तू महान आहेस आणि सर्वत्र ‘श्रुत’—प्रसिद्ध आहेस.
Mantra 3
विश्वे चनेदना त्वा देवास इन्द्र युयुधुः । यदहा नक्तमातिरः ॥
हे इंद्रा! सर्व देवांनीही तुझ्याशी स्पर्धेत संघर्ष केला, जेव्हा तू दिवस आणि रात्र—दोन्ही ओलांडून गेलास.
Mantra 4
यत्रोत बाधितेभ्यश्चक्रं कुत्साय युध्यते । मुषाय इन्द्र सूर्यम् ॥
जिथे आक्रमकांच्या विरुद्धही कुत्सासाठी रणात बलाचे चक्र उभे राहते—तिथेच, हे इंद्रा, तू (गुप्त) सूर्य, तो लपलेला प्रकाश, साधकासाठी परत मिळवून आणतोस.
Mantra 5
यत्र देवाँ ऋघायतो विश्वाँ अयुध्य एक इत् । त्वमिन्द्र वनूँरहन् ॥
जिथे उग्रांच्या आघाताने पीडित होऊन सर्व देव निरस्त्र उभे होते—तिथे, हे इंद्रा, तू एकटाच त्या वेढा घालणाऱ्या अडथळ्यांना घाव घालून पाडलेस.
Mantra 6
यत्रोत मर्त्याय कमरिणा इन्द्र सूर्यम् । प्रावः शचीभिरेतशम् ॥
जिथे, हे इंद्रा, तू मर्त्यासाठी सूर्य (जिंकून) निश्चित धरोहर केला—तिथेच तू आपल्या शची-शक्तींनी एतशाला सुरक्षित ठेवून पुढे नेलेस.
Mantra 7
किमादुतासि वृत्रहन्मघवन्मन्युमत्तमः । अत्राह दानुमातिरः ॥
हे वृत्रहन्, हे मघवन्! मग तू इतका क्रोधाने परिपूर्ण का आहेस? येथे तर तू दानुलाही ओलांडून गेलास.
Mantra 8
एतद्घेदुत वीर्यमिन्द्र चकर्थ पौंस्यम् । स्त्रियं यद्दुर्हणायुवं वधीर्दुहितरं दिवः ॥
हे इन्द्रा, हेही निश्चयच तुझे वीर्य—तुझे पौरुष: की तू त्या दुर्जेय स्त्रीला, द्यौःची दुहिता असलेल्या तिला, घाव घालून पाडलेस.
Mantra 9
दिवश्चिद्घा दुहितरं महान्महीयमानाम् । उषासमिन्द्र सं पिणक् ॥
द्यौःची दुहिताही—महान, आणि महिमेत अधिकाधिक वाढणारी—उषा, हे इन्द्रा, तू चिरडून फोडून टाकलीस.
Mantra 10
अपोषा अनसः सरत्सम्पिष्टादह बिभ्युषी । नि यत्सीं शिश्नथद्वृषा ॥
भीतीने उषेचा रथ चिरडलेल्या जागेवरून घसरत गेला; वृषभ इंद्राने तिला फोडून खाली पाडून वश केले तेव्हा.
Mantra 11
एतदस्या अनः शये सुसम्पिष्टं विपाश्या । ससार सीं परावतः ॥
हे तिचे रथ तेथेच पडले आहे—चांगलेच चिरडलेले; आणि ती (उषा) स्पष्ट पाहून दूरवरून पळून गेली आहे.
Mantra 12
उत सिन्धुं विबाल्यं वितस्थानामधि क्षमि । परि ष्ठा इन्द्र मायया ॥
आणि हे इंद्रा, तू आपल्या माया (रचनात्मक प्रज्ञा)-शक्तीने भूमीवर दृढ उभा राहून, विस्तीर्ण पसरलेल्या सिंधूला सर्व बाजूंनी वेढलेस.
Mantra 13
उत शुष्णस्य धृष्णुया प्र मृक्षो अभि वेदनम् । पुरो यदस्य सम्पिणक् ॥
आणि शुष्णाच्या दुर्गावर तू धृष्णु-बलाने झेपावलास; त्याचे वेदन-स्थान (आश्रय/गुप्त आसन) तू चिरडलेस तेव्हा त्याच्या अग्र-प्राचीरांना तू भंग पाडलास.
Mantra 14
उत दासं कौलितरं बृहतः पर्वतादधि । अवाहन्निन्द्र शम्बरम् ॥
आणि हे इंद्रा, तू शंबर—त्या दास-अवरोधकाला—विशाल पर्वतशिखरावरून खाली पाडून आघात केलास; त्या दास-बलाला तू उलथवून भूमिसात केलेस.
Mantra 15
उत दासस्य वर्चिनः सहस्राणि शतावधीः । अधि पञ्च प्रधीँरिव ॥
आणि दासाच्या वर्चिन (दीप्त, पण विपथगामी) शक्तींची शतके-हजारके तू वध केलीस; जसा कोणी पाच प्रधी/आधारांच्या वर स्थित असावा, तसा तू त्यांच्या क्रमबद्ध रांगांवर अधिष्ठान करून त्या मोडून टाकल्यास.
Mantra 16
उत त्यं पुत्रमग्रुवः परावृक्तं शतक्रतुः । उक्थेष्विन्द्र आभजत् ॥
आणि त्या अडिग विरोधाच्या पुत्रालाही—जो मार्गापासून परावृत्त झाला होता—शतक्रतु इंद्राने उक्थांमध्ये (स्तुतिगीतांत) वाटून आपल्या अधीन केले.
Mantra 17
उत त्या तुर्वशायदू अस्नातारा शचीपतिः । इन्द्रो विद्वाँ अपारयत् ॥
आणि त्या तुर्वश व यदूंनाही—जे अजून पार उतरले नव्हते—शचीपति इंद्राने मार्ग जाणून त्यांना पार नेले.
Mantra 18
उत त्या सद्य आर्या सरयोरिन्द्र पारतः । अर्णाचित्ररथावधीः ॥
आणि त्या वेगाने पुढे जाणाऱ्या आर्य-बलांसाठी—सरयूच्या पलीकडे, हे इंद्रा—तू अर्ण व चित्ररथ यांना पाडून मारलेस.
Mantra 19
अनु द्वा जहिता नयोऽन्धं श्रोणं च वृत्रहन् । न तत्ते सुम्नमष्टवे ॥
हे वृत्रहन्! तुझ्या मागोमाग दोन परित्यक्त वाटा आहेत—अंधत्व आणि लंगडेपण; पण चालू इच्छिणाऱ्यासाठी तेच तुझे खरे सुम्न (अनुग्रह) नाही. तुझा वर म्हणजे अंतःयात्रेचे सरळ, पुढे सरकणारे गमन.
Mantra 20
शतमश्मन्मयीनां पुरामिन्द्रो व्यास्यत् । दिवोदासाय दाशुषे ॥
दाशुष (दानकर्ता) दिवोदासासाठी इंद्राने अश्ममयी (दगडांनी बांधलेल्या) शंभर पुरांना फोडून उघडले. तो कठोर बंधने तोडतो, जेणेकरून यज्ञार्पण-आत्मा मुक्त प्रकाशात विस्तारू शकेल.
Mantra 21
अस्वापयद्दभीतये सहस्रा त्रिंशतं हथैः । दासानामिन्द्रो मायया ॥
इंद्राने आपल्या माया (चेतन सामर्थ्य) द्वारे दभीतीसाठी दास-बलांपैकी तीस सहस्रांना आपल्या प्रहारांनी झोपविले. त्याने शत्रूंच्या हालचाली केवळ बाहुबळाने नव्हे, तर श्रेष्ठ अधिपत्याने शांत केल्या.
Mantra 22
स घेदुतासि वृत्रहन्त्समान इन्द्र गोपतिः । यस्ता विश्वानि चिच्युषे ॥
होय, निश्चयच तूच तोच इंद्र आहेस—वृत्रहन्, गोपती; या सर्व शक्ती तूच एकत्र करून क्रमाने स्थापिल्यास; चिच्यु॒षे (जागृत/प्रबुद्ध) जनाच्या वृद्धीसाठी त्यांना धारण करणारा तूच आहेस.
Mantra 23
उत नूनं यदिन्द्रियं करिष्या इन्द्र पौंस्यम् । अद्या नकिष्टदा मिनत् ॥
आणि आता, हे इंद्रा, जेव्हा तू आपले इन्द्रियं—आपले पौंस्य (पुरुषवीर्य/पराक्रम) साध्य करशील, आज त्याला कोणीही किंचितही कमी करू शकत नाही.
Mantra 24
वामंवामं त आदुरे देवो ददात्वर्यमा । वामं पूषा वामं भगो वामं देवः करूळती ॥
तुझ्यासाठी वारंवार वामं (इच्छित कल्याण/समृद्धी) प्रकट होवो; देव आर्यमन् ते तुला देवो. वामं पूषन् देवो, वामं भग देवो, आणि देवः करूळतीही तोच आनंदमय भाग तुला प्रदान करो.
Inside Sukta 30
How it unfolds
- Where it opens
The hymn opens by declaring Indra’s absolute supremacy—none is higher or greater than him, especially as Vṛtrahan.
- Development
It develops through recollection of Indra’s concrete heroic acts: rushing upon foes, breaking fronts and strongholds, and overturning the powers that conceal and obstruct (e.g., Śuṣṇa).
- Climax
The peak is the vivid portrayal of Indra’s irresistible assault and shattering of enemy defenses—mythic victory made present as ritual assurance.
- Where it settles
It resolves into a prosperity-oriented blessing, widening the field from Indra’s victory to repeated bestowal of "vāmam" (desirable good) by auspicious deities.
The deity: Indra
- In the VedaIndra is hailed as the peerless lord of might and victory, the slayer of Vṛtra and breaker of forts, who rushes upon enemies and releases obstructed goods (waters, cattle, light, and power). He is approached with soma-inspired praise as the champion who cannot be surpassed.
- Cosmic functionHe shatters obstruction and restores the right circulation of life—rain/waters, vitality, and worldly order—by defeating powers of drought, darkness, and confinement.
- Inner significanceIndra symbolizes the awakened will and victorious clarity that breaks inner coverings (fear, inertia, delusion) and reopens the "blocked" channels of energy and insight.
The seer
- Vāmadeva GautamaGautama gotra (Vāmadeva of the Gautamas) · A principal seer of Maṇḍala 4, celebrated for powerful Indra hymns that blend heroic myth, theological supremacy claims, and practical requests for protection and bounty.
Famous verses
nakir indra tvad uttaro na jyāyām̐ asti
उत शुष्णस्य धृष्णुया प्र मृक्षो अभि वेदनम् । पुरो यदस्य सम्पिणक् ॥vāmaṃ-vāmaṃ
Attributes of the deity
- Vṛtrahan (slayer of obstruction)
- Fort-breaker and conqueror of hostile powers
- Unsurpassed strength and sovereignty
- Swift, daring, and decisive in battle
- Bestower of wealth, protection, and victory
- Soma-associated exhilaration and inspired power
Also by this seer
- Large portions of Rig Veda Maṇḍala 4 (traditionally attributed to Vāmadeva and the Gautamas)
- Noted Indra praises emphasizing Vṛtra-slaying, fort-breaking, and protection of the Arya community
- Hymns that model the Vedic strategy of recalling divine deeds (itihāsa-like exempla) to activate present help
The rite, step by step
- Establish the sacred fire (Āhavanīya) and seat the rite with preliminary invocations.
- Recite Indra-focused verses as stotra/śastra-style praise, foregrounding his unsurpassed nature and Vṛtra-slaying power.
- Offer soma (where applicable) and ghee into Agni while naming Indra’s deeds (fort-breaking, defeating Śuṣṇa, etc.).
- State the petition: protection for the sacrificer, victory over obstacles/enemies, and increase of wealth and vitality.
- Conclude with benediction-like verses inviting auspicious bestowers (e.g., Aryaman, Pūṣan, Bhaga) to grant repeated "vāmam" (desirable good).
Offerings
- Soma (in soma rites)
- Ghṛta (clarified butter)
- Havis/oblations such as puroḍāśa (as contextually appropriate)
- Praise (stuti) as the primary offering of speech
Frequently Asked Questions
It proclaims Indra as unequaled in power and recalls his victories over obstructing enemies to secure protection, strength, and prosperity for the worshipper.
Such names represent mythic powers of obstruction; by remembering Indra’s defeat of them, the hymn ritually invokes the same overcoming force in the present.
It is traditionally used as Indra-praise in fire and soma contexts—recited to build confidence, ask for victory over obstacles, and request well-being and abundance.
Ask anything about Sukta 30 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
