Sukta 39
Sukta 3.39
Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for RV 3)
Indra
Triṣṭubh
इंद्राला अर्पित हा त्रिष्टुभ सूक्त हृदयातून उगवणाऱ्या प्रेरित “विचार-स्तोत्रा” (मति/स्तोम)चे वर्णन करतो; तो प्रभूला विनवतो की यजमानाच्या अंतःकरणात असलेली स्वतःची शक्ती इंद्राने ओळखून जागृत करावी. नवग्व व दशग्व यांच्यासह इंद्राच्या सत्यकर्माचे स्मरण येथे आहे—लपलेला सूर्य शोधून अंधारातून प्रकाश परत मिळवणे—आणि पुढे वर्तमान संघर्षात साहाय्य, अडथळे घालणाऱ्यांवर विजय, तसेच संपत्ती व कल्याण प्राप्त व्हावे अशी प्रार्थना केली आहे.
Mantras
Mantra 1
इन्द्रं मतिर्हृद आ वच्यमानाच्छा पतिं स्तोमतष्टा जिगाति । या जागृविर्विदथे शस्यमानेन्द्र यत्ते जायते विद्धि तस्य ॥
हृदयातून उच्चारलेली, स्तोमाने घडवलेली मती—वाणी होऊन—सरळ इंद्राकडे, स्वामीकडे जाते. ती जागृत; विदथात (यज्ञसभेत) प्रकाशमान होऊन स्तुतिली जाते. हे इंद्रा! तुझ्यात जे काही (प्रतिसाद-शक्ती म्हणून) जन्मते, ते तुझेच—आमच्यात प्रकट झालेले—असे जाण.
Mantra 2
दिवश्चिदा पूर्व्या जायमाना वि जागृविर्विदथे शस्यमाना । भद्रा वस्त्राण्यर्जुना वसाना सेयमस्मे सनजा पित्र्या धीः ॥
ती दिव्य लोकातूनही जन्मते—प्राचीन असूनही नित्य-नव; जागृत होऊन विदथात (यज्ञसभेत) तिचा उच्चार झाला की ती विस्तारते. शुभ, उज्ज्वल वस्त्रे परिधान करून—पितृपरंपरेतून जन्मलेली सनातन ‘धी’ (अंतर्दृष्टी) इथे आमचीच होते.
Mantra 3
यमा चिदत्र यमसूरसूत जिह्वाया अग्रं पतदा ह्यस्थात् । वपूंषि जाता मिथुना सचेते तमोहना तपुषो बुध्न एता ॥
इथेही—जिथे यम-स्वरूप द्वय-बंधनशक्ती उत्पन्न झाली—जिभेचा अग्रभाग उफाळून प्रकट झाला व स्थिर उभा राहिला. युग्म-शक्ती म्हणून जन्मलेली रूपे परस्पर संयोगात येतात—ही तमोहन, तपस् (संकल्प-उष्णता) यांच्या गहन पायावर अधिष्ठित आहेत.
Mantra 4
नकिरेषां निन्दिता मर्त्येषु ये अस्माकं पितरो गोषु योधाः । इन्द्र एषां दृंहिता माहिनावानुद्गोत्राणि ससृजे दंसनावान् ॥
मर्त्यांमध्ये कोणीही त्यांची निंदा करू शकत नाही—ते आमचे पितर; गोषु (प्रकाश-गायींमध्ये) योद्धे होते. महिमावान इंद्राने त्यांना दृढ केले; आणि दंसनावान (कर्मसामर्थ्यवान) होऊन त्याने गोत्रे उघडून वर सोडली—लपलेले कळप (रश्मी) मुक्त केले.
Mantra 5
सखा ह यत्र सखिभिर्नवग्वैरभिज्ञ्वा सत्वभिर्गा अनुग्मन् । सत्यं तदिन्द्रो दशभिर्दशग्वैः सूर्यं विवेद तमसि क्षियन्तम् ॥
सखा म्हणून—तेथे, सख्यांसह—नवग्वांसोबत, सत्त्व-शक्तींनी मार्ग ओळखून, ते गा (रश्मी) यांच्या मागोमाग गेले. हेच सत्य: इंद्राने दहा—दशग्वांसह—तमसात वसणारा सूर्य शोधून काढला.
Mantra 6
इन्द्रो मधु सम्भृतमुस्रियायां पद्वद्विवेद शफवन्नमे गोः । गुहा हितं गुह्यं गूळ्हमप्सु हस्ते दधे दक्षिणे दक्षिणावान् ॥
इंद्राने उष्रिया (दीप्तिमती) गायीमध्ये साठवलेले मधु शोधून काढले; मार्ग जाणणाऱ्यासारखा, गायीच्या खुराच्या ठशाच्या पदावर, किरणाच्या कच्च्या बळात त्याने ते मिळवले. गुहेत लपलेले, गुप्त आणि जलांत गूढ असलेले ते—त्याने आपल्या उजव्या हातात धारण केले; तो इंद्र, जो दक्षिणा-शक्तीने समृद्ध आहे.
Mantra 7
ज्योतिर्वृणीत तमसो विजानन्नारे स्याम दुरितादभीके । इमा गिरः सोमपाः सोमवृद्ध जुषस्वेन्द्र पुरुतमस्य कारोः ॥
तमापासून वेगळे ओळखून आम्ही ज्योतीची निवड करू; संकट जवळ येऊन दडपले तरी आम्ही दुरितापासून दूर राहू. हे सोमपा, हे सोमवृद्ध! अनेक कर्मांचा कर्ता याच्या या स्तुतिवाणी—हे इंद्रा—तू स्वीकार.
Mantra 8
ज्योतिर्यज्ञाय रोदसी अनु ष्यादारे स्याम दुरितस्य भूरेः । भूरि चिद्धि तुजतो मर्त्यस्य सुपारासो वसवो बर्हणावत् ॥
यज्ञाबरोबर ज्योती चालो, आणि द्यावा-पृथिवी त्याच्या मागोमाग राहो; आम्ही विपुल दुरितापासून दूर राहो. कारण आक्रमित मर्त्यावर अनेक दडपणे येतात; पण हे वसवो, तुम्ही ‘सुपारास’—सुखे पार नेणारे—विस्तारक व उन्नायक बळ धारण करणारे आहात.
Mantra 9
शुनं हुवेम मघवानमिन्द्रमस्मिन्भरे नृतमं वाजसातौ । शृण्वन्तमुग्रमूतये समत्सु घ्नन्तं वृत्राणि संजितं धनानाम् ॥
कल्याणासाठी, या संग्राम-भारात, वाज-प्राप्तीच्या विजयात सर्वाधिक पुरुषार्थी, दानवीर इंद्राला आम्ही हाक देतो. तो आमची हाक ऐकतो; समरांत सहाय्यासाठी उग्र आहे; वृत्रांना (अवरोधकांना) घालवितो; आणि धनांचा संजयिता (विजेता) आहे।
Inside Sukta 39
How it unfolds
- Where it opens
The hymn opens with the heart-born inspired thought, fashioned into praise, going straight to Indra as Lord, asking him to recognize the power awakening through the rite.
- Development
It develops Indra’s identity as helper and truth-worker, recalling the companionship of the Navagvas/Daśagvas and the pursuit of the ‘cows’ (rays), culminating in the discovery of the Sun hidden in darkness.
- Climax
The revelation that Indra ‘found the Sun in the darkness’—a paradigmatic victory of truth and light over concealment—becomes the warrant for present assistance.
- Where it settles
The hymn closes with an urgent, practical invocation: may Indra hear, come fiercely to help in battles, slay the obstructers, and secure the conquerable riches for well-being.
The deity: Indra
- In the VedaIndra is the Maghavan (bountiful giver), nṛtama (most manly/heroic), the slayer of Vṛtra and other obstructions, and the discoverer of light—one who hears the call of praise and comes to the soma-pressing and the battle alike.
- Cosmic functionHe breaks the powers of confinement, releases the waters/light, and establishes the victory of ṛta (truth-order), enabling abundance and the reappearance of the Sun from darkness.
- Inner significanceIndra symbolizes the awakened will and luminous force in the seeker that shatters inner inertia and doubt, recovers hidden clarity (the ‘Sun’), and turns inspired speech into effective power.
The seer
- Viśvāmitra GāthinaGāthin (Viśvāmitra-gotra) · A royal-turned-seer celebrated for forging powerful Indra hymns and for the Viśvāmitra tradition that unites poetic inspiration (mati) with effective ritual speech (stoma) to win divine help and illumination.
Famous verses
इन्द्रं मतिर्हृद आ वच्यमानाच्छा पतिं स्तोमतष्टा जिगाति । या जागृविर्विदथे शस्यमानेन्द्र यत्ते जायते विद्धि तस्य ॥sūryaṃ viveda tamasi kṣiyantam
ghnantaṃ vṛtrāṇi
Attributes of the deity
- Maghavan (generous bestower)
- Vṛtra-han (slayer of obstruction)
- Nṛtama (supreme hero)
- Listener to prayer and praise
- Finder/releaser of the hidden Sun/light
- Giver of vāja (strength, plenitude, victory)
Also by this seer
- Primary seer for much of Rigveda Maṇḍala 3 (Viśvāmitra family hymns)
- RV 3.62.10 (Gāyatrī/“Sāvitrī” mantra) traditionally associated with the Viśvāmitra lineage
- Numerous Indra, Agni, and related hymns in RV 3 attributed to the Viśvāmitras
The rite, step by step
- Prepare the altar and kindle Agni; establish a focused intention for protection, victory, and clarity.
- Press/offer Soma (or its substitute in later practice) while reciting Indra praises; invite Indra as pati (Lord) of the hymn.
- Recite the hymn with emphasis on inspired speech (mati) and truth (satya/ṛta), asking Indra to ‘know’ and awaken the power being born in the sacrificer.
- Offer oblations and conclude with a direct petition for help in conflicts (samatsu), removal of obstacles (vṛtrāṇi), and attainment of riches (dhana).
Offerings
- Soma libation (primary)
- Ghee (ājya) oblations into Agni
- Optional: milk/curd offerings in Indra context
Frequently Asked Questions
It teaches that sincere, well-shaped praise rising from the heart reaches Indra, who then awakens his power in the worshipper—breaking obstacles and bringing victory, abundance, and light.
They represent Indra’s companions in a truth-seeking quest where the ‘rays/cows’ are followed and the Sun is discovered hidden in darkness—an image for recovering lost light and clarity.
Traditionally it fits Indra-focused soma/fire rites for strength and success; in a simple recitation practice it is used to pray for courage, removal of inner blocks, and clear insight during difficult struggles.
Ask anything about Sukta 39 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
