Rig Veda 2.25.2: Mandala 2, Sukta 25, Mantra 2

Sukta 2.25

Rishi: Gṛtsamada (traditional ascription)

Devata: Brahmaṇaspati

Chandas: Jagatī (probable; confirm by metrical count)

Samhita Patha (Devanagari)

वीरेभिर्वीरान्वनवद्वनुष्यतो गोभी रयिं पप्रथद्बोधति त्मना । तोकं च तस्य तनयं च वर्धते यंयं युजं कृणुते ब्रह्मणस्पतिः ॥

Transliteration

vīrébhir vīrā́n vanavad vanuṣyató góbhī rayíṃ paprathád bódhati tmánā | tókaṃ ca tásya tánayaṃ ca vardhate yaṃ-yáṃ yújaṃ kṛṇuté bráhmaṇas-pátiḥ ||

Translation

वीरांच्या साहाय्याने तो प्रयत्नशीलासाठी वीरांना जिंकतो; गोभिः (किरण/गव) यांच्या द्वारे तो रयि (समृद्धी) विस्तारतो आणि आपल्या आत्मबलाने तिला जागवतो. मग त्याचा तोक (वंश) आणि त्याचा तनय (संतती) वाढतो—ज्याच्यासाठी ब्रह्मणस्पती प्रत्येक युज् (सहकारी शक्ती) घडवतो.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वीरेभिः: with/through heroes
• वीरेभिः: करण
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)

• वीरान्: heroes
• वीरान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)

• वनवत्: like a forest; in a forest-like (abundant) way
• वनवत्: —
• Type: Adjective (used adverbially)
• Root: वनवत् (प्रातिपदिक; वन + वत्)

• वनुष्यतः: of the striving/winning one
• वनुष्यतः: सम्बन्ध
• Type: Participle (present)
• Root: वनुष्य (धातु √वन्/√वन् ‘to win, to strive, to desire’ से निष्पन्न वर्तमान कृदन्त-प्रातिपदिक)

• गोभिः: with cows; with cattle
• गोभिः: करण
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• रयिम्: wealth
• रयिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: रयि (प्रातिपदिक)

• पप्रथत्: has spread/expanded
• पप्रथत्: कर्तृ (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √प्रथ् (प्रथँ विस्तारे)

• बोधति: awakens; makes known
• बोधति: कर्तृ (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √बुध् (बुधँ अवगमने)

• त्मना: by himself; by his own power
• त्मना: करण
• Type: Noun (instrumental of manner)
• Root: त्मन् (प्रातिपदिक; ‘self, own person/power’)

• तोकम्: offspring; child
• तोकम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: तोक (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• तस्य: of him; his
• तस्य: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• तनयम्: son; progeny
• तनयम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: तनय (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• वर्धते: grows; prospers
• वर्धते: कर्तृ (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वृध् (वृधँ वर्धने)

• यम्: whom
• यम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यम्: whom (again/emphatically)
• यम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• युजम्: a yoked companion; ally
• युजम्: कर्म (कृ-क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: युज् (प्रातिपदिक; ‘yoked one, companion’)

• कृणुते: makes; fashions
• कृणुते: कर्तृ (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (कृञ् करणे)

• ब्रह्मणस्पतिः: Brahmaṇaspati (Lord of sacred speech/prayer)
• ब्रह्मणस्पतिः: कर्तृ
• Type: Noun (proper/title)
• Root: ब्रह्मणस्-पति (समास; ब्रह्मणस् ‘of prayer/sacred formulation’ + पति ‘lord’)