
Sukta 10.155
Apotropaic expulsion (addressed to Arāyi/privation); auxiliary power Śirimbiṭha invoked
हे लघु अपोत्प्रायिक सूक्त अरायी—दारिद्र्य, शत्रुत्वपूर्ण अभाव व दुर्दैव—यांचे जोरकस हाकलून देणे आहे. अरायीला दूर, निर्जन स्थळी (पर्वतांकडे, नदीच्या दूरच्या पलीकडील तीरावर) निघून जाण्याची आज्ञा दिली आहे. बाधेला ढकलून, प्रहार करून दूर लोटणारी सहाय्यक शक्ती म्हणून शिरिंबिठाचे आवाहन केले आहे. शेवटी अग्नी आणि “गाय/प्रकाश” यांच्या भोवतीचे रक्षणवर्तुळ अभेद्य आहे, अशी आत्मविश्वासपूर्ण संरक्षणघोषणा करून सूक्त समाप्त होते.
Mantra 1
अरायि काणे विकटे गिरिं गच्छ सदान्वे । शिरिम्बिठस्य सत्वभिस्तेभिष्ट्वा चातयामसि ॥
हे अरायि (शत्रुरूप अभाव), हे काण्या, हे विकट्या, हे सदैव पाठलाग्या—तू पर्वताकडे जा. शिरिम्बिठाच्या हाकलणाऱ्या शक्तींनी, त्यांच्याच बळाने, आम्ही तुला आमच्यापासून दूर हुसकावून लावतो.
Mantra 2
चत्तो इतश्चत्तामुतः सर्वा भ्रूणान्यारुषी । अराय्यं ब्रह्मणस्पते तीक्ष्णशृण्गोदृषन्निहि ॥
‘इथून हाकल, तिथूनही हाकल’—अशा रीतीने सर्व लालसर भ्रूण-आकुलता (चिंता) विखुरून जावोत. हे ब्रह्मणस्पती, तीक्ष्णशृंग व तीक्ष्णदृष्टी होऊन, या अराय्य (अभाव)ला खाली बसवून प्रहार कर.
Mantra 3
अदो यद्दारु प्लवते सिन्धोः पारे अपूरुषम् । तदा रभस्व दुर्हणो तेन गच्छ परस्तरम् ॥
तिकडे नदीच्या पल्याड काठावर तरंगणारा तो लाकडी ओंडका—मनुष्यस्पर्शरहित—तो घट्ट धर, हे दुर्हण (दुर्जेय) जन; आणि त्याच्याच आधाराने पलीकडे, त्या परतीरावर जा.
Mantra 4
यद्ध प्राचीरजगन्तोरो मण्डूरधाणिकीः । हता इन्द्रस्य शत्रवः सर्वे बुद्बुदयाशवः ॥
जेव्हा त्या अग्रगामी शक्ती अंतःक्षेत्र—हृदय-प्रदेश—यात दाब देत शिरल्या, तेव्हा इंद्राचे सर्व शत्रू आघाताने हत झाले—फेसाळ बुडबुड्यांसारखे, केवळ फेसाच्या वेगातच चपळ.
Mantra 5
परीमे गामनेषत पर्यग्निमहृषत । देवेष्वक्रत श्रवः क इमाँ आ दधर्षति ॥
यांनी प्रकाश-गो (अंतर्गत गाय) हिला सर्व बाजूंनी वेढून पुढे नेले; यांनी अग्नीलाही परितः वेढून आनंदित केले. देवांमध्ये यांनी आत्म्याचे ‘श्रवः’—ऐकण्याजोगे यश—घडविले; आता यांना कोण धाडसाने आव्हान देईल?
Arāyi is not a beneficent deity here but the personified force of privation—poverty, lack, and hostile misfortune—addressed directly and commanded to leave.
Mountains and the far shore are symbolic “outside” zones. Sending Arāyi there means pushing misfortune beyond the community’s boundary, out of reach and influence.
Śirimbiṭha is invoked as an auxiliary power whose ‘satva’ (driving forces) can smite and propel the affliction away, strengthening the expulsion and making it effective.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.