
Sukta 10.133
Indra
इंद्राला उद्देशून रचलेले हे सात ऋचांचे स्तोत्र रक्षण व विजयासाठीची युद्धप्रार्थना आहे. गायक जगत्कर्ता व वृत्रहंता इंद्राला जागृत करून, निकटच्या संग्रामात आमच्या बाजूने उभा राहून शत्रुबळांना गोंधळात पाड अशी विनंती करतात. ध्रुवपदासारखे, विरोधकांच्या धनुष्यांच्या प्रत्यंचा सैल पडो आणि आक्रमकांना खाली दडपले जावो, अशी मागणी आहे. शेवटी समृद्धीचे वरदान—स्तुती करणाऱ्या कवीकडे इंद्राचे दान हजार प्रवाहांच्या विपुलतेच्या गाईसारखे अखंड वाहत राहो—असा निष्कर्ष आहे.
Mantra 1
प्रो ष्वस्मै पुरोरथमिन्द्राय शूषमर्चत । अभीके चिदु लोककृत्संगे समत्सु वृत्रहास्माकं बोधि चोदिता नभन्तामन्यकेषां ज्याका अधि धन्वसु ॥
त्याच्यासाठी अग्र-रथ पुढे चालवा—इंद्रासाठी ‘शूष’ (बल) गा. अगदी निकट संग्रामातही, लोक-कर्ता, समर-संघर्षांत वृत्र-हंता—आमच्यासाठी जागा हो; प्रेरक हो. इतरांच्या धनुष्यांवरील ज्या शिथिल पडोत.
Mantra 2
त्वं सिन्धूँरवासृजोऽधराचो अहन्नहिम् । अशत्रुरिन्द्र जज्ञिषे विश्वं पुष्यसि वार्यं तं त्वा परि ष्वजामहे नभन्तामन्यकेषां ज्याका अधि धन्वसु ॥
तू नद्यांना खालीकडे प्रवाहित केलेस; तू ‘अहि’ (सर्प)चा वध केलास. हे इंद्रा, तू अ-शत्रु—अप्रतिहत जन्मलेला; सर्व ‘वार्य’ (श्रेष्ठ, वांछित) तू पुष्ट करतोस. म्हणून आम्ही तुला सर्व बाजूंनी आलिंगन देतो—इतरांच्या धनुष्यांवरील ज्या शिथिल पडोत.
Mantra 3
वि षु विश्वा अरातयोऽर्यो नशन्त नो धियः । अस्तासि शत्रवे वधं यो न इन्द्र जिघांसति या ते रातिर्ददिर्वसु नभन्तामन्यकेषां ज्याका अधि धन्वसु ॥
आमच्या धियः (प्रेरित बुद्धी/विचार) नष्ट करू पाहणाऱ्या सर्व अरातयः—दुर्भावना—विखुरून दूर जावोत. हे इंद्रा, जो शत्रू आम्हांला घायाळ करून पाडू इच्छितो, त्याच्यावर तू वध-शराचा धनुर्धर आहेस. आणि तुझी जी रातिः—वसुचे दान, तेजस्वी परिपूर्ण समृद्धी—ती आम्हालाच लाभो; इतर दावेदारांच्या धनुष्यांवरील ज्या शिथिल होवोत.
Mantra 4
यो न इन्द्राभितो जनो वृकायुरादिदेशति । अधस्पदं तमीं कृधि विबाधो असि सासहिर्नभन्तामन्यकेषां ज्याका अधि धन्वसु ॥
हे इंद्रा, मनुष्यमध्ये जो कोणी वृकायुः—लांडग्यासारख्या लालसेने—चहूबाजूंनी आम्हांला लक्ष्य करून दाखवितो, त्याला अधःपद, खालच्या स्थितीत पाड. तू विबाधः—प्रबळ प्रतिहर्ता; सासहिः—विजयी दमनकर्ता आहेस; इतरांच्या धनुष्यांवरील ज्या शिथिल होवोत.
Mantra 5
यो न इन्द्राभिदासति सनाभिर्यश्च निष्ट्यः । अव तस्य बलं तिर महीव द्यौरध त्मना नभन्तामन्यकेषां ज्याका अधि धन्वसु ॥
हे इंद्रा, जो कोणी आम्हांला अभिदासति—आक्रमण करतो—तो सनाभिः (सगोत्र/स्वजन) असो वा निष्ट्यः (परका/अजनबी) असो—त्याचे बळ उलथून टाक, खाली पाड; जसे महत्त्वाचा द्यौः (विस्तीर्ण आकाश) स्वतःच्या भाराने दाबतो. इतरांच्या धनुष्यांवरील ज्या शिथिल होवोत.
Mantra 6
वयमिन्द्र त्वायवः सखित्वमा रभामहे । ऋतस्य नः पथा नयाति विश्वानि दुरिता नभन्तामन्यकेषां ज्याका अधि धन्वसु ॥
हे इंद्रा, आम्ही—तुझेच—तुझी सख्यता दृढपणे धरतो. आम्हाला ऋताच्या पथाने ने, जेणेकरून आमची सर्व दुरिते व कठीण वळणे दूर होतील. आणि इतरांच्या धनुष्यांवरील ज्या सैल पडोत.
Mantra 7
अस्मभ्यं सु त्वमिन्द्र तां शिक्ष या दोहते प्रति वरं जरित्रे । अच्छिद्रोध्नी पीपयद्यथा नः सहस्रधारा पयसा मही गौः ॥
हे इंद्रा, आमच्यासाठी तोच वर शिकव व दे, जो प्रतिदान म्हणून स्तोत्रकर्त्यास श्रेष्ठ धारांनी दुहून देतो. अखंड-स्तन असलेली महागौ—सहस्रधारा—पोषक तेजाच्या पयाने आम्हाला परिपूर्ण करो.
It is a prayer to Indra for protection and victory—asking him to stand with the worshippers in conflict, repel attackers, and weaken the enemy’s power.
It is a vivid Vedic way of praying that hostile weapons and resolve fail—so opponents cannot effectively strike, and danger is neutralized.
It ends by asking Indra for a boon of abundance. The ‘thousand-streaming cow’ symbolizes overflowing nourishment, prosperity, and sustaining life-force granted to the singer and community.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.