Sukta 13
Sukta 10.13
Dual devatā (vām), broadly addressed to a paired divine power; also invokes the Viśve Devāḥ (‘all gods’) as amṛtasya putrāḥ.
Triṣṭubh (probable; requires verification).
हे संक्षिप्त सूक्त “प्राचीन वाणी” (pūrvyaṃ brahma) हिला एका युग्म दैवी शक्तीशी (vām) जोडते आणि प्रेरित ऋषीसाठी शुद्ध केलेला स्तोत्रध्वनी निश्चल मार्गासारखा पुढे जावा अशी प्रार्थना करते. पुढे ते वाणी व रूप यांचे प्रतीकात्मक, जणू छंदो-यज्ञीय विश्लेषण करते—पाच पावले, चार पादांचे मापन, आणि अविनाशी अक्षर (akṣara)—यांच्या साहाय्याने गायकाला ऋत, सत्य-व्यवस्थेशी अनुरूप करते. शेवटी सात प्रवाही धारांचे आणि तेजस्वी द्वैताचे चित्रण, परस्परपूरक शक्ती एकत्र येऊन सत्यकर्माला पोसतात व टिकवतात अशी समेटलेली, पोषित पूर्णता दर्शवते.
Mantras
Mantra 1
युजे वां ब्रह्म पूर्व्यं नमोभिर्वि श्लोक एतु पथ्येव सूरेः । शृण्वन्तु विश्वे अमृतस्य पुत्रा आ ये धामानि दिव्यानि तस्थुः ॥
मी तुमच्या दोघांसाठी नमस्कारांसह ते प्राचीन ब्रह्म (वाणी) युजतो; प्रेरित सूरे (ऋषी)च्या पथाप्रमाणे हा स्वच्छ श्लोक पुढे जावो. अमृताचे पुत्र—जे दिव्य धामांत स्थिर आहेत—ते सर्व ऐकोत; जेणेकरून उच्च शक्ती आत्म्याच्या ऊर्ध्व-यात्रेस संमती देतील.
Mantra 2
यमे इव यतमाने यदैतं प्र वां भरन्मानुषा देवयन्तः । आ सीदतं स्वमु लोकं विदाने स्वासस्थे भवतमिन्दवे नः ॥
यमाच्या लोकासारखे, जेव्हा देवयज्ञाची आकांक्षा करणारे मनुष्य तुमच्यासाठी हा (सोम) पुढे आणून अर्पित करतात, तेव्हा तुम्ही तुमच्या परिचित स्वलोकात येऊन आसनस्थ व्हा. आमच्या या इन्दु (सोम)साठी आपल्या स्वास्थानी दृढपणे प्रतिष्ठित व्हा—जेणेकरून आनंद त्याच्या सत्य-गृहात, आमच्या अंतरीच, प्राप्त होईल.
Mantra 3
पञ्च पदानि रुपो अन्वरोहं चतुष्पदीमन्वेमि व्रतेन । अक्षरेण प्रति मिम एतामृतस्य नाभावधि सं पुनामि ॥
रूपाच्या मागोमाग त्याच्या पाच पादांवर मी आरोहण करतो; ऋताच्या व्रताने मी चतुष्पदी मापाचा अनुगमन करतो. अक्षर (अविनाशी ध्वनी) याने मी हिला प्रत्यावर्तित मोजतो; ऋताच्या नाभीवर मी हिला शुद्ध करून एकवटतो.
Mantra 4
देवेभ्यः कमवृणीत मृत्युं प्रजायै कममृतं नावृणीत । बृहस्पतिं यज्ञमकृण्वत ऋषिं प्रियां यमस्तन्वं प्रारिरेचीत् ॥
देवांमध्ये कोणाला त्याने मृत्यूसाठी निवडले, आणि प्रजेसाठी कोणाला अमृतत्वासाठी निवडले नाही? त्यांनी बृहस्पतीला यज्ञरूप—प्रिय ऋषी—केले; यमाने आपली तनु पुढे विस्तारली—मर्त्य देहालाच ते क्षेत्र ठरवून, जिथे पवित्र कर्म सिद्ध होते आणि त्याही पलीकडे जाता येते.
Mantra 5
सप्त क्षरन्ति शिशवे मरुत्वते पित्रे पुत्रासो अप्यवीवतन्नृतम् । उभे इदस्योभयस्य राजत उभे यतेते उभयस्य पुष्यतः ॥
मरुत्वान् पित्याकरिता, होत जाणाऱ्या शिशूसाठी, सात प्रवाह वाहतात; पुत्रांनीही ऋत (सत्य-नियम) पुढे नेऊन त्यास प्रभावी केले. त्याच्या द्विविध स्वभावाचे दोन्ही पैलू तेजस्वी आहेत; दोन्ही प्रयत्न करतात, आणि दोन्ही परिपूर्णतेकडे पोसले जातात.
Frequently Asked Questions
The hymn addresses a paired divine power (“you two,” vām) without clearly naming the pair in the excerpt, and it also calls on the Viśve Devāḥ (all gods) as “children of immortality.” Much of the hymn points to the guiding principle of ṛta (truth-order) and the akṣara (imperishable syllable) behind effective sacred speech.
“Ṛtasya nābhi” means the “navel” or central hub of ṛta—the truth-order. In context it suggests a truth-center where speech and action are purified and gathered so the hymn becomes accurate, aligned, and effective.
These images link the hymn to Vedic ‘measure’—both the structure of metre and the disciplined steps of right performance. The idea is that inspired speech must be correctly formed and ‘measured’ (with akṣara as the stable reference) to harmonize the singer with ṛta.
Ask anything about Sukta 13 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.