Opening the text

Sukta 10.105
Indra (probable) / Vasu epithet; requires Anukramaṇī confirmation for RV 10.105
Jagatī or Triṣṭubh (uncertain from excerpt; requires meter scan of full sukta)
हे सूक्त इंद्राची ("वसु" या विशेषणाने संबोधून) जोमदार स्तुती करते. स्तोत्र कधी खरोखर त्याला “प्रसन्न” करील, असा प्रश्न विचारत, त्याच्या सहाय्यास ऊर्जित करणारा आधार म्हणून सोमपानासाठीचे पिळणे आवाहन करते. ऋभू आणि मातरिश्वन् यांच्याशी तुलना होईल अशी इंद्राची घडवलेली शक्ती व कौशल्य यांचे स्मरण करून, शेवटी कुत्साचे त्याने केलेले संरक्षण आणि दस्यु-वधातील त्याचे विजय आठवते. स्तुती व मैत्री यांमुळे त्याची निर्णायक मदत प्राप्त होते, असे ते ठामपणे सांगते.
Mantra 1
कदा वसो स्तोत्रं हर्यत आव श्मशा रुधद्वाः । दीर्घं सुतं वाताप्याय ॥
हे वसू! तेरे आनंदासाठी ते स्तोत्र कधी येईल—मुख प्राण-वायूचा निःश्वास-निर्गम कधी रोखील? तेव्हा दीर्घकाळ पिळलेल्या सोमासाठी, वायु-प्राणाच्या पोषण/बलवृद्धीसाठी।
Mantra 2
हरी यस्य सुयुजा विव्रता वेरर्वन्तानु शेपा । उभा रजी न केशिना पतिर्दन् ॥
ज्याचे दोन हरित (तांबूस) अश्व सुयुज—सुयोग्य रीतीने जू—विस्तीर्ण मार्गांवर धावतात, पारितोषिक आणतात, लगामाच्या मागे चालतात; तो केशिन (दीर्घकेशी) प्रमाणे स्वामी होऊन दोन रजी—दोन लोकमार्ग—धारण करतो।
Mantra 3
अप योरिन्द्रः पापज आ मर्तो न शश्रमाणो बिभीवान् । शुभे यद्युयुजे तविषीवान् ॥
इंद्राने शत्रुजनांना दूर हुसकावून लावले; तो श्रम करणाऱ्या मर्त्यासारखा, पण भयभीत नाही. जेव्हा तविषीवान् (पराक्रमी) शुभ—प्रकाशमय कल्याणाशी—स्वतःला युक्त करतो, तेव्हा तो पुढे सरकतो।
Mantra 4
सचायोरिन्द्रश्चर्कृष आँ उपानसः सपर्यन् । नदयोर्विव्रतयोः शूर इन्द्रः ॥
इंद्र त्या दोन (शक्ती)ांशी संयुक्त होऊन परिश्रम करतो; जवळ येणाऱ्या सेवकाप्रमाणे त्यांची उपासना करतो. शूर इंद्र त्या दोन व्यापक प्रवाही नद्यां/धारांसह गतिमान होतो.
Mantra 5
अधि यस्तस्थौ केशवन्ता व्यचस्वन्ता न पुष्ट्यै । वनोति शिप्राभ्यां शिप्रिणीवान् ॥
जो दीर्घकेशवती, सर्वत्र पसरलेल्या (शक्ती)ांच्या वर वृद्धि/पुष्टीसाठी स्थिर झाला आहे—तो आपल्या दोन ‘शिप्रा’ (जबडा/गाल-शक्ती)ांनी विजय मिळवतो; तो शिप्रिणीवान् (बलवान जबड्यांचा) आहे.
Mantra 6
प्रास्तौदृष्वौजा ऋष्वेभिस्ततक्ष शूरः शवसा । ऋभुर्न क्रतुभिर्मातरिश्वा ॥
उच्च ओजाने युक्त (इंद्र) स्तुती करतो; शूर वीराने बलाने, त्या उच्च (सहाय्यक) शक्तींशी, घडवण/रचना केली—ऋभूप्रमाणे आपल्या क्रतु (संकल्प-शक्ती)ांनी, आणि मातरिश्वाप्रमाणे.
Mantra 7
वज्रं यश्चक्रे सुहनाय दस्यवे हिरीमशो हिरीमान् । अरुतहनुरद्भुतं न रजः ॥
ज्याने दस्यु (अंधकार-आवरोधक) याचा सहज संहार व्हावा म्हणून वज्र घडविला—तो सुवर्णकेशी, दीप्तिमय शक्तींनी समृद्ध—प्रतिरोधाचे जबडे फोडतो; तो अद्भुत आहे, जणू विशाल रजः (आकाश-विस्तार) समान.
Mantra 8
अव नो वृजिना शिशीह्यृचा वनेमानृचः । नाब्रह्मा यज्ञ ऋधग्जोषति त्वे ॥
आमच्यापासून वक्रता—मिथ्या गतीचा वाकडेपणा—दूर कर, ती धार लावून छाटून टाक; ऋचा, सत्य उच्चाराने आम्ही विजय मिळवू, वाणी/ब्रह्म यांपासून वंचित होऊ नये. ब्रह्म-बल नसलेला यज्ञ तुझ्यापासून वेगळा होऊन आनंद मानू नये.
Mantra 9
ऊर्ध्वा यत्ते त्रेतिनी भूद्यज्ञस्य धूर्षु सद्मन् । सजूर्नावं स्वयशसं सचायोः ॥
यज्ञाच्या सद्मन् मध्ये, यज्ञाच्या धूर्षु (जुएचे दांडे/धुरे) यांवर तुझी त्रेतिनी (त्रि-तंतु/त्रि-धारा) ऊर्ध्व होऊन उभी राहिली, तेव्हा त्या दोन (शक्ती)ंसह तू स्वयशस् (स्वयं-प्रभ) नौका जोडलीस; त्यानेच पारगमन सिद्ध होते.
Mantra 10
श्रिये ते पृश्निरुपसेचनी भूच्छ्रिये दर्विररेपाः । यया स्वे पात्रे सिञ्चस उत् ॥
तुझ्या श्री-वृद्धीसाठी पृष्णि (चित्ताकृती समृद्धी) उपसेचन करणारी धार होवो; तुझ्या श्री-वृद्धीसाठी दर्वि (करछुल) निर्दोष राहो—ज्यायोगे तू आपल्या स्वतःच्या पात्रात ओततोस.
Mantra 11
शतं वा यदसुर्य प्रति त्वा सुमित्र इत्थास्तौद्दुर्मित्र इत्थास्तौत् । आवो यद्दस्युहत्ये कुत्सपुत्रं प्रावो यद्दस्युहत्ये कुत्सवत्सम् ॥
असुर्य संग्रामात शंभर वेळा जरी—सुमित्राने अशा रीतीने तुझे स्तवन केले, आणि दुर्मित्रानेही अशाच रीतीने तुझे स्तवन केले; दस्यु-वधात तू कुत्सपुत्राचे रक्षण केलेस; दस्यु-वधात तू कुत्सवत्साला पुढे काढून आणलेस.
The hymn is primarily addressed to Indra, though it uses the epithet “Vasu.” Full certainty of the heading details comes from the Anukramaṇī tradition.
It seeks Indra’s delight in the hymn and Soma offering, and asks for his strengthening, protection of allies, and victory over hostile or obstructing forces.
These are remembered examples of Indra’s past help. By recalling them, the hymn argues that Indra will likewise protect and lead the present worshipper to success.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.