
Sukta 10.106
Dual divinities (likely the Aśvins, though not explicitly named in the provided verse)
हे सूक्त जुळ्या दैवी शक्तींना—सामान्यतः अश्विन म्हणून समजल्या जाणाऱ्यांना—आवाहन करते. त्यांनी आपल्या रथासह येऊन प्रेरित विचाराचा विस्तार करावा आणि कुशल कारागिरांप्रमाणे प्राणऊर्जांना गतिमान करून कार्यप्रवृत्त करावे, अशी प्रार्थना आहे. त्यांच्या वेगवान व समरस करणाऱ्या कृतीचे स्तवन करून, बळ (वाज), आनंद, आणि “अजर” अशी प्राणशक्तीची वाढ मागितली आहे; आणि शेवटी उपासकाची अंतःकरणातील सर्वात गहन इच्छा त्यांनी पूर्ण करावी, अशी विनंती केली आहे.
Mantra 1
उभा उ नूनं तदिदर्थयेथे वि तन्वाथे धियो वस्त्रापसेव । सध्रीचीना यातवे प्रेमजीगः सुदिनेव पृक्ष आ तंसयेथे ॥
तुम्ही दोघेही आता त्याच उद्दिष्टाची इच्छा करता; कर्माने वस्त्र विणणाऱ्यांप्रमाणे धिया पसरवता. प्रवासासाठी एकाच दिशेने जात प्रेरणेला पुढे ढकलता; सुदिनाच्या तेजाप्रमाणे जवळ येऊन (बल-वृद्धीला) स्थिर करता.
Mantra 2
उष्टारेव फर्वरेषु श्रयेथे प्रायोगेव श्वात्र्या शासुरेथः । दूतेव हि ष्ठो यशसा जनेषु माप स्थातं महिषेवावपानात् ॥
खडबडीत वाटांत उंटांसारखे तुम्ही आधार शोधता; समर-संयोगी कुशल धनुर्धरांसारखे तुम्ही आज्ञा चालविता. दूतांसारखे तुम्ही जनांमध्ये यशासह उभे राहता; महिष जसा पाणवठ्यावरून घसरून दूर होतो, तसे त्या उफाळत्या प्रवाहापासून (अपान) ढळून पडू नका.
Mantra 3
साकंयुजा शकुनस्येव पक्षा पश्वेव चित्रा यजुरा गमिष्टम् । अग्निरिव देवयोर्दीदिवांसा परिज्मानेव यजथः पुरुत्रा ॥
पक्ष्याच्या पंखांसारखे एकत्र जुळून, रंगीबेरंगी पशुगोठ्यासारखे, यजुस्-मंत्रासह तुम्ही येथे येता. देवांसाठी अग्नीसारखे दीप्तिमान होऊन, ‘परिज्मान’—परिक्रमी मार्ग—याप्रमाणे, अनेक ठिकाणी फिरत फिरत तुम्ही यजन करता.
Mantra 4
आपी वो अस्मे पितरेव पुत्रोग्रेव रुचा नृपतीव तुर्यै । इर्येव पुष्ट्यै किरणेव भुज्यै श्रुष्टीवानेव हवमा गमिष्टम् ॥
आमच्या जवळ या—पुत्राप्रती पित्याप्रमाणे; आमच्या त्वरित विजयासाठी, नरपतींसारखे, तुमच्या तेजात उग्र व्हा. पुष्टीसाठी योद्ध्यांसारखे, भोगासाठी किरणांसारखे, आणि श्रवणशील (श्रुष्टीवान) जनांसारखे—आमच्या हव/आह्वानाला या.
Mantra 5
वंसगेव पूषर्या शिम्बाता मित्रेव ऋता शतरा शातपन्ता । वाजेवोच्चा वयसा घर्म्येष्ठा मेषेवेषा सपर्या पुरीषा ॥
वंशां (सरकंड्यां)प्रमाणे तुम्ही पोषण करणारे व दृढ आहात; मित्राप्रमाणे ऋतास सत्य, शतशत प्रतिरोधांना पाडणारे. बलसमृद्धीप्रमाणे तुम्ही आपल्या पराक्रमाने उंच उठता, उष्णतेत अत्यंत तीव्र; मेषांप्रमाणे तुम्ही आवेगी ऊर्जा—सपर्या (पूज्य सेवा), परिपूर्ण व समृद्ध.
Mantra 6
सृण्येव जर्भरी तुर्फरीतू नैतोशेव तुर्फरी पर्फरीका । उदन्यजेव जेमना मदेरू ता मे जराय्वजरं मरायु ॥
हे अश्विनौ, सुबद्ध वाद्याप्रमाणे तुम्ही शक्तींना कंपित करता; कुशल सारथ्यांप्रमाणे वेगवान बलांना हाकता. जलांद्वारे जिंकणाऱ्यांप्रमाणे तुम्ही विजय मिळवता आणि सत्तेला आनंदमदिराने मत्त करता. तुमच्या या शक्ती मला जरा-अजर, मरण-अमर—अक्षय प्राणबल देवोत.
Mantra 7
पज्रेव चर्चरं जारं मरायु क्षद्मेवार्थेषु तर्तरीथ उग्रा । ऋभू नापत्खरमज्रा खरज्रुर्वायुर्न पर्फरत्क्षयद्रयीणाम् ॥
हे उग्र अश्विनौ, बलवान साधन जसे कठीण गोष्ट फोडते तसे तुम्ही सत्तेच्या प्रतिरोधी गाठी मथून-भेदून टाकता; आमच्या उद्दिष्टांत तुम्ही वाट करून देता. ऋभूंच्या कौशल्याप्रमाणे तुम्ही खरखरीत वेगाने येऊन पोहोचता; वायूप्रमाणे तुम्ही तो क्षय हाकलून देता जो आमची रयी (समृद्धी/धन-बल) कमी करतो—जेणेकरून अंतःसंपदा अक्षुण्ण राहो.
Mantra 8
घर्मेव मधु जठरे सनेरू भगेविता तुर्फरी फारिवारम् । पतरेव चचरा चन्द्रनिर्णिङ्मनऋङ्गा मनन्या न जग्मी ॥
घर्मासारखे उष्ण तेज होऊन, जीवनाच्या जठरात मधूसारखे, तुम्ही आनंद स्थिर करता व वाढविता. भगा (bhaga) देणारे होऊन तुम्ही त्वरित गती सिद्ध करता. पक्ष्यासारखे तुम्ही संचारता, रूपाने दीप्त; मनाची शृंगवत् तीक्ष्ण शक्ती (बोधाची टोकदार धार) तुम्ही उन्नत करता, जेणेकरून ती आपल्या यात्रेतून ढळू नये.
Mantra 9
बृहन्तेव गम्भरेषु प्रतिष्ठां पादेव गाधं तरते विदाथः । कर्णेव शासुरनु हि स्मराथोंऽशेव नो भजतं चित्रमप्नः ॥
बृहन्तासारखे गाभाऱ्यांत तुम्ही दृढ प्रतिष्ठा स्थापता; पायासारखे तुम्ही कठीण उतार-घाट पार करून देता. गुरुवचनाचा पाठपुरावा करणाऱ्या कानासारखे तुम्ही स्मरण ठेवता व आमच्या हाकेला प्रतिसाद देता. आमच्या योग्य अंशाप्रमाणे आम्हांस द्या—प्राप्तीची विविध कर्मे, आत्म्याच्या अद्भुत सिद्धी.
Mantra 10
आरङ्गरेव मध्वेरयेथे सारघेव गवि नीचीनबारे । कीनारेव स्वेदमासिष्विदाना क्षामेवोर्जा सूयवसात्सचेथे ॥
कुशल कारागिरासारखे तुम्ही मधुरसाची गती चालविता; दूध काढणाऱ्यासारखे ते अस्तित्व-रूपी गायीमध्ये, खोल-खाली उतरविता. नदीकाठासारखे तुम्ही परिश्रमाचा स्वेद योग्य प्रमाणात वाहू देता; पृथ्वीसारखे आपल्या ऊर्जेने तुम्ही उत्तम चराईशी संयुक्त होता—आम्हांस पोषणाशी जोडता.
Mantra 11
ऋध्याम स्तोमं सनुयाम वाजमा नो मन्त्रं सरथेहोप यातम् । यशो न पक्वं मधु गोष्वन्तरा भूतांशो अश्विनोः काममप्राः ॥
आम्ही स्तोम सिद्ध करू, वाज (बल-समृद्धी) मिळवू. हे अश्विनौ, रथासह आमच्या मंत्राजवळ येथे या. पिकलेल्या यशाप्रमाणे, तेजस्वी गोसमूहांत लपलेल्या मधूप्रमाणे—आमचा अंश व्हा; हे अश्विनौ, आमच्यातील आत्म्याची कामना पूर्ण करा.
They are best understood as the Aśvins, the Divine Twins, because the hymn uses typical Aśvin themes: swift chariot-arrival, healing help, and renewal of vitality.
It asks for vāja (strength and plenitude), refreshed and energized life-force, protection on the journey of life, and the fulfilment of a sincere desire (kāma) aligned with well-being.
It is especially suited for dawn or early morning, and also before travel, during healing intentions, or at the start of an important undertaking needing clarity and renewed strength.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.