Sukta 84

Mantra 1

असावि सोम इन्द्र ते शविष्ठ धृष्णवा गहि । आ त्वा पृणक्त्विन्द्रियं रजः सूर्यो न रश्मिभिः ॥

हे इंद्रा, परमशक्तिमान! तुझ्यासाठी सोम पिळला आहे; धृष्णु पराक्रम घेऊन ये. सूर्य जसा आपल्या रश्मींनी रजः (अंतरिक्षलोक) भरतो, तसा हा तेजस्वी जगत तुला इंद्रिय (इंद्रशक्ती) ने परिपूर्ण करो.

Mantra 2

इन्द्रमिद्धरी वहतोऽप्रतिधृष्टशवसम् । ऋषीणां च स्तुतीरुप यज्ञं च मानुषाणाम् ॥

इंद्रालाच ते दोन हरित (ताम्रवर्ण) अश्व वाहून नेतात—ज्याचे बळ अप्रतिधृष्ट आहे—ऋषींच्या स्तुतींकडे आणि मनुष्यांच्या यज्ञाकडे.

Mantra 3

आ तिष्ठ वृत्रहन्रथं युक्ता ते ब्रह्मणा हरी । अर्वाचीनं सु ते मनो ग्रावा कृणोतु वग्नुना ॥

हे वृत्रहन्! रथावर आरूढ हो; ब्रह्म (मंत्र-शक्ती) यांनी तुझे दोन हरी (तांबूस वर्णाचे अश्व) युक्त झाले आहेत. प्रेरक वेगासह ग्रावा (सोम-दळणाची शिळा) तुझे मन पूर्णपणे आमच्याकडे वळवो.

Mantra 4

इममिन्द्र सुतं पिब ज्येष्ठममर्त्यं मदम् । शुक्रस्य त्वाभ्यक्षरन्धारा ऋतस्य सादने ॥

हे इंद्रा! हा सुत (निष्पेषित) सोम पान कर—हा ज्येष्ठ, अमर्त्य मद (आनंद-उन्माद) आहे. ऋताच्या सदनात शुक्ल/दीप्त धाराः तुझ्याकडे वाहत येतात.

Mantra 5

इन्द्राय नूनमर्चतोक्थानि च ब्रवीतन । सुता अमत्सुरिन्दवो ज्येष्ठं नमस्यता सहः ॥

आता इंद्रासाठी स्तुती गा आणि उक्थ (गंभीर स्तोत्र) उच्चार. सुत झालेले इंदु (सोम-बिंदू) उल्लसित झाले आहेत; ज्येष्ठ सहस् (परम शक्ती)ला नमस्कार कर.

Mantra 6

नकिष्ट्वद्रथीतरो हरी यदिन्द्र यच्छसे । नकिष्ट्वानु मज्मना नकिः स्वश्व आनशे ॥

हे इंद्रा! तू जेव्हा दान देण्यास अनुग्रह करतोस, तेव्हा तुझ्या हरी—दोन ताम्रवर्ण अश्वांसह—तुझ्याहून श्रेष्ठ रथी कोणी नाही. तुझ्या महिमेत कोणी तुझा अनुयायी नाही; कोणीही आपल्या स्व-अश्वांच्या बळावर तुला गाठू शकत नाही.

Mantra 7

य एक इद्विदयते वसु मर्ताय दाशुषे । ईशानो अप्रतिष्कुत इन्द्रो अङ्ग ॥

यज्ञात अर्पण करून दान देणाऱ्या मर्त्याला सत्य धन (वसु) वाटून देणारा एकटाच—अप्रतिष्कुत, अधिपती, स्वामी इंद्र; होय, तोच इंद्र.

Mantra 8

कदा मर्तमराधसं पदा क्षुम्पमिव स्फुरत् । कदा नः शुश्रवद्गिर इन्द्रो अङ्ग ॥

कधी इंद्र आपल्या पायाने अराधस (अयज्ञ/अदानशील) असलेल्या त्या मर्त्याला कोरड्या ठोंब्यासारखे हादरवून पाडील? आणि कधी तो आमची हाक, आमची वाणी ऐकेल—इंद्र, होय, तोच!

Mantra 9

यश्चिद्धि त्वा बहुभ्य आ सुतावाँ आविवासति । उग्रं तत्पत्यते शव इन्द्रो अङ्ग ॥

जो कोणी सोम पिळून, अनेकांच्या मध्ये तुला आवाहन करून खाली बोलावितो—त्यालाच ती उग्र शक्ती प्राप्त होते आणि तीच प्रभुत्वशाली ठरते; होय, तोच इंद्र आहे.

Mantra 10

स्वादोरित्था विषूवतो मध्वः पिबन्ति गौर्यः । या इन्द्रेण सयावरीर्वृष्णा मदन्ति शोभसे वस्वीरनु स्वराज्यम् ॥

अशा रीतीने तेजस्वी गौऱ्यः मधुर मधूची गोडी पितात, विस्ताराने मुक्तपणे फिरत. जे इंद्रासह सहयात्री आहेत, ते वृषभासह शोभेसाठी उन्मत्त होतात—समृद्ध, परिपूर्णतेने युक्त—त्याच्या स्वराज्याच्या मागोमाग.

Mantra 11

ता अस्य पृशनायुवः सोमं श्रीणन्ति पृश्नयः । प्रिया इन्द्रस्य धेनवो वज्रं हिन्वन्ति सायकं वस्वीरनु स्वराज्यम् ॥

ही त्याची ठिपक्यांनी युक्त तरुण शक्ती; त्या सोम मिसळून सिद्ध करतात. इंद्राच्या प्रिय धेनू वज्र—त्या बाणासारख्या आयुधाला—चालना देतात; समृद्ध, परिपूर्णतेने युक्त, त्याच्या स्वराज्याच्या मागोमाग.

Mantra 12

ता अस्य नमसा सहः सपर्यन्ति प्रचेतसः । व्रतान्यस्य सश्चिरे पुरूणि पूर्वचित्तये वस्वीरनु स्वराज्यम् ॥

ते प्रचेतस (स्वच्छ-चेतन) जन नमस्कार व सामर्थ्य यांसह त्याची सपर्या/उपासना करतात. त्याच्या कर्माच्या अनेक ‘व्रतां’चे (नियमबद्ध कार्यमार्गांचे) त्यांनी अनुसरण केले आहे—प्राचीन चित्तजागृतीसाठी, समृद्ध वैभवाने परिपूर्ण, त्याच्या ‘स्वराज्या’च्या (स्व-अधिकाराच्या) अनुगामी होऊन.

Mantra 13

इन्द्रो दधीचो अस्थभिर्वृत्राण्यप्रतिष्कुतः । जघान नवतीर्नव ॥

अप्रतिष्कुत (अप्रतिहत) इंद्राने दधीचीच्या अस्थींनी वृत्‍रांचा संहार केला—नवती-नव, म्हणजे नव्याण्णव—अवरोधाच्या पुनःपुन्हा येणाऱ्या आवरणांना फोडीत.

Mantra 14

इच्छन्नश्वस्य यच्छिरः पर्वतेष्वपश्रितम् । तद्विदच्छर्यणावति ॥

पर्वतांमध्ये लपवून ठेवलेल्या अश्वाच्या शिराचा शोध घेत, त्याने ते ‘शर्याणावत’ येथे जाणले/प्राप्त केले—वेगवान गतीची हरवलेली शक्ती पुनः मिळवून.

Mantra 15

अत्राह गोरमन्वत नाम त्वष्टुरपीच्यम् । इत्था चन्द्रमसो गृहे ॥

येथेच त्यांनी गायीचे—त्वष्टृचे—गुप्त नाव शोधून काढले; अशा रीतीने चंद्राच्या गृहात—दीप्तिमान मनात—ते रहस्य-प्रकाश-ज्ञान पुन्हा प्राप्त झाले.

Mantra 16

को अद्य युङ्क्ते धुरि गा ऋतस्य शिमीवतो भामिनो दुर्हृणायून् । आसन्निषून्हृत्स्वसो मयोभून्य एषां भृत्यामृणधत्स जीवात् ॥

आज कोण ऋत (सत्य-व्यवस्था) चे अश्व धुरीवर जुपतो—ते वेगवान, ज्वलंत, आवरण्यास कठीण? बाणांसह आसनस्थ, हृदयातून श्वास घेणारे, सुखदायी—जे त्यांना सेवेत वश करील, तोच जिवंत राहो.

Mantra 17

क ईषते तुज्यते को बिभाय को मंसते सन्तमिन्द्रं को अन्ति । कस्तोकाय क इभायोत रायेऽधि ब्रवत्तन्वे को जनाय ॥

कोण पुढे झेपावतो, कोण संघर्षाकडे ढकलला जातो, कोण भयभीत होतो? जवळ असलेल्या त्या सत्य इंद्राला मनात कोण धारण करू शकतो? बाल-आत्म्यासाठी कोण त्याचे वर्णन करतो, प्रबळ शक्तींसाठी कोण, आणि अस्तित्वाच्या समृद्धीसाठी कोण—देहासाठी कोण आणि आपल्या आतल्या जनासाठी कोण उच्चारतो?

Mantra 18

को अग्निमीट्टे हविषा घृतेन स्रुचा यजाता ऋतुभिर्ध्रुवेभिः । कस्मै देवा आ वहानाशु होम को मंसते वीतिहोत्रः सुदेवः ॥

ध्रुव ऋतूंमध्ये ऋतु-नियमाने योग्य रीतीने जन्मलेल्या यज्ञांसह, स्रुचा (यज्ञ-डाव) द्वारा, घृतयुक्त हविर्द्वारे अग्नीचे स्तवन/आह्वान कोण करतो? कोणासाठी देव वेगाने रथ हाकत होम-हविकडे येतात? कोण सुदेव, ‘वीतिहोत्र’—अतिथी-स्वागताचा सत्य यज्ञविधी—ऋताच्या प्रकाशमान क्रमाकडे उन्मुख होऊन मनात धारण करतो?

Mantra 19

त्वमङ्ग प्र शंसिषो देवः शविष्ठ मर्त्यम् । न त्वदन्यो मघवन्नस्ति मर्डितेन्द्र ब्रवीमि ते वचः ॥

तूच, हे देव, अतिशय शक्तिमान, मनुष्याला वाढवितोस/समृद्ध करितोस. हे मघवन् इंद्रा, तुझ्यावाचून दुसरा कोणीही रक्षक व आरोग्यदाता नाही. तुझ्याशी मी हे दृढ-प्रतिज्ञेचे वचन बोलतो.

Mantra 20

मा ते राधांसि मा त ऊतयो वसोऽस्मान्कदा चना दभन् । विश्वा च न उपमिमीहि मानुष वसूनि चर्षणिभ्य आ ॥

हे वसो (समृद्ध), तुझी दाने, तुझ्या ऊतया (सहायता) आम्हांला कधीही फसवू नयेत/सोडू नयेत. आणि मनुष्याकरिता—आमच्यासाठी—सर्व वसू पूर्ण मापाने वाटून दे; ती येथे जनां/चर्षणींसाठी घेऊन ये—ऋत-नियमाच्या शक्ती आणि प्रकाश-सम्पदा.