Sukta 137
Sukta 1.137
Mitra–Varuṇa
हे संक्षिप्त सूक्त ऋताचे स्वर्गस्पर्शी राजरक्षक मित्र–वरुण यांना जवळ येऊन ताजे पिळलेले सोमपान करण्याचे आमंत्रण देते. यात पिळणाऱ्या दगडांनी सिद्ध केलेला सोम ‘गौ’ तेज (प्रकाश/ज्ञान) आणि दधीसह मिश्रित असल्याचे सांगितले आहे; त्यामुळे अर्पण उषा आणि सूर्यकिरणांशी सुसंगत ठरते. उद्देश देवतांची उपस्थिती मिळवणे, त्यांनी त्या पानार्पणाचा आनंदाने स्वीकार करणे, आणि यजमानाच्या क्षेत्रात सत्य–ऋत व्यवस्था प्रस्थापित करणे हा आहे.
Mantras
Mantra 1
सुषुमा यातमद्रिभिर्गोश्रीता मत्सरा इमे सोमासो मत्सरा इमे । आ राजाना दिविस्पृशास्मत्रा गन्तमुप नः । इमे वां मित्रावरुणा गवाशिरः सोमाः शुक्रा गवाशिरः ॥
पूर्ण हर्षाने, अद्रि (सोम-दळणाच्या शिळा) सहित या; हे सोम-आनंद गो-श्री (प्रकाशकिरण) यांवर आधारलेले आहेत—हे सोम-आनंद। हे दिविस्पृश, दोन राजन्, येथे आमच्याकडे या, आमच्या जवळ या। हे मित्रा-वरुणा, हे तुमच्यासाठी ‘गवाशिर’—गो (किरण/ज्ञानप्रकाश) मिसळलेले—उज्ज्वल सोम आहेत, गवाशिर सोम.
Mantra 2
इम आ यातमिन्दवः सोमासो दध्याशिरः सुतासो दध्याशिरः । उत वामुषसो बुधि साकं सूर्यस्य रश्मिभिः । सुतो मित्राय वरुणाय पीतये चारुॠताय पीतये ॥
या—हे इन्दु, हे सोमरस; हे दधि-आशिर (दही-मिश्रित) सुत पान—दधि-आशिर। आणि उषांसह, सूर्याच्या रश्मींनी सहित, जागृत व्हा। हा सोम मित्र-वरुणांच्या पानार्थ पिळला आहे—ऋत (ṛta) च्या पानार्थही—सुंदर, प्रिय.
Mantra 3
तां वां धेनुं न वासरीमंशुं दुहन्त्यद्रिभिः सोमं दुहन्त्यद्रिभिः । अस्मत्रा गन्तमुप नोऽर्वाञ्चा सोमपीतये । अयं वां मित्रावरुणा नृभिः सुतः सोम आ पीतये सुतः ॥
त्या (सोम) अंशुला—पोषक रसाने परिपूर्ण दुभत्या धेनूसारखा—अद्रि (दाबण्याचे दगड) यांनी दुहतात; अद्रिंनीच सोम दुहतात. हे (मित्र–वरुणा), सोमपानासाठी आमच्याकडे—आमच्या दिशेने वळून—इथे या. हा सोम तुमच्यासाठी, हे मित्रा व वरुणा, नरांनी पिळलेला आहे—पानासाठी पिळलेला आहे.
Frequently Asked Questions
They are paired Vedic “kings” who guard ṛta (truth-order). Mitra represents harmony and right agreements, while Varuṇa represents moral oversight and the binding power of cosmic law.
Freshly pressed Soma, prepared with pressing-stones and described in special mixtures—one enriched with “cow/radiance” (gavāśira) and another mixed with curd (dadhyāśira)—for Mitra–Varuṇa to drink.
It links the ritual to the cosmic schedule: dawn (Uṣas) and sunlight (Sūrya) symbolize awakening and clarity, fitting the idea that Soma-drinking supports ṛta and right order in both cosmos and life.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.