Rig Veda Sukta 138
Mandala 1Sukta 1384 Mantras

Sukta 138

Sukta 1.138

Devata

Pūṣan

हे लघु सूक्त पूषन् यांची स्तुती करते—ते अथक, महाजन्मा मार्गदर्शक आहेत; त्यांचे सामर्थ्य आणि गायकाची स्तुती कधीही शिथिल होत नाही. कवी यश, धन आणि प्रत्येक स्पर्धेत सुरक्षित संगत यांसाठी पूषन् यांची ‘निकट मदत’ मागतो, आणि यज्ञाकडे सर्व मनांना जू लावणाऱ्या त्या देवाशी अढळ मैत्रीची पुष्टी करतो.

Mantras

Mantra 1

प्रप्र पूष्णस्तुविजातस्य शस्यते महित्वमस्य तवसो न तन्दते स्तोत्रमस्य न तन्दते । अर्चामि सुम्नयन्नहमन्त्यूतिं मयोभुवम् । विश्वस्य यो मन आयुयुवे मखो देव आयुयुवे मखः ॥

पुन्हा पुन्हा, महाबलाने जन्मलेल्या पूषनाची महिमा गाइली जाते; त्याची शक्ती थकत नाही, त्याचे स्तोत्रही थकत नाही। मी कृपेची आकांक्षा धरून, निकटची मदत—आनंददायी—त्याचे गान करतो; जो सर्वांचे मन यज्ञाकडे जूळवतो—तो देव, तो मख (यज्ञ-बल/सिद्धी) कडे जूळवतो.

Mantra 2

प्र हि त्वा पूषन्नजिरं न यामनि स्तोमेभिः कृण्व ऋणवो यथा मृध उष्ट्रो न पीपरो मृधः । हुवे यत्त्वा मयोभुवं देवं सख्याय मर्त्यः । अस्माकमाङ्गूषान्द्युम्निनस्कृधि वाजेषु द्युम्निनस्कृधि ॥

कारण, हे पूषन्, मार्गावर वेगवान, मी स्तोत्रांनी तुला घडवतो/सज्ज करतो—जसे कोणी वैराच्या विरुद्ध ऋणीला तयार करतो; जसा उंट वैराच्या विरुद्ध ओझे वाहतो। मी, मर्त्य, तुला—आनंददायी देवाला—सख्याकरिता हाक मारतो। आमच्या आङ्गूषा (प्रेरित वाणी) तेजस्वी कर; वाजेषु (समृद्धी/विजयांत) त्यांना तेजस्वी कर.

Mantra 3

यस्य ते पूषन्त्सख्ये विपन्यवः क्रत्वा चित्सन्तोऽवसा बुभुज्रिर इति क्रत्वा बुभुज्रिरे । तामनु त्वा नवीयसीं नियुतं राय ईमहे । अहेळमान उरुशंस सरी भव वाजेवाजे सरी भव ॥

हे पूषन्! ज्याच्या सख्यात प्रेरित वाणीचे शोधक, आपल्या संकल्प व विवेकानेही, तुझ्या सहाय्याचा उपभोग घेत आले आहेत—होय, संकल्प-शक्तीनेच त्यांनी तो उपभोग घेतला—त्या नवतर नियुत् (योजन)च्या अनुषंगाने आम्ही रयि (समृद्धी)च्या परिपूर्णतेसाठी तुला मागतो. हे अहेळमान (अक्रुद्ध), उरुशंस (विस्तीर्ण-कीर्ती) पूषन्, प्रत्येक वाजात आमचा सहायक हो; वाजे-वाजे आमचा सहायक हो।

Mantra 4

अस्या ऊ षु ण उप सातये भुवोऽहेळमानो ररिवाँ अजाश्व श्रवस्यतामजाश्व । ओ षु त्वा ववृतीमहि स्तोमेभिर्दस्म साधुभिः । नहि त्वा पूषन्नतिमन्य आघृणे न ते सख्यमपह्नुवे ॥

या (आमच्या कर्मा)च्या सिद्धीसाठी, विजयासाठी, आमच्याजवळ ये. हे अहेळमान (अक्रुद्ध), उदार दाता, हे अजाश्व—श्रवस् (यश/प्रेरित श्रवण) वाढीसाठी, हे अजाश्व। हे दस्म (अद्भुत), सत्य व साधु स्तोत्रांनी आम्ही तुला आमच्याकडे वळवितो. कारण, हे आघृणे (दीप्तिमान) पूषन्, मी तुला अति-मन्य (अतिविचार/अतिशंका) करत नाही; तुझे सख्य मी नाकारत नाही।

Frequently Asked Questions

Pūṣan is praised as a benevolent guide and protector who stays close, brings well-being, and leads people safely toward success and the goal of the sacrifice.

It means Pūṣan aligns people’s thoughts and intentions so they move together toward effective action—especially toward completing the yajña and its desired results.

It can be recited before travel, at the start of a task, or at the opening of a fire-offering to ask for protection, steady guidance, prosperity, and supportive companionship.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App