Sukta 124
Sukta 1.124
Kutsa Āṅgirasa (traditional attribution for RV 1.124, subject to śākhā recensional listings)
Uṣas (primary); with functional presence of Agni, Sūrya, Savitṛ as allied powers in the dawn-process
Triṣṭubh (11-syllable lines; standard for many Uṣas hymns)
हे उषस्-सूक्त उषेला त्या शक्तीप्रमाणे गौरवते जी अग्नी प्रज्वलित करते, सूर्याचा विस्तीर्ण प्रकाश पसरवते, आणि द्विपाद व चतुष्पाद अशा सर्व प्राण्यांना योग्य गती व उद्देशाकडे प्रवृत्त करते. जिवंत स्त्री-प्रतिमांच्या साहाय्याने कवी उषेला कल्याणकारी जागविणारी म्हणून स्तुती करतो—ती जीवन-जलधारा स्वच्छ करते, धन व मंगळ आणते, आणि दररोज जगाच्या ऋत-व्यवस्थेला नव्याने स्थिर करते. शेवटी सूक्त तिच्या रक्षणकारी सहाय्यासाठी तसेच विपुल तेज, बळ आणि समृद्धी यांसाठी औपचारिक प्रार्थनेने समाप्त होते.
Mantras
Mantra 1
उषा उच्छन्ती समिधाने अग्ना उद्यन्त्सूर्य उर्विया ज्योतिरश्रेत् । देवो नो अत्र सविता न्वर्थं प्रासावीद्द्विपत्प्र चतुष्पदित्यै ॥
उषा उगवते, अंतरी अग्नीला प्रज्वलित करीत; आणि उर्ध्वगामी सूर्य विस्तीर्ण प्रकाश ओततो. येथे देव सविता आता आमच्यासाठी सत्य ध्येयाला प्रेरित करतो—जेणेकरून आमच्या अस्तित्वातील द्विपद व चतुष्पद ऋत-पूर्तीकडे पुढे जावोत.
Mantra 2
अमिनती दैव्यानि व्रतानि प्रमिनती मनुष्या युगानि । ईयुषीणामुपमा शश्वतीनामायतीनां प्रथमोषा व्यद्यौत् ॥
ती दैवी व्रतांचे उल्लंघन करीत नाही; तरीही मनुष्यांच्या जडत्वाच्या युगांना भेदून टाकते. जे पूर्वी गेले आणि जे पुन्हा परत येतात—त्यांची नित्य उपमा व माप बनून, प्रथम उषा उजळली; आत्म्याच्या गतीला नव्याने जागवित.
Mantra 3
एषा दिवो दुहिता प्रत्यदर्शि ज्योतिर्वसाना समना पुरस्तात् । ऋतस्य पन्थामन्वेति साधु प्रजानतीव न दिशो मिनाति ॥
ही दिव्य कन्या (उषा) आपल्या समोर प्रकट झाली आहे—ज्योतीचे वस्त्र परिधान करून, आदिपासूनच आपल्या नियमात एकसारखी. ती ऋताच्या पंथाचा नीट अनुसरण करते; जाणणारी जणू, ती दिशांची मर्यादा भंग करत नाही.
Mantra 4
उपो अदर्शि शुन्ध्युवो न वक्षो नोधा इवाविरकृत प्रियाणि । अद्मसन्न ससतो बोधयन्ती शश्वत्तमागात्पुनरेयुषीणाम् ॥
ती दिसू लागली—उजळ वक्षस्थळासारखी शुद्ध; आणि नोधासप्रमाणे तिने प्रिय गोष्टी प्रकट केल्या. घरातून जसे, झोपलेल्यांना जागे करणारी, सर्वाधिक शाश्वत उषा परत-परत येणाऱ्यांमध्ये पुन्हा येते.
Mantra 5
पूर्वे अर्धे रजसो अप्त्यस्य गवां जनित्र्यकृत प्र केतुम् । व्यु प्रथते वितरं वरीय ओभा पृणन्ती पित्रोरुपस्था ॥
मध्यलोकाच्या पहिल्या अर्धात, किरणांची जननी तिने ज्ञानाचे चिन्ह पुढे मांडले. ती अधिक दूर, अधिक विशाल विस्तारात पसरते—दोन्ही भरून टाकीत, दोन माता-पित्यांच्या उरु कुशीत स्थित.
Mantra 6
एवेदेषा पुरुतमा दृशे कं नाजामिं न परि वृणक्ति जामिम् । अरेपसा तन्वा शाशदाना नार्भादीषते न महो विभाती ॥
हीच उषा—दर्शनासाठी अत्यंत समृद्ध; ती एका स्वजनाला निवडून दुसऱ्या स्वजनाला टाकून देत नाही. निर्मळ तनूसह ती अखंड प्रकाशते; लहानापुढे ती आकसत नाही, महानापुढे क्षीण होत नाही—ती सर्वत्र दीप्त आहे.
Mantra 7
अभ्रातेव पुंस एति प्रतीची गर्तारुगिव सनये धनानाम् । जायेव पत्य उशती सुवासा उषा हस्रेव नि रिणीते अप्सः ॥
भाऊ नसल्यासारखी ती पुरुषाकडे प्रतिमुख येते; गर्तातून चढणाऱ्या आरोहकासारखी ती धनांची जिंक मिळवून देते. पतीची इच्छा धरणारी, सुंदर वस्त्र परिधान केलेली पत्नी जशी—तशी उषा हसत-हसत जलांना निर्मळ करते, प्रवासासाठी जीवनधारा मुक्त करते.
Mantra 8
स्वसा स्वस्रे ज्यायस्यै योनिमारैगपैत्यस्याः प्रतिचक्ष्येव । व्युच्छन्ती रश्मिभिः सूर्यस्याञ्ज्यङ्क्ते समनगा इव व्राः ॥
लहान बहीण मोठ्या बहिणीसाठी योनी सोडून गेली—जणू समोरासमोर दिसताच ती निसटली. व्यापकपणे व्युच्छन्ती होत, सूर्याच्या रश्मींनी ती स्वतःला अभ्यञ्जित करते—सुशोभित नर्तकीसारखी ती प्रकाशाची रूपे धारण करते.
Mantra 9
आसां पूर्वासामहसु स्वसॄणामपरा पूर्वामभ्येति पश्चात् । ताः प्रत्नवन्नव्यसीर्नूनमस्मे रेवदुच्छन्तु सुदिना उषासः ॥
या भगिनी-उषांमध्ये, दिवसांच्या क्रमात, नंतरची उषा आधीच्या मागोमाग येते. त्या उषा—प्राचीन असूनही सदैव नव्या—आता आमच्यासाठी समृद्धीसह उदय पावोत आणि शुभ दिवस प्रदान करो.
Mantra 10
प्र बोधयोषः पृणतो मघोन्यबुध्यमानाः पणयः ससन्तु । रेवदुच्छ मघवद्भ्यो मघोनि रेवत्स्तोत्रे सूनृते जारयन्ती ॥
हे उषः, जागव—समृद्धीने भरून देणाऱ्या दानशूर मघोनांना; आणि जे जागत नाहीत ते कृपण पणी दूर जावोत. हे मघोनि (समृद्ध उषा), उदारांसाठी धनवैभवासह उदय पाव; हे सूनृते (मधुरवाणी), स्तोत्रासाठीही समृद्ध होऊन आमची वाणी जिवंत व उष्ण करून वाढव.
Mantra 11
अवेयमश्वैद्युवतिः पुरस्ताद्युङ्क्ते गवामरुणानामनीकम् । वि नूनमुच्छादसति प्र केतुर्गृहंगृहमुप तिष्ठाते अग्निः ॥
पहा, ही युवती उषा समोरून अश्वांसह येते; ती अरुणवर्ण गायींच्या—प्रकाशाच्या तांबड्या रांगांच्या—अनीक (अग्रभाग) योजते. आता ती व्यापकपणे उगवली; जागृतीचा केतु प्रकटतो—अग्नी घरोगरी उठून उभा राहतो.
Mantra 12
उत्ते वयश्चिद्वसतेरपप्तन्नरश्च ये पितुभाजो व्युष्टौ । अमा सते वहसि भूरि वाममुषो देवि दाशुषे मर्त्याय ॥
हे उषा-देवी! तुझ्या उदयासोबतच विश्रांतीस्थानातून पक्षीही उडून जातात, आणि पितृ-भागाचे सहभागी मनुष्य व्युष्टीत जागे होतात. त्यांच्यासह तू इथे-आताच दाशुष (यज्ञकर्ता) मर्त्यासाठी विपुल वाम (कल्याण/आनंद) आणि विशालता वहन करतेस.
Mantra 13
अस्तोढ्वं स्तोम्या ब्रह्मणा मेऽवीवृधध्वमुशतीरुषासः । युष्माकं देवीरवसा सनेम सहस्रिणं च शतिनं च वाजम् ॥
हे हवि-प्रिय उषासो! माझ्या स्तोम्य ब्रह्माने (मंत्र-चिंतनाने) तुमची स्तुती होवो; त्यानेच तुम्ही वाढा, पुष्ट व्हा. हे देवियो! तुमच्या अवसाने (अनुग्रह/सहाय्याने) आम्ही सहस्रिण व शतिन—हजारांनी व शेकड्यांनी समृद्ध—वाज (बल/विजय-समृद्धी) प्राप्त करू.
Inside Sukta 124
How it unfolds
- Where it opens
Dawn’s arising is immediately linked with the ignition of Agni and the Sun’s outpouring of vast light, while Savitṛ impels beings toward their true purpose.
- Development
Uṣas is elaborated through dynamic images: she awakens, adorns, advances, and bestows—clearing the life-waters and enabling gain, movement, and auspicious activity in the world.
- Climax
The hymn’s vision peaks in the sense of universal propulsion: the dawn-process aligns inner fire, solar revelation, and Savitṛ’s impulsion so that all life moves forward into right fulfillment.
- Where it settles
The poet seals the praise with a direct request for the Dawns’ gracious help and for abundant, many-counted strength and prosperity.
The deity: Uṣas
- In the VedaUṣas is praised as the radiant Dawn—beautifully adorned, smiling, and ever-renewing—who reveals forms, stirs beings to activity, and opens the paths for sacrifice and life. She is portrayed with intimate, human metaphors (wife, maiden, benefactress) while remaining a cosmic power who dispels darkness and sets the world in motion.
- Cosmic functionShe marks the daily renewal of ṛta (cosmic order) by bringing light, awakening Agni’s flame, and preparing the ascent of Sūrya and the impulsion of Savitṛ for all creatures.
- Inner significancePsychologically, Uṣas signifies the arising of clarity and aspiration: the first light of discernment that awakens the inner fire (will/attention) and releases the ‘waters’ of life-energy, enabling right aim and forward progress in thought and action.
The seer
- Kutsa ĀṅgirasaĀṅgirasa (Angiras lineage; sometimes connected in tradition with the Kutsa family of seers) · A prominent early Rigvedic seer associated with hymns of illumination and victory motifs, and remembered in later Vedic-Itihāsa tradition for links with Indra and the overcoming of obstructive powers.
Famous verses
urviyā jyotir aśret
uṣā hasreva
sahasriṇaṃ ca śatinaṃ ca vājam
Attributes of the deity
- Bringer of light and awakening
- Renewer of order (ṛta) each day
- Kindler of Agni and opener of the sacrificial path
- Auspicious, beneficent, wealth-bestowing
- Clearer of the waters/streams of life
- Feminine beauty, grace, and joyful radiance
Also by this seer
- Hymns attributed to Kutsa in Mandala 1 (including several Uṣas and allied-deity hymns in traditional listings)
- Associated in Anukramaṇī tradition with multiple sūktas where dawn/light imagery and forward movement (pravṛtti) are central themes
The rite, step by step
- Purificatory preparation at daybreak (silence, cleansing, orientation to the eastern light)
- Kindling/attention to Agni (lamp or sacred fire) as Dawn is invoked
- Recitation of the sūkta in Triṣṭubh cadence, with mental offering of praise (stoma/brahman)
- Contemplation of ‘wide light’ and right aim (artha) for the day’s works—humans and cattle alike
- Concluding petition for avas (help/protection) and for vāja (strength, plenty)
Offerings
- Ghee/clarified butter into Agni (where a fire rite is performed)
- Milk or soma-substitutes in domestic observance (as customary to one’s śrauta/smārta setting)
- Mental offering of praise (stoma), intention, and gratitude
Frequently Asked Questions
Uṣas is Dawn, praised as a divine power who brings light, awakens beings to action, and renews the world’s order each morning.
They function as allied powers in the dawn-process: Dawn awakens the inner and outer fire (Agni), the Sun (Sūrya) rises with wide light, and Savitṛ ‘impels’ beings toward right activity and purpose.
The hymn asks for Uṣas’ protective help (avas) and for abundant vāja—strength, vitality, and prosperity—often expressed as wealth “in thousands and in hundreds.”
Ask anything about Sukta 124 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
