Sukta 125
Sukta 1.125
Attribution varies in tradition for RV 1.125; commonly linked to themes of Dakṣiṇā and giving (check recension-specific Anukramaṇī).
Dakṣiṇā / Dāna (the power of the gift) with Indra appearing in later verses; hymn centers on the law of giving-receiving
Triṣṭubh (probable)
ऋग्वेद १.१२५ दक्षिणा—दानाची पवित्र शक्ती—याची स्तुती करतो. देणे आणि योग्य रीतीने स्वीकारणे यांमुळे समृद्धी उत्पन्न होते, आयुष्य व वंशवृद्धी होते, आणि पोषण देणाऱ्या प्रचुरतेचे प्रवाह आकृष्ट होतात, असे हा सूक्त दाखवतो. हा स्तोत्र दानाला ऋताचा नियम मानतो: उदार जन संरक्षित व समृद्ध होतात; तर न देणारा शोकाने वेढला जातो आणि सामाजिक-आध्यात्मिक क्षीणतेकडे जातो.
Mantras
Mantra 1
प्राता रत्नं प्रातरित्वा दधाति तं चिकित्वान्प्रतिगृह्या नि धत्ते । तेन प्रजां वर्धयमान आयू रायस्पोषेण सचते सुवीरः ॥
प्रातः प्रातरित्वा (प्रभात-प्रदाता) रत्न—सत्-लाभाचा निधी—ठेवतो. तो चिकीत्वान (विवेकी) ते स्वीकारून अंतरी स्थिर करतो. त्याने तो प्रजा वाढवतो, आयु पुष्ट करतो; आणि रायिच्या पोषणाने सुवीर (वीर-सम्पन्न) होऊन वीर-शक्तींशी संगत करतो.
Mantra 2
सुगुरसत्सुहिरण्यः स्वश्वो बृहदस्मै वय इन्द्रो दधाति । यस्त्वायन्तं वसुना प्रातरित्वो मुक्षीजयेव पदिमुत्सिनाति ॥
जो सु-गुरु (उत्तम मार्गदर्शन) व सु-हिरण्य (उत्तम सुवर्ण) यांनी युक्त, सु-अश्ववान होतो—त्याच्यासाठी इंद्र वृद्धीचे विशाल क्षेत्र स्थापन करतो. हे प्रातरित्व (प्रातः-आगंतुक), जो कोणी पहाटे वसु (संपत्ती/दान) घेऊन तुला भेटतो आणि मुक्ती जिंकणाऱ्यासारखा ‘पद’ (आधार/पाऊलखुण) उघडून टाकतो—तो प्रगतीचा मार्ग प्रशस्त करतो.
Mantra 3
आयमद्य सुकृतं प्रातरिच्छन्निष्टेः पुत्रं वसुमता रथेन । अंशोः सुतं पायय मत्सरस्य क्षयद्वीरं वर्धय सूनृताभिः ॥
आज तो सु-कृत (सत्कर्म/सु-सम्पन्न कर्म) शोधीत येतो—इष्टि (यज्ञ-इच्छा/आकांक्षा)चा पुत्र—वसु-समृद्ध रथाने. त्याला अंशूचा सुत (सोमरस), मत्सर (परमानंद/उन्माद)चा सोम पाज; सू-नृता (प्रकाशमय सत्यवाणी) यांच्या शक्तींनी क्षयद्वीर (स्थिर/अविचल वीरता) वाढव.
Mantra 4
उप क्षरन्ति सिन्धवो मयोभुव ईजानं च यक्ष्यमाणं च धेनवः । पृणन्तं च पपुरिं च श्रवस्यवो घृतस्य धारा उप यन्ति विश्वतः ॥
मयोभुव (आनंद-उत्पादक) सिंधवः—नद्या—त्याच्याकडे वाहत येतात; पूजन करणारा व यज्ञास तत्पर असा यजमान याच्याकडे धेनवः (दुग्धदायी समृद्धी-शक्ती) येतात. जो पूर्ण करतो आणि व्यापक रीतीने स्वीकारतो, जो श्रवस्यु (यश/सत्य श्रवण) इच्छितो—त्याच्याकडे घृत (तूप/दीप्ती) यांच्या धारा सर्व दिशांनी येऊन मिळतात.
Mantra 5
नाकस्य पृष्ठे अधि तिष्ठति श्रितो यः पृणाति स ह देवेषु गच्छति । तस्मा आपो घृतमर्षन्ति सिन्धवस्तस्मा इयं दक्षिणा पिन्वते सदा ॥
जो (दान देऊन) पूर्ण करतो, तो स्वर्गाच्या शिखरावर आधारलेला उभा राहतो; तोच देवांमध्ये जातो. त्याच्यासाठी आपः घृत-प्रभा ओततात, सिंधू-नद्या ती प्रवाहित करतात; त्याच्यासाठी ही दक्षिणा सदैव वाढत व पुष्ट होत राहते.
Mantra 6
दक्षिणावतामिदिमानि चित्रा दक्षिणावतां दिवि सूर्यासः । दक्षिणावन्तो अमृतं भजन्ते दक्षिणावन्तः प्र तिरन्त आयुः ॥
दक्षिणा असणाऱ्यांसाठीच ही विचित्र वरदाने; दक्षिणा असणाऱ्यांसाठीच दिव्यात सूर्य स्थिर आहेत. दक्षिणावंत अमृताचा भाग घेतात; दक्षिणावंत आपले आयुष्य पुढे नेत, मर्यादेपलीकडे पार करतात.
Mantra 7
मा पृणन्तो दुरितमेन आरन्मा जारिषुः सूरयः सुव्रतासः । अन्यस्तेषां परिधिरस्तु कश्चिदपृणन्तमभि सं यन्तु शोकाः ॥
जे पूर्ण करतात त्यांना दुरित वा हानी पोहोचू नये; सुव्रत, तेजस्वी सूरीजन क्षीण होऊ नयेत. त्यांच्या भोवती दुसरी एखादी परिधी (रक्षणवर्तुळ) असो; पण जो देत नाही, जो पूर्ण करत नाही—त्याच्यावर शोक एकवटून येवोत व त्याला घेरोत.
Frequently Asked Questions
Dakṣiṇā is the sacred potency of the gift—especially the sacrificial fee—treated as a power that makes giving effective and fruitful for both giver and receiver.
Yes. It presents generosity and right reception as a law of order (ṛta): the giver is strengthened in prosperity, life, and social honor, and abundance “flows” toward them.
Because withholding breaks the cycle that sustains sacrifice and society. The hymn says grief and constriction close in on the one who refuses to fulfil their share.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.