Sukta 111
Sukta 1.111
Hymn to the Ribhus; seer attribution varies in tradition, but the hymn is within Ribhu cycle.
Ribhus (Ṛbhavaḥ).
Trishtubh (common for this hymn).
हे संक्षिप्त त्रिष्टुभ सूक्त ऋभूंची स्तुती करते—ते दिव्य कारागीर-शक्ती आहेत, ज्या ‘घडवून’ परिपूर्ण रूपे निर्माण करतात: इंद्राचा रथ व अश्व, नवयौवनाचे पुनर्नवीनीकरण, आणि जीवनातील पुनर्स्थापित सुसंवाद. त्यांची पौराणिक कारागिरी येथे प्रार्थना बनते—उपासकासाठी ते साती (विजयी प्राप्ती), संघर्षात विजय, आणि स्थिर संरक्षण घडवोत; आणि हा वर मित्र–वरुण, अदिती, पृथ्वी व द्यौ (स्वर्ग) अशा व्यापक विश्व-रक्षकांनीही दृढ ठरो.
Mantras
Mantra 1
तक्षन्रथं सुवृतं विद्मनापसस्तक्षन्हरी इन्द्रवाहा वृषण्वसू । तक्षन्पितृभ्यामृभवो युवद्वयस्तक्षन्वत्साय मातरं सचाभुवम् ॥
त्यांनी कर्म-ज्ञानाने सु-व्यवस्थित रथ घडविला; त्यांनी इंद्र-वाहक, बलसमृद्ध असे दोन हरि (अश्व) घडविले. ऋभूंनी दोन्ही माता-पित्यांसाठी यौवन रचले; त्यांनी वत्साशी संयुक्त होणारी माता घडविली.
Mantra 2
आ नो यज्ञाय तक्षत ऋभुमद्वयः क्रत्वे दक्षाय सुप्रजावतीमिषम् । यथा क्षयाम सर्ववीरया विशा तन्नः शर्धाय धासथा स्विन्द्रियम् ॥
हे ऋभुजनहो, आमच्या यज्ञासाठी घडवा—क्रतु (संकल्प) व दक्ष (कौशल्य) यांसाठी—सुप्रजावती इष् (पोषक प्रेरणा/अन्नशक्ती)। ज्यायोगे आम्ही सर्ववीर प्रजेसह वास करू; आमच्या शर्धा (समूह/सेना)मध्ये ते स्व-इंद्रिय (प्रभुत्वमय) बळ धारण करा.
Mantra 3
आ तक्षत सातिमस्मभ्यमृभवः सातिं रथाय सातिमर्वते नरः । सातिं नो जैत्रीं सं महेत विश्वहा जामिमजामिं पृतनासु सक्षणिम् ॥
हे ऋभूंनो, आमच्यासाठी विजयदायी ‘साति’ घडवा—आमच्या प्रयत्नाच्या रथासाठी साति, आमच्या प्राणबलाच्या अश्वासाठी साति, हे वीर नरांनो. आमच्यासाठी ती जयकारी साति सदैव एकत्र वाढो—रणांत समर्थ, जवळची व सवयीची (जामि) तसेच परकी व अपरिचित (अजामि) शत्रुताही जिंकणारी.
Mantra 4
ऋभुक्षणमिन्द्रमा हुव ऊतय ऋभून्वाजान्मरुतः सोमपीतये । उभा मित्रावरुणा नूनमश्विना ते नो हिन्वन्तु सातये धिये जिषे ॥
साहाय्यासाठी ऋभूंचा स्वामी इंद्र याला मी हाक देतो; सोमपानासाठी ऋभू, वाज आणि मरुत यांना मी आवाहन करतो. आणि आता मित्र-वरुण दोघेही, तसेच अश्विनौही, आम्हाला सातीकडे—विजय साधणाऱ्या ‘धी’ (प्रेरित बुद्धी/विचार) कडे—प्रवृत्त करो.
Mantra 5
ऋभुर्भराय सं शिशातु सातिं समर्यजिद्वाजो अस्माँ अविष्टु । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥
ऋभु आमच्यासाठी ती साति ‘भरा’ (पुढे वाहून नेणे/उचलणे) यासाठी तीक्ष्ण करून सुव्यवस्थित करो; संघर्षात जिंकणारा वाज आम्हाला रक्षो. आणि मित्र-वरुण ती आमच्यासाठी वाढवोत; तसेच अदिति, सिंधु, पृथ्वी आणि द्यौ (आकाश)ही.
Frequently Asked Questions
The Ṛbhus are a triad of divine artisan-powers (Ṛbhu, Vāja, Vibhvan) praised for perfecting and renewing things through skill. In RV 1.111, their craftsmanship becomes a source of victory and success for the worshipper.
Sāti means “winning attainment” or successful achievement—victory that comes from effective effort. The hymn asks the Ṛbhus to fashion this sāti for one’s work, strength, and struggles.
The closing verse broadens the blessing: the success granted by the Ṛbhus is confirmed and enlarged by major cosmic guardians and supports. It signals that true attainment is secured within ṛta (cosmic order) and the whole world-framework.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.