Adhyaya 39

Verse 1

नारद उवाच । अथ संध्यां समासाद्य स विद्यांतीर्थमुत्तमम् । उपस्पृश्य नरो विद्वान्भवेन्नास्त्यत्र संशयः

नारद म्हणाले—नंतर संध्याकाळी त्या उत्तम विद्यातीर्थास जाऊन जो पुरुष आचमन करून शुद्ध होतो, तो निःसंशय विद्वान होतो.

Verse 2

रामस्य च प्रसादेन तीर्थराजं कृतं पुरा । तल्लौहित्यं समासाद्य विंद्याद्बहुसुवर्णकम्

आणि पूर्वी श्रीरामांच्या कृपेने ते ‘तीर्थराज’ म्हणून प्रसिद्ध झाले. त्या लौहित्य नदीस पोहोचल्यास मनुष्याला विपुल सुवर्ण प्राप्त होते.

Verse 3

करतोयां समासाद्य त्रिरात्रोपोषितो नरः । अश्वमेधमवाप्नोति शक्रलोकं च गच्छति

जो नर करतोया नदीस जाऊन तीन रात्री उपवास करतो, तो अश्वमेधयज्ञाचे फळ प्राप्त करून इंद्रलोकास जातो.

Verse 4

गंगायास्त्वथ राजेंद्र सागरस्य च संगमे । अश्वमेधं दशगुणं प्रवदंति मनीषणः

हे राजेंद्र! गंगा व सागर यांच्या संगमस्थानी मनीषीजन अश्वमेधयज्ञाचे फळ दहापटीने होते असे सांगतात.

Verse 5

गंगायास्तु परं द्वीपं प्राप्य यः स्नाति भारत । त्रिरात्रोपोषितो राजन्सर्वकाममवाप्नुयात्

हे भारत! जो गंगेच्या पलीकडील द्वीपावर जाऊन तेथे स्नान करतो आणि तीन रात्री उपवास करतो, हे राजन्, तो सर्व कामना पूर्ण करतो.

Verse 6

ततो वैतरणीं गत्वा नदीं पापप्रमोचनीम् । विरजं तीर्थमासाद्य विराजति यथा शशी

त्यानंतर पापमोचिनी वैतरणी नदीस जाऊन ‘विरजा’ तीर्थास प्राप्त झाल्यावर मनुष्य चंद्राप्रमाणे तेजस्वी होतो.

Verse 7

प्रभावे च कुलं पूत्वा सर्वपापं व्यपोहति । गोसहस्रफलं लब्ध्वा पुनाति स्वकुलं नरः

त्या तीर्थाच्या प्रभावाने मनुष्य आपले कुल पवित्र करतो व सर्व पापांचा नाश करतो; गोसहस्रदानासमान फळ मिळवून तो स्वकुलासही पावन करतो.

Verse 8

शोणस्य ज्योतिरथ्याश्च संगमे निवसञ्छुचिः । तर्पयित्वा पितॄन्देवानग्निष्टोमफलं लभेत्

जो मनुष्य शोण व ज्योतिरथ्या यांच्या संगमस्थळी शुचिर्भूत होऊन निवास करतो आणि पितर व देव यांचे तर्पण करतो, तो अग्निष्टोम यज्ञासमान पुण्यफल प्राप्त करतो।

Verse 9

शोणस्य नर्मदायाश्च प्रभवे कुरुपुंगव । वंशगुल्ममुपस्पृश्य वाजिमेधफलं लभेत्

हे कुरुश्रेष्ठा! शोण व नर्मदा यांच्या उगमस्थानी वंशगुल्म (बांबूची झाडी) स्पर्श केल्यास अश्वमेध यज्ञासमान पुण्यफल मिळते।

Verse 10

ऋषभं तीर्थमासाद्य कोशलायां नराधिप । वाजिमेधमवाप्नोति त्रिरात्रोपोषितो नरः

हे नराधिपा! कोशल देशातील ऋषभतीर्थास जाऊन जो मनुष्य तीन रात्री उपवास करतो, तो अश्वमेध यज्ञाचे फल प्राप्त करतो।

Verse 11

कोशलायां समासाद्य कालतीर्थमुपस्पृशेत् । वृषभैकादशगुणं लभते नात्र संशयः

कोशलात जाऊन कालतीर्थात स्नान करावे; यामुळे वृषभदानाच्या अकरापट पुण्यफलाची प्राप्ती होते—यात संशय नाही।

Verse 12

पुष्पवत्यामुपस्पृश्य त्रिरात्रोपोषितो नरः । गोसहस्रफलं विंद्यात्कुलं चैव समुद्धरेत्

पुष्पवतीत स्नान करून जो मनुष्य तीन रात्री उपवास करतो, तो सहस्र गोदानासमान पुण्यफल मिळवतो आणि आपल्या कुलाचाही उद्धार करतो।

Verse 13

ततो बदारिकातीर्थे स्नात्वा प्रयतमानसः । दीर्घायुष्यमवाप्नोति स्वर्गलोकं च गच्छति

त्यानंतर संयत व एकाग्र मनाने बदारिका-तीर्थात स्नान केल्यास मनुष्य दीर्घायुष्य प्राप्त करतो आणि स्वर्गलोकासही जातो.

Verse 14

ततो महेंद्रमासाद्य जामदग्न्यनिषेवितम् । रामतीर्थे नरः स्नात्वा वाजिमेधफलं लभेत्

त्यानंतर जामदग्न्य (परशुराम) यांनी सेविलेल्या महेंद्र पर्वतास जाऊन जो नर रामतीर्थात स्नान करतो, तो वाजिमेध (अश्वमेध) यज्ञासमान फल प्राप्त करतो.

Verse 15

मतंगस्य तु केदारं तत्रैव भरतर्षभ । तत्र स्नात्वा नरो राजन्गोसहस्रफलं लभेत्

हे भरतश्रेष्ठ! तेथेच मतंगांचा केदार आहे. हे राजन्, तेथे स्नान करणारा नर हजार गोदानासमान फल प्राप्त करतो.

Verse 16

श्रीपर्वतं समासाद्य नदीतीरमुपस्पृशेत् । अश्वमेधमवाप्नोति परां सिद्धिं च गच्छति

श्रीपर्वतास पोहोचून जो नदीतीरी आचमन/स्नान करून शुद्धी करतो, तो अश्वमेध यज्ञफळ प्राप्त करतो आणि परम सिद्धीस गमन करतो.

Verse 17

श्रीपर्वते महादेवो देव्या सह महाद्युतिः । न्यवसत्परमप्रीतो ब्रह्मा च त्रिदशैर्वृतः

श्रीपर्वतावर महाद्युतिमान महादेव देवीसह निवास करीत होते; आणि तेथेच परम प्रसन्न ब्रह्मादेवही देवगणांनी वेढलेला राहात होता.

Verse 18

तत्र देवह्रदे स्नात्वा शुचिः प्रयतमानसः । अश्वमेधमवाप्नोति परां सिद्धिं च गच्छति

तेथे देवह्रदात स्नान करून, शुद्ध व संयत-मनुष्य अश्वमेधयज्ञाचे फळ प्राप्त करतो आणि परम सिद्धीस पोहोचतो।

Verse 19

ऋषभं पर्वतं गत्वा भांडेषु सुरपूजितम् । वाजपेयमवाप्नोति नाकपृष्ठे च मोदते

ऋषभ पर्वतास जाऊन—भांडांमध्ये जे तीर्थ देवांनी पूजिलेले आहे—मनुष्य वाजपेययज्ञाचे फळ मिळवून स्वर्गशिखरी आनंदित होतो।

Verse 20

ततो गच्छेत कावेरीं वृतामृप्सरसां गणैः । तत्र स्नात्वा नरो राजन्गोसहस्रफलं लभेत्

मग कावेरीकडे जावे, जी अप्सरांच्या गणांनी वेढलेली आहे। हे राजन्, तेथे स्नान करणारा मनुष्य हजार गोदानासमान फळ मिळवतो।

Verse 21

तत्र तीर्थे समुद्रस्य कन्यातीर्थमुपस्पृशेत् । तत्रोपस्पृश्य राजेंद्र सर्वपापैः प्रमुच्यते

तेथे समुद्राच्या त्या तीर्थात कन्यातीर्थाचे स्नान करावे। हे राजेंद्र, तेथे स्नान केल्याने सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते।

Verse 22

अथ गोकमर्णमासाद्य त्रिषुलोकेषु विश्रुतम् । समुद्रमध्ये राजेंद्र सर्वलोकनमस्कृतम्

मग त्रिलोकीत विख्यात गोकमर्णास पोहोचून—हे राजेंद्र—जे समुद्राच्या मध्यभागी स्थित असून सर्व लोकांनी वंदिलेले आहे।

Verse 23

यत्र ब्रह्मादयो देवा मुनयश्च तपोधनाः । भूतयक्षाः पिशाचाश्च किन्नराः समहोरगाः

जिथे ब्रह्मा आदि देव, तपोधन मुनी, तसेच भूत, यक्ष, पिशाच, किन्नर आणि महोरग (महासर्प) सर्वजण उपस्थित असतात।

Verse 24

सिद्धचारणगंधर्वा मानुषाः पन्नगास्तथा । सरितः सागराः शैला उपासंते उमापतिम्

सिद्ध, चारण, गंधर्व, मनुष्य आणि नाग; तसेच नद्या, समुद्र व पर्वतही—सर्व उमेचे पती उमापती शंकराची उपासना करतात।

Verse 25

तत्रेशानं समभ्यर्च्य त्रिरात्रोपोषितो नरः । दशाश्वमेधमाप्नोति गाणपत्यं च विंदति

तेथे ईशानाचे सम्यक् पूजन करून जो नर तीन रात्री उपवास करतो, तो दहा अश्वमेध यज्ञांचे फळ मिळवितो आणि गणपतीच्या गणांत स्थानही प्राप्त करतो।

Verse 26

उपोष्य द्वादशरात्रं कृतार्थो जायते नरः । तस्मिन्नेव तु गायत्र्याः स्थानं त्रैलोक्यविश्रुतम्

बारा रात्री उपवास केल्याने मनुष्य कृतार्थ होतो। त्याच ठिकाणी गायत्रीचे स्थान आहे, जे त्रैलोक्यात विख्यात आहे।

Verse 27

त्रिरात्रमुषितस्तत्र गोसहस्रफलं लभेत् । निदर्शनं च प्रत्यक्षं ब्राह्मणानां नराधिप

हे नराधिप! जो तेथे तीन रात्री निवास करतो, तो सहस्र गोदानासमान फळ मिळवितो; आणि ब्राह्मणांचे प्रत्यक्ष दर्शन त्या फळाचे साक्षात् प्रमाण ठरते।

Verse 28

गायत्रीं पठते यस्तु योनिसंकरजो द्विजः । गाथा वा गीतिका वाणी तस्य संपद्यते नृप

हे नृपा, योनिसंकरज द्विज जर गायत्रीचा जप करतो, त्याची वाणी गाथा वा गीतिकेच्या रूपाने काव्यसिद्ध होते।

Verse 29

अब्राह्मणस्य पठतः सावित्री तूपनश्यति । संवर्तस्य तु विप्रर्षे वापीमासाद्य दुर्ल्लभाम्

अब्राह्मणाने सावित्री (गायत्री) पठिल्यास ती सावित्री निष्फळ होते; हे विप्रश्रेष्ठा, संवर्त जेव्हा एका दुर्लभ विहिरीजवळ पोहोचला…

Verse 30

रूपस्य भागी भवति सुभगश्चाभिजायते । ततो वेणां समासाद्य तर्पयेत्पितृदेवताः

मनुष्य रूपलावण्याचा भागी होतो व सौभाग्यवान जन्मतो; मग वेणा नदीकाठी जाऊन पितृदेवतांना तर्पण करावे।

Verse 31

मयूरहंससंयुक्तं विमानं लभते नरः । ततो गोदावरीं प्राप्य नित्यसिद्धनिषेविताम्

मनुष्य मयूर-हंसांनी युक्त असे दिव्य विमान प्राप्त करतो; मग नित्यसिद्धांनी सेविलेल्या गोदावरीस पोहोचून…

Verse 32

गवामयमवाप्नोति वायुलोकं च गच्छति । वेणायाः संगमे स्नात्वा वाजपेयफलं लभेत्

तो गवांशी संबंधित पुण्य प्राप्त करतो आणि वायुलोकासही जातो; वेणेच्या संगमावर स्नान केल्यास वाजपेय यज्ञाचे फळ मिळते।

Verse 33

वरदासंगमं स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् । ब्रह्मस्थूणां समासाद्य त्रिरात्रोपोषितो नरः

वरदा-संगम या तीर्थी स्नान केल्याने सहस्र गोदानासमान पुण्य मिळते. आणि जो पुरुष ब्रह्म-स्थूणा जवळ जाऊन तीन रात्र उपवास करतो, तो महान् धर्मफल प्राप्त करतो.

Verse 34

गोसहस्रफलं विंद्यात्स्वर्गलोकं च गच्छति । कुब्जावनं समासाद्य ब्रह्मचारी समाहितः

तो सहस्र गोदानासमान फल मिळवून स्वर्गलोकास जातो. कुब्जावनास पोहोचून संयमी, मनाने एकाग्र ब्रह्मचारी यथाविधि आचरण करतो.

Verse 35

त्रिरात्रोपोषितः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् । ततो देवह्रदे स्नात्वा कृष्णवेणा जलोद्भवे

तीन रात्र उपवास करून स्नान केल्याने सहस्र गोदानासमान फल मिळते. नंतर कृष्णवेणेच्या जलातून उत्पन्न झालेल्या देवह्रदात स्नान केल्याने अधिक पुण्य प्राप्त होते.

Verse 36

ज्योतिर्मात्र ह्रदे चैव तथा कन्याश्रमे नृप । यत्र क्रतुशतैरिष्ट्वा देवराजो दिवं गतः

हे नृपा! ज्योतिर्मात्र-ह्रद तसेच कन्याश्रम येथे ते पवित्र स्थान आहे, जिथे देवराजाने शंभर यज्ञ करून स्वर्ग प्राप्त केला.

Verse 37

अग्निष्टोमशतं विंद्याद्गमनादेव तत्र तु । सर्वदेवह्रदे स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्

तेथे केवळ जाण्यानेच शंभर अग्निष्टोम यज्ञांचे फल मिळते; आणि सर्वदेव-ह्रदात स्नान केल्याने सहस्र गोदानासमान फल प्राप्त होते.

Verse 38

जातिमात्र ह्रदे स्नात्वा भवेज्जातिस्मरो नरः । शरभंगाश्रमं गत्वा शुकस्य च महात्मनः

जातिमात्र ह्रदात स्नान केल्याने मनुष्याला पूर्वजन्मस्मृती प्राप्त होते. नंतर शरभंगाच्या आश्रमास व महात्मा शुकांच्या आश्रमास जाऊन तो अधिक पुण्य मिळवितो.

Verse 39

पितृदेवार्चनरतो गोसहस्रफलं लभेत् । दंडकारण्यमासाद्य महाराज उपस्पृशेत्

जो पितृदेवांच्या अर्चनेत रत असतो, त्याला सहस्र गोदानाचे फळ मिळते. हे महाराज, दंडकारण्यात पोहोचून त्याने जलस्पर्श करून शुद्धी (उपस्पर्शन) करावी.

Verse 40

शरभंगाश्रमं गत्वा शुकस्य च महात्मनः । न दुर्गतिमवाप्नोति पुनाति स्वकुलं नरः

शरभंगाच्या आश्रमास व महात्मा शुकांच्या आश्रमास गेल्यावर मनुष्य दुर्गतीला जात नाही; तो आपल्या कुलालाही पवित्र करतो.

Verse 41

ततः सूर्यारकं गच्छेज्जमदग्निनिषेवितम् । रामतीर्थं नरः स्नात्वा विंद्याद्बहुसुवर्णकम्

त्यानंतर जमदग्नि-निषेवित सूर्याकर तीर्थास जावे. रामतीर्थात स्नान केल्याने मनुष्याला विपुल सुवर्णसम महाफळ प्राप्त होते.

Verse 42

सप्तगोदावरीं स्नात्वा नियतो नियताशनः । महापुण्यमवाप्नोति देवलोकं च गच्छति

सप्तगोदावरीत स्नान करून, संयमी व मिताहारी राहून, मनुष्य महापुण्य प्राप्त करतो आणि देवलोकासही जातो.

Verse 43

ततो देवपथं गच्छेन्नियतो नियताशनः । देवसत्रस्य यत्पुण्यं तदवाप्नोति मानवः

मग संयमी व नियताहारी होऊन देवपथाने जावे; त्यामुळे मनुष्याला देवसत्राइतकेच पुण्य प्राप्त होते।

Verse 44

तुंगकारण्यमासाद्य ब्रह्मचारी जितेंद्रियः । वेदानध्यापयत्तत्र मुनीन्सारस्वतः पुरा

तुंग अरण्यात पोहोचून ब्रह्मचारी, जितेंद्रिय सारस्वत मुनींनी पूर्वी तेथे ऋषींना वेदांचे अध्यापन केले।

Verse 45

तत्र वेदान्प्रणष्टांस्तु मुनेरांगिरसः सुतः । उपविष्टो महर्षीणामुत्तरीयेषु भारत

तेथे, हे भारत, आंगिरस मुनींचा पुत्र, लुप्त वेदांच्या विषयासाठी, महर्षींच्या मध्ये (त्यांच्या उत्तरीयांच्या जवळ) बसला।

Verse 46

ओंकारेण यथान्यायंसम्यगुच्चारितेन ह । येन यत्पूर्वमभ्यस्तं तस्य तत्समुपस्थितम्

शास्त्रीय नियमाने ओंकाराचा सम्यक उच्चार झाला की, ज्याने जे पूर्वी अभ्यासले आहे त्याचे तेच फळ तत्क्षणी समोर प्रकट होते।

Verse 47

ऋषयस्तत्र देवाश्च वरुणोऽग्निप्रजापतिः । हरिर्नारायणो देवो महादेवस्तथैव च

तेथे ऋषी आणि देव उपस्थित होते—वरुण, अग्नी, प्रजापती; तसेच हरि नारायण देव आणि महादेवही।

Verse 48

पितामहश्च भगवान्देवैस्सह महाद्युतिः । भृगुं नियोजयामास याजनार्थे महाद्युतिम्

तेव्हा देवांसह महाद्युतिमान भगवान् पितामह ब्रह्मदेवांनी यज्ञकार्याकरिता महातेजस्वी भृगूला नियुक्त केले।

Verse 49

ततः स चक्रे भगवानृषीणां विधिवत्तदा । सर्वेषां पुनराधानं देवदृष्टेन कर्मणा

त्यानंतर त्या भगवानांनी देवदृष्ट कर्मविधीनुसार विधिपूर्वक सर्व ऋषींचे पुनराधान-संस्कार केले।

Verse 50

आज्यभागेन वै तत्र तर्पितास्तु यथाविधि । देवास्त्रिभुवनं याता ऋषयश्च यथासुखम्

तेथे आज्याच्या नियत भागाने सर्वांना विधिपूर्वक तृप्त केले; मग देव त्रिभुवनास गेले आणि ऋषीही यथासुख निघून गेले।

Verse 51

तदरण्यं प्रविष्टस्य तुंगकं राजसत्तम । पापं विनश्यते सद्यः स्त्रिया वै पुरुषस्य वा

हे राजसत्तम! तुंगक नावाच्या त्या अरण्यात प्रवेश करताच—स्त्री असो वा पुरुष—त्याचे पाप तत्क्षणी नष्ट होते।

Verse 52

तत्र मासं वसेद्धीरो नियतो नियताशनः । ब्रह्मलोकं व्रजेद्राजन्पुनीते च कुलं पुनः

हे राजन्! धीर पुरुषाने संयम पाळून, नियत आहार घेऊन तेथे एक महिना वास करावा; तो ब्रह्मलोकास जातो आणि आपले कुलही पुनः पवित्र करतो।

Verse 53

मेधावनं समासाद्य पितृदेवांश्च तर्पयेत् । अग्निष्टोममवाप्नोति स्मृतिं मेधां च विंदति

मेधावनास जाऊन पितरांना व देवांना तर्पण करावे. त्यामुळे अग्निष्टोम यज्ञाचे फळ मिळते आणि स्मृती व मेधा प्राप्त होते.

Verse 54

तत्र कालंजरं गत्वा गोसहस्रफलं लभेत् । आत्मानं साधयेत्तत्र गिरौ कालंजरे नृप

तेथे कालंजरास गेल्यास हजार गायी दान केल्यासारखे फळ मिळते. हे नृपा! कालंजर पर्वतावर आत्मसिद्धीसाठी साधना करावी.

Verse 55

स्वर्गलोके महीयेत नरो नास्त्यत्र संशयः । ततो गिरिवरश्रेष्ठे चित्रकूटे विशांपते

मनुष्य स्वर्गलोकात गौरव पावतो—यात संशय नाही. त्यानंतर, हे प्रजापते! तो पर्वतश्रेष्ठ चित्रकूटास जातो.

Verse 56

मंदाकिनीं समासाद्य नदीं पापविमोचनीम् । अत्राभिषेकं कुर्वाणः पितृदेवार्चने रतः

पापविमोचिनी मंदाकिनी नदीस जाऊन तेथे स्नान-अभिषेक करावा आणि पितृ व देवपूजेत तत्पर राहावे.

Verse 57

अश्वमेधमवाप्नोति गतिं च परमां व्रजेत् । ततो गच्छेत राजेंद्र गुहस्थानमनुत्तमम्

तो अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळवून परम गतीस जातो. मग, हे राजेंद्र! तो गुह्यांच्या अनुपम निवासस्थानी जातो.

Verse 58

यत्र देवो महासेनो नित्यं सन्निहितो नृप । पुमांस्तत्र नरःश्रेष्ठ गमनादेव सिध्यति

हे नृपा! जिथे देव महासेन नित्य सन्निध असतो, तेथे केवळ दर्शनास/गमनास गेल्यानेच श्रेष्ठ पुरुष सिद्धी (आध्यात्मिक फल) प्राप्त करतो.

Verse 59

कोटितीर्थे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् । प्रदक्षिणमुपावृत्य यशःस्थानं व्रजेन्नरः

कोटितीर्थात स्नान केल्याने मनुष्याला सहस्र गोदानासमान पुण्य मिळते. नंतर प्रदक्षिणा करून परतल्यावर तो यशाचे स्थान (कीर्तिधाम) प्राप्त करतो.

Verse 60

अभिगम्य महादेवं विराजति यथा शशी । तत्र कूपो महाराज विश्रुतो भरतर्षभ

महादेवाच्या सान्निध्यात गेल्यावर तो चंद्राप्रमाणे तेजस्वी होतो. तेथे, हे महाराजा—हे भरतश्रेष्ठा—एक कूप सर्वत्र विख्यात आहे.

Verse 61

समुद्रा यत्र चत्वारो निवसंति युधिष्ठिर । ततोपस्पृश्य राजेंद्र कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्

हे युधिष्ठिरा! जिथे चारही समुद्र वास करतात, तेथे, हे राजेंद्र, जलस्पर्शाने शुद्ध होऊन आणि त्या पावन स्थळाची प्रदक्षिणा करून…

Verse 62

नियतात्मा नरः पूतो गच्छेत परमां गतिम् । ततो गच्छेत्कुरुश्रेष्ठ शृंगवेरपुरं महत्

नियतात्मा पुरुष शुद्ध होऊन परम गती प्राप्त करतो. त्यानंतर, हे कुरुश्रेष्ठा, त्याने महान शृंगवेरपुर नगरास जावे.

Verse 63

यत्र तीर्णो महाप्राज्ञो रामो दाशरथिः पुरा । गंगायां तु नरः स्नात्वा ब्रह्मचारी जितेंद्रियः

ज्या ठिकाणी पूर्वी दाशरथी महाप्राज्ञ श्रीरामांनी गंगेचे तारण केले, त्या स्थानी गंगेत स्नान करून ब्रह्मचारी व जितेंद्रिय मनुष्य महान् पुण्य प्राप्त करतो।

Verse 64

विधूतपाप्मा भवति वाजपेयं च विंदति । ततो मुंजवटं गछेत्स्थानं देवस्य धीमतः

तो पापरहित होतो आणि वाजपेय यज्ञासमान फल प्राप्त करतो। त्यानंतर धीमान् देवाचे स्थान असलेल्या मुंजवटास जावे।

Verse 65

अभिगम्य महादेवमभ्यर्च्य च नराधिप । प्रदक्षिणमुपावृत्य गाणपत्यमवाप्नुयात्

हे नराधिप! महादेवाजवळ जाऊन विधिपूर्वक पूजन करून प्रदक्षिणा करावी व मग परत यावे; असे केल्याने गाणपत्य पद (गणपतीभक्तीचा भाव) प्राप्त होतो।

Verse 66

ततो गच्छेत राजेंद्र प्रयागमृषिसंस्तुतम् । यत्र ब्रह्मादयो देवा दिशश्च सदिगीश्वराः

त्यानंतर, हे राजेंद्र! ऋषींनी स्तुत केलेल्या प्रयागास जावे; तेथे ब्रह्मा आदि देव तसेच दिशा व त्यांच्या अधीश्वरांचे सान्निध्य आहे।

Verse 67

लोकपालाश्च सिद्धाश्च निरताः पितरस्तथा । सनत्कुमारप्रमुखास्तथैव च महर्षयः

तेथे लोकपाल, सिद्धगण, तसेच निरत पितर आणि सनत्कुमारप्रमुख महर्षीही उपस्थित आहेत।

Verse 68

तथा नागाः सुपर्णाश्च सिद्धाः शुक्रधरास्तथा । सरितः सागराश्चैव गंधर्वाप्सरसस्तथा

तेथे तसेच नाग, सुपर्ण, सिद्ध आणि शुक्रधारही आहेत; तसेच नद्या, समुद्र, गंधर्व व अप्सराही आहेत।

Verse 69

हरिश्च भगवानास्ते प्रजापतिपुरस्कृतः । तत्र त्रीण्यपि कुंडानि तयोर्मध्येन जाह्नवी

तेथे प्रजापतीच्या सान्निध्यात पूज्य भगवान् हरि वास करतात। तेथे तीन पवित्र कुंडे आहेत आणि त्यांच्या मधून जाह्नवी (गंगा) वाहते।

Verse 70

प्रयागात्समतिक्रांता सर्वतीर्थपुरस्कृता । तपनस्य सुता तत्र त्रिषु लोकेषु विश्रुता

प्रयाग ओलांडून—जो सर्व तीर्थांमध्ये अग्रस्थानी आहे—तेथे तपनाची कन्या (यमुना) आहे, जी त्रिलोकीत प्रसिद्ध आहे।

Verse 71

यमुनागंगया सार्द्धं संगता लोकभाविनी । गंगायमुनयोर्मध्ये पृथिव्या जघनं स्मृतम्

तेथे लोककल्याणकारिणी गंगेबरोबर यमुनेचा संगम होतो। गंगा-यमुनेच्या मधला प्रदेश पृथ्वीचे ‘जघन’ म्हणून स्मरला जातो।

Verse 72

प्रयागं जघनस्यांतमुपस्थमृषयो विदुः । प्रयागं सुप्रतिष्ठानं कंबलाश्वतरावुभौ

ऋषी प्रयागाला ‘जघनाचा अंत’ आणि ‘उपस्थ-प्रदेश’ असे जाणतात. प्रयागाला ‘सुप्रतिष्ठान’ तसेच ‘कंबल’ व ‘अश्वतर’ ही दोन्ही पवित्र स्थाने म्हणूनही ओळखतात।

Verse 73

तीर्थं भोगवती चैव वेदी प्रोक्ता प्रजापतेः । तत्र वेदाश्च यज्ञाश्च मूर्त्तिमंतो युधिष्ठिर

ते तीर्थ ‘भोगवती’ नावाने प्रसिद्ध असून ते प्रजापतीची वेदी असे सांगितले आहे। तेथे, हे युधिष्ठिरा, वेद आणि यज्ञ मूर्तिमंत होऊन साक्षात् उपस्थित असतात।

Verse 74

प्रजापतिमुपासंत ऋषयश्च महानघाः । यजंते क्रतुभिर्देवांस्तथा चक्रधरा नृप

निर्दोष महर्षींनी प्रजापतीची उपासना केली; तसेच, हे नृपा, चक्रधारी जनही क्रतू-यज्ञांनी देवतांचे यजन करीत.

Verse 75

ततः पुण्यतमं नास्ति त्रिषु लोकेषु भारत । प्रयागं सर्वतीर्थेभ्यः प्रभावेणाधिकं प्रभो

हे भारता, त्रैलोक्यात त्याहून अधिक पुण्य काहीच नाही. हे प्रभो, प्रयाग आपल्या प्रभावाने सर्व तीर्थांपेक्षा अधिक श्रेष्ठ आहे.

Verse 76

श्रवणात्तस्य तीर्थस्य नामसंकीर्तनादपि । मूर्धका नमनाद्वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते

त्या तीर्थाचे केवळ श्रवण केले तरी, किंवा त्याच्या नामाचे संकीर्तन केले तरी, अथवा मस्तक झुकवून नमस्कार केला तरी मनुष्य सर्व पापांतून मुक्त होतो.

Verse 77

तत्राभिषेकं यः कुर्यात्संगमे संशितव्रतः । पुण्यं सुमहदाप्नोति राजसूयाश्वमेधयोः

जो संयमित व्रतधारी त्या संगमस्थानी अभिषेक-स्नान करतो, तो राजसूय व अश्वमेध यज्ञांच्या तुल्य अत्यंत महान पुण्य प्राप्त करतो.

Verse 78

एषा यजनभूमिर्हि देवानामपि तत्कथा । दत्तं तत्र स्वल्पमपि महद्भवति भारत

ही खरोखर यजनभूमी आहे; देवही तिची कथा सांगतात। हे भारत, तेथे दिलेले अल्प दानही महान फल देणारे होते.

Verse 79

न देववचनात्तात न लोकवचनादपि । मतिरुत्क्रमणीया ते प्रयागमरणं प्रति

हे तात, देवांच्या वचनानेही नाही आणि लोकांच्या बोलण्यानेही नाही; प्रयागात देहत्याग करण्याविषयी तुझा निश्चय कधीही ढळू नये.

Verse 80

दशतीर्थसहस्राणि षष्टिकोट्यस्तथापराः । येषां सान्निध्यमत्रैव कीर्त्तितं कुरुनंदन

हे कुरुनंदना, दहा हजार तीर्थे आणि त्याव्यतिरिक्त साठ कोटी आणखी—ज्यांचे सान्निध्य इथेच आहे असे कीर्तित—असे सांगितले गेले आहे.

Verse 81

चतुर्विद्ये च यत्पुण्यं सत्यवादिषु चैव यत् । स्नातएवतदाप्नोतिगंगायामुनसंगमे

चतुर्विद्येचे जे पुण्य आणि सत्यव्रतींचे जे पुण्य—गंगा-यमुनेच्या संगमात स्नान करणारा तेच पुण्य प्राप्त करतो.

Verse 82

ततो भोगवती नाम वासुकेस्तीर्थमुत्तमम् । तत्राभिषेकं यः कुर्यात्सोऽश्वमेधमवाप्नुयात्

त्यानंतर वासुकीचे ‘भोगवती’ नावाचे उत्तम तीर्थ आहे। जो तेथे अभिषेक-स्नान करतो, तो अश्वमेध यज्ञाचे फल प्राप्त करतो.

Verse 83

तत्र हंसप्रपतनं तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । दशाश्वमेधिकं चैव गंगायां कुरुनंदन

तेथे ‘हंसप्रपतन’ नावाचे तीर्थ आहे, जे त्रैलोक्यात विख्यात आहे. आणि हे कुरुनंदना, गंगेवर ‘दशाश्वमेधिक’ तीर्थही आहे.

Verse 84

कुरुक्षेत्रसमा गंगा यत्र तत्रावगाहिता । विशेषो वै कनखले प्रयागं परमं महत्

जिथे जिथे गंगेत स्नान केले जाते, ते स्थान कुरुक्षेत्रासमान होते. परंतु कनखल येथे विशेष महिमा आहे; आणि प्रयाग हे परम महान तीर्थ आहे.

Verse 85

यद्यकार्यशतं कृत्वा कृतं गंगावसेवनम् । सर्वं तत्तस्य गंगापो दहत्यग्निरिवेंधनम्

एखाद्याने शेकडो दुष्कर्मे केली असली, तरी गंगेचे सेवन-सेवन व सेवा केल्यावर गंगेचे जल त्याची सर्व पापे अग्नी जसा इंधन जाळतो तसे जाळून टाकते.

Verse 86

सर्वं दहति गंगापस्तूलराशिमिवानलः । सर्वं कृतयुगे पुण्यं त्रेतायां पुष्करं स्मृतम्

गंगेचे जल सर्व काही जाळते, जसे अग्नी कापसाच्या राशीला जाळतो. कृतयुगात सर्वत्र पुण्य मानले गेले; आणि त्रेतायुगात पुष्कर हे श्रेष्ठ पुण्यतीर्थ म्हणून स्मरले जाते.

Verse 87

द्वापरे तु कुरुक्षेत्रं गंगा कलियुगे स्मृता । पुष्करे तु तपस्तप्येद्दानं दद्यान्महालये

द्वापरयुगात कुरुक्षेत्र हे श्रेष्ठ तीर्थ सांगितले आहे; आणि कलियुगात गंगा तशीच स्मरली जाते. पुष्कर येथे तप करावे आणि महालय येथे दान द्यावे.

Verse 88

मलये त्वग्निमारोहेद्भृगुतुंगे त्वनाशनम् । पुष्करे तु कुरुक्षेत्रे गंगापो मध्यगेषु च

मलय पर्वतात अग्नीत आरोहण करावे; भृगु-शिखरी निराहार व्रत करावे। तसेच पुष्कर, कुरुक्षेत्र आणि गंगेच्या मध्यप्रवाहातील जलातही (तप/स्नान करावे)।

Verse 89

सद्यस्तारयते जंतुः सप्तसप्तावरांस्तथा । पुनाति कीर्त्तिता पापं दृष्ट्वा पुण्यं प्रयच्छति

हे त्वरितच जीवाचा उद्धार करते; तसेच अधःस्थित सात-सात पिढ्यांचाही उद्धार करते. केवळ कीर्तनाने पाप शुद्ध होते; दर्शनाने पुण्य प्रदान करते.

Verse 90

अवगाढा च पीत्वा च पुनात्यासप्तमं कुलम् । यावदस्थि मनुष्यस्य गंगायाः स्पृशते जलम्

गंगेत अवगाहन करून स्नान केले आणि तिचे जल प्राशन केले तर मनुष्य आपल्या कुलातील सातव्या पिढीपर्यंत शुद्ध करतो—जोपर्यंत गंगेचे जल मनुष्याच्या अस्थींनाही स्पर्श करते.

Verse 91

तावत्स पुरुषो राजन्स्वर्गलोके महीयते । यथा पुण्यानि तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च

हे राजन्, जितका काळ पुण्य तीर्थे आणि पवित्र आयतने (धामे) प्रसिद्ध व स्थिर राहतात, तितकाच काळ तो पुरुष स्वर्गलोकी गौरविला जातो.

Verse 92

उपास्य पुण्यं लब्ध्वा च भवति परलोकभाक् । न गंगा सदृशं तीर्थं न देवः केशवात्परः

उपासना करून पुण्य मिळविल्यास मनुष्य परलोकाचा भागीदार होतो. गंगेसारखे तीर्थ नाही, आणि केशव (विष्णू) याहून श्रेष्ठ देव नाही.

Verse 93

ब्राह्मणेभ्यः परं नास्ति एवमाह पितामहः । यत्र गंगा महाराज स देशस्तत्र योजनम्

ब्राह्मणांपेक्षा श्रेष्ठ काही नाही—असे पितामह ब्रह्मदेवांनी सांगितले. हे महाराज, जिथे गंगा आहे, तो देश एक योजनपर्यंत पवित्र क्षेत्र मानला जातो.

Verse 94

सिद्धक्षेत्रं च विज्ञेयं गंगातीरसमाश्रितम् । इदं सत्यं द्विजातीनां साधूनां मानसेषु च

गंगातीरी आश्रित हे स्थान सिद्धक्षेत्र म्हणून जाणावे. हे सत्य द्विजांच्या व साधूंच्या अंतःकरणात दृढ आहे.

Verse 95

मुक्तिं चैव जपेत्कर्णे शिष्टस्यानुगतस्य च । इदं धर्म्यमिदं मेध्यमिदं स्वर्ग्यमिदं सुखम्

शिष्टाचार पाळणाऱ्या धर्मनिष्ठ पुरुषाच्या कानात मुक्तिमंत्र जपून सांगावा. हे धर्म्य आहे, हे पवित्र करणारे आहे, हे स्वर्गदायक आहे, हे सुखद आहे.

Verse 96

इदं पुण्यतमं रम्यं पावनं धर्ममुत्तमम् । महीशीर्षमिदं गुह्यं सर्वपापप्रमोचनम्

हे अत्यंत पुण्य, रम्य, पावन आणि उत्तम धर्म आहे. ‘महीशीर्ष’ नावाचे हे गुह्य तत्त्व सर्व पापांपासून मुक्त करणारे आहे.

Verse 97

अधीत्य द्विजमध्ये च निर्मलत्वमवाप्नुयात् । श्रीमत्स्वर्ग्यं महापुण्यं सपत्नशमनं शिवम्

द्विजांच्या मध्ये याचे अध्ययन केल्यास निर्मळता प्राप्त होते. हे श्रीसमृद्धी, स्वर्गप्राप्ती, महापुण्य, वैर्‍यांचे शमन आणि शिवमंगल प्रदान करते.

Verse 98

मेधाजननमग्र्यं वै तीर्थवंशानुकीर्त्तनम् । अपुत्रो लभते पुत्रमधनो धनमाप्नुयात्

तीर्थांच्या वंशपरंपरेचे अनुकिर्तन हे मेधा उत्पन्न करणारे व अत्युत्कृष्ट आहे. अपुत्राला पुत्र मिळतो, निर्धनाला धन प्राप्त होते.

Verse 99

महीं विजयते राजा वैश्यो धनमवाप्नुयात् । शूद्रो यातीप्सितान्कामान्ब्राह्मणः पारगः पठन्

हे पठण केल्याने राजा पृथ्वी जिंकतो, वैश्य धन मिळवतो. शूद्र इच्छित कामना प्राप्त करतो आणि ब्राह्मण पाठाने पारगामी (संसारतरण/सिद्ध) होतो.

Verse 100

यश्चेदं शृणुयान्नित्यं तीर्थपुण्यं सदा शुचि । जातिस्मरत्वमाप्नोति नाकपृष्ठे च मोदते

जो सदैव शुद्ध राहून तीर्थपुण्याची ही कथा नित्य ऐकतो, तो जातिस्मरत्व (पूर्वजन्मस्मृती) प्राप्त करतो आणि स्वर्गशिखरी आनंदित होतो.

Verse 101

गम्यान्यपि च तीर्थानि कीर्तितान्यगमान्यपि । मनसाप्यभिगच्छेत सर्वतीर्थमनीषया

गम्य असोत वा अगम्य म्हणून कीर्तित असोत—अशी सर्व तीर्थे मनानेही अवश्य गाठावीत, कारण सर्व तीर्थे त्या चिंतनात समाविष्ट आहेत अशी मनीषा ठेवून.

Verse 102

एतानि वसुभिः साध्यैरादित्यैर्मरुदश्विभिः । ऋषिभिर्देवकल्पैश्च कृतानि सुकृतैषिभिः

ही कर्मे/पुण्ये वसु, साध्य, आदित्य, मरुत व अश्विन यांनी, तसेच देवतुल्य ऋषींनी—सुकृताचे साधक होऊन—आचरिली आहेत.

Verse 103

एवं त्वमपि कौरव्य विधिनानेन सुव्रत । व्रज तीर्थानि नियतः पुण्यं पुण्येन वर्द्धते

हे कौरव्य, हे सुव्रत! या विधीनुसार नियमाने तीर्थांना जा; पुण्य हे पुण्यानेच वाढते.

Verse 104

भावितैः करणैः पूर्वमास्तिक्याछ्रुतिदर्शनात् । प्राप्यंते तानि तीर्थानि सद्भिः शिष्टानुदर्शिभिः

इंद्रिये पूर्वीच संस्कारित करून, वेदप्रमाणावर आधारलेल्या आस्तिक्याने—शिष्टांच्या मार्गाचे अनुसरण करणारे सत्पुरुष ती तीर्थे प्राप्त करतात.

Verse 105

नाकृतो नाकृतात्मा च नाशुचिर्न च तस्करः । स्नाति तीर्थेषु कौरव्य न च वक्रमतिर्नरः

हे कौरव्य! जो दुष्कर्मी नाही, ज्याचे अंतःकरण विकृत नाही, जो अशुचि नाही, चोर नाही—आणि ज्याची बुद्धी वाकडी नाही—तोच तीर्थांत स्नान करतो (आणि फल पावतो).

Verse 106

त्वया तु सम्यग्वृत्तेन नित्यं धर्मार्थदर्शिना । पितरस्तर्पितास्तात सर्वे च प्रपितामहाः । पितामहपुरोगाश्च देवाः सर्षिगणास्तथा

परंतु तुझ्या सम्यक् वर्तनाने—जो नित्य धर्म व हित पाहणारा आहेस—हे तात! पितर तृप्त झाले; सर्व प्रपितामहही, तसेच ब्रह्मा-पुरोग देवगण आणि ऋषिगणही.

Verse 107

वसिष्ठ उवाच । त्वं च धर्मेण धर्मज्ञ नित्यमेवाभितोषिताः । दिलीपकीर्तिं महतीं प्राप्स्यसे भुवि शाश्वतीम्

वसिष्ठ म्हणाले—हे धर्मज्ञ! तूही धर्माने नित्य संतुष्ट राहून पृथ्वीवर दिलीपाची महान व शाश्वत कीर्ती प्राप्त करशील.

Verse 108

नारद उवाच । एवमुक्त्वाभ्यनुज्ञाप्य वसिष्ठो भगवानृषिः । प्रीतः प्रीतेनमनसा तत्रैवांतरधीयत

नारद म्हणाले—असे बोलून आणि अनुमती घेऊन भगवान् ऋषी वसिष्ठ प्रसन्न व प्रीतमनाने त्याच ठिकाणी अंतर्धान पावले।

Verse 109

दिलीपः कुरुशार्दूल शास्त्रतत्त्वार्थदर्शनात् । वसिष्ठवचनाच्चैव पृथिवीमनुचक्रमे

हे कुरुशार्दूल! दिलीपाने शास्त्रांचे तत्त्वार्थ जाणून आणि वसिष्ठांच्या वचनानुसार पृथ्वीचे परिभ्रमण केले।

Verse 110

एवमेषा महाभाग प्रतिष्ठाने प्रतिष्ठिता । तीर्थयात्रा महापुण्या सर्वपापप्रमोचनी

हे महाभाग! अशा रीतीने प्रतिष्ठान येथे ही तीर्थयात्रा प्रतिष्ठित झाली; ती महापुण्यदायिनी व सर्वपापमोचिनी आहे।

Verse 111

अनेन विधिना यस्तु पृथिवीं पर्यटिष्यति । अश्वमेधशतं साग्रं फलं प्रेत्यैष भोक्ष्यते

जो या विधीनुसार पृथ्वीचे परिभ्रमण करील, तो मृत्यूनंतर शंभर अश्वमेध यज्ञांचे संपूर्ण फळ भोगील।

Verse 112

ततश्चाष्टगुणं पार्थ प्राप्स्यसे धर्ममुत्तमम् । दिलीपः पार्थ नृपतिर्यथापूर्वमवाप्तवान्

मग, हे पार्थ! तू अष्टगुण वाढलेला उत्तम धर्म प्राप्त करशील—जसा पूर्वी, हे पार्थ, राजा दिलीपाने तो मिळविला होता।

Verse 113

नेता च त्वमृषीन्यस्मात्तस्मात्तेष्टगुणं फलम् । रक्षोगणविकीर्णानि तीर्थान्येतानि भारत

तू ऋषींचा नेता असल्यामुळे तुला मिळणारे फळही त्या श्रेष्ठ गुणांप्रमाणेच होईल. हे भारत, ही तीर्थस्थाने राक्षसगणांनी सर्वत्र विखुरली आहेत.

Verse 114

न गतिर्विद्यतेऽन्यस्य त्वामृते कुरुनंदन । इदं देवर्षिचरितं सर्वतीर्थानुसंश्रितम्

हे कुरुनंदना, तुझ्यावाचून दुसऱ्या कोणाचीही गती नाही. हे देवर्षींचे चरित्र सर्व तीर्थांशी संलग्न व त्यांवरच आधारलेले आहे.

Verse 115

यः पठेत्कल्यमुत्थाय सर्वपापैः प्रमुच्यते । ऋषिमुख्याः सदा यत्र वाल्मीकिस्त्वथ कश्यपः

जो पहाटे उठून याचे पठण करतो तो सर्व पापांतून मुक्त होतो; कारण त्या स्थानी ऋषिमुख्य वाल्मीकि आणि कश्यप सदैव विराजमान आहेत.

Verse 116

आत्रेयस्त्वथ कौंडिन्यो विश्वामित्रोऽथ गौतमः । असितो देवलश्चैव मार्कंडेयोऽथ गालवः

तेथे आत्रेय, कौंडिन्य, विश्वामित्र व गौतम; तसेच असित, देवल, मार्कंडेय आणि गालव (होते).

Verse 117

भरद्वाजस्य शिष्यश्च मुनिरुद्दालकस्तथा । शौनकः सह पुत्रेण व्यासश्च तपतां वरः

भरद्वाजांचा शिष्य मुनि उद्दालक, पुत्रासह शौनक, आणि तपस्व्यांमध्ये श्रेष्ठ व्यास—हेही (तेथे) होते/उल्लेखिले आहेत.

Verse 118

दुर्वासाश्च मुनिश्रेष्ठो जाबालिश्च महातपाः । एते ऋषिवराः सर्वे त्वत्प्रतीक्ष्यास्तपोधनाः

मुनिश्रेष्ठ दुर्वासा आणि महातपस्वी जाबाळी—तपोधन असे हे सर्व श्रेष्ठ ऋषिवर तुमचीच प्रतीक्षा करीत आहेत।

Verse 119

एभिः सह महाभाग तीर्थान्येतान्यनुव्रज । प्राप्स्यसे महतीं कीर्तिं यथा राजा महाभिषः

हे महाभाग! यांच्यासह जाऊन या तीर्थांचे अनुवर्तन कर; राजा महाभिषाप्रमाणे तू महान कीर्ती प्राप्त करशील.

Verse 120

यथा ययातिर्धर्मात्मा यथा राजा पुरूरवाः । तथा त्वं कुरुशार्दूल स्वेन धर्मेण शोभसे

जसा धर्मात्मा ययाति आणि जसा राजा पुरूरवा प्रसिद्ध, तसा हे कुरुशार्दूल! तू स्वधर्मानेच शोभून दिसतोस.

Verse 121

यथा भगीरथो राजा यथा रामश्च विश्रुतः । यथा वै वृत्रहा सर्वान्सपत्नानदहत् पुरा

जसा राजा भगीरथ आणि जसा श्रीराम विश्रुत, तसाच वृत्रहा इंद्रानेही पूर्वी सर्व शत्रूंना दग्ध केले होते.

Verse 122

त्रैलोक्यं पालयामास देवराट्विगतज्वरः । तथा शत्रुक्षयं कृत्वा त्वं प्रजाः पालयिष्यसि

क्लेशरहित देवराज इंद्राने त्रैलोक्याचे पालन केले; तसेच तू शत्रूंचा क्षय करून प्रजांचे रक्षण करशील.

Verse 123

स्वधर्मेणार्जितामुर्वीं प्राप्य राजीवलोचन । ख्यातिं यास्यसि वीर्येण कार्त्तवीर्यार्जुनो यथा

हे राजीव-लोचना! स्वधर्माने न्याय्य रीतीने मिळविलेली ही पृथ्वी प्राप्त करून तू पराक्रमाने कार्त्तवीर्यार्जुनाप्रमाणे कीर्ती प्राप्त करशील।

Verse 124

सूत उवाच । एवमाभाष्य राजानं नारदो भगवानृषिः । अनुज्ञाप्य महाराजं तत्रैवांतरधीयत

सूत म्हणाला—अशा प्रकारे राजाशी बोलून भगवान् ऋषि नारदांनी महाराजाची अनुमती घेतली आणि त्याच ठिकाणी अंतर्धान पावले।

Verse 125

युधिष्ठिरोऽपि धर्मात्मा ऋषिभिः सह सुव्रतः । जगामाखिलतीर्थानि सादरः पृथिवीपतिः

धर्मात्मा युधिष्ठिरही, उत्तम व्रतांनी युक्त, ऋषींसह आदराने पृथ्वीपती म्हणून सर्व तीर्थांना गेला।

Verse 126

मयोक्तामृषयः सर्वे तीर्थयात्राश्रयां कथाम् । यः पठेच्छृणुयाद्वापि स मुक्तः सर्वपातकैः

हे ऋषींनो! माझ्या सांगितलेल्या तीर्थयात्रा-आश्रित या कथेला जो वाचेल किंवा ऐकेल, तो सर्व पातकांपासून मुक्त होतो।

Verse 127

मयोक्तमखिलं तत्त्वं किं भूयः श्रोतुमिच्छथ । ऋषीणां पुण्यकीर्तीनां नावक्तव्यं ममास्ति वै

मी सर्व तत्त्व सांगितले आहे; आता आणखी काय ऐकू इच्छिता? पुण्यकीर्ती ऋषींविषयी असे काहीही नाही की जे मी सांगण्यास टाळीन।