Hari-nāma Mahimā and Caraṇāmṛta: The Redemption of the Hunter Gulika (Uttaṅka Itihāsa)
सनक कमलापती विष्णूची स्तुती करून सांगतात की विषयमोह व ममत्वाने भ्रमित झालेल्यांचे पाप हरिनामाच्या एकाच उच्चाराने नष्ट होते. ते स्पष्ट नियम मांडतात: हरिपूजा नसलेले घर श्मशानासारखे; वेदद्वेष व गो-ब्राह्मणद्वेष राक्षसी वृत्ती; द्वेषाने केलेली पूजा स्वतःच विनाशक; खरे भक्त लोकहितकारी व ‘विष्णुमय’ असतात. पुढे कृतयुगातील इतिह्यास—हिंसक पापी गुलिका केशवमंदिर लुटायला जातो व वैष्णव मुनी उत्तंकावर हल्ला करतो. उत्तंक त्याला आवरून क्षमा, ममत्वाची व्यर्थता आणि दैवाची अनिवार्यता यांचा उपदेश करतात; मृत्यूनंतर फक्त धर्म-अधर्मच सोबत जातात असे सांगतात. सत्संग व हरिसान्निध्याने गुलिका पश्चात्ताप करून पाप कबूल करतो, मरतो; विष्णूच्या पादप्रक्षालनजल/चरणामृताने तो पुन्हा जिवंत व शुद्ध होतो. पापमुक्त होऊन तो विष्णुधामाला जातो आणि उत्तंक महाविष्णूची स्तुती करून भक्तिकेंद्रित मोक्षधर्माचा निष्कर्ष करतात.
Shlokas
Verse 1
सनक उवाच । भूयः श्रृणुष्व विप्रेंद्र माहात्म्यं कमलापतेः । कस्य नो जायते प्रीतिः श्रोतुं हरिकथामृतम् ॥ १ ॥
सनक म्हणाले—हे विप्रेंद्र! पुन्हा कमलापतीचे माहात्म्य ऐक. हरिकथेच्या अमृताचे श्रवण करण्यास कोणाला प्रीती होत नाही?
Verse 2
नराणां विषयान्धानां ममताकुलचेतसाम् । एकमेव हरेर्नाम सर्वपापप्रणाशनम् ॥ २ ॥
विषयांनी आंधळे झालेले व ममताने व्याकुळ चित्त असलेल्या नरांसाठी केवळ हरिनामच सर्व पापांचा नाश करणारे आहे।
Verse 3
सकृद्वा न नमेद्यस्तु विष्णुं पापहरं नृणाम् । श्वपचं तं विजानीयात्कदाचिन्नालपेञ्च तम् ॥ ३ ॥
जो मनुष्य पापहर विष्णूला एकदाही नमस्कार करत नाही, त्याला श्वपच (अंत्यज) समजावे; कधीही त्याच्याशी बोलू नये।
Verse 4
हरिपूजाविहीनं तु यस्य वेश्म द्विजोत्तम । श्मशानसदृशं तद्धि कदाचिदपि नो विशेत् ॥ ४ ॥
हे द्विजोत्तम! ज्या घरात हरिपूजा नाही, ते खरेच स्मशानासारखे आहे; त्यात कधीही प्रवेश करू नये।
Verse 5
हरिपूजाविहीनाश्च वेदविद्वेषिणस्तथा । गोद्विजद्वेषनिरता राक्षसाः परिकीर्त्तिताः ॥ ५ ॥
जे हरिपूजाविहीन आहेत, वेदाचा द्वेष करतात, आणि गो व द्विज यांच्याविषयी द्वेषात रत असतात—त्यांना राक्षस म्हटले आहे।
Verse 6
यो वा को वापि विप्रेन्द्र विप्रद्वेषपरायणः । समर्चयति गोविंदं तत्पूजा विफला भवेत् ॥ ६ ॥
हे विप्रेन्द्र! जो कोणीही विप्रद्वेषात परायण असेल, तो गोविंदाची श्रद्धेने पूजा केली तरी ती पूजा निष्फळ ठरते।
Verse 7
अन्यश्रेयोविनाशार्थं येऽर्चयंति जनार्दनम् । सा पूजैव महाभाग पूजकानाशु हंति वै ॥ ७ ॥
जे दुसऱ्याच्या कल्याणाचा नाश करण्यासाठी जनार्दनाची पूजा करतात, हे महाभाग, तीच पूजा पूजकांचा लवकरच नाश करते।
Verse 8
हरिपूजाकरो यस्तु यदि पापं समाचरेत् । तमेव विष्णुद्वेष्टारं प्राहुस्तत्त्वार्त्थकोविदाः ॥ ८ ॥
जो हरिपूजा करीत असूनही पाप आचरण करतो, त्यालाच तत्त्वार्थ जाणणारे खरेच विष्णुद्वेष्टा म्हणतात।
Verse 9
ये विष्णुनिरताः संति लोकानुग्रहतत्पराः । धर्मकार्यरताः शश्वद्विष्णुरुपास्तु ते मताः ॥ ९ ॥
जे विष्णुनिष्ठ आहेत, लोककल्याणासाठी तत्पर आहेत आणि सदैव धर्मकार्यांत रत आहेत—ते विष्णुरूपच मानले जातात।
Verse 10
कोटिजन्मार्दजितैः पुण्यैर्विष्णुभक्तिः प्रजायते । दृढभक्तिमतां विष्णौ पापबुद्धिः कथं भवेत् ॥ १० ॥
कोट्यवधी जन्मांत अर्जित पुण्यांमुळे विष्णुभक्ती उत्पन्न होते. ज्यांची विष्णूवर दृढ भक्ती आहे, त्यांना पापबुद्धी कशी येईल?
Verse 11
जन्मकोट्यर्जितं पापं विष्णुपूजारतात्मनाम् । क्षयं याति क्षणादेव तेषां स्यात्पापधीः कथम् ॥ ११ ॥
विष्णुपूजेत रत असलेल्या आत्म्यांचे कोट्यवधी जन्मांचे संचित पाप क्षणात नष्ट होते; मग त्यांना पापबुद्धी कशी राहील?
Verse 12
विष्णुभक्तिविहीना ये चंडालाः परिकीर्तिताः । चंडाला अपि वै श्रेष्ठा हरिभक्तिपरायणाः ॥ १२ ॥
जे विष्णुभक्तिविहीन आहेत ते चांडाळ म्हणून कथिले जातात; परंतु जे हरिभक्तीत पूर्ण परायण आहेत ते चांडाळही निश्चयच श्रेष्ठ ठरतात.
Verse 13
नराणां विषयांधानां सर्वदुःखविनाशिनी । हरिसेवेति विख्याता भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी ॥ १३ ॥
विषयांनी अंध झालेल्या नरांचे सर्व दुःख नाश करणारी; ‘हरिसेवा’ म्हणून विख्यात, भोग व मोक्ष दोन्ही देणारी आहे.
Verse 14
संगात्स्नेहाद्भयाल्लोभादज्ञानाद्वापि यो नरः । विष्णोरुपासनं कुर्यात्सोऽक्षयं सुखमश्नुते ॥ १४ ॥
संग, स्नेह, भय, लोभ किंवा अज्ञान यांपैकी कोणत्याही कारणाने जो नर विष्णूची उपासना करतो, तो अक्षय सुख भोगतो.
Verse 15
हरिपादोदकं यस्तु कणमात्रं पिबेदपि । स स्नातः सर्वतीर्थेषु विष्णोः प्रियतरो भवेत् ॥ १५ ॥
जो हरिपादोदकाचा कणमात्रही प्राशन करतो, तो सर्व तीर्थांत स्नान केल्यासारखा मानला जातो आणि विष्णूचा अत्यंत प्रिय होतो.
Verse 16
अकालमृत्युशमनं सर्वव्याधिविनाशनम् । सर्वदुःखोपशमनं हरिपोदोदक स्मृतम् ॥ १६ ॥
हरिपादोदक हे अकाली मृत्यूचे शमन करणारे, सर्व व्याधींचा नाश करणारे आणि सर्व दुःखांचे उपशमन करणारे असे स्मरणात आहे.
Verse 17
नारायणं परं धाम ज्योतिषां ज्योतिरुत्तमम् । ये प्रपन्ना महात्मानस्तेषां मुक्तिर्हि शाश्वती ॥ १७ ॥
नारायण हे परम धाम, ज्योतींमध्ये उत्तम ज्योती आहेत। जे महात्मे त्यांच्या शरण येतात, त्यांची मुक्ती निश्चयच शाश्वत होते॥
Verse 18
अत्राप्युदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । पठतां श्रृण्वतां चैव सर्वपापप्रणाशनम् ॥ १८ ॥
येथेही मी हा प्राचीन इतिहास सांगतो। जो याचे पठण करतात आणि जे श्रवण करतात, त्यांचे सर्व पाप नष्ट होते॥
Verse 19
आसीत्पुरा कृतयुगे गुलिको नाम लुब्धकः । परदारपरद्रव्यहरणे सततोद्यतः ॥ १९ ॥
प्राचीन काळी कृतयुगात गुलिक नावाचा एक लुब्धक (शिकारी) होता। तो परस्त्रीहरण व परद्रव्यहरण यांत सतत तत्पर असे॥
Verse 20
परनिंदापरो नित्यं जन्तूपद्रवकृत्तथा । हतवान्ब्राह्मणान् गाश्च शतशोऽथ सहस्रशः ॥ २० ॥
तो नित्य परनिंदा करी आणि प्राण्यांना उपद्रव करणारा होता। त्याने ब्राह्मण व गायी शेकडो, किंबहुना हजारो संख्येने मारल्या होत्या॥
Verse 21
देवस्वहरणे नित्यं परस्वहरणे तथा । उद्युक्तः सर्वदा विप्र कीनाशानामधीश्वरः ॥ २१ ॥
हे विप्र! शेतकऱ्यांचा अधीश्वर तो देवस्व हरण करण्यात आणि परस्व हरण करण्यातही नित्य उद्युक्त असे—सर्वदा याच कर्मात गुंतलेला॥
Verse 22
तेन पापान्यनेकानि कृतानि सुमहांति च । न तेषां शक्यते वक्तुं संख्या वत्सरकोटिभिः ॥ २२ ॥
त्या आचरणामुळे असंख्य, अत्यंत महान पापे केली गेली; त्यांची संख्या कोट्यवधी वर्षांतही सांगता येत नाही।
Verse 23
स कदाचिन्महापापो जंतृनामन्तकोपमः । सौवीरराज्ञो नगरं सर्वैश्वर्यसमन्वितम् ॥ २३ ॥
तो महापापी, जो प्राण्यांसाठी जणू यमासारखा भयावह होता, कधीतरी सर्व ऐश्वर्याने युक्त सौवीरराजाच्या नगरात आला।
Verse 24
योषिद्धिर्भूषितार्भिश्च सरोभिनिर्मलोदकैः । अलंकृतं विपणिभिर्ययो देवपुरोपमम् ॥ २४ ॥
ते नगर स्त्रियांच्या व सुसज्ज कन्यांच्या समूहांनी शोभून दिसत होते; निर्मळ जलाच्या सरोवरांनी व बाजारपेठांनी अलंकृत होऊन ते देवपुरासारखे भासत होते।
Verse 25
तस्योपवनमध्यस्थं रम्यं केशवमंदिरम् । छदितं हेमकलशैर्दृष्ट्वा व्याधो मुदं ययौ ॥ २५ ॥
त्या उपवनाच्या मध्यभागी असलेले, सुवर्णकलशांनी आच्छादित छताचे रम्य केशवमंदिर पाहून तो व्याध आनंदित झाला।
Verse 26
हराम्यत्र सुवर्णानि बहूनीति विनिश्चितम् । जगामाभ्यंतरं तस्य कीनाशश्चौर्यलोलुपः ॥ २६ ॥
“इथे मी पुष्कळ सोने चोरेन”—असा निश्चय करून, चोरीचा लोभी तो शेतकरी त्या ठिकाणाच्या आत गेला।
Verse 27
तत्रापश्यद्द्विजवरं शांतं तत्त्वार्थकोविदम् । परिचर्यापरं विष्णोरुत्तंकं तपसां निधिम् ॥ २७ ॥
तेथे त्याने श्रेष्ठ द्विजमुनी पाहिला—शांत, तत्त्वार्थाचा जाणकार, विष्णूच्या परिचर्येत तत्पर, तपस्यांचा निधी उत्तंक।
Verse 28
एकाकिनं दयासुं च निस्पृहं ध्यानलोलुपम् । चौर्यान्तरायकर्तारं तं दृष्ट्वा लुब्धको मुने ॥ २८ ॥
हे मुने, त्याला एकटा—दयाळू, निस्पृह व ध्यानात तल्लीन—पाहून लोभी व्याधाने जाणले की हा माझ्या चोरीला अडथळा करील।
Verse 29
द्रव्यजातं तु देवस्य हर्तुकामोऽतिसाहसी । उत्तंकं हंतुमारेभे विधृतासिर्मदोद्धतः ॥ २९ ॥
देवद्रव्य लुटण्याच्या लालसेने तो अतिसाहसी, तलवार उपसून मदाने उन्मत्त झालेला मनुष्य उत्तंकाला मारायला धावला।
Verse 30
पादेनाक्रम्य तद्वक्षो जटाः संगृह्य पाणिना । हंतुं कृतमतिं व्याधमुत्तंकः प्रेक्ष्य चाब्रवीत् ॥ ३० ॥
उत्तंकाने त्याच्या छातीवर पाय ठेवून, हाताने जटा पकडून—व्याधाला मारण्याचा निश्चय करून—त्याच्याकडे पाहून म्हणाला।
Verse 31
उत्तंक उवाच । भो भो साधो वृथा मां त्वं हनिष्यसि निरागसम् । मया किमपराद्धं ते तद्वदस्व महामत्ते ॥ ३१ ॥
उत्तंक म्हणाला—“अरे साधो, निरागस मला तू व्यर्थच मारशील. मी तुझा कोणता अपराध केला आहे? सांग, हे महामूढ!”
Verse 32
कृतापराधिनां लोके शक्ताः शिक्षां प्रकुर्वते । नहि सौम्य वृथा घ्नंति सज्जना अपि पापिनः ॥ ३२ ॥
या लोकी अपराध करणाऱ्यांचेही शिस्तीने सुधार होऊ शकतो. हे सौम्य, सज्जनही पाप्यांना विनाकारण मारत नाहीत; योग्य कारणानेच दंड करतात.
Verse 33
विरोधिष्वपि मूर्खेषु निरीक्ष्यावस्थितान् गुणान् । विरोधं नहि कुर्वंति सज्जनाः शांतचेतसः ॥ ३३ ॥
विरोध करणाऱ्या मूर्खांतही जे गुण असतील ते पाहून शांतचित्त सज्जन वैर करत नाहीत; ते गुणदर्शनातच रमतात.
Verse 34
बहुधा बोध्यमानोऽपि यो नरः क्षमयान्वितः । तमुत्तमं नरं प्राहुर्विष्णोः प्रियतरं सदा ॥ ३४ ॥
वारंवार बोध केला तरी जो मनुष्य क्षमाशील राहतो, तोच उत्तम पुरुष म्हणतात; तो सदैव भगवान विष्णूंना अत्यंत प्रिय असतो.
Verse 35
सुजनो न याति वैरं परहितबुद्धिर्वनाशकालेऽपि । छेदेऽपि चंदनतरुः सुरभयति मुखं कुठारस्य ॥ ३५ ॥
सुजन परहितबुद्धी असतो; स्वतःच्या विनाशकाळातही तो वैर धरत नाही. जसा चंदनवृक्ष छेदला तरी कुऱ्हाडीच्या मुखाला सुगंध देतो.
Verse 36
अहो विधिः सुबलवान्बा धते बहुधा जनान् । सर्वसंगविहीनोऽपि बाध्यते हि दुरात्मना ॥ ३६ ॥
अहो! विधी (दैव) अत्यंत बलवान आहे; तो जनांना अनेक प्रकारे बांधतो. सर्वसंगविरहित असलातरी दुरात्म्यामुळे बाधा येतेच.
Verse 37
अहो निष्कारणं लोके बाधंते बहुधा जनान् । सर्वसंगविहीनोऽपि बाध्यते पिशुनैर्जनैः । तत्रापि साधून्बाधंते न समानान्कदाचन ॥ ३७ ॥
अहो! या लोकी लोक निष्कारण अनेक प्रकारे जनांना बाधतात. सर्वसंगविहीन असलातरी पिशुन व दुष्टजन त्रास देतात. आणि त्यातही ते विशेषतः साधूंनाच छळतात; आपल्या सारख्यांना कधीच नाही.
Verse 38
मृगमीनसज्जनानां तृणजलसंतोषविहितवृत्तानाम् । लुब्धकधीवरपिशुना निष्कारणवैरिणो जगति ॥ ३८ ॥
या जगात मृग, मीन आणि सज्जन—जे तृण व जलावर संतोष मानून वागतात—यांचे वैरी निष्कारणच असतात: शिकारी, मच्छीमार आणि पिशुन निंदक।
Verse 39
अहो बलवती माया मोहयत्यखिलं जगत् । पुत्रमित्रकलत्रार्थं सर्वं दुःखेन योजयेत् ॥ ३९ ॥
अहो! माया किती बलवती आहे—ती अखिल जगाला मोहविते आणि पुत्र, मित्र व कलत्र यांच्यासाठी सर्वांना दुःखाशी बांधून ठेवते.
Verse 40
परद्रव्यापहारेण कलत्रं पोषितं त्वया । अंते तत्सर्वमुत्सृज्य एक एव प्रयति वै ॥ ४० ॥
परद्रव्य लुटून तूने पत्नी व घरसंसार पोसला; पण शेवटी ते सर्व सोडून तू खरोखर एकटाच निघून जातोस.
Verse 41
मम माता मम पिता मम भार्या ममात्मजाः । ममेदमिति जंतूनां ममता बाधते वृथा ॥ ४१ ॥
“माझी माता, माझा पिता, माझी भार्या, माझी मुले; हे माझे”—अशी ममता जीवांना व्यर्थच बाधते.
Verse 42
यावदर्जयति द्रव्यं बांधवास्तावदेव हि । धर्माधर्मौ सहैवास्तामिहामुत्र न चापरः ॥ ४२ ॥
जोपर्यंत मनुष्य धन मिळवीत राहतो, तोपर्यंत नातेवाईक जवळ राहतात. पण या लोकात व परलोकात फक्त धर्म-अधर्मच सोबत असतात; दुसरा कोणी नाही.
Verse 43
धर्माधर्मार्जितैर्द्रव्यैः पोषिता येन ये नराः । मृतमग्निमुखे हुत्वा घृतान्नं भुंजते हि ते ॥ ४३ ॥
धर्म-अधर्माने मिळविलेल्या धनाने ज्यांचे पालन होते, ते मृत्यूनंतर अग्नीच्या मुखात आहुती होऊन घृतमिश्र अन्नाचा भोग घेतात, असे सांगितले आहे.
Verse 44
गच्छंतं परलोकं च नरं तु ह्यनुतिष्टतः । धर्माधर्मौ न च धनं न पुत्रा न च बांधवाः ॥ ४४ ॥
मनुष्य परलोकाला जातो तेव्हा त्याच्यासोबत ना धन जाते, ना पुत्र, ना नातेवाईक; फक्त धर्म-अधर्मच मागोमाग येतात.
Verse 45
कामः समृद्धिमायाति नराणां पापकर्मिणाम् । कामः संक्षयमायाति नराणां पुण्यकर्मणाम् ॥ ४५ ॥
पापकर्म करणाऱ्या मनुष्यात कामना वाढत जाते; पण पुण्यकर्मात रत मनुष्यात कामना क्षीण होते.
Verse 46
वृथैव व्याकुला लोका धनादानां सदार्जने ॥ ४६ ॥
धन-संपत्ती सतत मिळविण्यात लोक उगाचच व्याकुळ होतात.
Verse 47
यद्भावि तद्भवत्येव यदभाव्यं न तद्भवेत् । इति निश्चितबुद्धीनां न चिंता बाधते क्वचित् ॥ ४७ ॥
जे होणार तेच नक्की होते; जे होणार नाही ते कधीच होत नाही। म्हणून ज्यांची बुद्धी निश्चयाने स्थिर आहे, त्यांना चिंता कधीही बाधत नाही।
Verse 48
देवाधीनमिदं सर्वं जगत्स्थावरजंगमम् । तस्माज्जन्म च मृत्युं च दैवं जानाति नापरः ॥ ४८ ॥
हे सर्व जगत—स्थावर आणि जंगम—देवाधीन आहे। म्हणून जन्म आणि मृत्यू दैवच ठरविते; दुसरे कोणी नाही।
Verse 49
यत्र कुत्र स्थितस्यापि यद्भाव्यं तद्भवेद् ध्रुवम् । लोकस्तु तत्र विज्ञाय वृथायासं करोति हि ॥ ४९ ॥
मनुष्य कुठेही असला तरी जे होणार ते निश्चित घडते। तरीही लोक हे जाणूनसुद्धा व्यर्थ खटपट करतात।
Verse 50
अहो दुःखं मनुष्याणां ममताकुलचेतसाम् । महापापानि कृत्वापि परान्पुष्यांति यत्नतः ॥ ५० ॥
अहो, ममतेने व्याकुळ झालेल्या मनुष्यांची किती दुःखद अवस्था! ते महापापे करूनही आपल्या लोक-स्वार्थांचे पोषण व वाढ करण्यासाठी आटापिटा करतात।
Verse 51
अर्जितं च धनं सर्वं भुंजते बांधवाः सदा । स्वयमेकतमो मूढस्तत्पापफलमश्नुते ॥ ५१ ॥
कमावलेले सर्व धन नेहमी बांधवच उपभोगतात; पण तो मूढ मनुष्य एकटाच त्या पापांचे फळ भोगतो।
Verse 52
इति ब्रवाणं तमृषिं विमुच्य भयविह्वलः । गुलिकः प्रांजलिः प्राह क्षमस्वेति पुनः पुनः ॥ ५२ ॥
असे बोलत असलेल्या त्या ऋषींना सोडून देऊन भयाने व्याकुळ झालेला गुलिक हात जोडून पुन्हा पुन्हा म्हणाला— “क्षमस्व, क्षमस्व.”
Verse 53
सत्संगस्य प्रभावेण हरिसन्निधिमात्रतः । गतपापो लुबग्दकश्च ह्यनुतापीदमब्रवीत् ॥ ५३ ॥
सत्संगाच्या प्रभावाने आणि केवळ हरिसन्निधीमुळेच त्या शिकाऱ्याची पापे नष्ट झाली; तो पश्चात्तापी होऊन असे बोलला.
Verse 54
मया कृता नि पापानि महांति सुबहूनि च । तानि सर्वाणि नष्टानि विप्रेंद्र तव दर्शनात् ॥ ५४ ॥
हे विप्रेंद्र! मी मोठी आणि असंख्य पापे केली आहेत; पण तुमच्या दर्शनमात्राने ती सर्व नष्ट झाली आहेत.
Verse 55
अहोऽहं पापधीर्नित्यं महापापमुपाचरम् । कथं मे निष्कृति र्भूयो यामि कं शरणं विभोः ॥ ५५ ॥
अहो! पापबुद्धीने मी नित्य महापाप आचरत राहिलो. आता माझी निष्कृती कशी होईल? हे विभो! मी कोणाच्या शरण जाऊ?
Verse 56
पूर्वजन्मार्जितैः पापैर्लुब्धकत्वमवाप्तवान् । अत्रापि पापजालानि कृत्वा कां गतिमाप्नुयाम् ॥ ५६ ॥
पूर्वजन्मीच्या संचित पापांमुळे मला शिकाऱ्याचे जीवन मिळाले; आणि इथेही पापांचे जाळे विणून मी कोणती गती प्राप्त करीन?
Verse 57
अहो ममायुः क्षयमेति शीघ्रं पापान्यनेकानि समर्ज्जितानि । प्रातिक्रिया नैव कृता मयैषां गतिश्च का स्यान्ममजन्म किं वा ॥ ५७ ॥
अहो! माझे आयुष्य लवकर क्षीण होत आहे आणि मी अनेक पापे साठविली आहेत. त्यांचे प्रायश्चित्त मी केलेले नाही—माझी पुढची गती काय होईल, आणि मला कोणता जन्म मिळेल?
Verse 58
अहो विधिः पापशता कुलं मां किं सृष्टवान्पापतरं च शश्वत् । कथं च यत्पापफलं हि भोक्ष्ये कियत्सु जन्मस्वहमुग्रकर्मा ॥ ५८ ॥
अहो, कैसी विधी! शेकडो पापांनी भरलेल्या कुळात मला का निर्माण केले, आणि मला सतत अधिक पापीच का केले? मी—उग्र कर्म करणारा—पापफळ कसे भोगीन, आणि किती जन्मांपर्यंत?
Verse 59
एवं विनिंदन्नात्मानमात्मना लुब्धकस्तदा । अंतस्तापाग्निसंतप्तः सद्यः पंचत्वमागतः ॥ ५९ ॥
अशा रीतीने त्या वेळी शिकारी स्वतःच्या मनाने स्वतःलाच धिक्कारत, अंतःतापाच्या अग्निने दग्ध होऊन त्वरित मृत्यूस प्राप्त झाला।
Verse 60
उत्तंकः पतितं प्रेक्ष्य लुबग्धकं तं दयापरः । विष्णुपादोदकेनैवमभ्यषिंचन्महामतिः ॥ ६० ॥
पडलेला त्या शिकाऱ्याला पाहून दयाळू महात्मा उत्तंकाने भगवान विष्णूच्या चरण-प्रक्षालित जलाने त्याच्यावर शिंपडून अभिषेक केला।
Verse 61
हरिपादोदकस्पर्शाल्लुब्धको गतकल्मषः । दिव्यं विमानमारुह्य मुनिमेतदथाब्रवीत् ॥ ६१ ॥
हरिच्या चरण-प्रक्षालित जलाच्या स्पर्शाने शिकाऱ्याचे कल्मष नष्ट झाले. मग तो दिव्य विमानावर आरूढ होऊन मुनिला हे वचन बोलला।
Verse 62
गुलिक उवाच । उत्तंक मुनिशार्दूल गुरुस्त्वं मम सुव्रत । विमुक्तस्त्वत्प्रसादेन महापातककंचुकात् ॥ ६२ ॥
गुलिक म्हणाला— हे उत्तंक, मुनिशार्दूल, हे सुव्रत! तूच माझा गुरु आहेस. तुझ्या कृपेने मी महापातकाच्या कंचुकासारख्या आवरणातून मुक्त झालो आहे।
Verse 63
गतस्त्वदुपदेशान्मे संतापो मुनिपुंगव । तथैव सर्वपापानि विनष्टान्यतिवेगतः ॥ ६३ ॥
हे मुनिपुंगव! तुझ्या उपदेशाने माझा संताप निघून गेला; तसेच माझी सर्व पापेही अतिशय वेगाने नष्ट झाली।
Verse 64
हरिपादोदकं यस्मान्मयि त्वं सिक्तवान्मुने । प्रापितोऽस्मि त्वया तस्मात्तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ ६४ ॥
हे मुने! तू माझ्यावर हरिच्या चरणांचे तीर्थोदक शिंपडलेस; म्हणून तुझ्यामुळे मी विष्णूचे परम पद प्राप्त केले आहे।
Verse 65
त्वयाहं तारितो विप्र पापादस्माच्छरीरतः । तस्मान्नतोऽस्मि ते विद्वन्मत्कृतं तत्क्षमस्व च ॥ ६५ ॥
हे विप्र! तू मला या शरीराशी संबंधित पापातून तारलेस. म्हणून हे विद्वन्, मी तुला नमस्कार करतो—माझ्याकडून जे काही चुकले असेल ते क्षमा कर।
Verse 66
इत्युक्त्वा देवकुसुमैर्मुनिश्रेष्टं समाकिरम् । प्रदक्षिणात्रयं कृत्वा नमस्कारं चकार सः ॥ ६६ ॥
असे बोलून त्याने देवकुसुमांनी मुनिश्रेष्ठावर पुष्पवृष्टी केली; मग तीन प्रदक्षिणा घालून सादर नमस्कार केला।
Verse 67
ततो विमानमारुह्य सर्वकामसमन्वितम् । अप्सरोगणसंकीर्णः प्रपेदे हरिमंदिरम् ॥ ६७ ॥
त्यानंतर तो सर्वकामसमन्वित दिव्य विमानावर आरूढ होऊन, अप्सरागणांनी वेढलेला, हरिमंदिर-धामास पोहोचला।
Verse 68
एतद्दृष्ट्वा विस्मितोऽसौ ह्युत्तंकस्तपसांनिधिः । शिरस्यंजलिमाधाय तुष्टाव कमलापतिम् ॥ ६८ ॥
हे पाहून तपस्यांचा निधी उत्तंक विस्मित झाला; शिरावर अंजली धरून त्याने कमलापती विष्णूची स्तुती केली।
Verse 69
तेन स्तुतो महाविष्णुर्दत्तवान्वरमत्तमम् । वरेण तेनोक्तंकोऽपि प्रपेदे परमं पदम् ॥ ६९ ॥
त्याच्या स्तुतीने प्रसन्न झालेल्या महाविष्णूंनी उत्तम वर दिला; त्या वराच्या प्रभावाने उत्तंकही परम पदास पोहोचला।
Verse 70
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे विष्णुमाहात्म्ये सप्तत्रिंशोऽध्यायः ॥ ३७ ॥
अशा प्रकारे श्री बृहन्नारदीय पुराणाच्या पूर्वभागातील विष्णुमाहात्म्याचा सत्त्त्रिंश अध्याय समाप्त झाला।
Frequently Asked Questions
Caraṇāmṛta is presented as a concentrated purifier: it pacifies untimely death, destroys disease, ends sorrow, and—most crucially—burns accumulated sin instantly. In the Gulika episode it functions as a grace-bearing sacramental medium (prasāda) that completes the conversion initiated by satsaṅga and remorse, culminating in ascent to Viṣṇu’s abode.
It asserts that worship done with hostility—especially hatred toward brāhmaṇas or intent to destroy another’s welfare—becomes fruitless and even self-destructive. The text ties bhakti to ethical orientation (lokahita, dharma-kriyā), treating malice as incompatible with genuine devotion.