Adhyaya 84

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे शिवव्रतकथनं नाम त्र्यशीतितमो ऽध्यायः सूत उवाच उमामहेश्वरं वक्ष्ये व्रतमीश्वरभाषितम् नरनार्यादिजन्तूनां हिताय मुनिसत्तमाः

अशा प्रकारे श्रीलिंगमहापुराणाच्या पूर्वभागात “शिवव्रतकथन” नावाचा चौर्‍याऐंशीवा अध्याय। सूत म्हणाले—हे मुनिश्रेष्ठांनो, नर-नारी इत्यादी सर्व जीवांच्या हितासाठी, मी ईश्वराने सांगितलेले उमा-महेश्वर व्रत वर्णन करीन।

Verse 2

पौर्णमास्याममावास्यां चतुर्दश्यष्टमीषु च नक्तमब्दं प्रकुर्वीत हविष्यं पूजयेद्भवम्

पौर्णिमा, अमावस्या तसेच चतुर्दशी व अष्टमी या तिथींना एक वर्ष नक्तव्रत करावे आणि हविष्य—शुद्ध पवित्र अर्पणांनी भव (शिव) यांची पूजा करावी।

Verse 3

उमामहेशप्रतिमां हेम्ना कृत्वा सुशोभनाम् राजतीं वाथ वर्षान्ते प्रतिष्ठाप्य यथाविधि

उमा-महेश्वरांची अत्यंत शोभिवंत प्रतिमा सुवर्णाने—किंवा रौप्याने—घडवून, वर्षाअखेरीस विधिपूर्वक प्रतिष्ठा करावी।

Verse 4

ब्राह्मणान् भोजयित्वा च दत्त्वा शक्त्या च दक्षिणाम् रथाद्यैर्वापि देवेशं नीत्वा रुद्रालयं प्रति

प्रथम ब्राह्मणांना भोजन घालून आणि शक्तीनुसार दक्षिणा देऊन, नंतर रथ इत्यादी वाहनांनी देवेशाला नेऊन रुद्रालय (शिवमंदिर)ाकडे प्रस्थान करावे।

Verse 5

सर्वातिशयसंयुक्तैश् छत्रचामरभूषणैः निवेदयेद्व्रतं चैव शिवाय परमेष्ठिने

छत्र, चामर इत्यादी सर्व श्रेष्ठ मंगलचिन्हांनी अलंकृत होऊन, हे व्रत परमेष्ठी शिवाला विधिपूर्वक निवेदित (समर्पित) करावे।

Verse 6

स याति शिवसायुज्यं नारी देव्या यदि प्रभो अष्टम्यां च चतुर्दश्यां नियता ब्रह्मचारिणी

हे प्रभो! जी नारी देवीभक्तीने संयमित ब्रह्मचर्य पाळते आणि अष्टमी व चतुर्दशीला नियमपूर्वक व्रतस्थ राहते, ती शिव-सायुज्य प्राप्त करते।

Verse 7

वर्षमेकं न भुञ्जति कन्या वा विधवापि वा वर्षान्ते प्रतिमां कृत्वा पूर्वोक्तविधिना ततः

कन्या असो वा विधवा, तिने एक वर्ष संयमित आहाराचे व्रत करावे. वर्षाअखेरीस प्रतिमा करून, पूर्वोक्त विधीने पाश-विमोचनासाठी पति शिवास भक्तिभावाने अर्पण करावे.

Verse 8

प्रतिष्ठाप्य यथान्यायं दत्त्वा रुद्रालये पुनः ब्राह्मणान् भोजयित्वा च भवान्या सह मोदते

शास्त्रोक्त न्यायाने लिंगाची प्रतिष्ठा करून, पुन्हा रुद्रालयात अर्पण-दान करावे. ब्राह्मणांना भोजन घालून, तो भवानिसह आनंदित होतो—शिवकृपेने पाश शिथिल होतात.

Verse 9

या नार्येवं चरेदब्दं कृष्णामेकां चतुर्दशीम् वर्षान्ते प्रतिमां कृत्वा येन केनापि वा द्विजाः

हे द्विजांनो! जी स्त्री अशा रीतीने एक वर्ष कृष्णपक्षातील एक चतुर्दशीचे व्रत करते आणि वर्षाअखेरीस कोणत्याही उपायाने प्रतिमा करवते, तिला शैवभक्तीचे पुण्य मिळते—जे पाश शिथिल करून पति शिवाकडे वळवते.

Verse 10

पूर्वोक्तमखिलं कृत्वा भवान्या सह मोदते अमावास्यां निराहारा भवेदब्दं सुयन्त्रिता

पूर्वोक्त सर्व विधी पूर्ण करून तो भवानिसह आनंदित होतो. अमावास्येला निराहार राहून, एक वर्ष उत्तम संयमाने व्रत करावे.

Verse 11

शूलं च विधिना कृत्वा वर्षान्ते विनिवेदयेत् स्नाप्येशानं यजेद्भक्त्या सहस्रैः कमलैः सितैः

विधिपूर्वक त्रिशूळ करून वर्षाअखेरीस अर्पण करावे. ईशान (शिव) यांना स्नान घालून, भक्तिभावाने एक सहस्र शुभ्र कमळांनी पूजन करावे.

Verse 12

राजतं कमलं चैव जांबूनदसुकर्णिकम् दत्त्वा भवाय विप्रेभ्यः प्रदद्याद् दक्षिणाम् अपि

भव (शिव) यांना जांबूनद-सुवर्णाची कर्णिका असलेले रौप्य कमळ अर्पण करून, ब्राह्मणांना योग्य दक्षिणाही द्यावी. पाशबंधन हरिणाऱ्या पतीपरमेश्वराच्या भक्तीने केलेले हे दान शुद्धी व मंगल पुण्य देणारे ठरते.

Verse 13

कामतो ऽपि कृतं पापं भ्रूणहत्यादिकं च यत् तत्सर्वं शूलदानेन भिन्द्यान्नारी न संशयः

कामपूर्वक केलेले पापही—भ्रूणहत्या इत्यादी महापातकसुद्धा—शिवाच्या शूलदानाने सर्वथा नष्ट होते. जी स्त्री हे दान करते ती ती पापे भेदून टाकते—यात संशय नाही.

Verse 14

सायुज्यं चैवमाप्नोति भवान्या द्विजसत्तमाः कुर्याद्यद्वा नरः सो ऽपि रुद्रसायुज्यमाप्नुयात्

हे द्विजसत्तमांनो, भवानीची अशी उपासना केल्याने सायुज्य (एकत्व) प्राप्त होते. आणि जो कोणताही पुरुष हे करतो, तोही रुद्रसायुज्य—भगवान रुद्राशी एकत्व—प्राप्त करतो.

Verse 15

पौर्णमास्याममावास्यां वर्षमेकमतन्द्रिता उपवासरता नारी नरो ऽपि द्विजसत्तमाः

हे द्विजसत्तमांनो, पौर्णिमा व अमावास्येला एक वर्षभर जी स्त्री—आणि तशीच पुरुषही—अतंद्रित राहून उपवासात रत असते.

Verse 16

नियोगादेव तत्कार्यं भर्तॄणां द्विजसत्तमाः जपं दानं तपः सर्वम् अस्वतन्त्रा यतः स्त्रियः

हे द्विजसत्तमांनो, ती कृत्ये पतीच्या नियोगानेच करावीत, कारण स्त्रिया स्वतंत्र मानल्या जात नाहीत. म्हणून जप, दान आणि तप—हे सर्व पतीच्या निर्देशानुसारच करावे.

Verse 17

वर्षान्ते सर्वगन्धाढ्यां प्रतिमां संनिवेदयेत् सा भवान्याश् च सायुज्यं सारूप्यं चापि सुव्रता

वर्षाच्या अखेरीस सर्व सुगंधांनी समृद्ध अशी प्रतिमा अर्पण करावी। अशी सुव्रता भक्त स्त्री भवानीसह सायुज्य आणि तिच्यासारखे सारूप्यही प्राप्त करते।

Verse 18

लभते नात्र संदेहः सत्यं सत्यं वदाम्यहम् कार्तिक्यां वा तु या नारी एकभक्तेन वर्तते

ती फल नक्कीच प्राप्त करते—यात संशय नाही. मी सत्य-सत्य सांगतो: कार्तिक महिन्यात जी नारी एकनिष्ठ भक्तीने पती (प्रभू)चे भजन करते, तिला तो अनुग्रह मिळतो।

Verse 19

क्षमाहिंसादिनियमैः संयुक्ता ब्रह्मचारिणी दद्यात्कृष्णतिलानां च भारमेकम् अतन्द्रिता

क्षमा, अहिंसा इत्यादी नियमांनी युक्त अशी ब्रह्मचारिणी व्रतधारिणीने निष्काळजीपणा न करता कृष्णतिळाचा एक भार दान करावा।

Verse 20

सघृतं सगुडं चैव ओदनं परमेष्ठिने दत्त्वा च ब्राह्मणेभ्यश् च यथा विभवविस्तरम्

तूप व गूळयुक्त ओदन परमेष्ठीला अर्पण करून, तसेच आपल्या विभवानुसार ब्राह्मणांना दान दिल्यास धर्मवृद्धी व अंतःकरणशुद्धी होते।

Verse 21

अष्टम्यां च चतुर्दश्याम् उपवासरता च सा भवान्या मोदते सार्धं सारूप्यं प्राप्य सुव्रता

अष्टमी व चतुर्दशीला उपवास करणारी ती सुव्रता स्त्री भवानीसह आनंदित होते आणि सारूप्य—तिच्यासारखे रूप—प्राप्त करते।

Verse 22

क्षमा सत्यं दया दानं शौचमिन्द्रियनिग्रहः सर्वव्रतेष्वयं धर्मः सामान्यो रुद्रपूजनम्

क्षमा, सत्य, दया, दान, शौच आणि इंद्रियनिग्रह—हा सर्व व्रतांतील सामान्य धर्म आहे; आणि त्याचा परम निष्कर्ष रुद्रपूजन होय, जो पशु (जीव) चे पाशबंधन तोडणारा पति आहे।

Verse 23

समासाद्वः प्रवक्ष्यामि प्रतिमासमनुक्रमात् मार्गशीर्षकमासादिकार्त्तिकान्तं यथाक्रमम्

संक्षेपाने मी आता तुम्हाला महिन्यानुसार क्रमाने सांगतो—मार्गशीर्षापासून आरंभ करून कार्त्तिकपर्यंत, यथाक्रम।

Verse 24

व्रतं सुविपुलं पुण्यं नन्दिना परिभाषितम् मार्गशीर्षकमासे ऽथ वृषं पूर्णाङ्गमुत्तमम्

नंदीने अतिशय विस्तृत व पुण्यदायक व्रत सांगितले. मग मार्गशीर्ष महिन्यात शिवपूजेसाठी उत्तम, पूर्णांग वृषभ अर्पण/दान करावा।

Verse 25

अलंकृत्य यथान्यायं शिवाय विनिवेदयेत् सा च सार्धं भवान्या वै मोदते नात्र संशयः

विधीनुसार त्यास योग्य रीतीने अलंकृत करून शिवाला निवेदित करावे. तेव्हा तो भवानिसह निःसंशय आनंदित होतो।

Verse 26

पुष्यमासे तु वै शूलं प्रतिष्ठाप्य निवेदयेत् पूर्वोक्तमखिलं कृत्वा भवान्या सह मोदते

पुष्य महिन्यात त्रिशूलाची विधिपूर्वक प्रतिष्ठा करून पूजेत निवेदित करावे. पूर्वोक्त सर्व विधी पूर्ण केल्यावर तो भवानिसह प्रसन्न होतो।

Verse 27

माघमासे रथं कृत्वा सर्वलक्षणलक्षितम् दद्यात् सम्पूज्य देवेशं ब्राह्मणांश्चैव भोजयेत्

माघ महिन्यात सर्व शुभलक्षणांनी युक्त असा रथ करून, देवेश शिवाचे विधिपूर्वक पूजन करून तो दान द्यावा; आणि ब्राह्मणांना भोजनही घालावे।

Verse 28

सा च देव्या महाभागा मोदते नात्र संशयः फाल्गुने प्रतिमां कृत्वा हिरण्येन यथाविधि

ती महाभागा देवी निःसंशय आनंदित होते; फाल्गुन महिन्यात सुवर्णाने तिची प्रतिमा करून विधिप्रमाणे कर्म करावे।

Verse 29

राजतेनापि ताम्रेण यथाविभवविस्तरम् प्रतिष्ठाप्य समभ्यर्च्य स्थापयेच्छङ्करालये

आपल्या सामर्थ्यानुसार चांदीने किंवा तांब्याने (प्रतिमा) करून, विधिपूर्वक प्रतिष्ठापना करून, श्रद्धेने पूजन करून शंकराच्या मंदिरात स्थापित करावी।

Verse 30

सा च सार्धं महादेव्या मोदते नात्र संशयः चैत्रे भवं कुमारं च भवानीं च यथाविधि

ती (भक्त) महादेवीसह निःसंशय आनंदित होते. चैत्र महिन्यात विधिप्रमाणे भव (शिव), कुमार (स्कंद) आणि भवानी यांचे यथाविधि पूजन करावे।

Verse 31

ताम्राद्यैर्विधिवत्कृत्वा प्रतिष्ठाप्य यथाविधि भवान्या मोदते सार्धं दत्त्वा रुद्राय शंभवे

तांबे इत्यादी धातूंनी विधिपूर्वक (लिंग) करून आणि नियमाप्रमाणे प्रतिष्ठापना करून, रुद्र-शंभूस अर्पण केल्याने भक्त भवानीसह आनंदित होतो।

Verse 32

कृत्वालयं हि कौबेरं राजतं रजतेन वै ईश्वरोमासमायुक्तं गणेशैश् च समन्ततः

कुबेरासारखा रौप्यनिर्मित आलय शुद्ध चांदीने घडवून, त्यात उमेसह ईश्वराची प्रतिष्ठा केली; आणि सर्व बाजूंनी गणेशगणांनी वेढा घातला।

Verse 33

सर्वरत्नसमायुक्तं प्रतिष्ठाप्य यथाविधि स्थापयेत्परमेशस्य भवस्यायतने शुभे

सर्व रत्नांनी युक्त असे ते (आलय/आसन) विधिपूर्वक प्रतिष्ठापित करून, परमेश्वर भवाच्या शुभ आयतनात ते स्थापावे।

Verse 34

वैशाखे वै चरेद् एवं कैलासाख्यं व्रतोत्तमम् कैलासपर्वतं प्राप्य भवान्या सह मोदते

वैशाख महिन्यात अशा रीतीने ‘कैलास’ नावाचे श्रेष्ठ व्रत आचरावे; कैलास पर्वत प्राप्त करून भक्त भवानिसह आनंदित होतो।

Verse 35

ज्येष्ठे मासि महादेवं लिङ्गमूर्तिमुमापतिम् कृताञ्जलिपुटेनैव ब्रह्मणा विष्णुना तथा

ज्येष्ठ महिन्यात लिंगमूर्ती, उमापती महादेव यांची अंजलीबद्ध हातांनी वंदना करावी; तसेच ब्रह्मा व विष्णूंनीही त्यांची उपासना केली।

Verse 36

मध्ये भवेन संयुक्तं लिङ्गमूर्ति द्विजोत्तमाः हंसेन च वराहेण कृत्वा ताम्रादिभिः शुभाम्

हे द्विजोत्तमांनो! लिंगमूर्ती घडवा—मध्यभागी भव (शिव) युक्त; तसेच हंस व वराह रूपांसह, तांबे इत्यादी शुभ धातूंनी तिला मंगलमय करा।

Verse 37

प्रतिष्ठाप्य यथान्यायं ब्राह्मणान् भोजयेत्ततः शिवाय शिवमासाद्य शिवस्थाने यथाविधि

विधिपूर्वक लिंगाची प्रतिष्ठा करून मग ब्राह्मणांना भोजन घालावे। त्यानंतर शिवभक्तीने शुभ शिवास प्राप्त होऊन, शिवाच्या स्थानी शास्त्रोक्त रीतीने विधी करावा।

Verse 38

ब्राह्मणैः सहितां स्थाप्य देव्याः सायुज्यमाप्नुयात् आषाढे च शुभे मासे गृहं कृत्वा सुशोभनम्

ब्राह्मणांसह देवीची स्थापना केल्याने साधकाला देवीचे सायुज्य—अभिन्न ऐक्य—प्राप्त होते. तसेच शुभ आषाढ मासात सुशोभित गृह/मंदिर उभारून हा विधी करावा.

Verse 39

पक्वेष्टकाभिर् विधिवद् यथाविभवविस्तरम् सर्वबीजरसैश्चापि सम्पूर्णं सर्वशोभनैः

विधिपूर्वक, आपल्या वैभवानुसार पक्क अर्पण-पिंड/केक इत्यादी अर्पण करावे. तसेच सर्व बीजांचे रस घेऊन, सर्व शोभांनी युक्त पूर्ण सामग्रीने पूजन करावे.

Verse 40

गृहोपकरणैश्चैव मुसलोलूखलादिभिः दासीदासादिभिश्चैव शयनैरशनादिभिः

मुसळ, उखळ इत्यादी गृहउपकरणांसह दासी-दास इत्यादी सेवकही अर्पण करावेत; तसेच शय्या, अन्न-भोजन इत्यादी आवश्यक वस्तूही दान कराव्यात.

Verse 41

सम्पूर्णैश् च गृहं वस्त्रैर् आच्छाद्य च समन्ततः देवं घृतादिभिः स्नाप्य महादेवमुमापतिम्

घर सर्व बाजूंनी वस्त्रांनी पूर्णपणे आच्छादून, घृत इत्यादी पवित्र द्रव्यांनी देव—उमापती महादेव—यांचे स्नान घालावे.

Verse 42

ब्राह्मणानां सहस्रं च भोजयित्वा यथाविधि विद्याविनयसम्पन्नं ब्राह्मणं वेदपारगम्

विधिपूर्वक हजार ब्राह्मणांना भोजन घालून, विद्या-विनयसम्पन्न वेदपारंगत ब्राह्मणाचा विशेष सत्कार व पालन करावे; तेव्हाच ते दान पशुपाशविमोचक पती श्रीशिवास अर्पणास योग्य ठरते।

Verse 43

प्रथमाश्रमिणं भक्त्या सम्पूज्य च यथाविधि कन्यां सुमध्यमां यावत् कालजीवनसंयुताम्

प्रथम आश्रमातील ब्रह्मचारीचा भक्तिभावाने विधिपूर्वक पूजन करून, नंतर सुमध्यम—सुंदर कटि असलेली—पूर्ण आयुष्ययुक्त कन्या दान करावी।

Verse 44

क्षेत्रं गोमिथुनं चैव तद्गृहे च निवेदयेत् सायनैर् विविधैर् दिव्यैर् मेरुपर्वतसन्निभैः

शेतीयोग्य क्षेत्र व गोमिथुन दान करावे, तसेच ग्राहीच्या घरी विविध दिव्य शय्या-आसन, मेरुपर्वतासारखे उंच व शोभिवंत, अर्पण करून सजवावे।

Verse 45

गोलोकं समनुप्राप्य भवान्या सह मोदते भवान्या सदृशीभूत्वा सर्वकल्पेषु साव्यया

गोलोक प्राप्त करून तो भवानीसह आनंदित होतो; भवानीसदृश होऊन अव्यया देवीसह सर्व कल्पांत निवास करतो।

Verse 46

भवान्याश्चैव सायुज्यं लभते नात्र संशयः सर्वधातुसमाकीर्णं विचित्रध्वजशोभितम्

तो भवानीसह सायुज्य (पूर्ण एकत्व) निःसंशय प्राप्त करतो; आणि सर्व धातूंनी जडित, विचित्र ध्वजांनी शोभित असा अद्भुत लोक प्राप्त करतो।

Verse 47

निवेदयीत शर्वाय श्रावणे तिलपर्वतम् वितानध्वजवस्त्राद्यैर् धातुभिश् च निवेदयेत्

श्रावण महिन्यात शर्व (भगवान् शिव) यांना तिळांचा ‘पर्वत’ अर्पण करावा. वितान, ध्वज, वस्त्र इत्यादींसह धातूही समर्पित कराव्यात.

Verse 48

ब्राह्मणान् भोजयित्वा च पूर्वोक्तमखिलं भवेत् कृत्वा भाद्रपदे मासि शोभनं शालिपर्वतम्

ब्राह्मणांना भोजन घातल्यावर पूर्वोक्त सर्व फल सिद्ध होते. नंतर भाद्रपद महिन्यात शोभन ‘शाली (तांदूळ) पर्वत’ करून अर्पण करावा.

Verse 49

वितानध्वजवस्त्राद्यैर् धातुभिश् च निवेदयेत् ब्राह्मणान् भोजयित्वा च दापयेच्च यथाविधि

वितान, ध्वज, वस्त्र इत्यादी व धातूंंसह निवेदन करावे. ब्राह्मणांना भोजन घालून विधीनुसार दानही द्यावे.

Verse 50

सा च सूर्यांशुसंकाशा भवान्या सह मोदते कृत्वा चाश्वयुजे मासि विपुलं धान्यपर्वतम्

ती सूर्यकिरणांसारखी तेजस्विनी भवानिसह आनंदित होते—आश्वयुज महिन्यात विपुल धान्यपर्वत दान केल्यावर.

Verse 51

सुवर्णवस्त्रसंयुक्तं दत्त्वा सम्पूज्य शङ्करम् ब्राह्मणान् भोजयित्वा च पूर्वोक्तमखिलं भवेत्

सुवर्ण व वस्त्रयुक्त दान देऊन, शंकराची पूर्ण पूजा करून, आणि ब्राह्मणांना भोजन घालून—पूर्वोक्त सर्व फल निश्चयाने प्राप्त होते.

Verse 52

सर्वधान्यसमायुक्तं सर्वबीजरसादिभिः सर्वधातुसमायुक्तं सर्वरत्नोपशोभितम्

ते सर्व धान्यांनी युक्त, सर्व प्रकारच्या बीज-रसादिंनी परिपूर्ण; सर्व धातूंनी संपन्न आणि सर्व रत्नांनी सुशोभित होते।

Verse 53

शृङ्गैश्चतुर्भिः संयुक्तं वितानच्छत्रशोभितम् गन्धमाल्यैस् तथा धूपैश् चित्रैश्चापि सुशोभितम्

ते चार शृंगांनी संयुक्त, वितान व छत्रांनी शोभित; सुगंध, माळा व धूप यांनी, तसेच विविध चित्रालंकारांनीही अतिशय सुशोभित होते—पशूचे पाश शिथिल करणाऱ्या पति, भगवान् शिवाच्या पूजेस योग्य।

Verse 54

विचित्रैर्नृत्यगेयैश् च शङ्खवीणादिभिस् तथा ब्रह्मघोषैर्महापुण्यं मङ्गलैश् च विशेषतः

विविध नृत्य-गीतांनी, शंख, वीणा इत्यादी वाद्यांनी, तसेच ब्रह्मघोष (वैदिक पठण) यांनी हे कर्म महापुण्यदायक होते—विशेषतः मंगल आशीर्वादांच्या मध्ये।

Verse 55

महाध्वजाष्टसंयुक्तं विचित्रकुसुमोज्ज्वलम् नगेन्द्रं मेरुनामानं त्रैलोक्याधारमुत्तमम्

आठ महान ध्वजदंडांनी संयुक्त, विविध पुष्पांनी उज्ज्वल—मेरु नावाचा तो पर्वतराज त्रैलोक्याचा उत्तम आधार आहे।

Verse 56

तस्य मूर्ध्नि शिवं कुर्यान् मध्यतो धातुनैव तु दक्षिणे च यथान्यायं ब्रह्माणं च चतुर्मुखम्

त्याच्या शिखरावर शिवाची स्थापना करावी; मध्यभागी धाता (स्रष्टा) यालाच; आणि उजव्या बाजूस विधीनुसार चतुर्मुख ब्रह्म्याची स्थापना करावी।

Verse 57

उत्तरे देवदेवेशं नारायणमनामयम् इन्द्रादिलोकपालांश् च कृत्वा भक्त्या यथाविधि

उत्तर दिशेस विधिपूर्वक भक्तिभावाने देवदेवेश निरामय नारायण तसेच इंद्रादी लोकपाल यांचीही पूजा करावी।

Verse 58

प्रतिष्ठाप्य ततः स्नाप्य समभ्यर्च्य महेश्वरम् देवस्य दक्षिणे हस्ते शूलं त्रिदशपूजितम्

प्रथम प्रतिष्ठा करून, नंतर स्नान घालून व महेश्वराची सम्यक् अर्चना करून, देवाच्या उजव्या हातात त्रिदशपूजित त्रिशूळ ठेवावा।

Verse 59

वामे पाशं भवान्याश् च कमलं हेमभूषितम् विष्णोश् च शङ्खं चक्रं च गदामब्जं प्रयत्नतः

डाव्या बाजूस भवानीचा पाश व सुवर्णभूषित कमळ, तसेच विष्णूचा शंख, चक्र, गदा व कमळ—हे सर्व यत्नपूर्वक ठेवावे।

Verse 60

ब्रह्मणश्चाक्षसूत्रं च कमण्डलुमनुत्तमम् इन्द्रस्य वज्रम् अग्नेश् च शक्त्याख्यं परमायुधम्

ब्रह्मासाठी अक्षसूत्र व अनुपम कमंडलू; इंद्रासाठी वज्र; आणि अग्नीसाठी ‘शक्ती’ नावाचे परम आयुध—अशी दिव्य चिन्हे ठरविली आहेत।

Verse 61

यमस्य दण्डं निरृतेः खड्गं निशिचरस्य तु वरुणस्य महापाशं नागाख्यं रुद्रमद्भुतम्

यमाचा दंड, निरृतीची खड्ग, निशिचराचे आयुध; वरुणाचा महापाश, तसेच ‘नाग’ नावाचा अद्भुत रुद्र—ही दिव्य चिन्हे सांगितली आहेत।

Verse 62

वायोर् यष्टिं कुबेरस्य गदां लोकप्रपूजिताम् टङ्कं चेशानदेवस्य निवेद्यैवं क्रमेण च

क्रमाने वायूची यष्टि, लोकांत पूजिली जाणारी कुबेराची गदा आणि ईशानदेवाचा टंक (परशु/उपकरण) विधिपूर्वक अर्पण करावा।

Verse 63

शिवस्य महतीं पूजां कृत्वा चरुसमन्विताम् पूजयेत्सर्वदेवांश् च यथाविभवविस्तरम्

चरुसहित शिवाची महती पूजा करून, नंतर आपल्या वैभवानुसार विस्ताराने सर्व देवतांचीही पूजा करावी।

Verse 64

ब्राह्मणान्भोजयित्वा च पूजां कृत्वा प्रयत्नतः महामेरुव्रतं कृत्वा महादेवाय दापयेत्

ब्राह्मणांना भोजन घालून आणि प्रयत्नपूर्वक पूजा करून, महामेरुव्रत आचरून महादेवाला नियत दान अर्पण करावे।

Verse 65

महामेरुमनुप्राप्य महादेव्या प्रमोदते चिरं सायुज्यम् आप्नोति महादेव्या न संशयः

महामेरूला प्राप्त होऊन तो महादेवीच्या सान्निध्यात आनंदित होतो; आणि कालांतराने महादेवीशी सायुज्य—पूर्ण एकरूपता—निःसंशय प्राप्त करतो।

Verse 66

कार्तिक्यामपि या नारी कृत्वा देवीमुमां शुभाम् सर्वाभरणसम्पूर्णां सर्वलक्षणलक्षिताम्

कार्तिक महिन्यातही जी स्त्री शुभ देवी उमेची प्रतिमा घडवते—सर्व आभरणांनी परिपूर्ण व सर्व मंगललक्षणांनी युक्त—ती महान पुण्य प्राप्त करते।

Verse 67

हेमताम्रादिभिश्चैव प्रतिष्ठाप्य विधानतः देवं च कृत्वा देवेशं सर्वलक्षणसंयुतम्

सोनं, तांबं इत्यादी धातूंनी शास्त्रोक्त विधीप्रमाणे लिंगाची प्रतिष्ठा करून, सर्व शुभलक्षणांनी युक्त देवेश्वराचे रूप घडवून, नियमानुसार पूजा प्रवर्तावी. या विधीत पाश छेदणारा पति-शिव बंधित पशु-जीवाच्या मुक्तीसाठी आवाहिला जातो.

Verse 68

तयोरग्रे हुताशं च स्रुवहस्तं पितामहम् नारायणं च दातारं सर्वाभरणभूषितम्

त्या दोघांच्या समोर त्यांनी हुताशन अग्नीला, स्रुव (हवनी) हातात धारण केलेल्या पितामह ब्रह्म्याला, आणि सर्व अलंकारांनी भूषित दाता नारायणालाही पाहिले.

Verse 69

लोकपालैस् तथा सिद्धैः संवृतं स्थाप्य यत्नतः रुद्रालये व्रतं तस्मै दापयेद्भक्तिपूर्वकम्

लोकपाल व सिद्ध यांनी संरक्षित अशा पवित्र आवरणात त्याला यत्नपूर्वक स्थापन करून, रुद्रालयात भक्तिपूर्वक त्याच्याकडून व्रत ग्रहण करवावे. हे व्रत पाशमोचक पति-शिवाला अर्पित केलेले अनुशासन ठरते.

Verse 70

सा भवान्यास्तनुं गत्वा भवेन सह मोदते एकभक्तव्रतं पुण्यं प्रतिमासमनुक्रमात्

ती भवानिचे रूप धारण करून भव (शिव) यांच्यासह आनंदित होते. अशा रीतीने प्रतिमास क्रमाने केलेले पुण्यदायी एकभक्त-व्रत फलदायक ठरते.

Verse 71

मार्गशीर्षकमासादिकार्तिकान्तं प्रवर्तितम् नरनार्यादिजन्तूनां हिताय मुनिसत्तमाः

हे मुनिश्रेष्ठांनो! मार्गशीर्ष महिन्यापासून आरंभ होऊन कार्तिकाच्या अखेरपर्यंत प्रवर्तित असलेली ही व्रते नर-नारी इत्यादी सर्व प्राण्यांच्या हितासाठीच स्थापिली आहेत.

Verse 72

नरः कृत्वा व्रतं चैव शिवसायुज्यमाप्नुयात् नारी देव्या न संदेहः शिवेन परिभाषितम्

जो पुरुष विधिपूर्वक हे व्रत करतो, तो शिवसायुज्य—भगवान् शिवाशी पूर्ण ऐक्य—प्राप्त करतो. स्त्रीही देवीच्या प्रसादाने तोच फल मिळविते; यात संशय नाही—हे स्वयं शिवांनी सांगितले आहे.