पार्वती in the Ramcharitmanas

मी वाणी आणि विनायक यांना वंदन करतो, जे वर्णांचे, अर्थसमूहांचे, रसांचे, छंदांचे आणि सर्व मंगलांचे निर्माते आहेत। मी भवानी आणि शंकर यांना वंदन करतो, जे श्रद्धा आणि विश्वास यांचे स्वरूप आहेत, ज्यांच्याविना सिद्धजनसुद्धा आपल्या अंतर्यामीतील…

पुन्हा मी शारदा, देवतांची नदी गंगा यांना वंदन करतो - दोघी पवित्र आणि त्यांची चरित्रे मनोहर आहेत। एक स्नान आणि पान करून पाप हरते, दुसरी सांगण्याने आणि ऐकण्याने अज्ञान हरते। गुरु, पिता, माता - महेश आणि भवानी यांना प्रणाम करतो, जे दीनांचे…

स्वप्नातही आणि जागृत अवस्थेतही जर शिव आणि गौरी माझ्यावर प्रसन्न झाले, तर मी जे काही सांगितले ते लगेच सत्य व्हावे, आणि सामान्य भाषेतील माझ्या काव्याचा प्रभाव प्रकट व्हावा।

मी रघुकुळातील श्रेष्ठ रामाच्या नावाला वंदन करतो, जे अग्नी, सूर्य आणि चंद्राचे कारण आहे. ते ब्रह्मा, विष्णु आणि शिव यांचे स्वरूप आहे, वेदांचा प्राण आहे; ते निर्गुण व अनुपम आहे, सर्व गुणांचे भांडार आहे. तेच महामंत्र आहे जे महेश स्वतः जपतात…

समजल्यावर नाव आणि नामी समान वाटतात; त्यांच्यात परस्पर प्रेम आहे, आणि प्रभू नावाचे अनुसरण करतात. नाव आणि रूप हे ईश्वराच्या दोन उपाधी आहेत, दोन्ही सांगण्यात अतीत आणि अनादी आहेत; त्यांचा योग्य समजेनेच ग्रहण केला जाऊ शकतो. कोण मोठे आणि कोण…

नामाच्या कृपेने शंभु अविनाशी आहेत; त्यांचे साज-सामान अमंगल असूनही ते मंगळाचे खाण आहेत. शुक, सनकादि, सिद्ध, मुनि आणि योगी, नामाच्या कृपेने ब्रह्मसुखाचे भोगी आहेत. नारदांनी नामाचा प्रताप ओळखला; जगाला हरी प्रिय आहेत, आणि ते स्वतः हरी आणि हर…

ज्या प्रकारे भवानीने प्रश्न विचारले, आणि ज्या रीतीने शंकराने त्यांचे वर्णन केले। ते सर्व कारणांसह मी गाईन, अद्भुत कथाप्रबंध रचून। ज्याने ही कथा आधी ऐकली नाही, तो ऐकून आश्चर्य न करो। ज्ञानी जे अलौकिक कथा ऐकतात, तसे जाणून ते आश्चर्य करीत…

हे मानस ज्या प्रकारे झाले, ज्या कारणाने जगात त्याचा प्रचार झाला, ते सर्व प्रसंग आता उमा आणि वृषकेतु यांचे स्मरण करून सांगतो.

रामाची भक्तीरूपी स्वर्गनदी गंगेत जाऊन मिळते, आणि रामाच्या सुकीर्तीने सुशोभित सरयू त्यातच मिळते. राम आणि त्यांच्या भावांच्या युद्धाचे पवित्र यश हे सुंदर महानदी सोन आहे, जे त्यांत मिळाले आहे. दोन नद्यांच्या मध्ये भक्तीरूपी देवनदीची धारा…

एकमेकांकडे पाहणे, बोलणे, भेटणे, प्रेम आणि हसणे, आणि चारही बांधवांची चांगली बांधुप्रेम - ही जलाची गोडी आणि सुवास आहेत।

आपल्या बुद्धीनुसार या उत्तम जलाचे गुण गणून मन त्यात स्नान घालून, भवानी आणि शंकर यांचे स्मरण करीत कवी एक सुंदर कथा सांगतो. आता रघुपतीचे चरणकमल हृदयात धरून आणि त्यांची कृपा प्राप्त करून, दोन्ही महान मुनींच्या भेटीचा आणि त्यांच्या सुंदर…

हे नाथ, ज्यामुळे माझा मोठा भ्रम नाहीसा होईल, अशी ती कथा विस्ताराने सांगा. याज्ञवल्क्य हसून म्हणाले: रघुपती प्रभूची महती तुम्हाला चांगली माहीत आहे. तुम्ही मन, कर्म आणि वाणीने रामाचे भक्त आहात, मी तुमची हुशारी समजली. तुम्हाला रामाचे गूढ गुण…

एकदा त्रेता युगात शंभू कुंभज ऋषींकडे गेले। त्यांच्यासोबत जगजननी भवानी सती होत्या। ऋषींनी त्यांना अखिलेश्वर जाणून पूजा केली। मुनीश्वरांनी रामकथा सांगितली, महेशांनी ऐकून परम सुख अनुभवले। ऋषींनी हरिभक्तीची विचारणा केली, शंभूंनी त्यांना…

जात असताना शिव हृदयात विचार करीत होते की कोणत्या प्रकारे दर्शन होईल. प्रभु गुप्त रूपात अवतरित झाले आहेत, गेल्यास सर्वांना कळेल. शंकराच्या हृदयात अतिशय विक्षोभ होता, सती ते रहस्य जाणत नव्हत्या. तुलसी म्हणतात: मनाला दर्शनाचा लोभ होता, भीतीही…

रावणाने मागणी केली होती की त्याचा मृत्यू मनुष्याच्या हातून व्हावा, आणि प्रभूने ब्रह्मदेवाचे वचन सत्य करण्याची इच्छा केली। जर मी गेलो नाही तर पश्चात्ताप राहील; विचार करता शिवाला कोणताही उपाय सापडत नव्हता। अशाप्रकारे ईश्वर चिंतेत बुडाले…

त्या वेळी शंभू ने रामाला पाहिले, आणि त्यांच्या हृदयात अतिशय विशेष आनंद उत्पन्न झाला. ते डोळे भरून त्या छबीच्या सिंधूला न्याहाळत गेले, पण अयोग्य वेळ समजून स्वतःची ओळख दिली नाही. "जय सच्चिदानंद, जगाचे पावन!" असे म्हणून मनोज नाशक पुढे गेले.…

विष्णू, जे देवांच्या हितासाठी मनुष्य शरीर धारण करतात, ते सर्वज्ञ आहेत, जसे त्रिपुरारी शिव. ते, ज्ञानाचे धाम, श्रीपति आणि दैत्यांचे शत्रु, अज्ञानीप्रमाणे आपल्या पत्नीचा शोध घेतील का? तरीही शंभूचे बोलणे खोटे होऊ शकत नाही, कारण सर्वांना माहित…

जरी शिवाने तिला अनेक वेळा उपदेश दिला, तरी तो तिच्या हृदयात रमला नाही. तेव्हा महेश, हरीच्या मायेचे बळ ओळखून, हसून बोलले.

श्री रामांचे कोमल आणि गूढ अर्थ असलेले वचन ऐकून सतीला अतिशय संकोच उत्पन्न झाला। सती भयभीत होऊन महेशाकडे चालली, तिच्या हृदयात मोठी चिंता होती।

मी शंकराचे बोलणे मानले नाही, आणि आपले अज्ञान रामावर आरोपले. आता परतून काय उत्तर देऊ? तिच्या हृदयात अत्यंत भयंकर दाह उत्पन्न झाला. रामाला कळले की सती दुःखी झाली, आणि त्यांनी आपला काही प्रभाव प्रकट करून दाखवला. सतीने वाटेत चालताना एक आश्चर्य…