Sukta 5
Rishi: Atharvanic tradition (maṇi hymn; not specified in input)
Devata: Maṇi/Pratisara (the amulet personified); protective power
Chandas: Anuṣṭubh (typical for concise amulet formulas)
AV 8.5 हे प्रतिसर-मणी (संरक्षक ताईत) सूक्त आहे. यात परिधानकर्त्यावर व्यक्तिरूप प्रतिचाराचा अभिषेक करून तो बांधला जातो, जेणेकरून हल्ले परतवले जातील, शत्रूचा दुष्ट हेतू उलटवला जाईल आणि प्रतिस्पर्ध्यांवर विजय निश्चित होईल. सर्व मंत्रांत मणीचे वीर, सर्वरक्षक आणि परम मंगल असे स्तवन केले आहे—तो संतती व धनाचे रक्षण करतो आणि दिवस-रात्र निर्भयता प्रस्थापित करतो. शेवटच्या भागात इंद्राच्या अधिकाराखाली हे बंधन दृढ करून, ताईत “अजिंक्य” व सर्वत्र अपाय-निवारक ठरवला आहे.
Mantras
Mantra 1
प्रतिसरो मणिः। अ॒यं प्र॑तिस॒रो म॒णिर्वी॒रो वी॒राय॑ बध्यते । वी॒र्यऽवान्त्सपत्न॒हा शूर॑वीरः परि॒पाणः॑ सुम॒ङ्गलः॑
प्रतिसर (प्रतिबंधक) मणी आहे. हा प्रतिसर-मणी, वीरस्वरूप, वीरावर बांधला जातो. वीर्यवान, सपत्न-हा (प्रतिस्पर्धी-हंता), शूरवीर—चहूबाजूंनी रक्षण करणारा, परम मंगलकारी.
Mantra 2
अ॒यं म॒णिः स॑पत्न॒हा सु॒वीरः॒ सह॑स्वान् वा॒जी सह॑मान उ॒ग्रः । प्र॒त्यक् कृ॒त्या दू॒षय॑न्नेति वी॒रः
हा मणि सपत्नहा (प्रतिद्वंद्वी-नाशक), सु-वीर (वीरसमृद्ध) आहे; बलवान, विजय देणारा, सहनशील, उग्र आहे. कृत्या (जादू/अभिचार) प्रत्यक् (परत) फिरवून, तिला दूषित करून निष्फळ करीत हा वीर पुढे जातो.
Mantra 3
अ॒नेनेन्द्रो॑ म॒णिना॑ वृ॒त्रम॑हन्न॒नेनासु॑रा॒न् परा॑भावयन्मनी॒षी। अ॒नेना॑जय॒द् द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे इ॒मे अ॒नेना॑जयत् प्र॒दिश॒श्चत॑स्रः
याच मणिने इंद्राने वृत्राचा वध केला; याच्यानेच त्या मनीषीने (प्रज्ञावानाने) असुरांना पराभूत केले. याच्यानेच त्याने ही दोन्ही—द्यावा-पृथिवी (आकाश व पृथ्वी)—जिंकली; याच्यानेच त्याने चारही दिशा जिंकल्या.
Mantra 4
अ॒यं स्रा॒क्त्यो म॒णिः प्र॑तीव॒र्तः प्र॑तिस॒रः । ओज॑स्वान् विमृ॒धो व॒शी सो अ॒स्मान् पा॑तु स॒र्वतः॑
हा लटकवलेला मणी-ताईत ‘प्रतीवर्त’—परत फिरवणारा, ‘प्रतिसर’—प्रतिचर्म आहे. ओजस्वी, आघात-निवारक, वशीकरणक्षम—तो आम्हांला सर्व बाजूंनी रक्षो.
Mantra 5
तद॒ग्निरा॑ह॒ तदु॒ सोम॑ आह॒ बृह॒स्पतिः॑ सवि॒ता तदिन्द्रः॑ । ते मे॑ दे॒वाः पु॒रोहि॑ताः प्र॒तीचीः॑ कृ॒त्याः प्र॑तिस॒रैर॑जन्तु
असे अग्नीने सांगितले; तसेच सोमाने सांगितले; बृहस्पती, सविता—असेच इंद्राने सांगितले. ते देव माझे पुरोहित म्हणून पुढे उभे राहून, प्रतिसर (प्रतिचर्म) यांच्या साहाय्याने, परत येणाऱ्या कृत्या (टोणाप्रयोग) उलटवून हुसकावून लावोत.
Mantra 6
अ॒न्तर्द॑धे॒ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒ताह॑रु॒त सूर्य॑म्। ते मे॑ दे॒वाः पु॒रोहि॑ताः प्र॒तीचीः॑ कृ॒त्याः प्र॑तिस॒रैर॑जन्तु
त्याने आच्छादन म्हणून आत द्यावा-पृथिवी (आकाश-भूमी), तसेच दिवस आणि सूर्य यांना स्थापित केले. ते देव माझे पुरोहित म्हणून पुढे उभे राहून, प्रतिसर (प्रतिचर्म) यांच्या साहाय्याने, प्रत्यावर्तित कृत्या (टोणाप्रयोग) उलटवून परत हुसकावून लावोत.
Mantra 7
ये स्रा॒क्त्यं म॒णिं जना॒ वर्मा॑णि कृ॒ण्वते॑ । सूर्य॑ इव॒ दिव॑मा॒रुह्य॒ वि कृ॒त्या बा॑धते व॒शी
जे स्राक्त्य मणीने स्वतःसाठी रक्षण-कवच तयार करतात—तो वशी अधिपती, सूर्याप्रमाणे स्वर्गावर आरोहण करून, कृत्या-विद्येला दूर हाकलून देतो.
Mantra 8
स्रा॒क्त्येन॑ म॒णिन॒ ऋषि॑णेव मनी॒षिणा॑ । अजै॑षं॒ सर्वाः॒ पृत॑ना॒ वि मृ॒धो॑ हन्मि र॒क्षसः॑
स्राक्त्य मणीने—जणू प्रज्ञावान ऋषीच्या साहाय्याने—मी सर्व युद्धे जिंकली आहेत; मी हल्ले छिन्नभिन्न करतो, मी रक्षसांचा वध करतो.
Mantra 9
याः कृ॒त्या आ॑ङ्गिर॒सीर्याः कृ॒त्या आ॑सु॒रीर्याः । कृ॒त्याः स्व॒यंकृ॑ता॒ या उ॑ चा॒न्येभि॒राभृ॑ताः । उ॒भयी॒स्ताः परा॑ यन्तु परा॒वतो॑ नव॒तिं ना॒व्या॒३अति॑
ज्या कृत्या आंगिरसी आहेत, ज्या कृत्या आसुरी आहेत; ज्या कृत्या स्वयंकृत आहेत, आणि ज्या खरोखर इतरांनी आणून लादलेल्या आहेत—त्या दोन्ही प्रकारच्या कृत्या दूर निघून जावोत, अतिदूर परावत देशाकडे, नावेतून पार जाऊन, नव्वद योजनांपलीकडे।
Mantra 10
अ॒स्मै म॒णिं वर्म॑ बध्नन्तु दे॒वा इन्द्रो॒ विष्णुः॑ सवि॒ता रु॒द्रो अ॒ग्निः । प्र॒जाप॑तिः परमे॒ष्ठी वि॒राड् वै॑श्वान॒र ऋष॑यश्च॒ सर्वे॑
याच्यासाठी देवांनी हा मणी-ताईत कवचाप्रमाणे बांधावा—इंद्र, विष्णु, सविता, रुद्र, अग्नी; प्रजापती, परमेष्ठी, विराज्, वैश्वानर आणि सर्व ऋषी।
Mantra 11
उ॒त्त॒मो अ॒स्योष॑धीनामन॒ड्वान् जग॑तामिव व्या॒घ्रः श्वप॑दामिव । यमैच्छामावि॑दाम॒ तं प्र॑ति॒स्पाश॑न॒मन्ति॑तम्
हे औषधींमध्ये उत्तम आहे—जसे चलनाऱ्या प्राण्यांत बैल, तसे श्वपदांत (भक्षक पशूंमध्ये) व्याघ्र। ज्याला आम्ही शोधत होतो, तो आम्ही मिळविला: तेच निकटतम प्रतिस्पाशन (प्रतिबंध), सर्वात तात्काळ संरक्षण आहे।
Mantra 12
स इद् व्या॒घ्रो भ॑व॒त्यथो॑ सिं॒हो अथो॒ वृषा॑ । अथो॑ सपत्न॒कर्श॑नो॒ यो बिभ॑र्ती॒मं म॒णिम्
तो खरोखर व्याघ्र होतो, सिंहही होतो, आणि वृषभही होतो; जो हा मणी-ताईत धारण करतो, तो प्रतिस्पर्धी-शत्रूंना ओढून खाली पाडणारा होतो.
Mantra 13
नैनं॑ घ्नन्त्यप्स॒रसो॒ न ग॑न्ध॒र्वा न मर्त्याः॑ । सर्वा॒ दिशो॒ वि रा॑जति॒ यो बिभ॑र्ती॒मं म॒णिम्
अप्सरा त्याला मारत नाहीत, ना गंधर्व, ना मर्त्य मनुष्य. जो हा मणी-ताईत धारण करतो तो सर्व दिशांत तेजाने विराजमान होतो.
Mantra 14
क॒श्यप॒स्त्वाम॑सृजत क॒श्यप॑स्त्वा॒ समै॑रयत्। अबि॑भ॒स्त्वेन्द्रो॒ मानु॑षे॒ बिभ्र॑त् संश्रेषि॒णेऽजयत्। म॒णिं स॒हस्र॑वीर्यं॒ वर्म॑ दे॒वा अ॑कृण्वत
कश्यपाने तुला निर्माण केले; कश्यपानेच तुला पूर्णपणे प्रवर्तित केले. इंद्राने तुला मनुष्यांमध्ये धारण केले; आणि धारण करून घट्ट चिकटून राहणाऱ्या शत्रूवर विजय मिळवला. देवांनी हा मणी-ताईत—सहस्रवीर्ययुक्त—कवच म्हणून घडविला.
Mantra 15
यस्त्वा॑ कृ॒त्याभि॒र्यस्त्वा॑ दी॒क्षाभि॑र्य॒ज्ञैर्यस्त्वा॒ जिघां॑सति । प्र॒त्यक् त्वमि॑न्द्र॒ तं ज॑हि॒ वज्रे॑ण श॒तप॑र्वणा
जो तुला कृत्या-मंत्रांनी, जो दीक्षांनी, यज्ञांनी—जो तुला मारू पाहतो; हे इंद्रा, त्याला प्रत्याघात करून आपल्या शतपर्व वज्राने ठार कर.
Mantra 16
अ॒यमिद् वै प्र॑तीव॒र्त ओज॑स्वान् संज॒यो म॒णिः । प्र॒जां धनं॑ च रक्षतु परि॒पाणः॑ सुम॒ङ्गलः
हा खरोखरच ‘प्रतीवर्त’ (अपशक्ती परतविणारा) — ओजस्वी, सर्वजयी मणी आहे. सर्वतो रक्षण करणारा, सुमंगल असा हा परिपाण आमची प्रजा (संतती) व धन यांचे रक्षण करो.
Mantra 17
अ॒स॒प॒त्नं नो॑ अध॒राद॑सप॒त्नं न॑ उत्त॒रात्। इन्द्रा॑सप॒त्नं नः॑ प॒श्चाज्ज्योतिः॑ शूर पु॒रस्कृ॑धि
खालून आम्हांस असपत्न (प्रतिद्वंद्वी-रहित) होवो; वरूनही आम्हांस असपत्न होवो. हे इंद्रा, मागूनही आम्हांस असपत्न कर; हे शूरा, आमच्या पुढे ज्योतीची स्थापना कर.
Mantra 18
वर्म॑ मे॒ द्यावा॑पृथि॒वी वर्माह॒र्वर्म॒ सूर्यः॑ । वर्म॑ म॒ इन्द्र॑श्चा॒ग्निश्च॒ वर्म॑ धा॒ता द॑धातु मे
माझ्यासाठी वर्म (कवच) द्यावा-पृथिवी (आकाश-भूमी) असो; वर्म अहः (दिवस) असो; वर्म सूर्य असो. माझ्यासाठी वर्म इंद्र व अग्नी असोत; धाता माझ्यावर वर्म धरो.
Mantra 19
ऐ॒न्द्रा॒ग्नं वर्म॑ बहु॒लं यदु॒ग्रं विश्वे॑ दे॒वा नाति॒ विध्य॑न्ति॒ सर्वे॑ । तन्मे॑ त॒न्वं त्रायतां स॒र्वतो॑ बृ॒हदायु॑ष्मां ज॒रद॑ष्टि॒र्यथासा॑नि
इंद्र–अग्नीचे ते कवच—घन, उग्र—जे सर्व देव एकत्र येऊनही भेदू शकत नाहीत; ते माझ्या देहाचे सर्व बाजूंनी रक्षण करो, जेणेकरून मी दीर्घायुषी, आयुष्मान, आणि जरा पाहणारा होईन—असेच होवो.
Mantra 20
आ मा॑रुक्षद् देवम॒णिर्म॒ह्या अ॑रि॒ष्टता॑तये । इ॒मं मे॒थिम॑भि॒संवि॑शध्वं तनू॒पानं॑ त्रि॒वरू॑थ॒मोज॑से
अक्षत स्थितीसाठी दिव्य मणी माझ्यावर आरूढ झाला आहे. हे (देवगण), या मेथि/स्तंभात प्रवेश करा—तनू-पान (देह-रक्षक), त्रिवरूथ (त्रि-आवरण)युक्त—बलासाठी.
Mantra 21
अ॒स्मिन्निन्द्रो॒ नि द॑धातु नृ॒म्णमि॒मं दे॑वासो अभि॒संवि॑शध्वम्। दी॒र्घा॒यु॒त्वाय॑ श॒तशा॑रदा॒यायु॑ष्मान् ज॒रद॑ष्टि॒र्यथास॑त्
यात इंद्र नृम्ण (पौरुष/वीर्य) स्थापित करो; हे देवांनो, यात प्रवेश करून वास करा. दीर्घायुष्यासाठी, शंभर शरदांसाठी—आयुष्मान, जरा पाहणारा—तसाच तो होवो.
Mantra 22
स्व॒स्ति॒दा वि॒शां पति॑र्वृत्र॒हा वि॑मृ॒धो व॒शी। इन्द्रो॑ बध्नातु ते म॒णिं जि॑गी॒वाँ अप॑राजितः सोम॒पा अ॑भयङ्क॒रो वृषा॑ । स त्वा॑ रक्षतु स॒र्वतो॒ दिवा॒ नक्तं॑ च वि॒श्वतः॑
स्वस्तिदाता, जनांचा स्वामी, वृत्रहंता, आक्रमकांना वश करणारा—असा इंद्र तुझ्यावर हा मणी (ताईत) बांधो: विजयी, अजिंक्य, सोमपायी, वृषभासारखा बलवान, अभय देणारा. तो तुला सर्व बाजूंनी, दिवसा-रात्री, सर्व दिशांतून रक्षण करो.
Frequently Asked Questions
It is a protective amulet (often tied with a cord) treated as a personified counter-charm that turns back harm and surrounds the wearer with auspicious protection.
Victory over rivals and assailants, fearlessness, and steady protection of one’s household goods—especially progeny and wealth—by day and by night from all directions.
Indra is the archetypal victor and protector; the hymn asks him to ‘bind’ the amulet so its protection becomes unconquered and universally effective against hostile forces.
Ask anything about Sukta 5 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.