Anuvaka 1
मुख्य विषय: ऋत (विश्व-नियम) यांच्याशी मृत्यू, अंत्येष्टी विधी आणि पितृपरंपरा यांचे संधान करून, दिवंगताच्या परलोकगमनाला सुरक्षित करणारी अंत्येष्टी (अंत्यसंस्कार) लिटर्जी. उपविषय: देवयान मार्गदर्शन—यमलोकाकडे निर्भय व सुरक्षित प्रवास; यज्ञ स्थिर करणे आणि पितरांचा ‘पूर्वपथ’ (जुना मार्ग) दृढ करणे; जीवितांसाठी आयुष्य/मात्रा पुनर्स्थापन व अकाली मृत्यूपासून संरक्षण; योग्य हविर्दान व वाणीने पितृसमूहात समावेश; शुभ मानस-मार्गदर्शक (सायकोपॉम्प) प्रतिमा (अघ्न्या/गोधन इ.).
Suktas in Anuvaka 1
Sukta 1
AV 18.1 हे एक प्रमुख अंत्येष्टी (अंत्यसंस्कार) सूक्त आहे. ऋत—विश्वनियम—याच्या अधिष्ठानावर हा विधी रोवून, देवांनी सौरप्रकाश, ऋतू आणि पितृयाणाचा मार्ग स्थापन केला आहे, या विश्वव्यवस्थेतून दिवंगताच्या गमनाला वैधता देते. स्वर्ग–पृथ्वी, आपः (जल), सूर्य/ज्योतिस आणि पितर यांना साक्षी व सहाय्यक म्हणून आवाहन करून, संक्रमण सुव्यवस्थित, मधुर आणि विघ्नकारी शक्तीं पासून संरक्षित राहावे अशी प्रार्थना करते. मृत्यूच्या सीमांत क्षणाला विश्वाच्या स्थिर लयेशी जुळवून देण्यात याचे सामर्थ्य आहे; त्यामुळे सुरक्षित आरोहण आणि पितृलोकात कल्याणकारी स्वीकार सुनिश्चित होतो.
Sukta 2
AV 18.2 हे अథर्वण परंपरेतील दीर्घ आयुष्य–संक्रमणविषयक सूक्त आहे. व्यक्तीची जीवनाची ‘मात्रा’ (mātrā) पुन्हा दृढ करून ती अकाली संपून जाऊ नये, आणि ‘शंभर शरद्’ इतका आदर्श आयुष्यकाल प्राप्त व्हावा, हा याचा हेतू आहे. आयुष्य (जीवनवृद्धी) आणि पितृ/अंत्येष्टि (पितृ–अंत्यसंस्कार) या दोन्ही रजिस्टरमध्ये ये-जा करत, ते कल्याणकारी शक्तींना—विशेषतः जीवनमात्रेलाच, पितरांना, आणि कवचासारख्या रक्षक अग्नीला—आवाहन करते; आयुष्य कमी करणाऱ्या शक्तींना दूर लोटून, सीमांत/संक्रमण अवस्थांमध्ये सुरक्षित सातत्य व संरक्षण सुनिश्चित करते.
Sukta 3
हे अंत्येष्टी सूक्त मृताला मानवी लोकातून देवयान मार्गावर नेते; शुभ, गो-पवित्र शक्ती असलेल्या अघ्न्येला (मृत्युपथावरील मार्गदर्शक/सायकोपॉम्प) आवाहन करते आणि मर्त्यांमध्ये प्रथम मार्गदर्शक ठरलेल्या यमाचा स्मरण करते. त्याच वेळी पितरांना आदर्श यज्ञकर्ते म्हणून आठवून—ज्यांनी अग्नी व इंद्र यांना बळ दिले आणि संरक्षित, गोसमृद्ध सामाजिक परिघ उभा केला—जिवंत समुदायाला स्थैर्य देते. या सूक्ताची शक्ती ‘योग्य स्थापन’ यात आहे: मृताचा सुरक्षित आरोह, पितृलोकात प्रवेश, आणि अशुभ परतावा किंवा व्यत्यय यांना ठामपणे बंद करणे.
Sukta 4
AV 18.4 ही दीर्घ अंत्येष्टि–पितृविधीची लितुर्गी आहे. ती यज्ञकर्म स्थिर करते आणि हविर्भाग व प्रेतात्म्याला पूर्वजांनी चाललेल्या प्रस्थापित “जुन्या मार्गाने” पुढे नेते. यात अर्पण वारंवार योग्य रीतीने ‘आसनस्थ’ केले जाते, हक्कदार ग्राही—विशेषतः लोककृत्/पथिकृत् (‘जग/मार्ग घडविणारे’) शक्ती—यांना आवाहन केले जाते, आणि मृत्युकर्म-संहितेत निर्विघ्न गती, संरक्षण, तसेच भागांचे योग्य वाटप सुनिश्चित केले जाते.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
