Sukta 2

Mantra 1

पितृमेधः। य॒माय॒ सोमः॑ पवते य॒माय॑ क्रियते ह॒विः । य॒मं ह॑ य॒ज्ञो ग॑च्छत्य॒ग्निदू॑तो॒ अरं॑कृतः

पितृमेध. यमासाठी सोम शुद्ध केला जातो; यमासाठी हविः (आहुती) सिद्ध केली जाते. अग्नीला दूत करून, विधिपूर्वक सज्ज केलेला यज्ञ निश्चयाने यमापाशी पोहोचतो.

Mantra 2

य॒माय॒ मधु॑मत्तमं जु॒होता॒ प्र च॑ तिष्ठत । इ॒दं नम॒ ऋषि॑भ्यः पूर्व॒जेभ्यः॒ पूर्वे॑भ्यः पथि॒कृद्भ्यः॑

यमासाठी सर्वात मधुर, मधुसम हवी अर्पण करा; आणि सज्ज होऊन पुढे उभे राहा. हे नमस्कार ऋषींना, पूर्वजांना, प्राचीनांना—मार्ग घडविणाऱ्यांना असो.

Mantra 3

य॒माय॑ घृ॒तव॒त् पयो॒ राज्ञे॑ ह॒विर्जु॑होतन । स नो॑ जी॒वेष्वा य॑मेद् दी॒र्घमायुः॒ प्र जी॒वसे॑

यमासाठी, राजासाठी, घृतयुक्त दूध हवी म्हणून जुहोता. तो आमच्या जीवितांमध्ये येथे दीर्घ आयुष्य नेमून देवो, जेणेकरून आम्ही दीर्घकाळ जगू.

Mantra 4

मैन॑मग्ने॒ वि द॑हो॒ माभि शू॑शुचो॒ मास्य॒ त्वचं॑ चिक्षिपो॒ मा शरी॑रम्। शृ॒तं य॒दा कर॑सि जातवे॒दोऽथे॑मेनं॒ प्र हि॑णुतात् पि॒तॄँरुप॑

अग्ने! याला पूर्णपणे जाळू नकोस; अतिशय तीव्रतेने भाजून त्रास देऊ नकोस. याची त्वचा काढू नकोस; याचे शरीर फाडू नकोस. जातवेदस्! तू याला यथाविधी शृत (योग्य रीतीने भाजलेला) केल्यावर, याला पितरांकडे जवळ जाण्यासाठी पुढे पाठव.

Mantra 5

य॒दा शृ॒तं कृ॒णवो॑ जातवे॒दोऽथे॒ममे॑नं॒ परि॑ दत्तात् पि॒तृभ्यः॑ । य॒दो गच्छा॒त्यसु॑नीतिमे॒तामथ॑ दे॒वानां॑ वश॒नीर्भ॑वाति

हे जातवेदस्! तू याला विधिपूर्वक नीट भाजून (दहन-संस्कार पूर्ण करून) झाल्यावर, याला पूर्णतः पितृभ्यांना अर्पण कर. आणि तो जेव्हा या प्राण-नेतृत्वाच्या मार्गाने जातो, तेव्हा तो देवांच्या वशात/अधीन होतो.

Mantra 6

त्रिक॑द्रुकेभिः पवते॒ षडु॒र्वीरेक॒मिद् बृ॒हत्। त्रि॒ष्टुब् गा॑य॒त्री छन्दां॑सि॒ सर्वा॒ ता य॒म आर्पि॑ता

तीन कद्रु-धारांनी हे शुद्ध होऊन प्रवाहित होते; सहा विस्तीर्ण प्रदेशांत—एकच, तरीही विराट. त्रिष्टुप् आणि गायत्री—हे सर्व छंद—यमाला अर्पित केलेले आहेत.

Mantra 7

सूर्यं॒ चक्षु॑षा गच्छ॒ वात॑मा॒त्मना॒ दिवं॑ च॒ गच्छ॑ पृथि॒वीं च॒ धर्म॑भिः । अ॒पो वा॑ गच्छ॒ यदि॒ तत्र॑ ते हि॒तमोष॑धीषु॒ प्रति॑ तिष्ठा॒ शरी॑रैः

तुझ्या डोळ्याने सूर्याजवळ जा; तुझ्या आत्म-प्राणाने वायूकडे जा; धर्म-नियमांसह स्वर्गाकडे आणि पृथ्वीकडे जा. किंवा, तिथे तुझे नियत हित असेल तर जलांकडे जा; आणि ओषधींमध्ये (औषधि/वनस्पतींमध्ये) तुझ्या शरीराच्या अवयवांसह पुन्हा स्थिर हो.

Mantra 8

अ॒जो भा॒गस्तप॑स॒स्तं त॑पस्व॒ तं ते॑ शो॒चिस्त॑पतु॒ तं ते॑ अ॒र्चिः । यास्ते॑ शि॒वास्त॒न्वोऽ जातवेद॒स्ताभि॑र्वहैनं सु॒कृता॑मु लो॒कम्

अज (अजन्मा) हा तपसाचा भाग आहे—तो तप तू तप; तुझी ज्योती त्याला तपो, तुझी अर्ची (ज्वाला) त्याला तपो. हे जातवेदस्, तुझ्या त्या शिव (कल्याणकारी) तनूंनी या पुरुषाला सुकृतांच्या लोकापर्यंत वाहून ने.

Mantra 9

यास्ते॑ शो॒चयो॒ रंह॑यो जातवेदो॒ याभि॑रापृ॒णासि॒ दिव॑म॒न्तरि॑क्षम्। अ॒जं यन्त॒मनु॒ ताः समृ॑ण्वता॒मथेत॑राभिः शि॒वत॑माभिः शृ॒तं कृ॑धि

हे जातवेदस्! तुझ्या ज्या ज्वाला आहेत, ज्या वेगवान प्रेरणा आहेत—ज्यांनी तू द्युलोक व अंतरिक्ष भरून टाकतोस—त्या अज (अजन्मा) जात असताना त्याच्या मागोमाग जावोत, त्याचा मार्ग सु-व्यवस्थित करोत; आणि मग तुझ्या इतर, अत्यंत शिव (मंगलमय) शक्तींनी मागितलेला वर सु-प्राप्त व विधिपूर्वक ‘श्रुत’ (ऐकला/स्वीकृत) करून दे.

Mantra 10

अव॑ सृज॒ पुन॑रग्ने पि॒तृभ्यो॒ यस्त॒ आहु॑त॒श्चर॑ति स्व॒धावा॑न्। आयु॒र्वसा॑न॒ उप॑ यातु॒ शेषः॒ सं ग॑च्छतां त॒न्वा सु॒वर्चाः॑

हे अग्ने, याला पुन्हा पितरांकडे सोड—जो तुला आहुती होऊन स्वधा-सम्पन्न होऊन पुढे चालतो. जे शेष आहे ते आयुष्य धारण करून जवळ येवो; देहाशी पूर्णपणे एकत्र होवो, सुंदर तेजासह.

Mantra 11

अति॑ द्रव॒ श्वानौ॑ सारमे॒यौ च॑तुर॒क्षौ श॒बलौ॑ सा॒धुना॑ प॒था। अधा॑ पि॒तॄन्त्सु॑वि॒दत्रां॒ अपी॑हि य॒मेन॒ ये स॑ध॒मादं॒ मद॑न्ति

हे (प्राण), सरमेची संतती असलेले ते दोन कुत्रे—चार डोळ्यांचे, चित्री—यांना शुभ मार्गाने वेगाने ओलांडून जा. मग यमासह, सहज सापडणाऱ्या पितरांकडे जा—जे सामूहिक भोजात आनंद मानतात.

Mantra 12

यौ ते॒ श्वानौ॑ यम रक्षि॒तारौ॑ चतुर॒क्षौ प॑थि॒षदी॑ नृ॒चक्ष॑सा । ताभ्यां॑ राज॒न् परि॑ धेह्येनं स्व॒स्त्यऽस्मा अनमी॒वं च॑ धेहि

हे यमा, तुझे ते दोन कुत्रे—रक्षक—चार डोळ्यांचे, मार्गावर बसलेले, मनुष्यांकडे पाहणारे। हे राजन्, त्या दोघांच्या साहाय्याने याला सर्व बाजूंनी वेढून ठेव; याच्यासाठी कल्याण स्थापन कर, आणि याला रोग-इजा यांपासून मुक्त कर.

Mantra 13

उ॒रू॒ण॒साव॑सु॒तृपा॑वुदुम्ब॒लौ य॒मस्य॑ दू॒तौ च॑रतो॒ जनां॒ अनु॑ । ताव॒स्मभ्यं॑ दृ॒शये॒ सूर्या॑य॒ पुन॑र्दाता॒मसु॑म॒द्येह भ॒द्रम्

रुंद नाक असलेले, उत्तम धन-संपत्तीने तृप्त, उदुंबर-चिन्हित—यमाचे हे दोन दूत—माणसांच्या मागोमाग फिरतात. ते दोघे आमच्यासाठी दृष्टी, सूर्यदर्शन, आणि प्राणश्वास पुन्हा देऊ देत—आज, इथेच—कल्याणकारी शुभ.

Mantra 14

सोम॒ एके॑भ्यः पवते घृ॒तमेक॒ उपा॑सते । येभ्यो॒ मधु॑ प्र॒धाव॑ति॒ तां॑श्चिदे॒वापि॑ गच्छतात्

काहींकरिता सोम स्वतः शुद्ध होऊन पवित्रपणे वाहतो; काही जण घृताची उपासना करतात. ज्यांच्यासाठी मधूसारखा मधुर रस धावून वाहतो—त्यांच्यापाशीही, हो त्यांच्यापाशीही, तो जावो.

Mantra 15

ये चि॒त् पूर्व॑ ऋ॒तसा॑ता ऋ॒तजा॑ता ऋता॒वृधः॑ । ऋषी॒न् तप॑स्वतो यम तपो॒जां अपि॑ गच्छतात्

जे प्राचीनही ऋताने प्राप्त झालेले, ऋतापासून जन्मलेले, आणि ऋताने वाढविलेले—हे यमा, तपस्वी ऋषींकडे, तपोजात जनांकडेही, तो जावो.

Mantra 16

तप॑सा॒ ये अ॑नाधृ॒ष्यास्तप॑सा॒ ये स्वऽर्य॒युः । तपो॒ ये च॑क्रि॒रे मह॒स्तांश्चि॑दे॒वापि॑ गच्छतात्

तपाने जे अजिंक्य आहेत; तपाने जे स्वर्लोकास गेले आहेत; तपाने ज्यांनी महत्त्व घडविले आहे—त्यांच्यापाशीही, हो त्यांच्यापाशीही, तो जावो.

Mantra 17

ये युध्य॑न्ते प्र॒धने॑षु॒ शूरा॑सो॒ ये त॑नू॒त्यजः॑ । ये वा॑ स॒हस्र॑दक्षिणा॒स्तांश्चिदे॒वापि॑ गच्छतात्

जे रणांगणात युद्ध करतात—ते शूर; जे देहत्याग करून गेले आहेत; किंवा जे सहस्र-दक्षिणा (हजार दान) देणारे आहेत—त्यांच्यापाशी, होय, त्यांच्यापाशीही तो जावो.

Mantra 18

स॒हस्र॑णीथाः क॒वयो॒ ये गो॑पा॒यन्ति॒ सूर्य॑म्। ऋषी॒न् तप॑स्वतो यम तपो॒जां अपि॑ गच्छतात्

जे सहस्र-नीथ (हजार मार्गांचे मार्गदर्शक) कवी-ऋषी सूर्याचे रक्षण करतात—हे यमा! तपस्वी ऋषींच्यापाशी, तपोज (तपातून उत्पन्न) जनांपाशीही तो जावो.

Mantra 19

स्यो॒नास्मै॑ भव पृथिव्यनृक्ष॒रा नि॒वेश॑नी । यच्छा॑स्मै॒ शर्म॑ स॒प्रथाः॑

हे पृथ्वी! याच्यासाठी स्योन (कल्याणकारी) हो; तू अनृक्षरा (अखंड, न ढासळणारी), निवेशनी (विश्रांतीचे निवासस्थान) आहेस. याला सप्रथा (विस्तीर्ण) आश्रय व दृढ संरक्षण दे.

Mantra 20

अ॒सं॒बा॒धे पृ॑थि॒व्या उ॒रौ लो॒के नि धी॑यस्व । स्व॒धा याश्च॑कृ॒षे जीव॒न् तास्ते॑ सन्तु मधु॒श्चुतः॑

पृथ्वीच्या असंबाध (अडथळारहित), उरु (विशाल) लोकात—या विस्तीर्ण जगात—तू स्थिर हो. जिवंत असताना तू जे स्वधा-दान/स्वधा-कर्म केलेस, ती तुझ्यासाठी मधुच्युतः (गोड मधासारखी झरणारी) ठरोत.

Mantra 21

ह्वया॑मि ते॒ मन॑सा॒ मन॑ इ॒हेमान् गृ॒हाँ उप॑ जुजुषा॒ण एहि॑ । सं ग॑च्छस्व पि॒तृभिः॒ सं य॒मेन॑ स्यो॒नास्त्वा॒ वाता॒ उप॑ वान्तु श॒ग्माः

मी मनाने तुझ्या मनाला हाक देतो: इथे, या घरांकडे, संमतीने व प्रसन्नतेने ये. मग पितरांसह, यमासह संगती करून पुढे जा. सहाय्याला समर्थ, बलवान, कल्याणकारी वारे तुझ्या भोवती स्योन (अनुकूल) होऊन वाहोत.

Mantra 22

उत् त्वा॑ वहन्तु म॒रुत॑ उदवा॒हा उ॑द॒प्रुतः॑ । अ॒जेन॑ कृ॒ण्वन्तः॑ शी॒तं व॒र्षेणो॑क्षन्तु॒ बालिति॑

मरुत् देव तुम्हाला वर उचलून नेवोत—ऊर्ध्ववाही, ऊर्ध्व-उत्स्फुरित; अज (बकरा) याच्या द्वारा शीतलता निर्माण करून, पावसाने तुम्हांला शिंपडोत—तसेच होवो.

Mantra 23

उद॑ह्व॒मायु॒रायु॑षे॒ क्रत्वे॒ दक्षा॑य जी॒वसे॑ । स्वान् ग॑च्छतु ते॒ मनो॒ अधा॑ पि॒तॄंरुप॑ द्रव

आयुष्यासाठी आयुष्य, क्रतु (संकल्प/उद्देश) साठी, दक्षतेसाठी, जगण्यासाठी—आम्ही परत बोलावतो. तुझे मन आपल्या स्वजनांकडे/स्वस्थानी जावो; मग तू पितरांकडे त्वरेने धाव घे.

Mantra 24

मा ते॒ मनो॒ मासो॒र्माङ्गा॑नां॒ मा रस॑स्य ते । मा ते॑ हास्त त॒न्वः॑१ किं च॒नेह

तुझे मन हरवू नये; तुझा प्राण, तुझे अवयव, आणि तुझा रस (जीवनसार) हरवू नये. इथे तुझ्या देहातील काहीही कमी होऊ नये—अगदी कणभरही नाही.

Mantra 25

मा त्वा॑ वृ॒क्षः सं बा॑धिष्ट॒ मा दे॒वी पृ॑थि॒वी म॒ही। लो॒कं पि॒तृषु॑ वि॒त्त्वैध॑स्व य॒मरा॑जसु

हे (मृत) जन! चितेचे काष्ठ तुला दाबू नये; महान देवी पृथ्वीही तुझ्यावर भार टाकू नये. पितरांमध्ये असलेला लोक जाणून/प्राप्त करून, पितरांमध्ये तुझा लोक मिळव; यमराजाच्या लोकांत तू वाढीस लाग.

Mantra 26

यत् ते॒ अङ्ग॒मति॑हितं परा॒चैर॑पा॒नः प्रा॒णो य उ॑ वा ते॒ परे॑तः । तत् ते सं॒गत्य॑ पि॒तरः॒ सनी॑डा घा॒साद् घा॒सं पुन॒रा वे॑शयन्तु

हे परेत! तुझे जे अंग दूर भटकून विस्कळीत झाले आहे—तुझा जो अपान, जो प्राण (विच्छिन्न) झाला आहे—एकाच निवासाचे पितर ते तुझ्यासाठी एकत्र करून, घासोघास (भागोभाग) पुन्हा त्यात प्रवेश करोत.

Mantra 27

अपे॒मं जी॒वा अ॑रुधन् गृ॒हेभ्य॒स्तं निर्व॑हत॒ परि॒ ग्रामा॑दि॒तः । मृ॒त्युर्य॒मस्या॑सीद् दू॒तः प्रचे॑ता॒ असू॑न् पि॒तृभ्यो॑ गम॒यां च॑कार

जिवंतांनी या पुरुषाला घरांपासून वेगळे केले; त्याला इथून उचलून गावाच्या पलीकडे नेले. मृत्यू हा यमाचा दूत, प्राज्ञ होता; त्याने प्राणांना पितरांकडे पोहोचविण्याचे कार्य केले.

Mantra 28

ये दस्य॑वः पि॒तृषु॑ प्रवि॑ष्टा ज्ञातिमु॒खा अ॑हु॒ताद॒श्चर॑न्ति । प॒रा॒पुरो॑ नि॒पुरो॒ ये भर॑न्त्य॒ग्निष्टान॒स्मात् प्र ध॑माति य॒ज्ञात्

जे दस्यु पितरांमध्ये प्रविष्ट झाले आहेत, नातलगांसारखा मुखवटा धारण करून, आणि अनाहुत (अर्पण न केलेले) भक्षण करणारे होऊन फिरतात; जे पुर-भंजक, दुर्ग-भेदक होऊन (आमचे) हरण करतात—अग्नी या यज्ञातून त्यांना फुंकर देऊन बाहेर काढो आणि दूर हाकलून देवो.

Mantra 29

सं वि॑शन्त्वि॒ह पि॒तरः॒ स्वा नः॑ स्यो॒नं कृ॒ण्वन्तः॑ प्रति॒रन्त॒ आयुः॑ । तेभ्यः॑ शकेम ह॒विषा॒ नक्ष॑माणा॒ ज्योग् जीव॑न्तः श॒रदः॑ पुरू॒चीः

आपलेच पितर येथे एकत्र प्रवेश करो; आमच्यासाठी स्नेहपूर्ण, कल्याणकारी निवासस्थान निर्माण करीत, आयुष्याचा नाश करणारे अपाय दूर परतवोत. हविषा (आहुतीने) आम्ही त्यांच्यापर्यंत पोहोचण्यास समर्थ होऊ, त्यांची कृपा प्राप्त करू—अनेक शरद्‌ऋतूंपर्यंत दीर्घायुषी राहू.

Mantra 30

यां ते॑ धे॒नुं नि॑पृ॒णामि॒ यमु॑ ते क्षी॒र ओ॑द॒नम्। तेना॒ जन॑स्यासो भ॒र्ता योऽत्रास॒दजी॑वनः

मी तुला अर्पण करीत असलेली दुधाळ गाय आणि तुझा असलेला दूधमिश्रित ओदन (खीर/दूधभात)—यांच्या बळावर तू जनसमुदायाचा धारक व पोषक हो; जो येथे निर्जीव पडला होतास तोच.

Mantra 31

अश्वा॑वतीं॒ प्र त॑र॒ या सु॒शेवा॒र्क्षाकं॑ वा प्रत॒रं नवी॑यः । यस्त्वा॑ ज॒घान॒ वध्यः॒ सो अ॑स्तु॒ मा सो अ॒न्यद् वि॑दत भाग॒धेय॑म्

घोड्यांनी समृद्ध असा तो पारमार्ग पार कर—हे सुशेवा (कल्याणकारी); किंवा लांडग्यासारखा भयावह असा नवा घाट/उतार पार कर. ज्याने तुला घायाळ करून पाडले, तोच वध्य (वधयोग्य) होवो; त्याला दुसरे कोणतेही भागधेय (नियत वाटा) मिळू नये.

Mantra 32

य॒मः परोऽव॑रो॒ विव॑स्वा॒न् ततः॒ परं॒ नाति॑ पश्यामि॒ किं च॒न। य॒मे अ॑ध्व॒रो अधि॑ मे॒ निवि॑ष्टो॒ भुवो॒ विव॑स्वान॒न्वात॑तान

यम हा दूरही आहे, जवळही; विवस्वान—त्यापलीकडे मला काहीच दिसत नाही. यमामध्ये माझ्यासाठी यज्ञ-विधी स्थिर झाला आहे; विवस्वानाने तो लोकलोकांत पसरवून विस्तृत केला आहे.

Mantra 33

अपा॑गूहन्न॒मृतां॒ मर्त्ये॑भ्यः कृ॒त्वा सव॑र्णामदधु॒र्विव॑स्वते । उ॒ताश्विना॑वभर॒द् यत् तदासी॒दज॑हादु॒ द्वा मि॑थु॒ना स॑र॒ण्यूः

त्यांनी अमृताला मर्त्य मनुष्यांपासून लपवून ठेवले; समरूप अशी एक प्रतिमा करून ती विवस्वानासाठी ठेवली. आणि ती खरोखर जी होती, तेच अश्विनांनी पुन्हा आणून दिले; सरण्युने खरेच त्या युगलाला—जोडीतील दोघांना—त्यागले.

Mantra 34

ये निखा॑ता॒ ये परो॑प्ता॒ ये द॒ग्धा ये चोद्धि॑ताः । सर्वां॒स्तान॑ग्न॒ आ व॑ह पि॒तॄन् ह॒विषे॒ अत्त॑वे

जे पुरले गेले आहेत, जे दूर ठेवले गेले आहेत, जे दग्ध झाले आहेत आणि जे पुन्हा उचलले गेले आहेत—हे अग्ने! त्या सर्व पितरांना येथे आण; हवि भक्षण करण्यासाठी, त्याचा आस्वाद घेण्यासाठी.

Mantra 35

ये अ॑ग्निद॒ग्धा ये अन॑ग्निदग्धा॒ मध्ये॑ दि॒वः स्व॒धया॑ मा॒दय॑न्ते । त्वं तान् वे॑त्थ॒ यदि॒ ते जा॑तवेदः स्व॒धया॑ य॒ज्ञं स्वधि॑तिं जुषन्ताम्

जे अग्निदग्ध आहेत आणि जे अनग्निदग्ध आहेत—जे दिवाच्या मध्यभागी स्वधेमुळे तृप्त होऊन आनंदित होतात—हे जातवेदसा! तू त्यांना जाणत असशील, तर स्वधेसह ते यज्ञात, आपल्या स्वधा-भागात, प्रसन्न होवोत.

Mantra 36

शं त॑प॒ माति॑ तपो॒ अग्ने॒ मा त॒न्वं॑१ तपः॑ । वणे॑षु॒ शुष्मो॑ अस्तु ते पृथि॒व्याम॑स्तु॒ यद्धरः॑

कल्याणासाठी तप, हे अग्ने; अति तप करू नकोस; देहाला झळसू नकोस. वनांत तुझा उग्र तेजोबल राहो; आणि पृथ्वीवर तुझी धारक-आधार शक्ती स्थिर राहो.

Mantra 37

ददा॑म्यस्मा अव॒सान॑मे॒तद् य ए॒ष आग॒न् मम॒ चेदभू॑दि॒ह। य॒मश्चि॑कि॒त्वान् प्रत्ये॒तदा॑ह॒ ममै॒ष रा॒य उप॑ तिष्ठतामि॒ह

मी त्याला हे विसाव्याचे स्थान देतो—जर जो आला आहे तो खरोखर इथे माझाच होता. आणि विवेकी यमाने प्रत्युत्तरात असे म्हटले आहे: ‘माझे हे धन—इथेच राहो; इथेच दृढपणे स्थिर राहो.’

Mantra 38

इ॒मां मात्रां॑ मिमीमहे॒ यथाप॑रं॒ न मासा॑तै । श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा

आम्ही ही मात्रा मोजतो, जेणेकरून पुढे ती कमी होऊ नये; आमच्यासाठी—पूर्वीप्रमाणे—शंभर शरद्‌ऋतूंपर्यंत पूर्णता टिकून राहो.

Mantra 39

प्रेमां मात्रां॑ मिमीमहे॒ यथाप॑रं॒ न मासा॑तै । श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा

हे माप (आयुष्य/जीवन-मान) आम्ही पुढे मोजतो, जेणेकरून ते पुढे महिन्यांमध्ये क्षीण होऊ नये; आमच्यासाठी शंभर शरद् असोत—जसे पुरातन काळी होते।

Mantra 40

अपे॒मां मात्रां॑ मिमीमहे॒ यथाप॑रं॒ न मासा॑तै । श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा

हे माप (आयुष्य/जीवन-मान) आम्ही दूर सारून मोजतो, जेणेकरून ते पुढे महिन्यांमध्ये क्षीण होऊ नये; आमच्यासाठी शंभर शरद् असोत—जसे पुरातन काळी होते।

Mantra 41

वी॒३मां मात्रां॑ मिमीमहे॒ यथाप॑रं॒ न मासा॑तै । श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा

आम्ही ही मात्रा यथोचित विभागाने मोजतो, जेणेकरून पुढे ती महिन्यांमध्ये क्षीण होऊ नये. आमच्यासाठी—जसे प्राचीन काळी—शंभर शरद्‌ऋतू असोत.

Mantra 42

निरि॒मां मात्रां॑ मिमीमहे॒ यथाप॑रं॒ न मासा॑तै । श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा

आम्ही ही मात्रा बाहेरच्या दिशेने मोजतो, जेणेकरून पुढे ती महिन्यांमध्ये क्षीण होऊ नये. आमच्यासाठी—जसे प्राचीन काळी—शंभर शरद्‌ऋतू असोत.

Mantra 43

उदि॒मां मात्रां॑ मिमीमहे॒ यथाप॑रं॒ न मासा॑तै । श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा

आम्ही ही मात्रा वरच्या दिशेने मोजतो, जेणेकरून पुढे ती महिन्यांमध्ये क्षीण होऊ नये. आमच्यासाठी—जसे प्राचीन काळी—शंभर शरद्‌ऋतू असोत.

Mantra 44

समि॒मां मात्रां॑ मिमीमहे॒ यथाप॑रं॒ न मासा॑तै । श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा

आपण एकत्र ही मोजलेली मात्रा/आयुष्याचा भाग मोजतो, जेणेकरून पुढचा भाग महिन्यांनी कमी होऊ नये—प्राचीन ठरावाप्रमाणे, आम्हाला शंभर शरद्‌ (वर्षे) आयुष्य लाभो.

Mantra 45

अमा॑सि॒ मात्रां॒ स्वऽरगा॒मायु॑ष्मान् भूयासम्। यथाप॑रं॒ न मासा॑तै श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा

महिना-महिना, स्वर्गगामी अशी ही मोजलेली मात्रा/आयुष्याचा भाग मी स्वीकारतो; मी आयुष्मान होवो. जेणेकरून पुढचा भाग महिन्यांनी कमी होऊ नये—प्राचीन ठरावाप्रमाणे, आम्हाला शंभर शरद्‌ (वर्षे) आयुष्य लाभो.

Mantra 46

प्रा॒णो अ॑पा॒नो व्या॒न आयु॒श्चक्षु॑र्दृ॒शये॒ सूर्या॑य । अप॑रिपरेण प॒था य॒मरा॑ज्ञः पि॒तॄन् ग॑च्छ

प्राण, अपान, व्यान; आयुष्य आणि नेत्र—दर्शनासाठी, सूर्याकरिता. यमराजाच्या त्या परच्या मार्गाने, हे (प्राणी), पितरांकडे जा.

Mantra 47

ये अग्र॑वः शशमा॒नाः प॑रे॒युर्हि॒त्वा द्वेषां॒स्यन॑पत्यवन्तः । ते द्यामु॒दित्या॑विदन्त लो॒कं नाक॑स्य पृ॒ष्ठे अधि॒ दीध्या॑नाः

जे अग्रगण्य, तपश्चर्येने प्रयत्नशील होऊन परे गेले—द्वेष मागे टाकून, जरी अपत्यहीन असले तरी—त्यांनी उदयमान (प्रकाशा)सह स्वर्गात एक लोक प्राप्त केला; नाक (परम आकाश) यांच्या पाठीवर ते दीप्त होऊन स्थित झाले.

Mantra 48

उ॒द॒न्वती॒ द्यौर॑व॒मा पी॒लुम॒तीति॑ मध्य॒मा। तृ॒तीया॑ ह प्र॒द्यौरिति॒ य॑स्यां पि॒तर॒ आस॑ते

‘उदन्वती’ (जलवती) हा सर्वात खालचा स्वर्ग; ‘पीलुमती’ असे ते मधल्या लोकास म्हणतात. तिसरा, खरोखर, ‘प्रद्यौः’—ज्यात पितर आसनस्थ आहेत.

Mantra 49

ये न॑ पि॒तुः पि॒तरो॑ ये पि॑ताम॒हा य आ॑विवि॒शुरु॒र्व॑१न्तरि॑क्षम्। य आ॑क्षि॒यन्ति॑ पृथि॒वीमु॒त द्यां तेभ्यः॑ पि॒तृभ्यो॒ नम॑सा विधेम

जे आमच्या पित्याचेही पितर, जे पितामह, जे विशाल अंतरिक्षात प्रविष्ट झाले आहेत; जे पृथ्वीवर तसेच द्यौ (स्वर्गात) वास करतात—त्या पितृगणांना आम्ही नमस्कारपूर्वक विधिपूर्वक सेवा-पूजा अर्पण करतो.

Mantra 50

इ॒दमिद् वा उ॒ नाप॑रं दि॒वि प॑श्यसि॒ सूर्य॑म्। मा॒ता पु॒त्रं यथा॑ सि॒चाभ्येऽनं भूम ऊर्णुहि

हेच निश्चित: द्युलोकात तू सूर्याव्यतिरिक्त दुसरे काही पाहत नाहीस. जशी माता आपल्या पुत्राला पदराने झाकते, तसे, हे पृथ्वी, या मनुष्याला झाकून टाक.

Mantra 51

इ॒दमिद् वा उ॒ नाप॑रं ज॒रस्य॒न्यदि॒तोऽप॑रम्। जा॒या पति॑मिव॒ वास॑सा॒भ्येऽनं भूम ऊर्णुहि

हेच निश्चित: क्षय पावणाऱ्या जरेत यापलीकडे दुसरे काही नाही. जशी पत्नी आपल्या पतीला वस्त्राने झाकते, तसे, हे पृथ्वी, या मनुष्याला झाकून टाक.

Mantra 52

अ॒भि त्वो॑र्णोमि पृथि॒व्या मा॒तुर्वस्त्रे॑ण भ॒द्रया॑ । जी॒वेषु॑ भ॒द्रं तन्मयि॑ स्व॒धा पि॒तृषु॒ सा त्वयि॑

हे (प्रेत/देहा), पृथ्वी-मातेच्या कल्याणमय वस्त्राने मी तुला आच्छादित करीत आहे. जीवंतांमध्ये कल्याण असो—ते माझ्यात राहो; पितरांमध्ये स्वधा असो—ती तुझ्यात राहो.

Mantra 53

अग्नी॑षोमा॒ पथि॑कृता स्यो॒नं दे॒वेभ्यो॒ रत्नं॑ दधथु॒र्वि लो॒कम्। उप॒ प्रेष्य॑न्तं पू॒षणं॒ यो वहा॑त्यञ्जो॒यानैः॑ प॒थिभि॒स्तत्र॑ गच्छतम्

हे अग्नी आणि सोम, मार्ग घडविणारे, तुम्ही देवांसाठी कल्याणकारी रत्न-धन स्थापन करता आणि (गमनाचा) लोक विस्तारता. जो पूषण पाठविला जात आहे, जो अधिक सरळ मार्गांनी (प्रेताला) वाहून नेतो—त्याच्याकडे जा; त्याच्यासह तिकडेच गमन करा.

Mantra 54

पू॒षा त्वे॒तश्च्या॑वयतु॒ प्र वि॒द्वानन॑ष्टपशु॒र्भुव॑नस्य गो॒पाः । स त्वै॒तेभ्यः॒ परि॑ ददत् पि॒तृभ्यो॒ऽग्निर्दे॒वेभ्यः॑ सुविद॒त्रिये॑भ्यः

सर्वज्ञ, जगाचा गोप, ज्याचे पशुधन नष्ट होत नाही—तो पूषण तुला या मार्गावर पुढे नेवो. तो तुला येथून देऊन पितरांकडे सुपूर्द करो; आणि अग्नी तुला देवांकडे—सुविदत्रि, उदार दात्यांकडे—अर्पण करो.

Mantra 55

आयु॑र्वि॒श्वायुः॒ परि॑ पातु त्वा पू॒षा त्वा॑ पातु॒ प्रप॑थे पु॒रस्ता॑त्। यत्रास॑ते सु॒कृतो॒ यत्र॒ त ई॒युस्तत्र॑ त्वा दे॒वः स॑वि॒ता द॑धातु

आयु—विश्वायुः—तुला सर्व बाजूंनी वेढून रक्षण करो; पूषन् तुला पुढील पथावर, पुढे चालत, सुरक्षित ठेवो. जिथे सुकृत करणारे बसतात, जिथे ते गेले आहेत—तिथेच देव सविता तुला दृढपणे स्थापित करो.

Mantra 56

इ॒मौ यु॑नज्मि ते॒ वह्नी॒ असु॑नीताय॒ वोढ॑वे । ताभ्यां॑ य॒मस्य॒ साद॑नं॒ समि॑ती॒श्चाव॑ गच्छतात्

तुझ्यासाठी मी या दोन वह्नी (वाहक) जोडतो—आत्म्याला पुढे नेण्यासाठी, तुला वाहून नेण्यासाठी. त्या दोघांच्या द्वारे तो यमाच्या सदनात, आणि सभांमध्येही, उतरून जाऊन पोहोचो.

Mantra 57

ए॒तत् त्वा॒ वासः॑ प्रथ॒मं न्वाग॒न्नपै॒तदू॑ह यदि॒हाबि॑भः पु॒रा। इ॒ष्टा॒पू॒र्तम॑नु॒संक्रा॑म वि॒द्वान् यत्र॑ ते द॒त्तं ब॑हु॒धा विब॑न्धुषु

हे वस्त्र आता प्रथमच तुझ्याकडे आले आहे; ते घेऊन जा, आणि इथे पूर्वी तुला जो भय होता तोही दूर करून घेऊन जा. जाणकार होऊन, आपल्या इष्टा-पूर्ताच्या मागोमाग पुढे जा; जिथे तुझे दान अनेक प्रकारे, आपल्या-आपल्या बंधूंमध्ये, वाटले गेले आहे.

Mantra 58

अ॒ग्नेर्वर्म॒ परि॒ गोभि॑र्व्ययस्व॒ सं प्रोर्णु॑ष्व॒ मेद॑सा॒ पीव॑सा च । नेत् त्वा॑ धृ॒ष्णुर्हर॑सा॒ जर्हृ॑षाणो द॒धृग् वि॑ध॒क्षन् प॑री॒ङ्खया॑तै

अग्नीच्या वर्माने—गायींसारख्या रक्षणकारी आवरणाने—स्वतःला सर्व बाजूंनी वेढून घे; ते पसरवून धारण कर; मेद (चरबी) आणि पीवसा (समृद्ध स्निग्धता/घृतरस) यांनी मला पूर्णपणे आच्छादित कर. मग उष्णतेने उन्मत्त झालेला धृष्ट आक्रमक, इजा करणारा, भस्म करणारा शत्रू मला घेरून प्रहार करण्यासाठी जवळ येऊ शकणार नाही.

Mantra 59

द॒ण्डं हस्ता॑दा॒ददा॑नो ग॒तासोः॑ स॒ह श्रोत्रे॑ण॒ वर्च॑सा॒ बले॑न । अत्रै॒व त्वमि॒ह व॒यं सु॒वीरा॒ विश्वा॒ मृधो॑ अ॒भिमा॑तीर्जयेम

ज्याचा प्राणश्वास निघून गेला आहे, त्याच्या हातातून दंड घेत—श्रवणशक्ती, तेज आणि बल यांसह—तू इथेच, याच ठिकाणी स्थिर राहा; आणि आम्हीही इथेच, सु-वीर (उत्तम वीरांनी समृद्ध) होऊन, सर्व आघात व सर्व दुष्ट अभिमाती (कुटिल कट-कारस्थान) यांवर विजय मिळवू.

Mantra 60

धनु॒र्हस्ता॑दा॒ददा॑नो मृ॒तस्य॑ स॒ह क्ष॒त्रेण॒ वर्च॑सा॒ बले॑न । स॒मागृ॑भाय॒ वसु॒ भूरि॑ पु॒ष्टम॒र्वाङ्त्वमेह्युप॑ जीवलो॒कम्

मृताच्या हातातून धनुष्य घेत—क्षात्रशक्ती, तेज आणि बळ यांसह—तू विपुल, पुष्ट व समृद्ध धन एकत्र धर; इकडे ये, जीवितांच्या लोकाजवळ ये.