Kanda 10

कांड १० हे अथर्ववेदातील सर्वाधिक स्पष्टपणे तात्त्विक व विश्वरचनात्मक (cosmological) असे पुस्तक मानले जाते; संरक्षणात्मक एकात्मीकरण-विधींमधून ते व्यक्ती, राज्यव्यवस्था आणि विश्व—या सर्वांतील ऋत/व्यवस्था कोणत्या आधारावर उभी आहे याच्या दीर्घ शोधाकडे जाते. येथील सूक्ते स्कंभ (विश्वस्तंभ) आणि प्रजापती यांना संघटक तत्त्वे म्हणून तपासतात; तसेच उच्छिष्ट (अभिषिक्त शेष) याची धर्ममीमांसा ‘उरलेले’ याला सर्जक, जगधारण करणारी शक्ती म्हणून नव्याने अर्थ देते. या उच्च तात्त्विक प्रवाहांसोबत अथर्वणिक प्रयोगही चालू राहतो: कृत्या/विष इत्यादी विघातक शक्तींचे उच्चाटन करून, मणि, समृद्धीचे परिपथ आणि विश्वव्यवस्थेशी पुनर्संरेखन यांच्या साहाय्याने सुसंगती पुन्हा उभी करणे; तसेच शांतिकर्मांद्वारे देह, गृह, समुदाय आणि विश्व यांतील नाते पुन्हा घट्ट करून स्थैर्य केवळ जपणे नव्हे तर सकारात्मकरीत्या प्रतिष्ठापित करणे.