Adhyaya 10: The Threefold Division by the Guṇas, the Deities’ Attainment of Worship, and the Opening of the Durjaya Episode

Verse 1

श्रीवराह उवाच । एवं सृष्ट्वा जगत्सर्वं भगवान् लोकभावनः । विरराम ततः सृष्टिर्व्यवर्धत धरे तदा ॥ १०.१ ॥

ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇങ്ങനെ സർവ്വ ജഗത്തെയും സൃഷ്ടിച്ച് ലോകങ്ങളെ പോഷിച്ചു ധരിക്കുന്ന ഭഗവാൻ അപ്പോൾ വിരമിച്ചു. തുടർന്ന്, ഹേ ധരേ, ആ സമയത്ത് സൃഷ്ടി വ്യാപിച്ചു വളർന്നു.

Verse 2

वृद्धायामथ सृष्टौ तु सर्वे देवाः पुरातनम् । नारायणाख्यं पुरुषं यजन्तो विविधैर्मखैः ॥ १०.२ ॥

സൃഷ്ടി വ്യാപിച്ചപ്പോൾ എല്ലാ ദേവന്മാരും വിവിധ യാഗങ്ങളാൽ ‘നാരായണൻ’ എന്ന ആദിപുരുഷനെ ആരാധിച്ചു.

Verse 3

द्वीपेषु चैव सर्वेषु वर्षेषु च मखैर्हरिम् । देवाः सत्रैर्महद्भिस्ते यजन्तः श्रद्धयान्विताः । तोषयामासुरत्यर्थं स्वं पूज्यं कर्तुमीप्सवः ॥ १०.३ ॥

എല്ലാ ദ്വീപുകളിലും എല്ലാ വർഷങ്ങളിലും ദേവന്മാർ ശ്രദ്ധയോടെ യാഗങ്ങളാലും മഹാസത്രയാഗങ്ങളാലും ഹരിയെ ആരാധിച്ചു; തങ്ങളുടെ പൂജ്യത്വം സ്ഥാപിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ അവനെ അത്യന്തം പ്രസാദിപ്പിച്ചു.

Verse 4

एवं तोषयतां तेषां बहुवर्षसहस्रिकम् । काले देवस्तदा तुष्टः प्रत्यक्षत्वं जगाम ह ॥ १०.४ ॥

ഇങ്ങനെ അനേകം ആയിരം വർഷങ്ങൾ അവനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, യഥാകാലം ആ ദേവൻ തൃപ്തനായി പ്രത്യക്ഷമായി അവതരിച്ചു.

Verse 5

अनेकबाहूदरवक्त्रनेत्रो महागिरेः शृङ्गमिवोल्लिखंस्तदा । उवाच किं कार्यमथो सुरेशो ब्रूतां वरं देववरा वरं वः ॥ १०.५ ॥

അപ്പോൾ അനേകം ഭുജങ്ങളും വിശാല ഉദരവും പലവിധ മുഖങ്ങളും കണ്ണുകളും ഉള്ള സുരേശ്വരൻ, മഹാപർവ്വതശിഖരം കൊത്തുന്നതുപോലെ ചെയ്തുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു—“എന്താണ് കാര്യം? ദേവശ്രേഷ്ഠരേ, പറയുവിൻ; നിങ്ങള്ക്ക് വരം നൽകുന്നു।”

Verse 6

देवा ऊचुः । जयस्व गोविन्द महानुभाव त्वया वयं नाथ वरेण देवाः । मनुष्यलोकेऽपि भवन्तमाद्यं विहाय नास्मान्भवते ह कश्चित् ॥ १०.६ ॥

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—“ജയിക്ക, ഗോവിന്ദാ, മഹാനുഭാവാ! നാഥാ, ദേവശ്രേഷ്ഠാ, നിന്റെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ടാണ് ഞങ്ങൾ ദേവന്മാർ നിലനിൽക്കുന്നത്. മനുഷ്യലോകത്തിലും ആദിയായ നിന്നെ വിട്ടാൽ ഞങ്ങൾക്ക് യഥാർത്ഥത്തിൽ മറ്റൊരു രക്ഷകനുമില്ല।”

Verse 7

रुद्रादित्या वसवो ये च साध्या विश्वेऽश्विनौ मरुतश्चोष्मपाश्च । सर्वे भवन्तं शरणं गताः स्म कुरुष्व पूज्यानिह विश्वमूर्ते ॥ १०.७ ॥

രുദ്രന്മാർ, ആദിത്യന്മാർ, വസുക്കൾ, സാധ്യന്മാർ; വിശ്വേദേവന്മാർ, അശ്വിനികൾ, മരുതുകൾ, ഉഷ്മപന്മാർ—ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും നിങ്ങളുടെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. ഹേ വിശ്വമൂർത്തേ, ഇവിടെ ഞങ്ങളെ പൂജ്യരാക്കണമേ.

Verse 8

एवमुक्तस्तदा तैस्तु महायोगेश्वरो हरिः । करोमि सर्वान् वः पूज्यानित्युक्त्वाऽन्तरधीयत ॥ १०.८ ॥

അവർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മഹായോഗേശ്വരനായ ഹരി—“ഞാൻ നിങ്ങളെ എല്ലാവരെയും പൂജ്യരാക്കും” എന്നു പറഞ്ഞ് അന്തർധാനം ചെയ്തു.

Verse 9

देवा अपि निजौकांसि गतवन्तः सनातनम् । स्तुवन्तः परमेशोऽपि त्रिविधं भावमास्थितः ॥ १०.९ ॥

ദേവന്മാരും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ സനാതന വാസസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു പോയി; സ്തുതി നടക്കുമ്പോൾ പരമേശ്വരനും ത്രിവിധ ഭാവം (മൂന്നുതരം നില) സ്വീകരിച്ചു.

Verse 10

एवं त्रिधा जगद्धाता भूत्वा देवान् महेश्वरः । आराध्य सात्त्विकं राजं तामसं च त्रिधा स्थितम् ॥ १०.१० ॥

ഇങ്ങനെ ജഗദ്ധാതാവായ മഹേശ്വരൻ ത്രിവിധമായി നിലകൊണ്ട്, സാത്ത്വികം, രാജസം, താമസം—ഈ ത്രിവിധ നിലയിൽ സ്ഥാപിതരായ ദേവന്മാരെ ആരാധിച്ചു/മാനിച്ചു.

Verse 11

सात्त्विकेन पठेद्वेदान् यजेद्यज्ञेन देवताः । आत्मनोऽवयवो भूत्वा राजसेनापि केशवः ॥ १०.११ ॥

സാത്ത്വിക ഭാവത്തോടെ വേദങ്ങൾ പാരായണം ചെയ്യണം; യജ്ഞം മുഖേന ദേവന്മാരെ പൂജിക്കണം. കേശവനും ആത്മാവിന്റെ അവയവമായി രാജസ ഭാവത്തിലൂടെയും (പ്രവർത്തിക്കുന്നു).

Verse 12

स कालरूपिणं रौद्रं प्रकृत्या शूलपाणिनम् । आत्मनो राजसीं मूर्तिं पूजयामास भक्तितः । तामसेनापि भावेन असुरेषु व्यवस्थितः ॥ १०.१२ ॥

അസുരന്മാരിൽ സ്ഥാപിതനായി, താമസഭാവത്താലും യുക്തനായി, തന്റെ രാജസമൂർത്തിയെ—കാലരൂപിണി, രൗദ്ര, സ്വഭാവതഃ ശൂലപാണി—ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ചു।

Verse 13

एवं त्रिधा जगद्धाता भूत्वा देवान् महेश्वरः । आराधयामास ततो लोकोऽपि त्रिविधोऽभवत् ॥ १०.१३ ॥

ഇങ്ങനെ മഹേശ്വരൻ ജഗദ്ധാതാവായി ത്രിവിധമായി ഭവിച്ച് ദേവന്മാരെ ആരാധിച്ചു; തുടർന്ന് ലോകവും ത്രിവിധമായി.

Verse 14

ब्रह्मविष्णुमहेशानानाम्ना गृहीय व्यवस्थितः । स च नारायणो देवः कृते युगवरे प्रभुः ॥ १०.१४ ॥

ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, മഹേശൻ എന്നീ നാമങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് അദ്ദേഹം ക്രമബദ്ധമായി സ്ഥാപിതനായി; ആ ദേവനായ നാരായണൻ തന്നെയാണ് കൃത (സത്യ) യുഗത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠ യുഗത്തിൽ പ്രഭു.

Verse 15

त्रेतायां रुद्ररूपस्तु द्वापरे यज्ञमूर्तिमान् । कलौ नारायणो देवो बहुरूपो व्यजायत ॥ १०.१५ ॥

ത്രേതായുഗത്തിൽ അദ്ദേഹം രുദ്രരൂപനായി, ദ്വാപരയുഗത്തിൽ യജ്ഞമൂർത്തിയായി; കലിയുഗത്തിൽ ദേവനായ നാരായണൻ ബഹുരൂപനായി അവതരിച്ചു.

Verse 16

तस्यादिकृत्ततो विष्णोश्चरितं भूरितेजसः । श्रृणुष्व सर्वं सुश्रोणि गदतो मम भामिनि ॥ १०.१६ ॥

ഹേ സുശ്രോണി, ഹേ ഭാമിനി! ഭൂരിതേജസ്സുള്ള വിഷ്ണുവിന്റെ ചരിതം അതിന്റെ ആദിമുതൽ, ഞാൻ പറയുമ്പോൾ, നീ എല്ലാം പൂർണ്ണമായി ശ്രവിക്ക.

Verse 17

आसीत्कृतयुगे राजा सुप्रतीको महाबलः । तस्य भार्याद्वयं चासीदविषिष्टं मनोरमम् ॥ १०.१७ ॥

കൃതയുഗത്തിൽ സുപ്രതീകൻ എന്ന മഹാബലവാനായ രാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു. അവന് ഗുണങ്ങളിൽ സമമായും മനോഹരമായും രണ്ടു ഭാര്യമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 18

विद्युत्प्रभा कान्तिमती तयोरेते तु नामनी । तयोः पुत्रं समं राजा न लेभे यत्नवानपि ॥ १०.१८ ॥

അവരുടെ പേരുകൾ വിദ്യുത്പ്രഭയും കാന്തിമതിയും ആയിരുന്നു. എങ്കിലും രാജാവ് എത്ര ശ്രമിച്ചാലും അവരിൽ നിന്ന് പുത്രനെ ലഭിച്ചില്ല.

Verse 19

यदा तदा मुनिश्रेष्ठमात्रेयं वीतकल्मषम् । तोषयामास विधिना चित्रकूटे नगोत्कमे ॥ १०.१९ ॥

അപ്പോൾ അവൻ വിധിപൂർവ്വം പർവതശ്രേഷ്ഠമായ ചിത്രകൂടത്തിൽ മലിനതയറ്റ മുനിശ്രേഷ്ഠനായ ആത്രേയനെ സന്തുഷ്ടനാക്കി.

Verse 20

सक ऋषिष्टोषितस्तेन दीर्घकालं वरार्थिना । वरं दिदित्सया यावदब्रवीदत्रिजो मुनिः ॥ १०.२० ॥

വരം ആഗ്രഹിച്ച അവൻ ദീർഘകാലം ആ ഋഷിയെ സന്തുഷ്ടനാക്കി. വരം നൽകുവാൻ ഇച്ഛിച്ചപ്പോൾ അത്രിപുത്രനായ മുനി പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 21

तावदिन्द्रोऽपि करिणा गतः पार्श्वेन तस्य ह । देवसैन्यैः परिवृतस्तूष्णीमेव महाबलः ॥ १०.२१ ॥

ഇതിനിടയിൽ ഇന്ദ്രനും ആനമേറി അവന്റെ അരികിലേക്ക് വന്നു. ദേവസൈന്യങ്ങൾ ചുറ്റിനിന്ന ആ മഹാബലവാൻ മൗനമായിത്തന്നെ നിന്നു.

Verse 22

तं दृष्ट्वा अन्तर्गतप्रीतिमप्रीतिं प्रीतवान् मुनिः । चुकोप देवराजाय शापमुग्रं ससर्ज ह ॥ १०.२२ ॥

അവനെ കണ്ട മുനി പുറമേ സന്തോഷം പ്രകടിപ്പിച്ചെങ്കിലും, ഉള്ളിലെ അസന്തോഷം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രനോട് കോപിച്ച് ഭയങ്കര ശാപം ഉച്ചരിച്ചു।

Verse 23

यस्मात् त्वया ममावज्ञा कृता मूढ दिवसपते । ततस्त्वं चालितो राज्याद् अन्यलोके वसिष्यसि ॥ १०.२३ ॥

ഹേ മൂഢനായ ദിവസപതേ! നീ എന്നെ അവജ്ഞിച്ചു; അതിനാൽ നീ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടു മറ്റൊരു ലോകത്തിൽ വസിക്കും।

Verse 24

एवमुक्त्वाऽपि कोपेन सुरेशं तं च भूपतिम् । उवाच राजन् पुत्रस्ते भविता दृढविक्रमः ॥ १०.२४ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടും കോപത്തോടെ അദ്ദേഹം ആ സുരേശനോടും രാജാവിനോടും പറഞ്ഞു—രാജാവേ, നിന്റെ പുത്രൻ ദൃഢവിക്രമനായിരിക്കും।

Verse 25

इन्द्ररूपोपमः श्रीमानुद्यच्छस्त्रः प्रतापवान् । विद्याप्रभावकर्मज्ञः क्रूरकर्मा भविष्यति । दुर्जयोऽतिबली राजा एवमुक्त्वा गतो मुनिः ॥ १०.२५ ॥

അവൻ ഇന്ദ്രസദൃശരൂപൻ, ശ്രീമാൻ, ആയുധം ഉയർത്തുന്നവൻ, പ്രതാപവാൻ ആയിരിക്കും; വിദ്യയുടെ പ്രഭാവത്താൽ കർമ്മജ്ഞനായിട്ടും ക്രൂരകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവനാകും. അതിബലവാനും ജയിക്കാൻ ദുഷ്കരനായ രാജാവും—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മുനി പുറപ്പെട്ടു।

Verse 26

सोऽपि राजा सुप्रतीको भार्यायां गर्भमावहत् । विद्युत्प्रभायां धर्मज्ञः साऽपि काले त्वसूयत ॥ १०.२६ ॥

ആ രാജാവ് സുപ്രതീകനും തന്റെ ഭാര്യ വിദ്യുത്പ്രഭയിൽ ഗർഭം സ്ഥാപിച്ചു; ധർമ്മജ്ഞയായ അവളും കാലമായപ്പോൾ പ്രസവിച്ചു।

Verse 27

तस्य चेष्टेर् बलेनासौ मुनेः सौम्यो बभूव ह । वेदशास्त्रार्थविद्यायां पारगो धर्मवान् शुचिः ॥ १०.२८ ॥

ആ മുനിയുടെ നിയന്ത്രിത പരിശ്രമബലത്താൽ അവൻ നിശ്ചയമായും സൗമ്യസ്വഭാവനായിത്തീർന്നു. വേദശാസ്ത്രാർത്ഥവിദ്യയിൽ പാരംഗതൻ, ധർമ്മവാൻ, ശുചിയായിരുന്നു.

Verse 28

या द्वितीया अभवत् पत्नी तस्य राज्ञो महात्मनः । नाम्ना कीर्त्तिमती धन्या तस्याः पुत्रो बभूव ह । नाम्ना सुद्युम्न इत्येवं वेदवेदाङ्गपारगः ॥ १०.२९ ॥

ആ മഹാത്മാവായ രാജാവിന്റെ രണ്ടാം ഭാര്യ കീര്ത്തിമതി എന്ന ധന്യയായിരുന്നു. അവൾക്കു സുദ്യുമ്നൻ എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു; അവൻ വേദവും വേദാംഗങ്ങളും പാരംഗതനായിരുന്നു.

Verse 29

अथ कालेन महता स राजा राजसत्तमः । सुप्रतीकः सुतं दृष्ट्वा दुर्जयं योग्यं अन्तिके ॥ १०.३० ॥

പിന്നീട് ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, രാജശ്രേഷ്ഠനായ സുപ്രതീകൻ തന്റെ സമീപത്ത് യോഗ്യനും അജേയനുമായ പുത്രൻ ദുര്ജയനെ കണ്ടു [തദനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിച്ചു]।

Verse 30

आत्मनो वृद्धभावं च वाराणस्याधिपो बली । चिन्तयामास राज्यार्थं दुर्जयं प्रति भामिनि ॥ १०.३१ ॥

വാരണാസിയുടെ ബലവാനായ അധിപൻ തന്റെ വാർദ്ധക്യഭാവം ചിന്തിച്ചു; ഹേ സുന്ദരീ, രാജ്യകാര്യത്തിൽ ദുര്ജയനെ സംബന്ധിച്ച് ആലോചിച്ചു.

Verse 31

एवं सञ्चिन्त्य धर्मात्मा तस्य राज्यं ददौ नृपः । स्वयं च चित्रकूटाख्यं पर्वतं स जगाम ह ॥ १०.३२ ॥

ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച് ധർമ്മാത്മാവായ രാജാവ് അവനു രാജ്യം ഏല്പിച്ചു; പിന്നെ താൻ ചിത്രകൂടം എന്ന പർവ്വതത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 32

दुर्जयोऽपि महद्राज्यं हस्त्यश्व रथवाजिभिः । संयोज्य चिन्तयामास राज्यवृद्धिं प्रति प्रभुः ॥ १०.३३ ॥

ദുര്ജയമായിരുന്നാലും പ്രഭു ആന, കുതിര, രഥം, അശ്വാരോഹി സേന എന്നിവയോടെ മഹാരാജ്യം ഏകീകരിച്ച് രാജ്യവൃദ്ധിയെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ചു।

Verse 33

एवं सञ्चिन्त्य मेधावी हस्त्यश्व रथपत्तिभिः । समेतां वाहिनीं कृत्वा उत्तरां दिशमाश्रितः । तस्य चोत्तरतो देशाः सर्वे सिद्धा महात्मनः ॥ १०.३४ ॥

ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച മേധാവി ആന, കുതിര, രഥം, പാദാതി എന്നിവ ചേർന്ന ഏകീകൃത സൈന്യം ഒരുക്കി വടക്കുദിശയെ ആശ്രയിച്ച് പുറപ്പെട്ടു। ആ മഹാത്മാവിന്റെ വടക്കിലുള്ള ദേശങ്ങൾ എല്ലാം സിദ്ധ (സമൃദ്ധ)മായിരുന്നു।

Verse 34

भारताख्यमिदं वर्षं साधयित्वा सुदुर्जयः । ततः किंपुरुषं नाम वर्षं तेनापि साधितम् ॥ १०.३५ ॥

അത്യന്തം ദുര്ജയനായിരുന്നാലും അവൻ ‘ഭാരത’ എന്ന ഈ വർഷത്തെ വശപ്പെടുത്തി; തുടർന്ന് ‘കിംപുരുഷ-വർഷ’ എന്ന പ്രദേശവും അവൻ അധീനമാക്കി।

Verse 35

ततः परतरं चान्यद्धरिवर्षं जिगाय सः । रम्यं हिरण्मयं चापि कुरुभद्राश्वमेव च । इलावृतं मेरुमध्यमेतत्सर्वं जिगाय सः ॥ १०.३६ ॥

അതിനുശേഷം അവൻ അതിനപ്പുറമുള്ള മറ്റൊരു പ്രദേശമായ ‘ഹരിവർഷം’ ജയിച്ചു; കൂടാതെ ‘രമ്യക’, ‘ഹിരണ്മയ’, ‘കുരുഭദ്രാശ്വ’ എന്നിവയും. മധ്യത്തിൽ മേരു നിലകൊള്ളുന്ന ‘ഇലാവൃതം’ ഉൾപ്പെടെ ഇതെല്ലാം അവൻ ജയിച്ചു।

Verse 36

जित्वा जम्ब्वाख्यमेतद्धि द्वीपं यावदसौ नृपः । जगाम देवराजानं जेतुं सर्वसुरान्वितम् ॥ १०.३७ ॥

ഇങ്ങനെ ‘ജംബൂദ്വീപം’ എന്ന ഈ ദ്വീപിനെ ജയിച്ച ആ രാജാവ്, എല്ലാ ദേവന്മാരും അനുഗമിക്കുന്ന ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രനെയും ജയിക്കുവാൻ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 37

मेरुपर्वतमारोह्य देवगन्धर्वदानवान् । गुह्यकान् किं नरान् दैत्यान्स्ततो ब्रह्मसुतो मुनिः । नारदो दुर्जयजयम् देवराजाय शंसत ॥ १०.३८ ॥

മേരു പർവതത്തിൽ आरोഹണം ചെയ്ത ബ്രഹ്മപുത്ര മുനി നാരദൻ അവിടെ ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവർ, ദാനവർ, ഗുഹ്യകർ, മനുഷ്യർ, ദൈത്യർ എന്നിവരെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് ദേവരാജ ഇന്ദ്രനോട് “ദുര്ജയന്റെ ജയം” എന്ന വാർത്ത അറിയിച്ചു।

Verse 38

तत इन्द्रस्त्वरायुक्तो लोकपालैः समन्वितः । जगाम दुर्जयं हन्तुं सोऽचिरेणास्त्रनिर्ज्जितम् । विहाय पर्वतं मेरुं मर्त्यलोकमिहागतः ॥ १०.३९ ॥

അപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ അതിവേഗത്തോടെ ലോകപാലന്മാരോടുകൂടെ ദുര്ജയനെ വധിക്കുവാൻ പുറപ്പെട്ടു; അവൻ ഉടൻ തന്നെ അസ്ത്രബലത്താൽ കീഴടക്കപ്പെട്ടു. മേരു പർവതം വിട്ട് ഇന്ദ്രൻ ഇവിടെ മർത്ത്യലോകത്തേക്ക് എത്തി।

Verse 39

पूर्वदेशे च देवेन्द्रो लोकपालैः समं प्रभुः । स्थितवांस्तस्य सुमहच्चरितं सम्भविष्यति ॥ १०.४० ॥

പൂർവദേശത്ത് ദേവേന്ദ്രൻ ഇന്ദ്രൻ ലോകപാലന്മാരോടുകൂടെ നിലകൊണ്ടു; അതിൽ നിന്നു അതിമഹത്തായ ഒരു ചരിതം (കഥ) ഉദ്ഭവിക്കും।

Verse 40

दुर्जयश्च सुराञ्जित्वा यावत् प्रतिनिवर्तते । गन्धमादनपृष्ठे तु स्कन्धावारनिवेशनम् । कृत्वावस्थितसम्भारमागतं तापसौ तु तम ॥ १०.४१ ॥

ദേവന്മാരെ ജയിച്ച ശേഷം ദുര്ജയൻ മടങ്ങിവരുമ്പോൾ, ഗന്ധമാദന പർവതത്തിന്റെ ചരിവുകളിൽ അവൻ സൈന്യശിബിരം സ്ഥാപിച്ചു. സാമഗ്രികളും ഉപകരണങ്ങളും സജ്ജമാക്കി; അപ്പോൾ തപസ്വി ദമ്പതികൾ അവന്റെ അടുക്കൽ എത്തി।

Verse 41

तावगतावथाब्रूतां राजन् दुर्ज्जय लोकपाः । निवारितास्त्वया सर्वं लोकपालैर्विना जगत् । न प्रवर्त्तत तस्मान् नौ देहि तत्पदमुत्तमम् ॥ १०.४२ ॥

അവർ സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു— “രാജൻ ദുര്ജ്ജയ! ഞങ്ങൾ ലോകപാലന്മാർ നിനാൽ തടയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ലോകപാലന്മാർ ഇല്ലാതെ സർവ്വജഗത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം നടക്കുകയില്ല. അതിനാൽ ഞങ്ങൾക്ക് ആ ഉത്തമ പദവി (അധികാരം) നൽകുക।”

Verse 42

एवमुक्ते ततस्तौ तु दुर्ज्जयः प्राह धर्मवित् । कौ भवान्ताविति ततस्तावूचतुररिंदमौ । विद्युत्सुविद्युन्नामानावसुराविति मानद ॥ १०.४३ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ധർമ്മവിദനായ ദുര്ജ്ജയൻ ആ ഇരുവരോടു ചോദിച്ചു—“നിങ്ങൾ രണ്ടുപേരും ആരാണ്?” അപ്പോൾ ശത്രുദമകരായ അവർ പറഞ്ഞു—“ഹേ മാനദ, ഞങ്ങൾ വിദ്യുത്‌യും സുവിദ്യുത്‌യും എന്ന പേരുള്ള അസുരന്മാർ.”

Verse 43

त्वया सम्प्रति चेच्छामो धर्म्यं सत्सु सुसंस्कृतौ । लोकपालमतं सर्वमावां कुर्म सुदुर्जय ॥ १०.४४ ॥

ഹേ സുദുര്ജ്ജയ, ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾ നിങ്ങളോടൊപ്പം സജ്ജനന്മാരിൽ സുസംസ്കൃതമായ ധാർമ്മിക മാർഗം സ്വീകരിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; കൂടാതെ ലോകപാലന്മാരുടെ സമസ്ത അഭിപ്രായം/ആജ്ഞ ഞങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി നടപ്പാക്കും.

Verse 44

एवमुक्ते दुर्ज्जयेन तौ स्वर्गे सन्निवेशितौ । लोकपालौ कृतौ सद्यस्ततोऽन्तर्धानं जग्मतुः ॥ १०.४५ ॥

ദുര്ജ്ജയൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ ഇരുവരെയും സ്വർഗത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചു. അവർ ഉടൻ ലോകപാലന്മാരായി നിയമിതരായി; തുടർന്ന് അന്തർധാനം പ്രാപിച്ച് അദൃശ്യമാവുകയും ചെയ്തു.

Verse 45

तयोरपि महत्कर्म चरितं च धराधरे । भविष्यति महाराजो दुर्जयो मन्दरोपरि ॥ १०.४६ ॥

ഹേ ധരാധര, ആ ഇരുവരുടെയും മഹത്തായ കർമ്മവും അവരുടെ ചരിതവും ഭാവിയിൽ പ്രസിദ്ധമാകും; കൂടാതെ മന്ദരപർവതത്തിൽ ദുർജ്ജയൻ എന്ന മഹാരാജാവും ഉദ്ഭവിക്കും.

Verse 46

धनदस्य वनं दिव्यं दृष्ट्वा नन्दनसन्निभम् । मुदा बभ्राम रम्येऽस्मिन् स यावद्राजसत्तमः ॥ १०.४७ ॥

ധനദൻ (കുബേരൻ) ന്റെ നന്ദനസദൃശമായ ദിവ്യവനം കണ്ടിട്ട്, ആ രാജശ്രേഷ്ഠൻ ഈ മനോഹരസ്ഥാനത്തിൽ ആനന്ദത്തോടെ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നത്രയും കാലം വിഹരിച്ചു നടന്നു.

Verse 47

तावत्सुवर्णवृक्षाधः कन्याद्वयमपश्यत । अतीवरूपसम्पन्नमतीवाद्भुतदर्शनम् ॥ १०.४८ ॥

അപ്പോൾ സ്വർണ്ണവൃക്ഷത്തിന്റെ കീഴിൽ അവൻ രണ്ടു കന്യകളെ കണ്ടു—അത്യന്തം രൂപസമ്പന്നരായി, അതിവിസ്മയകരമായ ദർശനമുള്ളവർ।

Verse 48

दृष्ट्वा तु विस्मयाविष्टः क इमे शुभलोचने । एवं संचिन्त्य यावत् स क्षणमेकं व्यवस्थितः । तस्मिन्वने तावदुभौ तापसौ सोऽवलोकयत् ॥ १०.४९ ॥

അവരെ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ വിസ്മയത്തിൽ മുങ്ങി—“ഹേ ശുഭലോചനേ, ഇവർ ആരാണ്?” എന്ന് ചിന്തിച്ച് ഒരു ക്ഷണം നിശ്ചലമായി നിന്നു; പിന്നെ ആ വനത്തിൽ ആ രണ്ടു തപസ്വികളെ അവൻ കണ്ടു।

Verse 49

तौ दृष्ट्वा सहसा राजा ययौ प्रीत्या परां मुदम् । अवतीर्य द्विपात् तूर्णं नमश्चक्रे तयोः स्वयम् ॥ १०.५० ॥

അവരെ കണ്ട ഉടൻ രാജാവ് പ്രീതിയാൽ പരമാനന്ദത്തിലായി. അവൻ വേഗത്തിൽ ആനയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, സ്വയം അവരിരുവരോടും നമസ്കരിച്ചു।

Verse 50

उपविष्टः स ताभ्यां तु कौशे दत्ते वरासने । पृष्टः कस्त्वं कुतश्चासि कस्य वा किमिह स्थितः ॥ १०.५१ ॥

അവർ ഇരുവരും പട്ടുകൊണ്ട് മൂടിയ ഉത്തമാസനത്തിൽ അവനെ ഇരുത്തി. തുടർന്ന് ചോദിച്ചു—“നീ ആരാണ്? എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്? ആരുടേതാണ് നീ (കുലം/ആശ്രയം)? ഇവിടെ എന്തിനാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്?”

Verse 51

तौ प्रहस्याब्रवीद् राजा सुप्रतीकेतिविश्रुतः । तस्य पुत्रः समुत्पन्नो दुर्जयो नाम नामतः ॥ १०.५२ ॥

അപ്പോൾ ‘സുപ്രതീക’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായ രാജാവ് പുഞ്ചിരിച്ച് പറഞ്ഞു. അവനു ഒരു പുത്രൻ ജനിച്ചു; അവന്റെ നാമം ‘ദുര്ജയ’ എന്നു നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 52

पृथिव्यां सर्वराजानो जिगीषन्निह सत्तमौ । आगतोऽस्मि ध्रुवं चैव स्मर्तव्योऽहं तपोधनौ ॥ भवन्तौ कौ समाख्यातं ममानुग्रहकाङ्क्षया ॥ १०.५३ ॥

ഭൂമിയിൽ എല്ലാ രാജാക്കളും ജയലാഭം ആഗ്രഹിച്ചു പരിശ്രമിക്കുന്നു. ഞാൻ നിശ്ചയമായി ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു; ഹേ തപോധനരായ ഇരുവരേ, എന്നെ സ്മരിക്കേണ്ടതാണ്. എന്റെ അനുഗ്രഹം ആഗ്രഹിച്ച് നിങ്ങൾ ഇരുവരും ആരെന്ന് പറയുക.

Verse 53

तापसावूचतुः । आवां हेतृप्रहेत्राख्यौ मनोः स्वायम्भुवः सुतौ । आवां देवविनाशाय गतौ स्वो मेरुपर्वतम् ॥ १०.५४ ॥

തപസ്വികൾ പറഞ്ഞു—ഞങ്ങൾ ഇരുവരും ഹേതൃ, പ്രഹേതൃ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധർ; സ്വായംഭുവ മനുവിന്റെ പുത്രന്മാർ. ദേവന്മാരുടെ വിനാശത്തിനായി ഞങ്ങൾ മേരു പർവതത്തിലേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു.

Verse 54

तत्रावयोर्महासैन्यं गजाश्वरथसंकुलम् । जिगाय सर्वदेवानां शतशोऽथ सहस्रशः ॥ १०.५५ ॥

അവിടെ ഞങ്ങളുടെ മഹാസൈന്യം—ആന, കുതിര, രഥങ്ങൾ നിറഞ്ഞത്—സകല ദേവന്മാരുടെ സൈന്യങ്ങളെ നൂറുകളായും പിന്നെ ആയിരങ്ങളായും തോൽപ്പിച്ചു.

Verse 55

ते च देवाः महत्सैन्यं दृष्ट्वा सर्वं निपातितम् । असुरैरुज्जहितप्राणं ततस्ते शरणं गताः ॥ १०.५६ ॥

ആ ദേവന്മാർ, ആ മഹാസൈന്യം മുഴുവനും വീണുകിടക്കുന്നതു കണ്ടു—അസുരന്മാർ പ്രാണം കവർന്നതുകൊണ്ട്—അപ്പോൾ ശരണം തേടാൻ (രക്ഷകനിലേക്കു) പോയി.

Verse 56

क्षीराब्धौ यत्र देवेशो हरिः शेते स्वयं प्रभुः । तत्र विज्ञापयामासुः सर्वे प्रणतिपूर्वकम् ॥ १०.५७ ॥

ക്ഷീരസമുദ്രത്തിൽ, ദേവേശനായ ഹരി സ്വയം പ്രഭുവായി ശയിക്കുന്നിടത്ത്, അവിടെ എല്ലാവരും നമസ്കാരപൂർവ്വം തങ്ങളുടെ അപേക്ഷ സമർപ്പിച്ചു.

Verse 57

देवदेव हरे सर्वं सैन्यं त्वसुरसत्तमैः । पराजितं परित्राहि भीतं विह्वल्लोचनम् ॥ १०.५८ ॥

ഹേ ദേവദേവാ, ഹേ ഹരി! അസുരശ്രേഷ്ഠന്മാർ ഞങ്ങളുടെ മുഴുവൻ സൈന്യത്തെയും പരാജയപ്പെടുത്തി. ഞങ്ങൾ ഭീതരാണ്; ഭയത്തിൽ കണ്ണുകൾ വിറയ്ക്കുന്നു—ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ.

Verse 58

त्वया देवासुरे युद्धे पूर्वं त्राताः स्म केशव । सहस्रबाहोः क्रूरस्य समरे कालनेमिनः ॥ १०.५९ ॥

ഹേ കേശവാ! ദേവാസുര യുദ്ധത്തിലെ മുൻകാലത്തിൽ നീ തന്നെയാണ് ഞങ്ങളെ രക്ഷിച്ചത്—ക്രൂരനായ സഹസ്രബാഹു കാലനേമിയുമായി സമരത്തിൽ നേരിട്ടപ്പോൾ।

Verse 59

इदानीमपि देवेश असुरौ देवकण्टकौ । हेतृप्रहेतृनामानौ बहुसैन्यपरिच्छदौ । तौ हत्वा त्राहि नः सर्वान् देवदेव जगत्पते ॥ १०.६० ॥

ഹേ ദേവേശാ! ഇപ്പോഴും ദേവന്മാർക്ക് മുള്ളായ രണ്ടു അസുരർ ഉണ്ട്—ഹേതൃ, പ്രഹേതൃ എന്ന പേരുള്ളവർ—വിപുല സൈന്യങ്ങളാൽ സജ്ജർ. അവരെ വധിച്ച് ഞങ്ങളെയെല്ലാം രക്ഷിക്കണമേ, ഹേ ദേവദേവാ, ജഗത്പതേ।

Verse 60

एवमुक्तस्ततो देवो विष्णुर्नारायणः प्रभुः । अहं यास्यामि तौ हन्तुमित्युवाच जगत्पतिः ॥ १०.६१ ॥

ഇങ്ങനെ അഭ്യർത്ഥിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ പ്രഭു—വിഷ്ണു, നാരായണൻ, ജഗത്പതി—പറഞ്ഞു: “ഞാൻ ചെന്നു ആ രണ്ടുപേരെയും വധിക്കും।”

Verse 61

एवमुक्तास्ततो देवा मेरुपर्वतसन्निधौ । प्रातस्थुस्तेऽथ मनसा चिन्तयन्तो जनार्दनम् ॥ १०.६२ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം ദേവന്മാർ മേരു പർവതത്തിന്റെ സമീപത്ത് നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു; മനസ്സിൽ ജനാർദനനെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട് നടന്നു।

Verse 62

तैः सञ्चिन्तितमात्रस्तु देवश्चक्रगदाधरः । आवयोः सैन्यमाविश्य एक एव महाबलः ॥ १०.६३ ॥

അവർ വെറും സ്മരിച്ചതുമാത്രത്തിൽ ചക്രഗദാധാരിയായ ദേവൻ നമ്മുടെ ഇരുവരുടെയും സൈന്യത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; അവൻ ഒരുത്തൻ തന്നെ മഹാബലവാനായി നിലകൊണ്ടു।

Verse 63

एकधा दशधात्मानं शतधा च सहस्रधा । लक्षधा कोटिधा कृत्वा स्वभूत्याऽच जगत्पतिः ॥ १०.६४ ॥

ജഗത്പതി തന്റെ സ്വശക്തിയാൽ തന്നെ ഒരുവിധം, പത്തുവിധം, നൂറുവിധം, ആയിരംവിധം; പിന്നെ ലക്ഷവിധവും കോടിവിധവും ആക്കുന്നു।

Verse 64

एवं स्थिते देववरे अस्मत्सैन्ये महाबलः । यः कश्चिदसुरो राजन्नावयोर्बलमाश्रितः । स हतः पतितो भूमौ दृश्यते गतचेतनः ॥ १०.६५ ॥

ഇങ്ങനെ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, ദേവശ്രേഷ്ഠാ, നമ്മുടെ സൈന്യത്തിൽ ആ മഹാബലവാൻ ഉണ്ട്. രാജാവേ, നമ്മുടെ ഇരുവരുടെയും ബലം ആശ്രയിച്ച ഏതു അസുരനും വധിക്കപ്പെട്ട് നിലത്തു വീണു, ബോധരഹിതനായി കാണപ്പെടുന്നു।

Verse 65

एवं तत् सहसा सैन्यं मायया विश्वमूर्तिना । निहतं साश्वकलिलं पत्तिद्विपसमाकुलम् ॥ १०.६६ ॥

ഇങ്ങനെ വിശ്വമൂർത്തിയായവൻ തന്റെ മായാശക്തിയാൽ പെട്ടെന്നു തന്നെ ആ സൈന്യത്തെ നിഹതപ്പെടുത്തി—കുതിരകളാൽ നിറഞ്ഞതും കലഹ-കുഴപ്പത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടതും, പടയാളികളും ആനകളും കുത്തിനിറഞ്ഞതുമായ സൈന്യം।

Verse 66

चतुरङ्गं बलं सर्वं हत्वा देवो रथाङ्गधृक् । आवां शोषावथो दृष्ट्वा गतोऽन्तर्द्धानमीश्वरः ॥ १०.६७ ॥

സകല ചതുരംഗ സൈന്യവും വധിച്ച ശേഷം, ചക്രധാരിയായ ദേവൻ നമ്മുടെ ഇരുവരും ക്ഷീണിച്ചതായി കണ്ടു, ഈശ്വരൻ അന്തർധാനം പ്രാപിച്ചു।

Verse 67

अवयोरिदृशं कर्म दृष्टं देवस्य शार्ङ्गिणः । ततस्तमेव शरणं गतावाराधनाय वै ॥ १०.६८ ॥

ഞങ്ങളിരുവരുടെയും ഇത്തരത്തിലുള്ള കര്‍മ്മം ശാര്‍ങ്ഗിണന്‍ (ശാര്‍ങ്ഗധനുസ്സു ധരിച്ച ദേവന്‍) കണ്ടിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ആരാധനയ്ക്കായി ഞങ്ങള്‍ അവനെയേ ശരണമായി സമീപിച്ചു.

Verse 68

त्वं चास्मन्मित्रतनयः सुप्रतीकात्मजो नृप । इमे चावयोः कन्ये गृहाण मनुजेश्वर । हेतृकन्या सुकेशी तु मिश्रकेशी प्रहेतृणः ॥ १०.६९ ॥

കൂടാതെ, ഹേ നൃപാ! നീ ഞങ്ങളുടെ മിത്രന്റെ പുത്രൻ, സുപ്രതീകന്റെ ആത്മജൻ. ഹേ മനുഷ്യേശ്വരാ! ഞങ്ങളുടെ ഈ രണ്ടു കന്യകളെ സ്വീകരിക്കൂ—ഹേതൃയുടെ പുത്രി സുകേശി, പ്രഹേതൃയുടെ പുത്രി മിശ്രകേശി.

Verse 69

दुर्जयस्त्वेवमुक्तस्तु हेतॄणा ते उभे शुभे । कन्ये जग्राह धर्मेण भार्यार्थं मनुजेश्वरः ॥ १०.७० ॥

ഹേതൃ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മനുഷ്യേശ്വരനായ ദുര്‍ജയൻ ആ രണ്ടു ശുഭകന്യകളെയും ധർമ്മാനുസരിച്ച് ഭാര്യകളായി സ്വീകരിച്ചു.

Verse 70

ते लब्ध्वा सहसा राजा मुदा परमया युतः । आजगाम स्वकं राष्ट्रं निजसैन्यसमावृतः ॥ १०.७१ ॥

അവരെ ഉടൻ ലഭിച്ച രാജാവ് പരമാനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞു, തന്റെ സൈന്യത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി സ്വന്തം രാജ്യത്തിലേക്ക് മടങ്ങി വന്നു.

Verse 71

ततः कालेन महता तस्य पुत्रद्वयं बभौ । सुकेश्याः सुप्रभः पुत्रो मिश्रकेश्याः सुदर्शनः ॥ १०.७२ ॥

പിന്നീട് ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അവന് രണ്ടു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു—സുകേശിയിൽ നിന്ന് സുപ്രഭൻ, മിശ്രകേശിയിൽ നിന്ന് സുദർശനൻ.

Verse 72

स राजा दुर्जयः श्रीमान् लब्ध्वा पुत्रद्वयं शुभम् । स्वयं कालान्तरे श्रीमान् जगामारण्यं अन्तिके ॥ १०.७३ ॥

ശ്രീമാനായ ദുര്ജയ രാജാവ് ശുഭമായ രണ്ടു പുത്രന്മാരെ ലഭിച്ച ശേഷം, കാലാന്തരത്തിൽ സ്വയം സമീപമുള്ള വനാശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 73

तत्रस्थो वनजातीर् हि बाधयन् वै भयंकराः । ददर्शारण्यामाश्रित्य मुनिं स्थितमकल्मषम् ॥ १०.७४ ॥

അവിടെ പാർക്കുമ്പോൾ, വനത്തിൽ ജനിച്ച ഭയങ്കര ജീവികൾ ഉപദ്രവം സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ, അരണ്യത്തിൽ ആശ്രയിച്ച് നിലകൊണ്ട മലിനതയറ്റ മുനിയെ അവൻ കണ്ടു।

Verse 74

तपस्यन्तं महाभागं नाम्ना गौरमुखं शुभम् । ऋषिवृन्दस्य गोप्तारं त्रातारं पापिनः स्वयम् ॥ १०.७५ ॥

തപസ്സിൽ ലീനനായ മഹാഭാഗ്യശാലി, ശുഭനായ ‘ഗൗരമുഖ’ എന്ന പേരിലുള്ള മുനിയെ അവൻ കണ്ടു—അദ്ദേഹം ഋഷിസമൂഹത്തിന്റെ രക്ഷകനും പാപികളെയും രക്ഷിക്കുന്ന ത്രാതാവുമായിരുന്നു।

Verse 75

तस्याश्रमे विमलजलाविलेमरुत्सुगन्धिवृक्षप्रवरे द्विजन्मनः । रराज जीमूत इवाम्बरान्महीमुपागतः प्रवरविमानवद्गृहः ॥ १०.७६ ॥

ആ ആശ്രമത്തിൽ—നിർമലജലം, സുഗന്ധഭരിതമായ കാറ്റ്, ഉത്തമവൃക്ഷങ്ങൾ എന്നിവയാൽ വിശിഷ്ടമായിടത്ത്—ദ്വിജന്റെ ഗൃഹം ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങിയ മേഘംപോലെ, ശ്രേഷ്ഠ വിമാനംപോലെ പ്രകാശിച്ചു।

Verse 76

ज्वलनमखाग्निप्रतिभाषिताम्बरः सुशुद्धसंवासितवेषकुट्टकः । शिष्यैः समुच्चारितसामनादकः सुरूपयोषिदृषिकन्याकाकुलः । इतीदृशोऽस्यावसाथो वराश्रमे सुपुष्पिताशेषतरुप्रसूनः ॥ १०.७७ ॥

ആ ശ്രേഷ്ഠ ആശ്രമത്തിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാസസ്ഥലം ഇങ്ങനെ ആയിരുന്നു—യാഗാഗ്നിയുടെ ജ്വാലയിൽ പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെ വസ്ത്രം, നിയന്ത്രിത വാസംകൊണ്ട് അതിശുദ്ധമായ തപോവേഷം; ശിഷ്യർ വ്യക്തമായി ഉച്ചരിക്കുന്ന സാമഗാനത്തിന്റെ നാദം മുഴങ്ങുന്നിടം; സുന്ദരികളായ സ്ത്രീകളും ഋഷികന്യകളും നിറഞ്ഞത്; എല്ലാ വൃക്ഷങ്ങളും പുഷ്പഭാരത്തോടെ പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞത്।

Verse 77

तस्याः पुत्रः समभवद् दुर्जयाख्यो महाबलः । जातकर्मादिसंस्कारं तस्य चक्रे मुनिः स्वयम् ॥ (दुर्वासा नाम तपसो तस्य देहमकल्मषः

അവൾക്ക് ദുർജയൻ എന്ന മഹാബലവാനായ പുത്രൻ ജനിച്ചു. അവന്റെ ജാതകർമ്മാദി സംസ്കാരങ്ങൾ മുനി സ്വയം നിർവഹിച്ചു—തപസ്സാൽ മലിനതയറ്റ ദേഹമുള്ള ദുർവാസ മഹർഷി।