Adhyaya 2

Verse 2.1

ॐ चत्वारिंशत्संस्कारसम्पन्नः सर्वतो विरक्तश्चित्तशुद्धिमेत्याशासूयेर्ष्याहंकारं दग्ध्वा साधनचतुष्टयसम्पन्न एव संन्यस्तुमर्हति॥१॥

ഓം. നാല്പതു സംസ്കാരങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി, എല്ലാതരത്തിലും വൈരാഗ്യമുള്ളവനായി, ചിത്തശുദ്ധി പ്രാപിച്ച്, ആശ, അസൂയ, ഈർഷ്യ, അഹങ്കാരം എന്നിവ ദഗ്ധമാക്കി, സാധനചതുഷ്ടയസമ്പന്നനായവനേ സന്ന്യാസത്തിന് അർഹനാകുന്നു॥१॥

Verse 2.2

संन्यासं निश्चयं कृत्वा पुनर्न च करोति यः । स कुर्यात्कृच्छ्रमात्रं तु पुनः संन्यस्तुमर्हति॥२॥

സന്ന്യാസത്തെക്കുറിച്ച് നിശ്ചയം എടുത്തിട്ടും വീണ്ടും (അത്) ആചരിക്കാത്തവൻ, കൃച്ഛ്രപ്രായശ്ചിത്തം മാത്രം അനുഷ്ഠിക്കണം; അതിനുശേഷം വീണ്ടും സന്ന്യാസത്തിന് അർഹനാകുന്നു॥२॥

Verse 2.3

संन्यासं पातयेद्यस्तु पतितं न्यासयेत्तु यः । संन्यासविघ्नकर्ता च त्रीनेतान्पतितान्विदुः ॥३॥

മറ്റൊരാളുടെ സന്ന്യാസം വീഴ്ത്തുന്നവനും, വീണുപോയ സന്ന്യാസിയെ വീണ്ടും സന്ന്യാസത്തിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നവനും, സന്ന്യാസത്തിന് തടസ്സങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നവനും—ഈ മൂന്നുപേരെയും ‘പതിതൻ’ (വീണവൻ) എന്നു അറിയുന്നു।

Verse 2.4

अथ षण्डः पतितोऽङ्गविकलः स्त्रैणो बधिरोऽर्भको मूकः पाषण्डश्चक्री लिङ्गी कुष्ठी वैखानसहरद्विजौ भृतकाध्यापकः शिपिविष्टोऽनग्निको नास्तिको वैराग्यवन्तोऽप्येते न संन्यासार्हाः । संन्यस्ता यद्यपि महावाक्योपद...

ഇപ്പോൾ—ഷണ്ഡൻ (നപുംസകൻ), പതിതൻ, അങ്കവികലൻ (ശാരീരിക വൈകല്യമുള്ളവൻ), സ്ത്രൈണൻ (സ്ത്രീസ്വഭാവമുള്ളവൻ), ബധിരൻ, അർഭകൻ (കുട്ടി), മൂകൻ, പാഷണ്ഡൻ (വൈദികവിരുദ്ധൻ), ചക്രി (പന്തീയൻ), ലിംഗി (ചിഹ്നം മാത്രം ധരിക്കുന്നവൻ), കുഷ്ഠി, വൈഖാനസൻ, ഹരദ്വിജൻ, ഭൃതകാധ്യാപകൻ (വേതനാധ്യാപകൻ), ശിപിവിഷ്ടൻ, അനഗ്നികൻ (യജ്ഞാഗ്നിയില്ലാത്തവൻ), നാസ്തികൻ—വൈരാഗ്യമുണ്ടായാലും ഇവർ സന്ന്യാസാർഹരല്ല। സന്ന്യാസം സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും മഹാവാക്യോപദേശത്തിന് അർഹതയില്ല।

Verse 2.5

आरूढपतितापत्यं कुनखी श्यावदन्तकः । क्षीबस्तथाङ्गविकलो नैव संन्यस्तुमर्हति ॥५॥

പതിതയായി പരപുരുഷാരൂഢയായ സ്ത്രീയിൽ നിന്നു സന്താനം ഉള്ളവൻ, കുനഖി (വികൃത നഖമുള്ളവൻ), ശ്യാവദന്തകൻ (കറുത്ത പല്ലുള്ളവൻ), ക്ഷീബൻ (മദ്യപൻ), അതുപോലെ അങ്കവികലൻ—ഇവരിൽ ആരും സന്ന്യാസം സ്വീകരിക്കാൻ അർഹനല്ല।

Verse 2.6

सम्प्रत्यवसितानां च महापातकिनां तथा । व्रात्यानामभिशस्तानां संन्यासं न कारयेत् ॥६॥

ഇപ്പോഴേ പാപകൃത്യങ്ങളിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിന്നവർക്കും, മഹാപാതകികൾക്കും, അതുപോലെ വ്രാത്യർക്കും നിന്ദിതൻ/ആക്ഷേപിതൻ ആയവർക്കും സന്ന്യാസം നൽകുകയോ ചെയ്യിപ്പിക്കുകയോ അരുത്।

Verse 2.7

व्रतयज्ञतपोदानहोमस्वाध्यायवर्जितम् । सत्यशौचपरिभ्रष्टं संन्यासं न कारयेत् । एते नार्हन्ति संन्यासम् आतुरेण विना क्रमम् ॥७॥

വ്രതം, യജ്ഞം, തപസ്, ദാനം, ഹോമം, സ്വാധ്യായം എന്നിവ ഇല്ലാത്തവനും, സത്യവും ശൗചവും വിട്ടുപോയവനും സന്ന്യാസം നൽകുകയോ ചെയ്യിപ്പിക്കുകയോ അരുത്। ഇവർ സന്ന്യാസത്തിന് അർഹരല്ല—രോഗബാധിതനായ (ആതുരനായ) ഒരാളുടെ കാര്യത്തിൽ മാത്രം, നിശ്ചിത ക്രമം പാലിക്കാതെ (വിനായകമായി) ।

Verse 2.8

ॐ भूः स्वाहेति शिखामुत्पाट्य यज्ञोपवीतं बहिर्न निवसेत् । यशो बलं ज्ञानं वैराग्यं मेधां प्रयच्छेति यज्ञोपवीतं छित्त्वा ॐ भूः स्वाहेत्यप्सु वस्त्रं कटिसूत्रं च विसृज्य संन्यस्तं मयेति त्रिवारमभिमन्त्रये...

‘ഓം ഭൂഃ സ്വാഹാ’ എന്ന് ഉച്ചരിച്ച് ശിഖ ഉന്മൂലനം ചെയ്ത്, യജ്ഞോപവീതം പുറത്ത് ധരിക്കരുത്। ‘എനിക്ക് യശസ്, ബലം, ജ്ഞാനം, വൈരാഗ്യം, മേധാ എന്നിവ നൽകേണമേ’ എന്ന് പറഞ്ഞു യജ്ഞോപവീതം മുറിച്ച്, വീണ്ടും ‘ഓം ഭൂഃ സ്വാഹാ’ ഉച്ചരിച്ച്, വസ്ത്രവും കടിസൂത്രവും ജലത്തിൽ വിസർജ്ജിച്ച്, ‘എന്നാൽ സന്ന്യാസം ചെയ്തിരിക്കുന്നു’ എന്ന് മൂന്നു പ്രാവശ്യം മന്ത്രപൂർവ്വം അഭിമന്ത്രിക്കണം।

Verse 2.9

संन्यासिनं द्विजं दृष्ट्वा स्थानाच्चलति भास्करः । एष मे मण्डलं भित्त्वा परं ब्रह्माधिगच्छति ॥९॥

സന്ന്യാസിയായ ദ്വിജനെ കണ്ടപ്പോൾ ഭാസ്കരൻ തന്റെ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്നു നീങ്ങുന്നു— “ഇവൻ എന്റെ മണ്ഡലത്തെ ഭേദിച്ച് പരം ബ്രഹ്മത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.”

Verse 2.10

षष्टिं कुलान्यतीतानि षष्टिमागामिकानि च । कुलान्युद्धरते प्राज्ञः संन्यस्तमिति यो वदेत् ॥१०॥

കഴിഞ്ഞുപോയ അറുപത് കുലങ്ങളും വരാനിരിക്കുന്ന അറുപത് കുലങ്ങളും— “അവൻ സന്ന്യാസി” എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന പ്രാജ്ഞൻ അവയെ ഉദ്ധരിക്കുന്നു.

Verse 2.11

ये च सन्तानजा दोषा ये दोषा देहसंभवाः । प्रैषाग्निर्निर्दहेत्सर्वांस्तुषारिन्निव काञ्चनम् ॥११॥

സന്താനത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ദോഷങ്ങളും ദേഹത്തിൽ നിന്നുജനിച്ച ദോഷങ്ങളും— പ്രൈഷാഗ്നി അവയെല്ലാം ദഹിപ്പിക്കുന്നു; തുഷാരിന്നി അഗ്നി കാഞ്ചനത്തെ ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 2.12

सखा मा गोपायेति दण्डं परिग्रहेत्॥१२॥

“ഹേ സഖാ, എന്നെ കാത്തുകൊള്ളുക” എന്നു പറഞ്ഞ്, യതി ദണ്ഡം (സന്ന്യാസദണ്ഡം) സ്വീകരിക്കണം॥

Verse 2.13

दण्डं तु वाणवं सौम्यं सत्वचं समपर्वकम् । पुण्यस्थलसमुत्पन्नं नानाकल्मषशोधितम् । अदग्धमहतं कीटैः पर्वग्रन्थिविराजितम् । नासादघ्नं शिरस्तुल्यं भ्रुवोर्वा बिभृयाद्यतिः॥१३-१४॥

എന്നാൽ ദണ്ഡം വംശത്തിൻ (ബാംബു) ആയിരിക്കണം—സൗമ്യവും മനോഹരവും, സ്വാഭാവിക തൊലിയോടുകൂടിയതും, സമമായ കണികെട്ടുകളുള്ളതും; പുണ്യസ്ഥലത്തിൽ ജനിച്ചതും, നാനാവിധ മലിനതകളിൽ നിന്ന് ശുദ്ധീകരിച്ചതും; കത്തിക്കരിഞ്ഞിട്ടില്ലാത്തതും, കീടങ്ങൾ കൊണ്ടു കേടുപാടില്ലാത്തതും, കണികെട്ടുകളും ഗ്രന്ഥികളും കൊണ്ട് ശോഭിക്കുന്നതും; മൂക്കുവരെ എത്താത്ത—തലയോളം—അത്തരം ദണ്ഡം യതി ഭ്രൂവരെയായി ധരിക്കണം॥

Verse 2.14

दण्डं तु वाणवं सौम्यं सत्वचं समपर्वकम् । पुण्यस्थलसमुत्पन्नं नानाकल्मषशोधितम् । अदग्धमहतं कीटैः पर्वग्रन्थिविराजितम् । नासादघ्नं शिरस्तुल्यं भ्रुवोर्वा बिभृयाद्यतिः॥१३-१४॥

എന്നാൽ ദണ്ഡം വംശത്തിൻ (ബാംബു) ആയിരിക്കണം—സൗമ്യവും മനോഹരവും, സ്വാഭാവിക തൊലിയോടുകൂടിയതും, സമമായ കണികെട്ടുകളുള്ളതും; പുണ്യസ്ഥലത്തിൽ ജനിച്ചതും, നാനാവിധ മലിനതകളിൽ നിന്ന് ശുദ്ധീകരിച്ചതും; കത്തിക്കരിഞ്ഞിട്ടില്ലാത്തതും, കീടങ്ങൾ കൊണ്ടു കേടുപാടില്ലാത്തതും, കണികെട്ടുകളും ഗ്രന്ഥികളും കൊണ്ട് ശോഭിക്കുന്നതും; മൂക്കുവരെ എത്താത്ത—തലയോളം—അത്തരം ദണ്ഡം യതി ഭ്രൂവരെയായി ധരിക്കണം॥

Verse 2.15

दण्डात्मनोस्तु संयोगः सर्वथा तु विधीयते । न दण्डेन विना गच्छेदिषुक्षेपत्रयं बुधः ॥१५॥

ദണ്ഡവും ആത്മാവും തമ്മിലുള്ള സംയോഗം എല്ലായ്പ്പോഴും വിധിക്കപ്പെട്ടതാണ്. ജ്ഞാനി ദണ്ഡമില്ലാതെ—മൂന്ന് അമ്പെറിയുടെ ദൂരം പോലും—പോകരുത്.

Verse 2.16

जगज्जीवनं जीवनाधारभूतं माते मामन्त्रयस्व सर्वसौम्येति कमण्डलुं परिगृह्य योगपट्टाभिषिक्तो भूत्वा यथासुखं विहरेत् ॥१६॥

‘ഹേ മാതാവേ, സർവസൗമ്യേ, ലോകജീവനായ ജീവിതാധാരത്തെക്കുറിച്ച് എന്നെ ഉപദേശിക്കണമേ’ എന്നു അപേക്ഷിച്ച്, കമണ്ഡലു കൈക്കൊണ്ട്, യോഗപട്ടാഭിഷേകം പ്രാപിച്ച്, ആസക്തിയില്ലാതെ യഥാസുഖം വിഹരിക്കട്ടെ.

Verse 2.17

त्यज धर्ममधर्मं च उभे सत्यानृते त्यज । उभे सत्यानृते त्यक्त्वा येन त्यजसि तत्त्यज ॥१७॥

ധർമ്മവും അധർമ്മവും—ഇരണ്ടും ഉപേക്ഷിക്കുക; സത്യവും അസത്യവും—ഇരണ്ടും ഉപേക്ഷിക്കുക. സത്യ-അസത്യങ്ങൾ രണ്ടും ഉപേക്ഷിച്ച ശേഷം, ഉപേക്ഷിക്കാൻ ഉപകരിക്കുന്ന അതിനെയും ഉപേക്ഷിക്കുക.

Verse 2.18

वैराग्यसंन्यासी ज्ञानसंन्यासी ज्ञानवैराग्यसंन्यासी कर्मसंन्यासीति चातुर्विध्यमुपागतः॥१८॥

(സന്ന്യാസി) നാലുവിധമായി പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു: വൈരാഗ്യസന്ന്യാസി, ജ്ഞാനസന്ന്യാസി, ജ്ഞാന-വൈരാഗ്യസന്ന്യാസി, കർമത്യാഗസന്ന്യാസി॥१८॥

Verse 2.19

तद्यथेति दृष्टानुश्रविकविषयवैतृष्ण्यमेत्य प्राक्पुण्यकर्मविशेषात्संन्यस्तः स वैराग्यसंन्यासी॥१९॥

‘തദ്യഥാ’—ഇഹലോകത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നതിലും പരലോകത്തിൽ കേൾക്കപ്പെടുന്നതുമായ വിഷയങ്ങളോടു വൈതൃഷ്ണ്യം പ്രാപിച്ച്, മുൻപത്തെ പുണ്യകർമ്മവിശേഷഫലത്താൽ സന്ന്യാസം സ്വീകരിച്ചവൻ വൈരാഗ്യസന്ന്യാസി ആകുന്നു॥१९॥

Verse 2.20

शास्त्रज्ञानात्पापपुण्यलोकानुभवश्रवणात्प्रपञ्चोपरतो देहवासनां शास्त्रवासनां लोकवासनां त्यक्त्वा वमनान्नमिव प्रवृत्तिं सर्वं हेयं मत्वा साधनचतुष्टयसम्पन्नो यः संन्यस्यति स एव ज्ञानसंन्यासी॥२०॥

ശാസ്ത്രജ്ഞാനത്താലും പാപ-പുണ്യഫലമായി ലഭിക്കുന്ന ലോകാനുഭവങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ശ്രവണത്താലും പ്രപഞ്ചത്തിൽ നിന്നു വിരക്തനായി; ദേഹവാസന, ശാസ്ത്രവാസന (വിധികർമാസക്തി), ലോകവാസന എന്നിവ ഉപേക്ഷിച്ച്; ഛർദ്ദിച്ച അന്നംപോലെ എല്ലാ പ്രവൃത്തിയും ഹേയമാണെന്ന് കരുതി; സാധനചതുഷ്ടയസമ്പന്നനായി യാർ സന്ന്യാസം ചെയ്യുന്നു, അവൻ തന്നെയാണ് ജ്ഞാനസന്ന്യാസി॥२०॥

Verse 2.21

क्रमेण सर्वमभ्यस्य सर्वमनुभूय ज्ञानवैराग्याभ्यां स्वरूपानुसन्धानेन देहमात्रावशिष्टः संन्यस्य जातरूपधरो भवति। स ज्ञानवैराग्यसंन्यासी॥२१॥

ക്രമേണ എല്ലാം അഭ്യസിച്ച് എല്ലാം അനുഭവിച്ച ശേഷം, ജ്ഞാനവും വൈരാഗ്യവും കൊണ്ടും, സ്വന്തം സ്വരൂപത്തെ അനുസന്ധാനം ചെയ്ത് അന്വേഷിക്കുന്നതിലൂടെ, ദേഹമാത്രം അവശേഷിപ്പിച്ച് അവൻ സന്ന്യാസം സ്വീകരിച്ച് ‘സുവർണ്ണരൂപം’ ധരിക്കുന്നവൻ (ശുദ്ധൻ, സ്ഥിരൻ) ആകുന്നു. അവൻ ജ്ഞാന-വൈരാഗ്യ സന്ന്യാസി॥২১॥

Verse 2.22

ब्रह्मचर्यं समाप्य गृही भूत्वा वानप्रस्थाश्रममेत्य वैराग्याभावेऽप्याश्रमक्रमानुसारेण यः संन्यस्यति स कर्मसंन्यासी॥२२॥

ബ്രഹ്മചര്യം സമാപ്തമാക്കി, ഗൃഹസ്ഥനായി, വാനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തിലെത്തി, വൈരാഗ്യം ഇല്ലെങ്കിലും ആശ്രമക്രമാനുസാരമായി സന്ന്യാസം സ്വീകരിക്കുന്നവൻ—അവൻ കര്‍മ-സന്ന്യാസി ആകുന്നു॥২২॥

Verse 2.23

स संन्यासः षड्विधो भवति—कुटीचकबहूदकहंसपरमहंसतुरीयातीतावधूताश्चेति॥२३॥

ആ സന്ന്യാസം ആറുവിധമാണ്—കുടീചക, ബഹൂദക, ഹംസ, പരമഹംസ, തുരീയാതീത, അവധൂത—എന്നിവ॥২৩॥

Verse 2.24

कुटीचकः शिखायज्ञोपवीती दण्डकमण्डलुधरः कौपीनशाटीकन्थाधरः पितृमातृगुर्वाराधनपरः पिठरखनित्रशिक्यादिमात्रसाधनपरः एकत्रान्नादनपरः श्वेतोर्ध्वपुण्ड्रधारी त्रिदण्डी॥२४॥

കുടീചക സന്ന്യാസി ശിഖയും യജ്ഞോപവീതവും ധരിക്കുന്നു; ദണ്ഡവും കമണ്ഡലുവും വഹിക്കുന്നു; കൗപീനം, ശാടിയും കന്തയും (തുന്നിച്ചേർത്ത വസ്ത്രം) ധരിക്കുന്നു; പിതാവ്-മാതാവ്-ഗുരു എന്നിവരുടെ ആരാധനയും സേവനവും അനുഷ്ഠിക്കുന്നവനാണ്; പാത്രം, ഖനിത്രം, ശിക്യാ മുതലായ അല്പ ഉപകരണങ്ങൾ മാത്രം കൈവശം വയ്ക്കുന്നതിൽ നിഷ്ഠയുള്ളവൻ; ഒരിടത്തുനിന്ന് മാത്രം ഭിക്ഷാന്നം സ്വീകരിക്കുന്നവൻ; ശ്വേത ഊർദ്ധ്വപുണ്ഡ്രം ധരിക്കുന്നു; ത്രിദണ്ഡി ആകുന്നു.

Verse 2.25

बहूदकः शिखादिकन्थाधरः त्रिपुण्ड्रधारी कुटीचकवत्सर्वसमो मधुकरवृत्त्यष्टकवलाशी॥२५॥

ബഹൂദക സന്ന്യാസി ശിഖ മുതലായവയും കന്തയും (തുന്നിച്ചേർത്ത വസ്ത്രം) ധരിക്കുന്നു; ത്രിപുണ്ഡ്രം (ഭസ്മത്തിന്റെ ത്രിരേഖ) ധരിക്കുന്നു; കുടീചകനെപ്പോലെ എല്ലാവരോടും സമഭാവം പുലർത്തുന്നു; മധുകരവൃത്തിയാൽ ഭിക്ഷ ലഭിച്ച അന്നം എട്ട് കവള (എട്ട് ഗ്രാസം) മാത്രം ഭക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 2.26

हंसो जटाधारी त्रिपुण्ड्रोर्ध्वपुण्ड्रधारी असंक्लृप्तमाधूकरान्नाशी कौपीनखण्डतुण्डधारी॥२६॥

ഹംസ സന്ന്യാസി ജട ധരിക്കുന്നു; ത്രിപുണ്ഡ്രവും ഊർദ്ധ്വപുണ്ഡ്രവും—ഇരുവിധ ചിഹ്നങ്ങളും ധരിക്കുന്നു; അസങ്ക്ലൃപ്തം (മുൻകൂട്ടി ക്രമീകരിക്കാത്ത) മധുകരവൃത്തിയാൽ ലഭിച്ച ഭിക്ഷാന്നം സ്വീകരിക്കുന്നു; കൗപീനംയും ഖണ്ഡവസ്ത്രവും (ചീന്തൽ) ധരിക്കുന്നു.

Verse 2.27

परमहंसः शिखायज्ञोपवीतरहितः पञ्चगृहेषु करपात्री एककौपीनधारी शाटीमेकामेकं वैणवं दण्डमेकशाटीधरो वा भस्मोद्धूलनपरः॥२७॥

പരമഹംസൻ ശിഖയും യജ്ഞോപവീതവും ഇല്ലാത്തവൻ; അഞ്ചു ഗൃഹങ്ങളിൽ ഭിക്ഷ യാചിക്കുന്നവൻ; കൈയെ തന്നെ പാത്രമായി ഉപയോഗിക്കുന്നവൻ; ഏക കൗപീനം ധരിക്കുന്നവൻ; ഒരു വസ്ത്രമാത്രം ഉള്ളവൻ; ഒരു വേണുദണ്ഡം (മുളദണ്ഡം) ധരിക്കുന്നവൻ; അല്ലെങ്കിൽ ഏകവസ്ത്രധാരിയായി ഭസ്മലേപനത്തിൽ പരായണനായിരിക്കുന്നവൻ॥೨೭॥

Verse 2.28

सर्वत्यागी तुरीयातीतो गोमुखवृत्त्या फलाहारी अन्नाहारी चेद्गृहत्रये देहमात्रावशिष्टो दिगंबरः कुणपवच्छरीरवृत्तिकः॥२८॥

സർവത്യാഗിയായവൻ, തുരീയത്തെയും അതിക്രമിച്ച തുരീയാതീതൻ; ‘ഗോമുഖവൃത്തി’ പ്രകാരം ജീവിക്കുന്നവൻ; ഫലാഹാരി അല്ലെങ്കിൽ അന്നാഹാരി; മൂന്ന് ഗൃഹങ്ങളിൽ ഭിക്ഷ ചെയ്താൽ ദേഹമാത്രം ശേഷിക്കുന്നവൻ; ദിഗംബരൻ; ശവംപോലെ ദേഹവൃത്തി പാലിക്കുന്നവൻ॥೨೮॥

Verse 2.29

अवधूतस्त्वनियमः पतिताभिशस्तवर्जनपूर्वकं सर्ववर्णेष्वजगरवृत्त्याहारपरः स्वरूपानुसन्धानपरः । जगत्तावदिदं नाहं सवृक्षतृणपर्वतम् । यद्बाह्यं जडमत्यन्तं तत्स्यां कथमहं विभुः ॥ कालेनाल्पेन विलयी देहो नाहमचे...

അവധൂതൻ നിയമബന്ധനമില്ലാത്തവൻ; പതിതരുടെയും നിന്ദിതരുടെയും സംഗം ഒഴിവാക്കി, എല്ലാ വർണങ്ങളിലുമെല്ലാം അജഗരവൃത്തി (പൈത്തൺപോലെ) ആഹാരത്തിൽ നിലകൊള്ളുകയും സ്വരൂപാനുസന്ധാനത്തിൽ പരായണനാകുകയും ചെയ്യുന്നു। ‘ഈ ലോകം—വൃക്ഷം, പുല്ല്, പർവ്വതം സഹിതം—ഞാൻ അല്ല. ബാഹ്യവും അത്യന്തം ജഡവുമായതു ഞാൻ എങ്ങനെ ആകും, ഞാൻ വിഭുവല്ലോ. അല്പകാലത്തിൽ ദേഹം ലയിക്കുന്നു; ഞാൻ അചേതനനല്ല।’॥೨೯-೩೦॥

Verse 2.30

अवधूतस्त्वनियमः पतिताभिशस्तवर्जनपूर्वकं सर्ववर्णेष्वजगरवृत्त्याहारपरः स्वरूपानुसन्धानपरः । जगत्तावदिदं नाहं सवृक्षतृणपर्वतम् । यद्बाह्यं जडमत्यन्तं तत्स्यां कथमहं विभुः ॥ कालेनाल्पेन विलयी देहो नाहमचे...

അവധൂതന് നിശ്ചിതനിയമമില്ല; പതിതരെയും നിന്ദിതരെയും ആദ്യം ഒഴിവാക്കി, എല്ലാ വർണങ്ങളിലുമുള്ളവരിൽ അജഗരവൃത്തിയാൽ ലഭിക്കുന്ന ആഹാരത്തിൽ ആശ്രയിച്ച്, തന്റെ സ്വരൂപാനുസന്ധാനത്തിൽ തന്നെ നിരതനാകുന്നു. ‘വൃക്ഷ-തൃണം-പർവ്വതങ്ങളോടുകൂടിയ ഈ ലോകം ഞാൻ അല്ല. പുറത്തുള്ളതും പരമജഡവുമായതാകെ ഞാൻ ആയിരുന്നെങ്കിൽ, ഞാൻ എങ്ങനെ സർവ്വവ്യാപിയായ വിഭുവാകുന്നു? അല്പകാലത്തിൽ ദേഹം ലയിക്കുന്നു; ഞാൻ അചേതനൻ അല്ല.’

Verse 2.31

जडया कर्णशष्कुल्या कल्पमानक्षणस्थया ॥ शून्याकृतिः शून्यभवः शब्दो नाहमचेतनः ॥३१॥

ജഡവും ക്ഷണികവുമായതായി കല്പിതമായ കർണ്ണഗുഹയിലൂടെ, ശൂന്യാകൃതിയും ശൂന്യഭാവവും ഉള്ള ശബ്ദം ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ ഞാൻ അചേതനൻ അല്ല.

Verse 2.32

त्वचा क्षणविनाशिन्या प्राप्योऽप्राप्योऽयमन्यथा ॥ चित्प्रसादोपलब्धात्मा स्पर्शो नाहमचेतनः ॥३२॥

ക്ഷണക്ഷണം നശിക്കുന്ന ത്വചയിലൂടെ സ്പർശം ചിലപ്പോൾ ലഭ്യവും ചിലപ്പോൾ അലഭ്യവും—സ്ഥിതിഭേദാനുസാരം. ചിത്തപ്രസാദം മൂലം സ്പർശത്തിന്റെ സ്വഭാവം അറിയപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ ഞാൻ അചേതനൻ അല്ല.

Verse 2.33

लब्धात्मा जिह्वया तुच्छो लोलया लोलसत्तया॥ स्वल्पस्यन्दो द्रव्यनिष्ठो रसो नाहमचेतनः॥३३॥

ജിഹ്വയാൽ ലഭിക്കുന്ന ഈ ‘രസം’ തുച്ഛം; ജിഹ്വയുടെ ചഞ്ചലസ്വഭാവം മൂലം ചഞ്ചലം; അല്പമായി മാത്രം ഒഴുകി ദ്രവ്യത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നത്—ഞാൻ ആ ജഡമായ (അചേതന) വസ്തു അല്ല.

Verse 2.34

दृश्यदर्शनयोर्लीनं क्षयिक्षणविनाशिनोः॥ केवले द्रष्टरि क्षीणं रूपं नाहमचेतनम्॥३४॥

ദൃശ്യംയും ദർശനവും—ഇരണ്ടും ക്ഷയശീലവും ക്ഷണികവും വിനാശിയും—അവയിൽ ലീനമായ ‘രൂപം’, ശുദ്ധ ദ്രഷ്ടാവിൽ ലയിച്ചതും: ഞാൻ ആ ജഡമായ (അചേതന) രൂപം അല്ല.

Verse 2.35

नासया गन्धजडया क्षयिण्या परिकल्पितः॥ पेलवो नियताकारो गन्धो नाहमचेतनः॥३५॥

നാസികയാൽ—ഗന്ധവിഷയത്തിൽ ജഡവും ക്ഷയശീലവും ആയ—പരികൽപ്പിത ‘ഗന്ധം’ സൂക്ഷ്മവും നിശ്ചിതാകാരവുമാണ്; ഞാൻ ആ ജഡമായ (അചേതന) ഗന്ധം അല്ല.

Verse 2.36

निर्ममोऽमननः शान्तो गतपञ्चेन्द्रियभ्रमः। शुद्धचेतन एवाहं कलाकलनवर्जितः॥३६॥

നിർമ്മമൻ, അമനനൻ, ശാന്തൻ, പഞ്ചേന്ദ്രിയഭ്രമം അകന്നവൻ—ഞാൻ നിശ്ചയമായും ശുദ്ധചൈതന്യമത്രം; സർവ കലാ-കലനങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തൻ, അഖണ്ഡൻ।

Verse 2.37

चैत्यवर्जितचिन्मात्रमहमेषोऽवभासकः। सबाह्याभ्यन्तरव्यापी निष्कलोऽहं निरञ्जनः। निर्विकल्पचिदाभास एक आत्मास्मि सर्वगः॥३७॥

ചൈത്യരഹിതമായ ചിന്മാത്രമായ ഞാൻ തന്നെയാണ് ഈ പ്രകാശകൻ. ബാഹ്യവും ആഭ്യന്തരവും എല്ലാടവും വ്യാപിച്ച്, ഞാൻ നിഷ്കലനും നിരഞ്ജനനും ആകുന്നു. നിർവികൽപ ചിദാഭാസമായി, ഏക ആത്മാവായി ഞാൻ സർവഗൻ।

Verse 2.38

मयैव चेतनेनेमे सर्वे घटपटादयः। सूर्यान्ता अवभास्यन्ते दीपेनेवात्मतेजसा॥३८॥

എന്റെ തന്നെ ചൈതന്യത്താൽ ഈ എല്ലാം—ഘടം, പട്ടം മുതലായവ മുതൽ സൂര്യൻ വരെ—പ്രകാശിക്കുന്നു; ആത്മതേജസ്സാൽ, ദീപം വസ്തുക്കളെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നതുപോലെ।

Verse 2.39

मयैवैताः स्फुरन्तीह विचित्रेन्द्रियवृत्तयः । तेजसान्तःप्रकाशेन यथाग्निकणपङ्क्तयः ॥३९॥

എന്നാൽ മാത്രമേ ഇവിടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ വർണ്ണവൈവിധ്യമുള്ള വൃത്തികൾ സ്ഫുരിക്കുകയുള്ളൂ; എന്റെ തേജസ്സിന്റെ അന്തർപ്രകാശത്താൽ—അഗ്നിസ്ഫുലിംഗങ്ങളുടെ നിരപോലെ.

Verse 2.40

अनन्तानन्दसंभोगा परोपशमशालिनी । शुद्धेयं चिन्मयी दृष्टिर्जयत्यखिलदृष्टिषु ॥४०॥

അനന്താനന്ദാനുഭവം ധരിച്ച് പരമോപശമത്തിൽ നിവാസിക്കുന്ന ഈ ശുദ്ധ ചിന്മയ ദൃഷ്ടി, മറ്റു എല്ലാ ദൃഷ്ടികളെയും അതിജയിക്കുന്നു.

Verse 2.41

सर्वभावान्तरस्थाय चैत्यमुक्तचिदात्मने । प्रत्यक्चैतन्यरूपाय मह्यमेव नमो नमः ॥४१॥

സകല ഭാവാവസ്ഥകളുടെയും അന്തർഭാഗത്ത് വസിക്കുന്ന, ചൈത്യത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തമായ ചിദാത്മാവായ, പ്രത്യക് ചേതനാരൂപനായ എനിക്കേ നമോ നമഃ.

Verse 2.42

विचित्राः शक्तयः स्वच्छाः समा या निर्विकारया। चिता क्रियन्ते समया कलाकलनमुक्तया॥

വിവിധ ശക്തികൾ നിർമ്മലവും സമവുമാകുന്നു; ആ നിർവികാര തത്ത്വത്താൽ ചിത്തത്തിലെ നിർമ്മിതികൾ സമമാകുന്നു—കലാ-കലന (ഭാഗങ്ങളുടെ അളവ്-ഗണനം) വിട്ടൊഴിഞ്ഞ ജാഗ്രതയാൽ।

Verse 2.43

कालत्रयमुपेक्षित्र्या हीनायाश्चैत्यबन्धनैः। चितश्चैत्यमुपेक्षित्र्याः समतैवावशिष्यते॥

ഭൂതം–വർത്തമാനം–ഭാവി എന്ന ത്രികാലത്തെ അവഗണിച്ച്, ചൈത്യ (വിഷയ-പ്രതിഭാസ) ബന്ധനങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായവൻ, ചിത്തവും ചൈത്യവും ഉപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ സമത മാത്രം ശേഷിക്കുന്നു।

Verse 2.44

सा हि वाचामगम्यत्वादसत्तामिव शाश्वतीम्। नैरात्मसिद्धात्मदशामुपयातैव शिष्यते॥ ईहानीहामयैरन्तर्या चिदावलिता मलैः। सा चिन्नोत्पादितुं शक्ता पाशबद्धेव पक्षिणी॥ इच्छाद्वेषसमुत्थेन द्वन्द्वमोहेन जन्तवः। धरा...

വാക്കുകൾക്ക് അഗമ്യമായതിനാൽ അത് ശാശ്വത അസത്തുപോലെ തോന്നുന്നു; നൈരാത്മ്യനിശ്ചയത്തിലൂടെ സിദ്ധമായ ആത്മദശയെ പ്രാപിച്ചപ്പോൾ അതു മാത്രമേ ശേഷിക്കൂ। ഇഹാ–അനീഹാ എന്ന മലങ്ങളാൽ അകത്തു നിന്നു മൂടപ്പെട്ട ചൈതന്യം ആവൃതമാകുന്നു; ആ ചൈതന്യം പാശത്തിൽ കുടുങ്ങിയ പക്ഷിയെപ്പോലെ തന്റെ മോചനം ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ അശക്തമാകുന്നു। ഇച്ഛയും ദ്വേഷവും ജനിപ്പിക്കുന്ന ദ്വന്ദ്വമോഹം മൂലം ജീവികൾ ഭൂമിയിലെ വിള്ളലിൽ മുങ്ങിയ കീടങ്ങളെപ്പോലെ ജഡമായ ഒരു സമതയിലേക്കു വീഴുന്നു।

Verse 2.45

सा हि वाचामगम्यत्वादसत्तामिव शाश्वतीम् । नैरात्मसिद्धात्मदशामुपयातैव शिष्यते ॥ ईहानीहामयैरन्तर्या चिदावलिता मलैः । सा चिन्नोत्पादितुं शक्ता पाशबद्धेव पक्षिणी ॥ इच्छाद्वेषसमुत्थेन द्वन्द्वमोहेन जन्तवः ...

വാക്കിന് അഗമ്യമായതിനാൽ ആ പരമചൈതന്യം ശാശ്വതമായി അസത്തുപോലെ തോന്നി നിലകൊള്ളുന്നു; നൈരാത്മ്യരൂപമായ സിദ്ധാവസ്ഥയെ പ്രാപിച്ചാൽ അതേ ഒന്നുമാത്രം ശേഷിക്കുന്നു. ഇഹാ–അനിഹാ എന്ന ശ്രമ–അശ്രമരോഗങ്ങളായ മലങ്ങൾ അകത്ത് മൂടിയതിനാൽ ആ ചിത്, വലയിൽ കുടുങ്ങിയ പക്ഷിയെപ്പോലെ, പ്രസ്ഫുരിക്കുവാൻ അശക്തമാകുന്നു. ഇച്ഛയും ദ്വേഷവും ജനിപ്പിക്കുന്ന ദ്വന്ദ്വമോഹം മൂലം ജീവികൾ ഭൂമിയിലെ വിള്ളലിൽ മുങ്ങിയ കീടങ്ങളോടു സമമായ അവസ്ഥയെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 2.46

सा हि वाचामगम्यत्वादसत्तामिव शाश्वतीम् । नैरात्मसिद्धात्मदशामुपयातैव शिष्यते ॥ ईहानीहामयैरन्तर्या चिदावलिता मलैः । सा चिन्नोत्पादितुं शक्ता पाशबद्धेव पक्षिणी ॥ इच्छाद्वेषसमुत्थेन द्वन्द्वमोहेन जन्तवः ...

വാക്കിന് അഗമ്യമായതിനാൽ ആ പരമചൈതന്യം ശാശ്വതമായി അസത്തുപോലെ തോന്നി നിലകൊള്ളുന്നു; നൈരാത്മ്യരൂപമായ സിദ്ധാവസ്ഥയെ പ്രാപിച്ചാൽ അതേ ഒന്നുമാത്രം ശേഷിക്കുന്നു. ഇഹാ–അനിഹാ എന്ന ശ്രമ–അശ്രമരോഗങ്ങളായ മലങ്ങൾ അകത്ത് മൂടിയതിനാൽ ആ ചിത്, വലയിൽ കുടുങ്ങിയ പക്ഷിയെപ്പോലെ, പ്രസ്ഫുരിക്കുവാൻ അശക്തമാകുന്നു. ഇച്ഛയും ദ്വേഷവും ജനിപ്പിക്കുന്ന ദ്വന്ദ്വമോഹം മൂലം ജീവികൾ ഭൂമിയിലെ വിള്ളലിൽ മുങ്ങിയ കീടങ്ങളോടു സമമായ അവസ്ഥയെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 2.47

आत्मनेऽस्तु नमो मह्यमविच्छिन्नचिदात्मने । परामृष्टोऽस्मि लब्धोऽस्मि प्रोदितोऽस्म्यचिरादहम् ॥

എനിക്കു ആത്മാവിന്നു നമസ്കാരം—അവിച്ഛിന്ന ചിത്‌സ്വരൂപമായ ആത്മാവിന്നു. ഞാൻ അതാൽ സ്പർശിതനായി; ഞാൻ അതിനെ പ്രാപിച്ചു; ഞാൻ ഉണർന്നു; അല്പസമയത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ ഞാൻ നിശ്ചയമായി പ്രബുദ്ധനായി.

Verse 2.48

उद्धृतोऽस्मि विकल्पेभ्यो योऽस्मि सोऽस्मि नमोऽस्तु ते । तुभ्यं मह्यमनन्ताय मह्यं तुभ्यं चिदात्मने ॥४८॥

ഞാൻ എല്ലാ വികൽപ-കല്പനകളിൽ നിന്നു ഉയർത്തപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഞാൻ ഞാൻ തന്നേ—നിനക്കു നമസ്കാരം. നിനക്കും എനിക്കും—അനന്തനു; എനിക്കും നിനക്കും—ചിത്‌സ്വരൂപ ആത്മാവിനു നമനം.

Verse 2.49

नमस्तुभ्यं परेशाय नमो मह्यं शिवाय च । तिष्ठन्नपि हि नासीनो गच्छन्नपि न गच्छति । शान्तोऽपि व्यवहारस्थः कुर्वन्नपि न लिप्यते ॥४९॥

ഹേ പരമേശ്വരാ, നിനക്കു നമസ്കാരം; എനിക്കും—ശിവസ്വരൂപനായ എനിക്കും—നമസ്കാരം. നില്ക്കുന്നുവെങ്കിലും അവൻ ഇരിക്കുന്നവൻ അല്ല; പോകുന്നുവെങ്കിലും അവൻ പോകുന്നില്ല. ശാന്തനായിട്ടും വ്യവഹാരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; പ്രവർത്തിച്ചാലും ലിപ്തനാകുന്നില്ല.

Verse 2.50

सुलभश्चायमत्यन्तं सुज्ञेयश्चाप्तबन्धुवत् । शरीरपद्मकुहरे सर्वेषामेव षट्पदः ॥५०॥

ഈ ആത്മാവ് അത്യന്തം സുലഭനും സുസ്പഷ്ടമായി അറിയാവുന്നതുമാണ്—വിശ്വസ്ത ബന്ധുവിനെപ്പോലെ. ശരീരപദ്മത്തിന്റെ ഗുഹയിൽ എല്ലാവർക്കും ഉള്ള ഷട്പദമായ ഭ്രമരൻപോലെ അവൻ വസിക്കുന്നു.

Verse 2.51

न मे भोगस्थितौ वाञ्छा न मे भोगविसर्जने । यदायाति तदायातु यत्प्रयाति प्रयातु तत् ॥५१॥

ഭോഗങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യത്തോടും എനിക്ക് ആഗ്രഹമില്ല; ഭോഗങ്ങളെ ഉപേക്ഷിക്കുവാനും ആഗ്രഹമില്ല. വരുന്നതു വരട്ടെ; പോകുന്നതു പോകട്ടെ.

Verse 2.52

मनसा मनसि छिन्ने निरहंकारं गते । भावेन गलिते भावे स्वस्थस्तिष्ठामि केवलः ॥५२॥

മനസ്സുകൊണ്ടുതന്നെ മനസ്സ് മുറിഞ്ഞു, അഹങ്കാരബോധം അസ്തമിച്ചപ്പോൾ; സത്യഭാവം/ജ്ഞാനംകൊണ്ട് നിർമ്മിതഭാവവും ലയിച്ചപ്പോൾ—ഞാൻ ഏകാകിയായി സ്വസ്വരൂപത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 2.53

निर्भावं निरहंकारं निर्मनस्कमनीहितम् । केवलास्पन्दशुद्धात्मन्येव तिष्ठति मे रिपुः ॥५३॥

ഭാവരഹിതം, അഹങ്കാരരഹിതം, മനസ്സറ്റതും ഇച്ഛാരഹിതവും ആയ അവസ്ഥയിൽ—ഏകാന്തവും നിസ്പന്ദവുമായ ശുദ്ധാത്മനിൽ മാത്രമേ എന്റെ ശത്രു നിലനിൽക്കൂ; അതായത് അവൻ ശക്തിഹീനനാകുന്നു.

Verse 2.54

तृष्णारज्जुगणं छित्वा मच्छरीरकपञ्जरात् । न जाने क्व गतोड्डीय निरहंकारपक्षिणी ॥५४॥

തൃഷ്ണയുടെ കയറുകളുടെ കൂട്ടം എന്റെ ശരീര-കൂടിൽ നിന്നു മുറിച്ചെറിഞ്ഞപ്പോൾ, അഹങ്കാരരഹിതമായ പക്ഷി എവിടേക്ക് പറന്നു പോയി എന്നെനിക്ക് അറിയില്ല.

Verse 2.55

यस्य नाहंकृतो भावो बुद्धिर्यस्य न लिप्यते । यः समः सर्वभूतेषु जीवितं तस्य शोभते ॥५५॥

ആർക്കും ‘ഞാൻ’ എന്ന അഹങ്കൃതഭാവമില്ല, ആരുടെ ബുദ്ധി മലിനമാകുന്നില്ല; സർവ്വഭൂതങ്ങളോടും സമനായവന്റെ ജീവിതം ദീപ്തമാകുന്നു.

Verse 2.56

योऽन्तःशीतलया बुद्ध्या रागद्वेषविमुक्तया । साक्षिवत्पश्यतीदं हि जीवितं तस्य शोभते ॥५६॥

അന്തരത്തിൽ ശീതളമായ, രാഗദ്വേഷങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തമായ ബുദ്ധിയോടെ, ഇതിനെ സാക്ഷിപോലെ കാണുന്നവന്റെ ജീവിതം നിശ്ചയമായി ദീപ്തമാകുന്നു.

Verse 2.57

येन सम्यक्परिज्ञाय हेयोपादेयमुज्झता । चित्तस्यान्तेऽर्पितं चित्तं जीवितं तस्य शोभते ॥५७॥

യാതൊരു ജ്ഞാനത്താൽ തത്ത്വം സമ്യക്‌വും പൂർണ്ണവുമായും പരിജ്ഞാതമാക്കി, ഹേയം ഉപാദേയം എന്ന ഇരട്ടത്തെയും ഉപേക്ഷിച്ചുവോ; അവസാനം ചിത്തം ചിത്തത്തിലേയ്ക്ക് അർപ്പിതമായി (ലയമായി) നിൽക്കുന്നു—അത്തരം പുരുഷന്റെ ജീവിതം ദീപ്തമാകുന്നു.

Verse 2.58

ग्राह्यग्राहकसंबन्धे क्षीणे शान्तिरुदेत्यलम् । स्थितिमभ्यागता शान्तिर्मोक्षनामाभिधीयते ॥५८॥

ഗ്രാഹ്യവും ഗ്രാഹകനുമായ ബന്ധം ക്ഷീണിച്ചാൽ പരമശാന്തി ഉദിക്കുന്നു. സ്ഥിരത പ്രാപിച്ച ആ ശാന്തിയെയാണ് ‘മോക്ഷം’ എന്ന നാമത്തിൽ വിളിക്കുന്നത്.

Verse 2.59

भ्रष्टबीजोपमा भूयो जन्माङ्कुरविवर्जिता । हृदि जीवद्विमुक्तानां शुद्धा भवति वासना ॥५९॥

നശിച്ച വിത്തിന്റെ ഉപമപോലെ, (സംസ്കാരങ്ങൾ) വീണ്ടും ജന്മത്തിന്റെ അങ്കുരം ഇല്ലാത്തവയാകുന്നു. ജീവന്മുക്തരുടെ ഹൃദയത്തിൽ വാസന ശുദ്ധമാകുന്നു.

Verse 2.60

पावनी परमोदारा शुद्धसत्त्वानुपातिनी । आत्मध्यानमयी नित्या सुषुप्तिस्थेव तिष्ठति ॥६०॥

അത് പാവനകരവും പരമോദാരവും ശുദ്ധസത്ത്വാനുസൃതവുമാകുന്നു; നിത്യമായി ആത്മധ്യാനമയമായി, സുഷുപ്തിയിൽ സ്ഥാപിതമായതുപോലെ അത് നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 2.61

चेतनं चित्तरिक्तं हि प्रत्यक्चेतनमुच्यते । निर्मनस्कस्वभावत्वान्न तत्र कलनामलम् ॥६१॥

ചിത്തശൂന്യമായ ആ ചേതനയെ പ്രത്യക് (അന്തര്മുഖ) ചേതന എന്നു പറയുന്നു; നിർമനസ്കസ്വഭാവം കൊണ്ടു അവിടെ കൽപന/ഗണന എന്ന മലരൂപ അശുദ്ധി ഇല്ല.

Verse 2.62

सा सत्यता सा शिवता सावस्था पारमात्मिकी । सर्वज्ञता सा संतृप्तिर्न तु यत्र मनः क्षतम् ॥६२॥

അതേ സത്യത, അതേ ശിവത; അതേ പരമാത്മാവിനോടനുബന്ധിച്ച അവസ്ഥ. അതേ സർവജ്ഞത, അതേ പരിതൃപ്തി—എന്നാൽ മനസ് ക്ഷതപ്പെട്ടിടത്ത് അല്ല.

Verse 2.63

प्रलपन्विसृजन्गृह्णन्नुन्मिषन्निमिषन्नपि । निरस्तमननानन्दः संविन्मात्रपरोऽस्म्यहम् ॥६३॥

സംസാരിക്കുമ്പോഴും, വിട്ടൊഴിയുമ്പോഴും, ഗ്രഹിക്കുമ്പോഴും, കണ്ണുകൾ തുറക്കുകയും അടയ്ക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോഴും—മനനചിന്തയും അതിന്റെ ആസ്വാദനവും നിരസിച്ച്—ഞാൻ ചൈതന്യമാത്രത്തിൽ പരമാശ്രയം ഉള്ളവൻ.

Verse 2.64

मलं संवेद्यमुत्सृज्य मनो निर्मूलयन्परम् । आशापाशानलं छित्त्वा संविन्मात्रपरोऽस्म्यहम् ॥६४॥

ജ്ഞാനവിഷയമായ മലിനതയെ ഉപേക്ഷിച്ച്, മനസ്സിനെ വേരോടെ നിർമൂലമാക്കി, ആശയുടെ പാശാഗ്നിയെ ഛേദിച്ച്—ഞാൻ ചൈതന്യമാത്രത്തിൽ പരമാശ്രയം ഉള്ളവൻ.

Verse 2.65

अशुभाशुभसंकल्पः संशान्तोऽस्मि निरामयः । नष्टेष्टानिष्टकलनः संविन्मात्रपरोऽस्म्यहम् ॥६५॥

അശുഭവും ശുഭവും ആയ സംकल्पങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി ശമിച്ചിരിക്കുന്നു; ഞാൻ നിരാമയൻ. ഇഷ്ട-അനിഷ്ടങ്ങളുടെ കണക്കുകൂട്ടൽ നശിച്ചിരിക്കുന്നു; ഞാൻ ചൈതന്യമാത്രത്തിൽ പരമാശ്രയം ഉള്ളവൻ.

Verse 2.66

आत्मतापरते त्यक्त्वा निर्विभागो जगत्स्थितौ । वज्रस्तम्भवदात्मानम् अवलम्ब्य स्थिरोऽस्म्यहम् । निर्मलायां निराशायां स्वसंवित्तौ स्थितोऽस्म्यहम् ॥६६॥

അഹങ്കാര-ആത്മഭാവത്തിലെ ആസക്തി ഉപേക്ഷിച്ച്, ലോകസ്ഥിതികളിൽ അവിഭക്തനായി, വജ്രസ്തംഭംപോലെ ആത്മാവിനെ ആശ്രയിച്ച് ഞാൻ സ്ഥിരനാണ്; നിർമ്മലവും നിരാശയും ആയ സ്വസംവിദ്യയിൽ ഞാൻ പ്രതിഷ്ഠിതനാണ് ॥൬൬॥

Verse 2.67

ईहितानीहितैर्मुक्तो हेयोपादेयवर्जितः । कदान्तस्तोषमेष्यामि स्वप्रकाशपदे स्थितः ॥६७॥

ഇഷ്ടവും അനിഷ്ടവും രണ്ടിലും നിന്നു വിമുക്തനായി, ഹേയ-ഉപാദേയങ്ങളെ വർജിച്ച്, സ്വപ്രകാശപദത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, എപ്പോൾ ഞാൻ അന്തഃതോഷം പ്രാപിക്കും? ॥൬൭॥

Verse 2.68

कदोपशान्तमननो धरणीधरकन्दरे । समेष्यामि शिलासाम्यं निर्विकल्पसमाधिना ॥६८॥

എപ്പോൾ മനസ് പൂർണ്ണമായി ശമിച്ച്, പർവ്വതഗുഹയിൽ, നിർവികൽപസമാധിയാൽ ശിലാസമമായ സമത്വം ഞാൻ പ്രാപിക്കും? ॥൬൮॥

Verse 2.69

निरंशध्यानविश्रान्तिमूकस्य मम मस्तके । कदा तारणं करिष्यन्ति कुलायं वनपुत्रिकाः ॥६९॥

അഖണ്ഡ (അദ്വൈത) ധ്യാനത്തിൽ വിശ്രമിച്ച് മൗനനായിരിക്കുന്ന എന്റെ ശിരസ്സിന്മേൽ—വനപ്പക്ഷികൾ എപ്പോൾ കൂടു പണിയും? ॥৬৯॥

Verse 2.70

संकल्पपादपं तृष्णालतां छित्त्वा मनोवनम् । विततां भुवमासाद्य विहराभि यथासुखम् ॥७०॥

മനോവനത്തിലെ സങ്കൽപ്പവൃക്ഷവും തൃഷ്ണാലതയും വെട്ടിമാറ്റി, വിശാലമായ ഭൂമിയെ പ്രാപിച്ച്, ഇഷ്ടംപോലെ സുഖത്തോടെ വിഹരിക്ക. ॥৭০॥

Verse 2.71

पदं तदनु यातोऽस्मि केवलोऽस्मि जयाम्यहम् । निर्वाणोऽस्मि निरीहोऽस्मि निरंशोऽस्मि निरीप्सितः । स्वच्छतोर्जितता सत्ता हृद्यता सत्यता ज्ञता ॥ आनन्दितोपशमता सदा प्रमुदितोदिता । पूर्णतोदारता सत्या कान्तिसत्...

ആ പദത്തെ അനുഗമിച്ച് ഞാൻ എത്തിയിരിക്കുന്നു; ഞാൻ ഏകൻ (അദ്വൈതൻ) ആകുന്നു; ഞാൻ ജയിക്കുന്നു. ഞാൻ നിർവാണൻ; ഞാൻ ശ്രമരഹിതൻ; ഞാൻ നിരംശൻ; ഞാൻ നിരീപ്സിതൻ (ഇച്ഛാരഹിതൻ). ശുദ്ധി, തേജസ്, സത്ത, ഹൃദയപ്രിയത, സത്യത, ജ്ഞാനം; ആനന്ദമയത, ഉപശമം, സദാ പ്രസന്നോദിതത; പൂർണത, ഉദാരത, സത്യ കാന്തി-സത്ത, സദൈകത—ഇങ്ങനെ ചിന്തിക്കുന്ന ഭിക്ഷു എളുപ്പത്തിൽ സ്വസ്വരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; നിർവികൽപ സ്വരൂപത്തെ അറിഞ്ഞ് അവൻ നിശ്ചയമായും നിർവികൽപനായി. ॥৭১-৭৩॥

Verse 2.72

पदं तदनु यातोऽस्मि केवलोऽस्मि जयाम्यहम्॥ निर्वाणोऽस्मि निरीहोऽस्मि निरंशोऽस्मि निरीप्सितः। स्वच्छतोर्जितता सत्ता हृद्यता सत्यता ज्ञता॥ आनन्दितोपशमता सदा प्रमुदितोदिता। पूर्णतोदारता सत्या कान्तिसत्ता स...

ഞാൻ ആ പരമപദത്തെ അനുഗമിച്ചു; ഞാൻ ഏകാകി (അദ്വൈതൻ) ആകുന്നു; ഞാൻ ജയിക്കുന്നു, ഞാനേ. ഞാൻ നിർവാണൻ; ഞാൻ ശ്രമരഹിതൻ; ഞാൻ അംശരഹിതൻ; ഞാൻ ഇച്ഛാരഹിതൻ. (സ്വരൂപത്തിൽ) ശുദ്ധി, തേജസ്സു/ബലം, സത്ത, ഹൃദയപ്രിയത, സത്യനിഷ്ഠ, ജ്ഞാതൃത്വം. ആനന്ദമയത, ഉപശമം (ശാന്തി), സദാ പ്രസന്നമായ ഉദയം. പൂർണ്ണത, ഉദാരത, സത്യം, കാന്തിമയ സത്ത, നിത്യ ഏകത. ഇങ്ങനെ ധ്യാനിക്കുന്ന ഭിക്ഷു ലളിതമായി തന്റെ സ്വരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; നിർവികൽപ സ്വരൂപത്തെ അറിഞ്ഞ് അവൻ തീർച്ചയായും നിർവികൽപനായി.

Verse 2.73

पदं तदनु यातोऽस्मि केवलोऽस्मि जयाम्यहम्॥ निर्वाणोऽस्मि निरीहोऽस्मि निरंशोऽस्मि निरीप्सितः। स्वच्छतोर्जितता सत्ता हृद्यता सत्यता ज्ञता॥ आनन्दितोपशमता सदा प्रमुदितोदिता। पूर्णतोदारता सत्या कान्तिसत्ता स...

ഞാൻ ആ പരമപദത്തെ അനുഗമിച്ചു; ഞാൻ ഏകാകി (അദ്വൈതൻ) ആകുന്നു; ഞാൻ ജയിക്കുന്നു, ഞാനേ. ഞാൻ നിർവാണൻ; ഞാൻ ശ്രമരഹിതൻ; ഞാൻ അംശരഹിതൻ; ഞാൻ ഇച്ഛാരഹിതൻ. (സ്വരൂപത്തിൽ) ശുദ്ധി, തേജസ്സു/ബലം, സത്ത, ഹൃദയപ്രിയത, സത്യനിഷ്ഠ, ജ്ഞാതൃത്വം. ആനന്ദമയത, ഉപശമം (ശാന്തി), സദാ പ്രസന്നമായ ഉദയം. പൂർണ്ണത, ഉദാരത, സത്യം, കാന്തിമയ സത്ത, നിത്യ ഏകത. ഇങ്ങനെ ധ്യാനിക്കുന്ന ഭിക്ഷു ലളിതമായി തന്റെ സ്വരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; നിർവികൽപ സ്വരൂപത്തെ അറിഞ്ഞ് അവൻ തീർച്ചയായും നിർവികൽപനായി.

Verse 2.74

आतुरो जीवति चेत् क्रमसंन्यासः कर्तव्यः। न शूद्रस्त्रीपतितोदक्याः संभाषणम्। न यतेर्देवपूजनोत्सवदर्शनम्। तस्मान्न संन्यासिन एष लोकः। आतुरकुटीचकयोर्भूलोकभुवर्लोकौ। बहूदकस्य स्वर्गलोकः। हंसस्य तपोलोकः। पर...

ആരെങ്കിലും രോഗബാധിതനായിട്ടും ജീവിച്ചിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ ക്രമസംന്യാസം സ്വീകരിക്കണം. ശൂദ്രൻ, സ്ത്രീ, പതിതൻ, രജസ്വലാ സ്ത്രീ എന്നിവരോടു സംഭാഷണം ചെയ്യരുത്. യതി ദേവപൂജാസംബന്ധമായ ഉത്സവങ്ങൾ കാണുകയും അരുത്. അതിനാൽ സംന്യാസിക്കു ഈ ലോകജീവിതം യോജ്യമല്ല. ആതുരനും (രോഗി) കുടീചകനും ഭൂലോകവും ഭുവർലോകവും; ബഹൂദകനു സ്വർഗ്ഗലോകം; ഹംസനു തപോലോകം; പരമഹംസനു സത്യലോകം. തുരീയാതീതനും അവധൂതനും മോക്ഷം സ്വാത്മനിൽ തന്നേ—സ്വരൂപാനുസന്ധാനത്തിലൂടെ, ഭ്രമര-കീട ന്യായംപോലെ.

Verse 2.75

स्वरूपानुसन्धानव्यतिरिक्तान्यशास्त्राभ्यास उष्ट्रकुङ्कुमभारवद्व्यर्थः। न योगशास्त्रप्रवृत्तिः। न सांख्यशास्त्राभ्यासः। न मन्त्रतन्त्रव्यापारः। नेतरशास्त्रप्रवृत्तिर्यतेरस्ति। अस्ति चेच्छवालङ्कारवत्कर्...

സ്വസ്വരൂപാനുസന്ധാനം (ആത്മവിചാരം) ഒഴികെയുള്ള ശാസ്ത്രാഭ്യാസം എല്ലാം വ്യർത്ഥം—ഒട്ടകത്തിന്മേൽ കുങ്കുമഭാരംപോലെ. യതിക്കു യോഗശാസ്ത്രപ്രവർത്തിയും ഇല്ല, സാംഖ്യശാസ്ത്രാഭ്യാസവും ഇല്ല, മന്ത്ര-തന്ത്രകർമ്മവ്യാപാരവും ഇല്ല, മറ്റു ശാസ്ത്രങ്ങളിലേക്കുള്ള പ്രവൃത്തിയും ഇല്ല. അത്തരം പ്രവൃത്തി ഉണ്ടായാലും അത് നായ്ക്ക് അലങ്കാരംപോലെ; കർമാചരണം ചെയ്യുന്നവൻ സത്യജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് ദൂരമാണ്. ‘പരിവ്രാജക’ എന്ന നാമം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിൽ ആസക്തനാകരുത്; ഏത് കർമം ചെയ്താലും അതിന്റെ ഫലം അവൻ അനുഭവിക്കും. എരണ്ടെണ്ണയുടെ നുരപോലെ എല്ലാം പരിത്യജിക്കണം. ദേവതകളിൽ നിന്ന് പ്രസാദം/അനുഗ്രഹം സ്വീകരിക്കരുത്; ബാഹ്യദേവാരാധനയും ചെയ്യരുത്॥

Verse 2.76

स्वव्यतिरिक्तं सर्वं त्यक्त्वा मधुकरवृत्त्याहारमाहरन् कृशीभूत्वा मेदोवृद्धिमकुर्वन् विहरेत्। माधूकरेण करपात्रेणास्यपात्रेण वा कालं नयेत्॥७६॥

സ്വയം ഒഴികെയുള്ള എല്ലാം ത്യജിച്ച്, മധുകരവൃത്തി (മാധൂകരി) പ്രകാരം ഭിക്ഷയാൽ ആഹാരം സമ്പാദിക്കണം; ക്ഷീണശരീരനായും മേദസ്സു വർധിപ്പിക്കാതെയും വിഹരിക്കണം. കൈപ്പാത്രത്തിലോ മൺപാത്രത്തിലോ മാധൂകരി ഭിക്ഷയോടെ കാലം കഴിക്കണം॥

Verse 2.77

आत्मसंमितमाहारमाहरेदात्मवान्यतिः। आहारस्य च भागौ द्वौ तृतीयमुदकस्य च। वायोः सञ्चरणार्थाय चतुर्थमवशेषयेत्॥७७॥

ആത്മസംയമമുള്ള യതി തനിക്കു യോജിച്ച അളവിൽ ആഹാരം സ്വീകരിക്കണം. രണ്ട് ഭാഗം ആഹാരം, മൂന്നാം ഭാഗം ജലം; വായുവിന്റെ സഞ്ചാരത്തിനായി നാലാം ഭാഗം ഒഴിവാക്കി വെക്കണം॥

Verse 2.78

भैक्षेण वर्तयेन्नित्यं नैकान्नाशी भवेत्क्वचित् । निरीक्षन्ते त्वनुद्विग्नास्तद्गृहं यत्नतो व्रजेत् ॥७८॥

എപ്പോഴും ഭിക്ഷയാൽ തന്നെ ജീവിക്കണം; ഒരേ വീട്ടിലെ അന്നം മാത്രം കഴിക്കുന്നവനാകരുത്. ഗൃഹസ്ഥർ അനുദ്വിഗ്നരായി നോക്കുമ്പോൾ, ആ വീട്ടിലേക്കു ശ്രദ്ധാപൂർവ്വം പോകണം.

Verse 2.79

पञ्चसप्तगृहाणां तु भिक्षामिच्छेत्क्रियावताम् । गोदोहमात्रमाकाङ्क्षेन्निष्क्रान्तो न पुनर्व्रजेत् ॥७९॥

കർമാനുഷ്ഠാനത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നവരുടെ അഞ്ചോ ഏഴോ വീടുകളിൽ നിന്ന് ഭിക്ഷ തേടണം. പശുവിനെ കറക്കുന്നത്ര ചെറുസമയത്തോളം മാത്രം ആഗ്രഹിക്കണം; ഒരിക്കൽ പുറപ്പെട്ടാൽ വീണ്ടും (കൂടുതൽക്കായി) മടങ്ങരുത്.

Verse 2.80

नक्ताद्वरश्चोपवास उपवासादयाचितः । अयाचिताद्वरं भैक्ष्यं तस्माद्भैक्षेण वर्धयेत् ॥८०॥

രാത്രിഭോജനത്തേക്കാൾ ഉപവാസം ശ്രേഷ്ഠം; ഉപവാസത്തേക്കാൾ യാചിക്കാതെ ലഭിക്കുന്ന (അയാചിത) ആഹാരം ശ്രേഷ്ഠം; അയാചിതത്തേക്കാൾ ഭൈക്ഷ്യം (ഭിക്ഷയാൽ ലഭിക്കുന്ന അന്നം) ശ്രേഷ്ഠം. അതിനാൽ ഭിക്ഷയാൽ തന്നെ ജീവിക്കണം.

Verse 2.81

नैव सव्यापसव्येन भिक्षाकाले विशेद्गृहान् । नातिक्रामेद्गृहं मोहाद् यत्र दोषो न विद्यते ॥८१॥

ഭിക്ഷാകാലത്ത് സന്ന്യാസി വലത്തേക്കും ഇടത്തേക്കും വളഞ്ഞ് അലയുന്ന രീതിയിൽ വീടുകളിൽ പ്രവേശിക്കരുത്. മോഹം മൂലം ദോഷമില്ലാത്ത വീട്ടിനെയും കടന്നുപോകരുത്.

Verse 2.82

श्रोत्रियान्नं न भिक्षेत श्रद्धाभक्तिबहिष्कृतम् । व्रात्यस्यापि गृहे भिक्षेच्छ्रद्धाभक्तिपुरस्कृते ॥८२॥

ശ്രദ്ധയും ഭക്തിയും ഇല്ലാത്ത ശ്രോത്രിയന്റെ അന്നം ഭിക്ഷയായി യാചിക്കരുത്. എന്നാൽ ശ്രദ്ധ-ഭക്തി മുൻപന്തിയിലുണ്ടെങ്കിൽ വ്രാത്യന്റെ വീട്ടിലും ഭിക്ഷ യാചിക്കണം.

Verse 2.83

माधूकरमसंक्लृप्तं प्राक्प्रणीतमयाचितम् । तात्कालिकं चोपपन्नं भैक्षं पञ्चविधं स्मृतम् ॥८३॥

ഭൈക്ഷം (ഭിക്ഷയായി ലഭിക്കുന്ന അന്നം) അഞ്ചുവിധമാണെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു: മാധൂകരം, അസങ്ക്ലൃപ്തം (തയ്യാറാക്കാത്തത്), പ്രാക്‌പ്രണീതം (മുന്‍കൂട്ടി മാറ്റിവെച്ചത്), അയാചിതം (യാചിക്കാതെ ലഭിച്ചത്), കൂടാതെ താത്കാലികം-ഉപപന്നം (സമയോചിതമായി യുക്തമായി ലഭിച്ചത്).

Verse 2.84

मनःसंकल्परहितान् त्रीन् गृहान् पञ्च सप्त वा । मधुमक्षिकावत् कृत्वा माधूकरमिति स्मृतम् ॥८४॥

മനസ്സിൽ മുൻകൂട്ടി സംकल्पമില്ലാതെ മൂന്ന്—അല്ലെങ്കിൽ അഞ്ച്, ഏഴ്—വീടുകളിലേക്കു ചെന്നു, തേൻചീറ്റുപോലെ അല്പാല്പമായി സ്വീകരിക്കുന്നതിനെ ‘മാധൂകര’ ഭിക്ഷ എന്നു സ്മരിക്കുന്നു.

Verse 2.85

प्रातःकाले च पूर्वेद्युः यद्भक्तैः प्राथितं मुहुः । तद्भैक्षं प्राक्प्रणीतं स्यात् स्थितिं कुर्यात् तथापि वा ॥८५॥

പ്രഭാതത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ മുൻദിവസം ഭക്തർ ആവർത്തിച്ച് അപേക്ഷിച്ചതനുസരിച്ച് ലഭിക്കുന്ന ഭിക്ഷ ‘മുൻകൂട്ടി കൊണ്ടുവന്നത്’ എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു; എങ്കിലും അവൻ ഒരിടത്ത് തന്നെ നിലകൊള്ളാം, അല്ലെങ്കിൽ വേറെയും ചെയ്യാം.

Verse 2.86

भिक्षाटनसमुद्योगाद् येन केन निमन्त्रितम् । अयाचितं तु तद्भैक्षं भोक्तव्यं च मुमुक्षुभिः ॥८६॥

ഭിക്ഷാടനം നടത്തുന്നതിനിടയിൽ ആരായാലും ക്ഷണിച്ചാൽ ലഭിക്കുന്ന ഭിക്ഷ യാചിക്കാതെ വന്നതാകയാൽ, മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ അത് നിർഭയം ഭുജിക്കണം.

Verse 2.87

उपस्थानेन यत्प्रोक्तं भिक्षार्थं ब्राह्मणेन तत् । तात्कालिकमिति ख्यातं भोक्तव्यं यतिभिस्तदा ॥ सिद्धमन्नं यदानीतं ब्राह्मणेन मठं प्रति । उपपन्नमिति प्राहुर्मुनयो मोक्षकाङ्क्षिणः ॥

ഭിക്ഷയ്ക്കായി യതി സമീപിക്കുന്ന സമയത്ത് ബ്രാഹ്മണൻ അർപ്പിക്കുന്ന ആഹാരം ‘താത്കാലികം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം; യതികൾ അന്നേ സമയം ഭുജിക്കണം. ബ്രാഹ്മണൻ മഠത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്ന സിദ്ധം (പാകം ചെയ്ത) അന്നം ‘ഉപപന്നം’—യോഗ്യമായി ലഭിച്ചത്—എന്ന് മോക്ഷകാംക്ഷികളായ മുനികൾ പറയുന്നു.

Verse 2.88

उपस्थानेन यत्प्रोक्तं भिक्षार्थं ब्राह्मणेन तत् । तात्कालिकमिति ख्यातं भोक्तव्यं यतिभिस्तदा ॥ सिद्धमन्नं यदानीतं ब्राह्मणेन मठं प्रति । उपपन्नमिति प्राहुर्मुनयो मोक्षकाङ्क्षिणः ॥

ഭിക്ഷ തേടി സമീപിക്കുന്ന സമയത്ത് ബ്രാഹ്മണൻ നൽകുന്ന ആഹാരം ‘താത്കാലികം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; യതികൾ അതു ഉടൻ ഭുജിക്കണം. ബ്രാഹ്മണൻ മഠത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്ന സിദ്ധം (പാകം ചെയ്ത) അന്നം ‘ഉപപന്നം’—യോഗ്യമായി ലഭിച്ചത്—എന്ന് മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്ന മുനികൾ പറയുന്നു.

Verse 2.89

चरेन्माधूकरं भैक्षं यतिर्म्लेच्छकुलादपि । एकान्नं न तु भुञ्जीत बृहस्पतिसमादपि । याचितायाचिताभ्यां च भिक्षाभ्यां कल्पयेत्स्थितम् ॥

യതി ‘മാധൂകര’ ഭിക്ഷ—ചെറുതായി ചെറുതായി ശേഖരിക്കൽ—മ്ലേച്ഛകുടുംബത്തിൽ നിന്നുപോലും ആചരിക്കണം. ഒരൊറ്റ ഉറവിടത്തിൽ നിന്നുള്ള ആഹാരം, ബൃഹസ്പതിസമനായവനിൽ നിന്നുപോലും, ഭുജിക്കരുത്. യാചിതവും അയാചിതവും ആയ ഭിക്ഷകളാൽ തന്റെ ഉപജീവനസ്ഥിതി ക്രമീകരിക്കണം.

Verse 2.90

न वायुः स्पर्शदोषेण नाग्निर्दहनकर्मणा । नापो मूत्रपुरीषाभ्यां नान्नदोषेण मस्करी ॥९०॥

വായു സ്പർശദോഷംകൊണ്ട് മലിനമാകുന്നില്ല; അഗ്നി ദഹനകർമ്മംകൊണ്ട് ദോഷിതമാകുന്നില്ല; ജലം മൂത്രവും മലവും കൊണ്ടു അശുദ്ധമാകുന്നില്ല; അതുപോലെ ഭിക്ഷുസന്ന്യാസി അന്നദോഷംകൊണ്ട് ലിപ്തനാകുന്നില്ല.

Verse 2.91

विधूमे सन्नमुसले व्यङ्गारे भुक्तवज्जने । कालेऽपराह्णे भूयिष्ठे भिक्षाचरणमाचरेत् ॥९१॥

വീട്ടിൽ പുക ഇല്ലാതെയും, ഉലക്ക താഴെ വെച്ചിട്ടുമുള്ളപ്പോൾ, കനൽ ചിതറിയിരിക്കുമ്പോൾ, ജനങ്ങൾ ഭക്ഷണം കഴിച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ—അത്തരം സമയത്ത്, പ്രത്യേകിച്ച് അപരാഹ്നത്തിൽ, ഭിക്ഷാടനം ആചരിക്കണം.

Verse 2.92

अभिशतं च पतितं पापण्डं देवपूजकम् । वर्जयित्वा चरेद्भैक्षं सर्ववर्णेषु चापदि ॥९२॥

അഭിശസ്തൻ (ശപിക്കപ്പെട്ടവൻ), പതിതൻ (പതനം വന്നവൻ), പാപണ്ഡൻ (കപടതപസ്വി/വിധർമ്മി), ദേവപൂജകൻ (ലാഭലോഭിയായ ദേവാരാധകൻ) എന്നിവരെ ഒഴിവാക്കി സന്ന്യാസി ഭൈക്ഷം നടത്തണം; ദുരിതകാലത്ത് എല്ലാ വർണങ്ങളിലുമുള്ളവരിൽ നിന്നുമും ഭിക്ഷ സ്വീകരിക്കാം.

Verse 2.93

घृतं स्वमूत्रसदृशं मधु स्यात् सुरया समम् । तैलं सूकरमूत्रं स्यात् सूपं लशुनसंमितम् ॥ माषापूषादि गोमांसं क्षीरं मूत्रसमं भवेत् । तस्मात् सर्वप्रयत्नेन घृतादीन् वर्जयेद् यतिः ॥९३–९४॥

ഘൃതം സ്വന്തം മൂത്രസമം; മധു സുരാ (മദ്യ) സമം എന്നു പറയുന്നു. തൈലം സൂകരമൂത്രസമം; സൂപ്പ് ലശുനസമം എന്നു കണക്കാക്കുന്നു. മാഷം, പൂഷാദി, ഗോമാംസം, ക്ഷീരം എന്നിവയും മൂത്രസമമാകുന്നു. അതുകൊണ്ട് യതി സർവ്വശ്രമത്താൽ ഘൃതാദികളെ വർജിക്കണം.

Verse 2.94

घृतं स्वमूत्रसदृशं मधु स्यात् सुरया समम् । तैलं सूकरमूत्रं स्यात् सूपं लशुनसंमितम् ॥ माषापूषादि गोमांसं क्षीरं मूत्रसमं भवेत् । तस्मात् सर्वप्रयत्नेन घृतादीन् वर्जयेद् यतिः ॥९३–९४॥

ഘൃതം സ്വന്തം മൂത്രസമം; മധു സുരാ (മദ്യ) സമം എന്നു പറയുന്നു. തൈലം സൂകരമൂത്രസമം; സൂപ്പ് ലശുനസമം എന്നു കണക്കാക്കുന്നു. മാഷം, പൂഷാദി, ഗോമാംസം, ക്ഷീരം എന്നിവയും മൂത്രസമമാകുന്നു. അതുകൊണ്ട് യതി സർവ്വശ്രമത്താൽ ഘൃതാദികളെ വർജിക്കണം.

Verse 2.95

घृतसूपादिसंयुक्तमन्नं नाद्यात् कदाचन ॥ पात्रमस्य भवेत् पाणिस्तेन नित्यं स्थितिं नयेत् । पाणिपात्रश्चरन् योगी नासकृद्भैक्षमाचरेत् ॥ आस्येन तु यदाहारं गोवन् मृगयते मुनिः । तदा समः स्यात् सर्वेषु सोऽमृतत...

ഘൃതം, സൂപ്പ് മുതലായവ ചേർന്ന അന്നം ഒരിക്കലും ഭക്ഷിക്കരുത്. അവന്റെ പാത്രം കൈ തന്നെയാകട്ടെ; അതിനാൽ തന്നെ നിത്യജീവനം നടത്തട്ടെ. കൈയെ പാത്രമാക്കി സഞ്ചരിക്കുന്ന യോഗി വീണ്ടും വീണ്ടും ഭിക്ഷാടനം ചെയ്യരുത്. എന്നാൽ മുനി പശുവിനെപ്പോലെ വായാൽ ആഹാരം തേടുമ്പോൾ, അവൻ എല്ലാവരോടും സമഭാവനയുള്ളവനായി അമൃതത്വത്തിന് യോഗ്യനാകുന്നു.

Verse 2.96

घृतसूपादिसंयुक्तमन्नं नाद्यात्कदाचन॥ पात्रमस्य भवेत्पाणिस्तेन नित्यं स्थितिं नयेत्। पाणिपात्रश्चरन्योगी नासकृद्भैक्षमाचरेत्॥ आस्येन तु यदाहारं गोवन्मृगयते मुनिः। तदा समः स्यात्सर्वेषु सोऽमृतत्वाय कल्प...

ഘൃതം, സൂപ്പ് മുതലായവ ചേർന്ന അന്നം ഒരിക്കലും ഭക്ഷിക്കരുത്. അവന്റെ പാത്രം കൈ തന്നെയാകട്ടെ; ആ കൈകൊണ്ടുതന്നെ അവൻ നിത്യസ്ഥിതിയെ നിലനിർത്തട്ടെ. കൈയെ ഭിക്ഷാപാത്രമാക്കി സഞ്ചരിക്കുന്ന യോഗി വീണ്ടും വീണ്ടും ഭിക്ഷാടനം ചെയ്യരുത്. എന്നാൽ മുനി പശുവിനെപ്പോലെ വായാൽ തന്നെ ആഹാരം തേടുമ്പോൾ, അവൻ എല്ലാവരോടും സമഭാവനായിത്തീരുന്നു; അമൃതത്വത്തിന് യോഗ്യനാകുന്നു.

Verse 2.97

आज्यं रुधिरमिव त्यजेदेकत्रान्नं पललमिव गन्धलेपनमशुद्धलेपनमिव क्षारमन्त्यजमिव वस्त्रमुच्छिष्टपात्रमिवाभ्यङ्गं स्त्रीसङ्गमिव मित्राह्लादकं मूत्रमिव स्पृहां गोमांसमिव ज्ञातचरदेशं चण्डालवाटिकादिव स्त्रियम...

ഘൃതത്തെ രക്തംപോലെ ഉപേക്ഷിക്കണം; ഒരേ അടുപ്പിൽ പാകം ചെയ്ത അന്നത്തെ ശവമാംസംപോലെ ഉപേക്ഷിക്കണം; സുഗന്ധവും ലേപനവും അശുദ്ധലേപനംപോലെ കരുതണം; ക്ഷാരം/ഉപ്പിനെ അന്ത്യജനെന്നപോലെ വിട്ടൊഴിയണം; വസ്ത്രത്തെ ഉച്ഛിഷ്ടപാത്രംപോലെ ഭാവിക്കണം; അഭ്യംഗത്തെ സ്ത്രീസംഗംപോലെ ഉപേക്ഷിക്കണം; മിത്രസുഖകരമായ കൂട്ടായ്മയെ മൂത്രംപോലെ കണക്കാക്കണം; സ്പൃഹയെ ഗോമായസംപോലെ ഉപേക്ഷിക്കണം; പരിചിതദേശത്തെ ചണ്ഡാലവാടികപോലെ കാണണം; സ്ത്രീമഹിമയെ പതനകാരണമെന്നപോലെ കരുതണം; സ്വർണ്ണത്തെ കാലകൂടവിഷംപോലെ ഉപേക്ഷിക്കണം; സഭാസ്ഥലത്തെ ശ്മശാനഭൂമിപോലെ ഭാവിക്കണം; രാജധാനിയെ കുംഭീപാക നരകമെന്നപോലെ കാണണം; ഏകത്രാന്നത്തെ ശവപിണ്ഡംപോലെ ഉപേക്ഷിക്കണം; ദേവതാര്ചനവും ചെയ്യരുത്. പ്രപഞ്ചവൃത്തിയെ ഉപേക്ഷിച്ച് ജീവന്മുക്തനാകണം.

Verse 2.98

आसनं पात्रलोपश्च संचयः शिष्यसंचयः। दिवास्वापो वृथालापो यतेर्बन्धकराणि षट्॥९८॥

ആസനം (സ്ഥലാസക്തി), പാത്രലോപത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്ക, സംഭരണം, ശിഷ്യസഞ്ചയം, പകൽനിദ്ര, വ്യർത്ഥസംഭാഷണം—യതിക്കു ബന്ധനം വരുത്തുന്ന ആറു ഇവയാണ്.

Verse 2.99

वर्षाभ्योऽन्यत्र यत्स्थानमासनं तदुदाहृतम् । उत्कालाब्वादिपात्राणामेकस्यापीह संग्रहः ॥ यतेः संव्यवहाराय पात्रलोपः स उच्यते । गृहीतस्य तु दण्डादेर्द्वितीयस्य परिग्रहः ॥ कालान्तरोपभोगार्थं संचयः परिकीर्त...

വർഷാവാസം ഒഴികെ മറ്റിടത്ത് സ്ഥിരമായി പാർക്കുന്നതിനെ ‘ആസനം’ എന്നു പറയുന്നു. കമണ്ഡലു മുതലായ പാത്രങ്ങളിൽ ഒറ്റ അധികപാത്രം പോലും സൂക്ഷിക്കുന്നത് ഇവിടെ ‘സംഗ്രഹം’ (സഞ്ചയം) ആകുന്നു. യതി ലോകവ്യവഹാരത്തിനായി യോജ്യമായ ഭിക്ഷാപാത്രം നഷ്ടപ്പെടുത്തുകയോ ഉപേക്ഷിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത് ‘പാത്രലോപം’ എന്നു പറയുന്നു. ഒരു ദണ്ഡാദി സ്വീകരിച്ചിട്ടിരിക്കെ രണ്ടാമത്തേതു കൂടി കൈക്കൊള്ളുന്നത് ‘പരിഗ്രഹം’ (ആസക്തിയുള്ള ഗ്രഹണം) ആകുന്നു. പിന്നീടുള്ള കാലത്ത് ഭോഗിക്കാനായി സംഭരിക്കുന്നത് ‘സഞ്ചയം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം. ശുശ്രൂഷ, ലാഭം, പൂജ, യശസ് എന്നിവയ്ക്കായി വസ്തുക്കൾ സ്വീകരിക്കുന്നതും ‘പരിഗ്രഹം’ തന്നേ. ശിഷ്യസംഗ്രഹം കരുണയാൽ മാത്രമേ ഉചിതമാകൂ; അതല്ലാതെ വിധിയല്ല. പ്രകാശസ്വഭാവം കൊണ്ടു വിദ്യ ‘ദിവസം’; അവിദ്യ ‘രാത്രി’ എന്നു പറയുന്നു. വിദ്യാഭ്യാസത്തിലെ പ്രമാദം ‘ദിവാസ്വാപം’ (പകൽനിദ്ര) എന്നു വിളിക്കുന്നു. അധ്യാത്മികകഥ വിട്ട്, അനുഗ്രഹമോ പരിപ്രശ്നമോ ഇല്ലാതെ ഭിക്ഷാവാർത്തയിൽ ഏർപ്പെടുന്നത്—അത്തരം വ്യർത്ഥജല്പം ‘അന്യ’ (ദോഷം) എന്നു പറയുന്നു.

Verse 2.100

वर्षाभ्योऽन्यत्र यत्स्थानमासनं तदुदाहृतम् । उत्कालाब्वादिपात्राणामेकस्यापीह संग्रहः ॥ यतेः संव्यवहाराय पात्रलोपः स उच्यते । गृहीतस्य तु दण्डादेर्द्वितीयस्य परिग्रहः ॥ कालान्तरोपभोगार्थं संचयः परिकीर्त...

വർഷാവാസം ഒഴികെ മറ്റിടത്ത് സ്ഥിരമായി പാർക്കുന്നതിനെ ‘ആസനം’ എന്നു പറയുന്നു. കമണ്ഡലു മുതലായ പാത്രങ്ങളിൽ ഒറ്റ അധികപാത്രം പോലും സൂക്ഷിക്കുന്നത് ഇവിടെ ‘സംഗ്രഹം’ (സഞ്ചയം) ആകുന്നു. യതി ലോകവ്യവഹാരത്തിനായി യോജ്യമായ ഭിക്ഷാപാത്രം നഷ്ടപ്പെടുത്തുകയോ ഉപേക്ഷിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത് ‘പാത്രലോപം’ എന്നു പറയുന്നു. ഒരു ദണ്ഡാദി സ്വീകരിച്ചിട്ടിരിക്കെ രണ്ടാമത്തേതു കൂടി കൈക്കൊള്ളുന്നത് ‘പരിഗ്രഹം’ (ആസക്തിയുള്ള ഗ്രഹണം) ആകുന്നു. പിന്നീടുള്ള കാലത്ത് ഭോഗിക്കാനായി സംഭരിക്കുന്നത് ‘സഞ്ചയം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം. ശുശ്രൂഷ, ലാഭം, പൂജ, യശസ് എന്നിവയ്ക്കായി വസ്തുക്കൾ സ്വീകരിക്കുന്നതും ‘പരിഗ്രഹം’ തന്നേ. ശിഷ്യസംഗ്രഹം കരുണയാൽ മാത്രമേ ഉചിതമാകൂ; അതല്ലാതെ വിധിയല്ല. പ്രകാശസ്വഭാവം കൊണ്ടു വിദ്യ ‘ദിവസം’; അവിദ്യ ‘രാത്രി’ എന്നു പറയുന്നു. വിദ്യാഭ്യാസത്തിലെ പ്രമാദം ‘ദിവാസ്വാപം’ (പകൽനിദ്ര) എന്നു വിളിക്കുന്നു. അധ്യാത്മികകഥ വിട്ട്, അനുഗ്രഹമോ പരിപ്രശ്നമോ ഇല്ലാതെ ഭിക്ഷാവാർത്തയിൽ ഏർപ്പെടുന്നത്—അത്തരം വ്യർത്ഥജല്പം ‘അന്യ’ (ദോഷം) എന്നു പറയുന്നു.

Verse 2.101

वर्षाभ्योऽन्यत्र यत्स्थानमासनं तदुदाहृतम् । उत्कालाब्वादिपात्राणामेकस्यापीह संग्रहः ॥ यतेः संव्यवहाराय पात्रलोपः स उच्यते । गृहीतस्य तु दण्डादेर्द्वितीयस्य परिग्रहः ॥ कालान्तरोपभोगार्थं संचयः परिकीर्त...

വർഷാവാസം ഒഴികെ മറ്റിടത്ത് സ്ഥിരമായി പാർക്കുന്നതിനെ ‘ആസനം’ എന്നു പറയുന്നു. കമണ്ഡലു മുതലായ പാത്രങ്ങളിൽ ഒറ്റ അധികപാത്രം പോലും സൂക്ഷിക്കുന്നത് ഇവിടെ ‘സംഗ്രഹം’ (സഞ്ചയം) ആകുന്നു. യതി ലോകവ്യവഹാരത്തിനായി യോജ്യമായ ഭിക്ഷാപാത്രം നഷ്ടപ്പെടുത്തുകയോ ഉപേക്ഷിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത് ‘പാത്രലോപം’ എന്നു പറയുന്നു. ഒരു ദണ്ഡാദി സ്വീകരിച്ചിട്ടിരിക്കെ രണ്ടാമത്തേതു കൂടി കൈക്കൊള്ളുന്നത് ‘പരിഗ്രഹം’ (ആസക്തിയുള്ള ഗ്രഹണം) ആകുന്നു. പിന്നീടുള്ള കാലത്ത് ഭോഗിക്കാനായി സംഭരിക്കുന്നത് ‘സഞ്ചയം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം. ശുശ്രൂഷ, ലാഭം, പൂജ, യശസ് എന്നിവയ്ക്കായി വസ്തുക്കൾ സ്വീകരിക്കുന്നതും ‘പരിഗ്രഹം’ തന്നേ. ശിഷ്യസംഗ്രഹം കരുണയാൽ മാത്രമേ ഉചിതമാകൂ; അതല്ലാതെ വിധിയല്ല. പ്രകാശസ്വഭാവം കൊണ്ടു വിദ്യ ‘ദിവസം’; അവിദ്യ ‘രാത്രി’ എന്നു പറയുന്നു. വിദ്യാഭ്യാസത്തിലെ പ്രമാദം ‘ദിവാസ്വാപം’ (പകൽനിദ്ര) എന്നു വിളിക്കുന്നു. അധ്യാത്മികകഥ വിട്ട്, അനുഗ്രഹമോ പരിപ്രശ്നമോ ഇല്ലാതെ ഭിക്ഷാവാർത്തയിൽ ഏർപ്പെടുന്നത്—അത്തരം വ്യർത്ഥജല്പം ‘അന്യ’ (ദോഷം) എന്നു പറയുന്നു.

Verse 2.102

वर्षाभ्योऽन्यत्र यत्स्थानमासनं तदुदाहृतम् । उत्कालाब्वादिपात्राणामेकस्यापीह संग्रहः ॥ यतेः संव्यवहाराय पात्रलोपः स उच्यते । गृहीतस्य तु दण्डादेर्द्वितीयस्य परिग्रहः ॥ कालान्तरोपभोगार्थं सञ्चयः परिकीर्...

വർഷകാലം ഒഴികെ ഒരിടത്ത് സ്ഥിരമായി താമസിക്കുന്നത് ‘ആസനം’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ഉത്കാലാബു (ജലപാത്രം) മുതലായവയിൽ ഒറ്റ പാത്രം പോലും സൂക്ഷിക്കുന്നത് ‘സംഗ്രഹം’ (കൂട്ടിവെക്കൽ) ആകുന്നു. യതിയുടെ ലോകവ്യവഹാരത്തിനായി പാത്രം നഷ്ടപ്പെടുന്നത് ‘പാത്രലോപം’ എന്നു പറയുന്നു. ഒരിക്കൽ ദണ്ഡാദി സ്വീകരിച്ചിട്ടും രണ്ടാമത്തേതു കൂടി സ്വീകരിക്കുന്നത് ‘പരിഗ്രഹം’ (ആസക്തിപൂർവക ഗ്രഹണം) ആകുന്നു. പിന്നീടുള്ള ഭോഗത്തിനായി സംഭരിക്കുന്നത് ‘സഞ്ചയം’ എന്നു കീർത്തിക്കുന്നു. ശുശ്രൂഷ, ലാഭം, പൂജ, യശസ് എന്നിവയ്ക്കായി ചെയ്യുന്ന പരിഗ്രഹവും ‘പരിഗ്രഹം’ തന്നേ. കരുണയുടെ പേരിൽ ശിഷ്യസംഗ്രഹം വിധിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. പ്രകാശസ്വഭാവം കൊണ്ടു വിദ്യ ‘ദിവസം’; അവിദ്യ ‘രാത്രി’. വിദ്യാഭ്യാസത്തിലെ പ്രമാദം ‘ദിവാസ്വാപം’ (പകൽനിദ്ര) എന്നു പറയുന്നു. അധ്യാത്മികകഥ വിട്ട് ഭിക്ഷാ-ജീവികാവാർത്തയിൽ ഏർപ്പെടുന്നതും, ഉപദേശാനുഗ്രഹത്തിനായുള്ള പരിപ്രശ്നം ഒഴികെയുള്ള വ്യർത്ഥജല്പവും ‘വൃഥാജല്പം’ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 2.103

वर्षाभ्योऽन्यत्र यत्स्थानमासनं तदुदाहृतम् । उत्कालाब्वादिपात्राणामेकस्यापीह संग्रहः ॥ यतेः संव्यवहाराय पात्रलोपः स उच्यते । गृहीतस्य तु दण्डादेर्द्वितीयस्य परिग्रहः ॥ कालान्तरोपभोगार्थं सञ्चयः परिकीर्...

വർഷകാലം ഒഴികെ ഒരിടത്ത് സ്ഥിരമായി പാർക്കുന്നത് ‘ആസനം’ എന്നു പറയുന്നു. ഉത്കാലാബു (ജലപാത്രം) മുതലായവയിൽ ഒറ്റ പാത്രം പോലും സൂക്ഷിക്കുന്നത് ‘സംഗ്രഹം’ ആകുന്നു. യതിയുടെ ഇടപാടുകൾക്കായി പാത്രം നഷ്ടപ്പെടുന്നത് ‘പാത്രലോപം’ എന്നു വിളിക്കുന്നു. ഒരിക്കൽ ദണ്ഡാദി സ്വീകരിച്ച ശേഷം രണ്ടാമത്തേതു കൂടി സ്വീകരിക്കുന്നത് ‘പരിഗ്രഹം’ ആകുന്നു. പിന്നീടുള്ള ഭോഗത്തിനായി സംഭരിക്കുന്നത് ‘സഞ്ചയം’ എന്നു പറയുന്നു. ശുശ്രൂഷ, ലാഭം, പൂജ, യശസ് എന്നിവയ്ക്കായി ചെയ്യുന്ന പരിഗ്രഹവും ‘പരിഗ്രഹം’ തന്നേ. കരുണയുടെ പേരിൽ ശിഷ്യസംഗ്രഹം നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടില്ല. പ്രകാശം കൊണ്ടു വിദ്യ ‘ദിവസം’; അവിദ്യ ‘രാത്രി’. വിദ്യാഭ്യാസത്തിലെ അശ്രദ്ധ ‘ദിവാസ്വാപം’ (പകൽനിദ്ര). അധ്യാത്മികകഥ വിട്ട് ഭിക്ഷാ-ജീവികാവാർത്തയിൽ ഏർപ്പെടുന്നതും, ഉപദേശാനുഗ്രഹത്തിനായുള്ള പരിപ്രശ്നം ഒഴികെയുള്ള വ്യർത്ഥസംഭാഷണവും ‘വൃഥാജല്പം’ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 2.104

एकान्नं मदमात्सर्यं गन्धपुष्पविभूषणम् । ताम्बूलाभ्यञ्जने क्रीडा भोगाकाङ्क्षा रसायनम् । कत्थनं कुत्सनं स्वस्ति ज्योतिश्च क्रयविक्रयम् । क्रियाकर्मविवादश्च गुरुवाक्यविलङ्घनम् । सन्धिश्च विग्रहो यानं मञ्...

ഒറ്റവിധ അന്നത്തിൽ ആസക്തി, മദ്യം/മദം, മാത്സര്യം; സുഗന്ധം, പുഷ്പം, വിഭൂഷണം; താംബൂലം, അഭ്യഞ്ജനം, കളി, ഭോഗാകാംക്ഷ, രസായനം; പുകഴ്ച, നിന്ദ, സ്വസ്തിവചനത്തെ തൊഴിൽമാക്കൽ, ജ്യോതിഷം/ശകുനം, വാങ്ങൽ-വിൽപ്പന; ക്രിയാകർമ്മവിവാദം, ഗുരുവാക്യലംഘനം; സന്ധി-വിഗ്രഹം, യാത്രാവാഹനം, മഞ്ചകം, ശുക്ലവസ്ത്രം; ശുക്ലവസ്തുക്കളുടെ ഉത്സർഗം/വ്യാപാരം, ദിവാസ്വാപം, ഭിക്ഷാധാരയെ തൊഴിൽപോലെ ആശ്രയിക്കൽ; വിഷം, ആയുധം, ബീജം (പ്രജനനാർത്ഥം), ഹിംസ, തൈക്ഷ്ണ്യം, മൈഥുനം—സന്ന്യാസയോഗശാസനത്തിലൂടെ ഗൃഹധർമ്മാദി വ്രതങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുകയും, ഗോത്രാദി ആചാരം, പിതൃ-മാതൃകുലം, ധനം എന്നിവയും വിട്ടുകളയുകയും ചെയ്തവന് ഇവയൊക്കെയും പ്രതിഷിദ്ധം. ഇവ ആചരിക്കുന്നവൻ അധോഗതിയിലേക്കു പോകുന്നു.

Verse 2.105

एकान्नं मदमात्सर्यं गन्धपुष्पविभूषणम्॥ ताम्बूलाभ्यञ्जने क्रीडा भोगाकाङ्क्षा रसायनम्। कत्थनं कुत्सनं स्वस्ति ज्योतिश्च क्रयविक्रयम्॥ क्रियाकर्मविवादश्च गुरुवाक्यविलङ्घनम्। संधिश्च विग्रहो यानं मञ्चकं श...

ഒറ്റ വിഭവം മാത്രം ഭക്ഷിക്കുക; മദ്യം/മദവും മാത്സര്യവും; സുഗന്ധം, പുഷ്പം, വിഭൂഷണം; താംബൂലംയും എണ്ണമസാജും; കളി; ഭോഗാകാംക്ഷ; രസായനം; പുകഴ്ചയും നിന്ദയും; സ്വസ്തിവചനവും ജ്യോതിഷവും; വാങ്ങലും വിൽപ്പനയും; ക്രിയാകർമങ്ങളും തർക്കവും; ഗുരുവചനലംഘനം; സന്ധിയും വിഗ്രഹവും; വാഹനങ്ങൾ; മഞ്ചകം/കിടക്ക; ശ്വേതവസ്ത്രം; പ്രത്യേക ശ്വേതോത്സർഗ്ഗ/വിധി; പകൽനിദ്ര; സംഭരിച്ച ഭിക്ഷയെ ആശ്രയിച്ച തൈജസ (ലോഭപര) ജീവിതം; വിഷം, ആയുധം, പ്രജനനബീജം, ഹിംസ, കടുപ്പം, മൈഥുനം—സന്ന്യാസയോഗത്തിൽ ഉപേക്ഷിച്ച ഗൃഹധർമാദി വ്രതങ്ങൾ, ഗോത്രാദി തിരിച്ചറിവുകൾ, പിതൃ-മാതൃകുലം, ധനം എന്നിവയോടുകൂടി—ഇവ എല്ലാം പ്രതിഷിദ്ധം; ഇവ ആചരിക്കുന്നവൻ അധോഗതിയിലേക്കു പോകുന്നു।

Verse 2.106

एकान्नं मदमात्सर्यं गन्धपुष्पविभूषणम्॥ ताम्बूलाभ्यञ्जने क्रीडा भोगाकाङ्क्षा रसायनम्। कत्थनं कुत्सनं स्वस्ति ज्योतिश्च क्रयविक्रयम्॥ क्रियाकर्मविवादश्च गुरुवाक्यविलङ्घनम्। संधिश्च विग्रहो यानं मञ्चकं श...

ഒറ്റ വിഭവം മാത്രം ഭക്ഷിക്കുക; മദ്യം/മദവും മാത്സര്യവും; സുഗന്ധം, പുഷ്പം, വിഭൂഷണം; താംബൂലംയും എണ്ണമസാജും; കളി; ഭോഗാകാംക്ഷ; രസായനം; പുകഴ്ചയും നിന്ദയും; സ്വസ്തിവചനവും ജ്യോതിഷവും; വാങ്ങലും വിൽപ്പനയും; ക്രിയാകർമങ്ങളും തർക്കവും; ഗുരുവചനലംഘനം; സന്ധിയും വിഗ്രഹവും; വാഹനങ്ങൾ; മഞ്ചകം/കിടക്ക; ശ്വേതവസ്ത്രം; പ്രത്യേക ശ്വേതോത്സർഗ്ഗ/വിധി; പകൽനിദ്ര; സംഭരിച്ച ഭിക്ഷയെ ആശ്രയിച്ച തൈജസ (ലോഭപര) ജീവിതം; വിഷം, ആയുധം, പ്രജനനബീജം, ഹിംസ, കടുപ്പം, മൈഥുനം—സന്ന്യാസയോഗത്തിൽ ഉപേക്ഷിച്ച ഗൃഹധർമാദി വ്രതങ്ങൾ, ഗോത്രാദി തിരിച്ചറിവുകൾ, പിതൃ-മാതൃകുലം, ധനം എന്നിവയോടുകൂടി—ഇവ എല്ലാം പ്രതിഷിദ്ധം; ഇവ ആചരിക്കുന്നവൻ അധോഗതിയിലേക്കു പോകുന്നു।

Verse 2.107

एकान्नं मदमात्सर्यं गन्धपुष्पविभूषणम्॥ ताम्बूलाभ्यञ्जने क्रीडा भोगाकाङ्क्षा रसायनम्। कत्थनं कुत्सनं स्वस्ति ज्योतिश्च क्रयविक्रयम्॥ क्रियाकर्मविवादश्च गुरुवाक्यविलङ्घनम्। संधिश्च विग्रहो यानं मञ्चकं श...

ഒറ്റ വിഭവം മാത്രം ഭക്ഷിക്കുക; മദ്യം/മദവും മാത്സര്യവും; സുഗന്ധം, പുഷ്പം, വിഭൂഷണം; താംബൂലംയും എണ്ണമസാജും; കളി; ഭോഗാകാംക്ഷ; രസായനം; പുകഴ്ചയും നിന്ദയും; സ്വസ്തിവചനവും ജ്യോതിഷവും; വാങ്ങലും വിൽപ്പനയും; ക്രിയാകർമങ്ങളും തർക്കവും; ഗുരുവചനലംഘനം; സന്ധിയും വിഗ്രഹവും; വാഹനങ്ങൾ; മഞ്ചകം/കിടക്ക; ശ്വേതവസ്ത്രം; പ്രത്യേക ശ്വേതോത്സർഗ്ഗ/വിധി; പകൽനിദ്ര; സംഭരിച്ച ഭിക്ഷയെ ആശ്രയിച്ച തൈജസ (ലോഭപര) ജീവിതം; വിഷം, ആയുധം, പ്രജനനബീജം, ഹിംസ, കടുപ്പം, മൈഥുനം—സന്ന്യാസയോഗത്തിൽ ഉപേക്ഷിച്ച ഗൃഹധർമാദി വ്രതങ്ങൾ, ഗോത്രാദി തിരിച്ചറിവുകൾ, പിതൃ-മാതൃകുലം, ധനം എന്നിവയോടുകൂടി—ഇവ എല്ലാം പ്രതിഷിദ്ധം; ഇവ ആചരിക്കുന്നവൻ അധോഗതിയിലേക്കു പോകുന്നു।

Verse 2.108

एकान्नं मदमात्सर्यं गन्धपुष्पविभूषणम् । ताम्बूलाभ्यञ्जने क्रीडा भोगाकाङ्क्षा रसायनम् । कत्थनं कुत्सनं स्वस्ति ज्योतिश्च क्रयविक्रयम् । क्रियाकर्मविवादश्च गुरुवाक्यविलङ्घनम् । सन्धिश्च विग्रहो यानं मञ्...

ഏകഭോജനനിയമവും, മദ്യം/മദവും, മാത്സര്യവും; ഗന്ധം, പുഷ്പം, വിഭൂഷണം; താംബൂലവും തൈലാഭ്യഞ്ജനവും; ക്രീഡ; ഭോഗാകാംക്ഷ; രസായനം (യൗവനവർധക ദ്രവ്യങ്ങൾ); കത്ഠനം (പുകഴ്ച)യും കുത്സനം (നിന്ദ)യും; സ്വസ്തികർമങ്ങളും ജ്യോതിഷവും; ക്രയവിക്രയം; ക്രിയാകർമവും വിവാദവും; ഗുരുവാക്യലംഘനം; സന്ധിയും വിഗ്രഹവും; യാനം/വാഹനം; മഞ്ചകം/ശയ്യ; ശ്വേതവസ്ത്രം; ശുക്ലോത്സർഗം; ദിവാസ്വാപം; സംഭരിച്ച ഭിക്ഷ/ആഹാരത്തെ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കൽ; തേജസ് (അഗ്നി) സ്വത്തായി സൂക്ഷിക്കൽ; വിഷം, ആയുധം, പ്രജനനബീജം, ഹിംസ, തൈക്ഷ്ണ്യം, മൈഥുനം—ഇവയും, സംന്യാസയോഗത്താൽ ത്യജിച്ച ഗൃഹധർമാദി വ്രതങ്ങളും, ഗോത്രാദി ആചാരങ്ങളും, പിതൃമാതൃകുലവും ധനവും—ഇവയൊക്കെയും പ്രതിഷിദ്ധം. ഇവ സേവിക്കുന്നവൻ അധോഗതിയിലേക്കു പോകുന്നു.

Verse 2.109

सुजीर्णोऽपि सुजीर्णासु विद्वांस्त्रीषु न विश्वसेत् । सुजीर्णास्वपि कन्थासु सज्जते जीर्णमम्बरम् । स्थावरं जङ्गमं बीजं तैजसं विषमायुधम् । षडेतानि न गृह्णीयाद्यतिर्मूत्रपुरीषवत् ॥१०९–११०॥

അവൻ ഏറെ പ്രായമായ/അനുഭവസമ്പന്നനായാലും, വിദ്യാവാൻ അനുഭവസമ്പന്നയായ സ്ത്രീകളിലും വിശ്വാസം വെക്കരുത്. വളരെ ജീർണ്ണമായ കന്തകളുടെ ഇടയിലും അവൻ പഴയ വസ്ത്രത്തിൽ ആസക്തനാകുന്നു. സ്ഥാവരസ്വത്ത്, ജംഗമസ്വത്ത്, പ്രജനനബീജം, തേജസ് (അഗ്നി) സ്വത്തായി, വിഷം, ആയുധം—ഈ ആറെണ്ണം യതി മൂത്രപുരീഷംപോലെ അശുചിയായി കരുതി സ്വീകരിക്കരുത്.

Verse 2.110

सुजीर्णोऽपि सुजीर्णासु विद्वांस्त्रीषु न विश्वसेत् । सुजीर्णास्वपि कन्थासु सज्जते जीर्णमम्बरम् । स्थावरं जङ्गमं बीजं तैजसं विषमायुधम् । षडेतानि न गृह्णीयाद्यतिर्मूत्रपुरीषवत् ॥१०९–११०॥

അവൻ ഏറെ പ്രായമായ/അനുഭവസമ്പന്നനായാലും, വിദ്യാവാൻ അനുഭവസമ്പന്നയായ സ്ത്രീകളിലും വിശ്വാസം വെക്കരുത്. വളരെ ജീർണ്ണമായ കന്തകളുടെ ഇടയിലും അവൻ പഴയ വസ്ത്രത്തിൽ ആസക്തനാകുന്നു. സ്ഥാവരസ്വത്ത്, ജംഗമസ്വത്ത്, പ്രജനനബീജം, തേജസ് (അഗ്നി) സ്വത്തായി, വിഷം, ആയുധം—ഈ ആറെണ്ണം യതി മൂത്രപുരീഷംപോലെ അശുചിയായി കരുതി സ്വീകരിക്കരുത്.

Verse 2.111

नैव आददीत पाथेयं यतिः किञ्चिदनापदि । पक्वम् आपत्सु गृण्हीयाद् यावदन्नं न लभ्यते ॥१११॥

അപത്തില്ലാത്തപ്പോൾ യതി വഴിക്കായി യാതൊരു പാഥേയവും എടുക്കരുത്. ദുരിതസമയത്ത് ഭിക്ഷയാൽ അന്നം ലഭിക്കുന്നതുവരെ മാത്രം പാകം ചെയ്ത അന്നം സ്വീകരിക്കാം.

Verse 2.112

नीरुजश्च युवा चैव भिक्षुर्नावसथे वसेत् । परार्थं न प्रतिग्राह्यं न दद्याच्च कथञ्चन ॥११२॥

ആരോഗ്യവാനും യുവാവുമായ ഭിക്ഷു വസതിഗൃഹത്തിൽ (ധർമ്മശാലയിൽ) താമസിക്കരുത്. മറ്റൊരാളുടെ കാരണത്താൽ ഒന്നും സ്വീകരിക്കരുത്; യാതൊരു വിധത്തിലും ദാനം നല്കുകയും അരുത്.

Verse 2.113

दैन्यभावात्तु भूतानां सौभगाय यतिश्चरेत् । पक्वं वा यदि वाऽपक्वं याचमानो व्रजेदधः ॥११३॥

എന്നാൽ ജീവികളുടെ ദീനാവസ്ഥയെ കണക്കിലെടുത്ത് അവരുടെ ക്ഷേമത്തിനായി യതി സഞ്ചരിക്കണം. ഭിക്ഷ യാചിക്കുമ്പോൾ പാകം ചെയ്തതോ പാകമാക്കാത്തതോ ആയ അന്നം തേടുകയാണെങ്കിൽ അവൻ അധോഗതിയിലേക്കു വീഴും.

Verse 2.114

अन्नपानपरो भिक्षुर्वस्त्रादीनां प्रतिग्रही । आविकं वानाविकं वा तथा पट्टपटानपि ॥ प्रतिगृह्य यतिश्चैतान्पतत्येव न संशयः । अद्वैतं नावमाश्रित्य जीवन्मुक्तत्वमाप्नुयात् ॥११४–११५॥

അന്നപാനങ്ങളിൽ ആസക്തനായ ഭിക്ഷു, വസ്ത്രാദികൾ സ്വീകരിക്കുന്നവൻ—ഉണ്ണിയുടെയോ ഉണ്ണിയല്ലാത്തതോ, അതുപോലെ പട്ട് (പട്ടു)യും പാട്ട് (പഞ്ഞി) വസ്ത്രങ്ങളും—ഇവയെല്ലാം സ്വീകരിച്ചാൽ ആ യതി നിർഭാഗ്യമായി പതനം പ്രാപിക്കുന്നു; സംശയമില്ല. അദ്വൈതത്തിന്റെ നാവിനെ ആശ്രയിച്ചാൽ ജീവിച്ചിരിക്കെ തന്നെ മോക്ഷം പ്രാപിക്കാം.

Verse 2.115

अन्नपानपरो भिक्षुर्वस्त्रादीनां प्रतिग्रही । आविकं वानाविकं वा तथा पट्टपटानपि ॥ प्रतिगृह्य यतिश्चैतान्पतत्येव न संशयः । अद्वैतं नावमाश्रित्य जीवन्मुक्तत्वमाप्नुयात् ॥११४–११५॥

അന്നപാനങ്ങളിൽ ആസക്തനായ ഭിക്ഷു, വസ്ത്രാദികൾ സ്വീകരിക്കുന്നവൻ—ഉണ്ണിയുടെയോ ഉണ്ണിയല്ലാത്തതോ, അതുപോലെ പട്ട് (പട്ടു)യും പാട്ട് (പഞ്ഞി) വസ്ത്രങ്ങളും—ഇവയെല്ലാം സ്വീകരിച്ചാൽ ആ യതി നിർഭാഗ്യമായി പതനം പ്രാപിക്കുന്നു; സംശയമില്ല. അദ്വൈതത്തിന്റെ നാവിനെ ആശ്രയിച്ചാൽ ജീവിച്ചിരിക്കെ തന്നെ മോക്ഷം പ്രാപിക്കാം.

Verse 2.116

वाग्दण्डे मौनमातिष्टेत् कायदण्डे त्वभोजनम् । मानसे तु कृते दण्डे प्राणायामो विधीयते ॥११६॥

വാഗ്ദണ്ഡം (വാക്കിന്റെ സംയമം) പാലിക്കുവാൻ മൗനം ആചരിക്കണം; കായദണ്ഡം (ശരീരസംയമം) പാലിക്കുവാൻ അഭോജനം, അഥവാ ഉപവാസം; മനസ്സിനെ സംബന്ധിച്ച ദണ്ഡം (മാനസദണ്ഡം) സ്വീകരിക്കുമ്പോൾ പ്രാണായാമം നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 2.117

कर्मणा बध्यते जन्तुर्विद्यया च विमुच्यते । तस्मात्कर्म न कुर्वन्ति यतयः पारदर्शिनः ॥११७॥

കർമ്മം കൊണ്ടു ജീവി ബന്ധിതനാകുന്നു; വിദ്യയാൽ (ആത്മജ്ഞാനത്താൽ) വിമുക്തനാകുന്നു. അതുകൊണ്ട് പരതീരം കാണുന്ന യതികൾ വിധികർമ്മം ചെയ്യുന്നില്ല.

Verse 2.118

रथ्यायां बहुवस्त्राणि भिक्षा सर्वत्र लभ्यते । भूमिः शय्यास्ति विस्तीर्णा यतयः केन दुःखितः ॥११८॥

വീഥിയിൽ പല വസ്ത്രങ്ങളും ലഭിക്കുന്നു; ഭിക്ഷ എല്ലായിടത്തും കിട്ടുന്നു. ഭൂമിയേ വിശാലമായ ശയ്യ—യതിക്ക് എന്തുകൊണ്ട് ദുഃഖം?

Verse 2.119

प्रपञ्चमखिलं यस्तु ज्ञानाग्नौ जुहुयाद्यतिः । आत्मन्यग्नीन्समारोप्य सोऽग्निहोत्री महायतिः ॥१९९॥

ജ്ഞാനാഗ്നിയിൽ സമസ്ത പ്രപഞ്ചത്തെയും ഹോമമായി അർപ്പിക്കുന്ന യതി, ആത്മാവിൽ തന്നേ അഗ്നികളെ സ്ഥാപിച്ചവൻ—അവൻ തന്നെയാണ് അഗ്നിഹോത്രി, മഹായതി.

Verse 2.120

प्रवृत्तिर्द्विविधा प्रोक्ता मार्जारी चैव वानरी । ज्ञानाभ्यासवतामेतद्वानरीभावमेव च ॥१२०॥

പ്രവൃത്തി രണ്ടുവിധമാണെന്ന് പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു—മാർജാരി (പൂച്ചപോലെ)യും വാനരി (കുരങ്ങുപോലെ)യും. ജ്ഞാനാഭ്യാസത്തിൽ നിഷ്ഠരായവർക്ക് വാനരിഭാവം തന്നെയാണ് (ഉചിതം).

Verse 2.121

नापृष्टः कस्यचिद्ब्रूयान्न चान्यायेन पृच्छतः । जानन्नपि हि मेधावी जडवल्लोकमाचरेत् ॥१२१॥

ചോദിക്കാതെ ആരോടും പറയരുത്; അന്യായമായി ചോദിക്കുന്നവനോടും മറുപടി പറയരുത്. അറിഞ്ഞിട്ടും ബുദ്ധിമാൻ ലോകത്തിൽ ജഡനെപ്പോലെ (അഹങ്കാരമില്ലാതെ) പെരുമാറണം.

Verse 2.122

सर्वेषामेव पापानां सङ्घाते समुपस्थिते । तारं द्वादशसाहस्रमभ्यसेच्छेदनं हि तत् ॥१२२॥

എല്ലാ പാപങ്ങളുടെയും കൂട്ടം മുന്നിൽ വന്നിരിക്കുമ്പോൾ, താരമന്ത്രം പന്ത്രണ്ടായിരം പ്രാവശ്യം അഭ്യസിക്കണം; അതുതന്നെയാണ് അവയുടെ ഛേദനം (മുറിച്ചുകളയൽ).

Verse 2.123

यस्तु द्वादशसाहस्रं प्रणवं जपतेऽन्वहम् । तस्य द्वादशभिर्मासैः परं ब्रह्म प्रकाशते । इत्युपनिषत् ॥१२३॥

എന്നാൽ പ്രതിദിനം പ്രണവമായ ‘ഓം’ പന്ത്രണ്ടായിരം പ്രാവശ്യം ജപിക്കുന്നവന് പന്ത്രണ്ടു മാസത്തിനകം പരബ്രഹ്മം പ്രകാശിതമാകുന്നു (പ്രകടമാകുന്നു). ഇതി ഉപനിഷത് ॥१२३॥