Adhyaya 7
Khandas
Khanda: 7.1
നാരദൻ സനത്കുമാരന്റെ അടുത്ത് ആത്മജ്ഞാനത്തിനായി എത്തുന്നു. നാല് വേദങ്ങളും പുരാണങ്ങളും പല വിദ്യകളും അറിഞ്ഞിട്ടും ആത്മജ്ഞാനമില്ലാതെ ശോകത്തിലാണ്. സനത്കുമാരൻ പറയുന്നു ഇവയെല്ലാം നാമമാത്രമാണ്, നാമത്തിലും ഉത്തമമായ തത്വം ഉണ്ട്.
Khanda: 7.2
ചാന്ദോഗ്യ ഉപനിഷത്തിന്റെ ഈ ഖണ്ഡത്തിൽ സനത്കുമാരൻ നാരദന് പറഞ്ഞുകൊടുക്കുന്നത് വാക്ക് (വാണി) നാമത്തേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമാണ് എന്നാണ്. വാക്കിലൂടെ നാല് വേദങ്ങൾ, ഇതിഹാസ-പുരാണങ്ങൾ, എല്ലാ വിദ്യകളും പ്രകടിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. വാക്കിലൂടെ സൗഹൃദം, പിതൃത്വം, എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു. വാക്കിനെ ബ്രഹ്മമായി ധ്യാനിക്കുന്നവൻ വാക്കിന്റെ മണ്ഡലത്തിൽ സ്വാതന്ത്ര്യം നേടുന്നു.
Khanda: 7.3
ഛാന്ദോഗ്യ ഉപനിഷദിന്റെ ഈ ഭാഗത്ത് സനത്കുമാരൻ നാരദന് പഠിപ്പിക്കുന്നത് മനസ്സ് (മനസ്) വാക്കിനെക്കാളും നാമത്തെക്കാളും ശ്രേഷ്ഠമാണ്. മുഷ്ടി രണ്ട് ഫലങ്ങള് പിടിക്കുന്നതുപോലെ മനസ്സ് വാക്കിനെയും നാമത്തെയും ഉള്ക്കൊള്ളുന്നു. എല്ലാ ഉദ്ദേശ്യപൂര്വ്വ കര്മ്മങ്ങളും മനസ്സില് നിന്നുണ്ടാകുന്നു. മനസ്സിനെ ബ്രഹ്മമായി ധ്യാനിച്ചാല് മനസ്സിന്റെ മണ്ഡലത്തില് സ്വതന്ത്ര ചലനം ലഭിക്കുന്നു.
Khanda: 7.4
ഛാന്ദോഗ്യ ഉപനിഷത്തിന്റെ ഈ ഖണ്ഡത്തിൽ സനത്കുമാരൻ നാരദന് പറഞ്ഞുകൊടുക്കുന്നു—സങ്കല്പം (ഇച്ഛ/ഉദ്ദേശ്യം) മനസ്സിനേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമാണ്. ആരെങ്കിലും സങ്കല്പിക്കുമ്പോൾ, ചിന്തിക്കുന്നു, പിന്നെ സംസാരിക്കുന്നു; വാക്കുകൾ പേരാകുന്നു, പേരുകളിൽ മന്ത്രങ്ങളുണ്ട്, മന്ത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് കർമ്മങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു. ആകാശം, ഭൂമി, വായു, അഗ്നി, ജലം—എല്ലാം സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് മഴ, അന്നം, പ്രാണൻ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, വേദം, യജ്ഞം, ലോകം, ദേവതകൾ—എല്ലാം. സങ്കല്പത്തെ ബ്രഹ്മമായി ആരാധിക്കുന്നവൻ സ്ഥിരമായ ലോകങ്ങൾ പ്രാപിക്കുന്നു.
Khanda: 7.5
ഛാന്ദോഗ്യ ഉപനിഷത്തിന്റെ ഈ ഭാഗം ചിത്തം (ചൈതന്യം) സങ്കൽപ്പത്തേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമാണെന്ന് പഠിപ്പിക്കുന്നു. ചിത്തത്തിൽ നിന്നാണ് ചിന്ത, വാക്ക്, നാമം, മന്ത്രം, കർമ്മം എന്നിവ ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. ചിത്തത്തെ ബ്രഹ്മമായി ആരാധിക്കുന്നവൻ ധ്രുവവും സ്ഥിരവുമായ ലോകങ്ങൾ പ്രാപിക്കുന്നു.
Khanda: 7.6
ഈ ഖണ്ഡത്തിൽ ധ്യാനം ചിത്ത (സങ്കൽപ്പം) ത്തേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ഭൂമി, ആകാശം, ജലം, പർവ്വതം, ദേവന്മാർ, മനുഷ്യർ എല്ലാം ധ്യാനമഗ്നരായി തോന്നുന്നു. മഹത്വം പ്രാപിക്കുന്നവർ ധ്യാനത്തിന്റെ ഫലം പങ്കിടുന്നവരാണ്.
Khanda: 7.7
ഛാന്ദോഗ്യ ഉപനിഷദ്ദിലെ ഈ ഖണ്ഡത്തിൽ ധ്യാനത്തേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമായ വിജ്ഞാനത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യം വർണ്ണിക്കുന്നു. വിജ്ഞാനത്താൽ എല്ലാ വേദങ്ങളും വിദ്യകളും അറിയാം. വിജ്ഞാനത്തെ ബ്രഹ്മമായി ഉപാസിച്ചാൽ വിജ്ഞാനവാന്മാരുടെ ലോകങ്ങൾ ലഭിക്കും. എങ്കിലും വിജ്ഞാനത്തിലും ശ്രേഷ്ഠമായതെന്ത് എന്ന ചോദ്യം ഉദിക്കുന്നു.
Khanda: 7.8
ഈ ഛാന്ദോഗ്യ ഉപനിഷത്തിന്റെ ഭാഗം പഠിപ്പിക്കുന്നത് ബലം വിജ്ഞാനത്തേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമാണെന്നാണ്. ബലം കൊണ്ട് മനുഷ്യൻ എഴുന്നേൽക്കുന്നു, സേവിക്കുന്നു, കാണുന്നു, കേൾക്കുന്നു, ചിന്തിക്കുന്നു, മനസ്സിലാക്കുന്നു. ബലത്തെ ബ്രഹ്മമായി ധ്യാനിക്കുന്നവൻ ബലത്തിന്റെ പരിധിവരെ സ്വതന്ത്രമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ബലത്തിനേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമായതെന്തോ ഉണ്ടെന്ന് ഗുരു അടുത്ത പടിയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.
Khanda: 7.9
ചാന്ദോഗ്യ ഉപനിഷത്തിന്റെ ഈ ഖണ്ഡം അന്നം (Anna) ബലത്തേക്കാൾ (Bala) ശ്രേഷ്ഠമാണെന്ന് പഠിപ്പിക്കുന്നു. പത്തു ദിവസം അന്നം കഴിക്കാതിരുന്നാൽ മനുഷ്യൻ കാണാനും കേൾക്കാനും ചിന്തിക്കാനും പ്രവർത്തിക്കാനും അറിയാനും കഴിവ് നഷ്ടപ്പെടുന്നു. അന്നം കഴിച്ചാൽ ഈ ശേഷികൾ തിരികെ വരുന്നു. അന്നമാണ് എല്ലാ ഇന്ദ്രിയ മാനസിക പ്രവർത്തനങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനം. അന്നത്തെ പവിത്രമായി ധ്യാനിക്കണം.
Khanda: 7.10
ഈ ഖണ്ഡത്തിൽ ജലത്തെ (അപ്) ബ്രഹ്മമായി ധ്യാനിക്കുന്നതിന്റെ പാഠം പറയുന്നു. ജലത്തെ ബ്രഹ്മമായി ഉപാസിക്കുന്നവൻ എല്ലാ കാമനകളും നേടുകയും ജലം എവിടെ വരെ വ്യാപിക്കുന്നോ അവിടെ സ്വേച്ഛാചാരിയാകുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ ജലത്തിലും ശ്രേഷ്ഠമായതുണ്ടെന്ന് ഗുരു കാണിക്കുന്നു.
Khanda: 7.11
ചാന്ദോഗ്യ ഉപനിഷദിലെ ഈ ഖണ്ഡത്തിൽ തേജസ്സിനെ (അഗ്നി/പ്രകാശം) ബ്രഹ്മമായി ധ്യാനിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് പ്രതിപാദിക്കുന്നു. അഗ്നി ജലത്തിൽ നിന്നുണ്ടായി ആകാശത്തെ ചൂടാക്കുന്നു. തേജസ്സിനെ ബ്രഹ്മമായി ഉപാസിക്കുന്നവൻ തേജസ്വിയാകുന്നു.
Khanda: 7.12
ഛാന്ദോഗ്യ ഉപനിഷത്തിലെ ഈ ഖണ്ഡത്തിൽ ആകാശം അഗ്നിയെക്കാൾ മഹത്താണെന്ന് പഠിപ്പിക്കുന്നു. സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ, മിന്നൽ, നക്ഷത്രങ്ങൾ, അഗ്നി എല്ലാം ആകാശത്തിലാണ്. ആകാശത്തിലൂടെ മനുഷ്യൻ വിളിക്കുന്നു, കേൾക്കുന്നു, മറുപടി നൽകുന്നു, ആനന്ദിക്കുന്നു, ജനിക്കുന്നു. ആകാശത്തെ ബ്രഹ്മമായി ആരാധിക്കുന്നവൻ പ്രകാശമാനമായ വിശാലമായ ലോകങ്ങൾ പ്രാപിക്കുന്നു. എന്നാൽ ആകാശത്തിലും മഹത്തായ തത്വമുണ്ടെന്ന് ഗുരു പറയുന്നു.
Khanda: 7.13
ഛാന്ദോഗ്യ ഉപനിഷദ്ദിന്റെ ഈ ഖണ്ഡത്തിൽ സനത്കുമാരൻ നാരദന് പറഞ്ഞുകൊടുക്കുന്നു സ്മൃതി (സ്മര) ആകാശത്തേക്കാൾ മഹത്തരമാണ്. സ്മൃതിയില്ലാതെ കേൾക്കാനും ചിന്തിക്കാനും അറിയാനും കഴിയില്ല. സ്മൃതിയെ ബ്രഹ്മമായി ആരാധിച്ചാൽ അതിന്റെ പരിധിയിൽ സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിക്കും, എന്നാൽ ഇതിലും മഹത്തായതുണ്ട്.
Khanda: 7.14
പതിനാലാം ഖണ്ഡത്തിൽ പ്രതീക്ഷ (ആശ) സ്മരണയേക്കാൾ ഉത്തമമാണെന്ന് പറയുന്നു. പ്രതീക്ഷയാണ് എല്ലാ കർമ്മങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനം.
Khanda: 7.15
ഈ ഭാഗം പ്രാണനെ എല്ലാ ബന്ധങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനമായി സ്ഥാപിക്കുന്നു. പിതാവ്, മാതാവ്, സഹോദരൻ എല്ലാം പ്രാണന്റെ രൂപമാണ്. ഈ സത്യം അറിയുന്നവൻ അതിവാദിയായി മാറുന്നു.
Khanda: 7.16
ഈ ഷോഡശ ഖണ്ഡത്തിൽ ഉദ്ദാലക ആരുണി പുത്രൻ ശ്വേതകേതുവിന് തേനിന്റെ ദൃഷ്ടാന്തം നൽകുന്നു: പല പൂക്കളിൽ നിന്നുള്ള രസം ഒന്നായി തേനായി മാറുന്നു, അതിന്റെ ഉറവിടം വേർതിരിക്കാനാകില്ല. അപ്രകാരം എല്ലാ ജീവികളും ഒരു സത്തിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച് അതിൽ ലയിക്കുന്നു. 'തത് ത്വം അസി' — 'നീ അതാണ്' — ഈ മഹാവാക്യം ജീവാത്മാവും പരമാത്മാവും ഏകമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
Khanda: 7.17
ഛാന്ദോഗ്യ ഉപനിഷദിലെ ഈ ഖണ്ഡം പ്രാണൻ എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനമാണെന്ന് പഠിപ്പിക്കുന്നു. വാക്ക്, കാഴ്ച, കേൾവി, മനസ്സ് എന്നിവ പ്രാണനെ ആശ്രയിക്കുന്നു. പ്രാണധ്യാനത്തിലൂടെ ജീവാത്മാവ് പരമാത്മാവുമായി ഏകമാകുന്നു.
Khanda: 7.18
ഛാന്ദോഗ്യ ഉപനിഷദിന്റെ പതിനെട്ടാം ഖണ്ഡത്തിൽ സനത്കുമാരൻ നാരദന് പറഞ്ഞുകൊടുക്കുന്നു യഥാർത്ഥ അറിവ് ചിന്തയിലൂടെയും ധ്യാനത്തിലൂടെയും മാത്രമേ വരൂ പേര് അറിയുന്നതിലൂടെയല്ല. മതിയെ ധ്യാനിക്കണം.
Khanda: 7.19
ഛാന്ദോഗ്യ ഉപനിഷത്തിന്റെ ഈ ഭാഗത്ത് ശ്രദ്ധയെ എല്ലാ ആത്മീയ ചിന്തയുടെയും അടിസ്ഥാനമായി പഠിപ്പിക്കുന്നു. ശ്രദ്ധയില്ലാതെ യഥാർത്ഥ മനനം സാധ്യമല്ല. സനത്കുമാരൻ നാരദന് ശ്രദ്ധയുടെ അന്വേഷണത്തെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു.
Khanda: 7.20
ഛാന്ദോഗ്യ ഉപനിഷത്തിന്റെ വിംശ ഖണ്ഡത്തിൽ സനത്കുമാരൻ നിഷ്ഠ അഥവാ ദൃഢമായ സ്ഥാപനത്തിന്റെ ആശയം ശ്രദ്ധയുടെ അടിസ്ഥാനമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. നിഷ്ഠ ഇല്ലാതെ ശ്രദ്ധ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുകയില്ല. നാരദനും സനത്കുമാരനും തമ്മിലുള്ള സംവാദം ആത്മീയ വിജ്ഞാനത്തിന്റെ സ്തരിത സ്വഭാവം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.
Khanda: 7.21
ഛാന്ദോഗ്യ ഉപനിഷദ്ദിലെ ഈ ഭാഗം 'കൃതി' അതായത് പൂർത്തിയാക്കൽ തത്വത്തെക്കുറിച്ച് ആഴത്തിലുള്ള ഉപദേശം നൽകുന്നു. ഒരാൾ ഒരു കർമ്മം ചെയ്യുമ്പോൾ അത് പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം മാത്രമേ വിശ്രമിക്കുന്നുള്ളൂ. ഇത് ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ സൃഷ്ടി ഒരു ഉദ്ദേശ്യപൂർണ്ണമായ കർമ്മമാണെന്ന് കാണിക്കുന്നു. സാധകൻ 'കൃതി'യുടെ സ്വരൂപം അന്വേഷിക്കണം.
Khanda: 7.22
ഈ ഖണ്ഡം പഠിപ്പിക്കുന്നത് എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും സുഖത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിക്കുന്നു എന്നാണ്. സാധകൻ യഥാർത്ഥ സുഖം അറിയണം, അത് അനന്ത ബ്രഹ്മത്തിന്റെ പ്രതിഫലനവും ആത്മാവിന്റെ സ്വരൂപവുമാണ്.
Khanda: 7.23
ഈ ഖണ്ഡം പഠിപ്പിക്കുന്നത് യഥാർത്ഥ സുഖം ഭൂമാവിൽ (അനന്തത്തിൽ) മാത്രമാണ്, സീമിതത്തിൽ അല്ല എന്നാണ്. അനന്തമായ ആ അവസ്ഥയിൽ മറ്റൊന്നും കാണാൻ ഇല്ല, കേൾക്കാൻ ഇല്ല, അറിയാൻ ഇല്ല. മറ്റൊന്ന് അനുഭവിക്കുന്നിടത്ത് സീമിതവും മരണമുള്ളതുമാണ്. അനന്തം അമർത്യമാണ്. ഈ അനന്തത്തെ ആഴത്തിലുള്ള അന്വേഷണത്തിലൂടെ അറിയണം, കാരണം അതാണ് ബ്രഹ്മം.
Khanda: 7.24
ഛാന്ദോഗ്യ ഉപനിഷത്തിലെ ഈ ഭാഗം ഭൂമാ എന്നാൽ അനന്തവും അൽപ എന്നാൽ സീമിതവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം വിവരിക്കുന്നു. മറ്റൊന്നും കാണാത്ത അവസ്ഥയാണ് ഭൂമാ — അമൃതം.
Khanda: 7.25
ചാന്ദോഗ്യ ഉപനിഷദിന്റെ ഈ ഭാഗത്ത് ആത്മാവിന്റെ സർവ്വവ്യാപകത വർണ്ണിക്കുന്നു—അവൻ താഴെ, മുകളിൽ, പിന്നിൽ, മുന്നിൽ, തെക്ക്, വടക്ക് എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ധ്യാനം ചിത്തത്തിനേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമാണെന്ന് പറയുന്നു, പ്രപഞ്ചം മുഴുവൻ ധ്യാനത്തിൽ മഗ്നമായതുപോലെ തോന്നുന്നു. മനുഷ്യ മഹത്ത്വം ഈ വിശ്വവ്യാപി ധ്യാനത്തിന്റെ ഒരംശം മാത്രം.
Khanda: 7.26
ഈ ഭാഗം പഠിപ്പിക്കുന്നത് ആത്മാവിൽ നിന്ന് എല്ലാം ഉണ്ടാകുന്നു എന്നാണ് — പ്രാണൻ, പ്രതീക്ഷ, സ്മൃതി, ആകാശം, അഗ്നി, ജലം, അന്നം, ബലം, ധ്യാനം. ഈ സത്യം മനസ്സിലാക്കുന്നവൻ മരണം, രോഗം, ദുഃഖം കാണുന്നില്ല. ആത്മാവ് അനേക രൂപങ്ങളിൽ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു.
Inside Adhyaya 7
Key teachings
- • Dhyana (meditation) is superior to Chitta (thought/intellect) in the progressive hierarchy of spiritual evolution. • The entire cosmos—earth, sky, heaven, waters, mountains—naturally abides in a state of meditation, indicating that dhyana is the fundamental sustaining force of creation. • Greatness in human life, whether worldly or spiritual, is attained by those who possess even a fraction of the quality of meditation. • Petty, quarrelsome, and backbiting individuals lack the meditative quality and remain small in stature. • Meditation is not merely a practice but a cosmic principle to be worshipped (upāsita) as Brahman itself. • The progressive ladder from Name to Speech to Mind to Will to Thought to Meditation reveals that each stage encompasses and transcends the previous, guiding the seeker toward the ultimate realization of Brahman.
Ask anything about Adhyaya 7 of the Chhandogya Upanishad
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
