Adhyaya 1

Verse 1

ईश्वर उवाच । अथ ते संप्रवक्ष्यामि क्षेत्रगर्भं महोदयम् । तद्वस्त्रापथमाहात्म्यं यत्र रैवतको गिरिः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിനക്കു ക്ഷേത്രഗർഭമെന്ന മഹോദയമായ, മംഗളപ്രദമായ വിഷയത്തെ സമ്യകമായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു; അതായത് റൈവതക ഗിരി നിലകൊള്ളുന്ന വസ്ത്രാപഥത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം।

Verse 2

दामोदरं रैवतके भवं वस्त्रापथे तथा । एतद्रैवतकं क्षेत्रं वस्त्रापथमिति स्मृतम्

റൈവതകത്തിൽ ദാമോദരൻ, വസ്ത്രാപഥത്തിൽ ഭവൻ (ശിവൻ) കൂടിയുണ്ട്; അതിനാൽ ഈ റൈവതക ക്ഷേത്രം ‘വസ്ത്രാപഥം’ എന്ന നാമത്തിൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 3

सुवर्णरेवा यत्रस्था नदी पातकनाशनी । यत्र साक्षात्स्थितः कृष्णो दामोदर इति स्मृतः

അവിടെ പാപനാശിനിയായ ‘സുവർണരേവാ’ നദി ഒഴുകുന്നു; അവിടെയേ സാക്ഷാൽ കൃഷ്ണൻ ‘ദാമോദരൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ വസിക്കുന്നു।

Verse 4

यत्र स्थितं मृगीकुण्डं महापातकनाशनम् । सकृच्छ्राद्धे कृते यत्र कल्पकोटिसहस्रकम् । पितॄणां जायते तृप्तिरपुनर्भवकांक्षिणी

എവിടെ മൃഗീകുണ്ഡം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുവോ അത് മഹാപാതകനാശിനിയാണ്. അവിടെ ഒരിക്കൽ പോലും ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ പിതൃകൾക്ക് ആയിരം കോടി കല്പങ്ങൾക്കു തുല്യമായ തൃപ്തി ലഭിക്കും; അത് പുനർജന്മം ആഗ്രഹിക്കുകയില്ല.

Verse 5

देव्युवाच । भगवन्विस्तराद्ब्रूहि दामोदरमहोदयम् । क्षेत्रगर्भस्य माहात्म्यं कर्णिकारूपसंस्थितम्

ദേവി പറഞ്ഞു— ഭഗവൻ, ദാമോദരന്റെ മഹാഗൗരവം വിശദമായി അരുളിച്ചെയ്യുക; കൂടാതെ കർണികാ-രൂപത്തിൽ സ്ഥാപിതമായ ക്ഷേത്രഗർഭത്തിന്റെ മഹാത്മ്യവും പറയുക.

Verse 6

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि दामोदरहरिं प्रति । इतिहासं पुराख्यातमृषिभिः कल्पवासिभिः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു— ദേവി, ശ്രവിക്കൂ; ദാമോദര-ഹരിയെ സംബന്ധിച്ച, കല്പങ്ങളിൽ വസിച്ച ഋഷിമാർ പണ്ടേ പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തിയ പുരാതന ഇതിഹാസം ഞാൻ വിവരിക്കും.

Verse 7

गंगातीरे शुभे रम्ये पुण्ये जनपदाकुले । ऋषिभिः सेविते नित्यं स्वर्गमार्गप्रदे ध्रुवम्

ഗംഗാതീരത്തിലെ ശുഭവും രമണീയവും പുണ്യവുമായ—ജനപദങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ആ സ്ഥലത്ത്—ഋഷികൾ നിത്യം സേവിക്കുന്നു; അത് ഉറപ്പായി സ്വർഗമാർഗം നൽകുന്നു.

Verse 8

तत्र ज्ञानविदो विप्रा यजंति विविधैर्मखैः । ऋषयः सांख्ययोगेन दानेनैवेतरे जनाः

അവിടെ ജ്ഞാനവിദരായ ബ്രാഹ്മണർ വിവിധ മഖങ്ങളായ യജ്ഞങ്ങളാൽ യജന ചെയ്യുന്നു; ഋഷികൾ സാംഖ്യവും യോഗവും കൊണ്ട് সাধന ചെയ്യുന്നു; മറ്റു ജനങ്ങൾ ദാനത്തിലൂടെയേ പുണ്യം സമ്പാദിക്കുന്നു.

Verse 9

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा स्वर्गमभीप्सवः । सेवंते तज्जलं दिव्यं देवानामपि दुर्लभम्

ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ശൂദ്രർ—സ്വർഗ്ഗാഭിലാഷത്തോടെ—ദേവന്മാർക്കും ദുർലഭമായ ആ ദിവ്യജലം ആശ്രയിച്ചു സേവിക്കുന്നു.

Verse 10

तत्र राजा गजोनाम बली सर्वजनाधिपः । गंगाजलाभिषेकार्थं त्यक्वा राज्यं जगाम ह

അവിടെ ‘ഗജ’ എന്ന പേരുള്ള മഹാബലവാൻ രാജാവ്, സർവ്വജനാധിപൻ, ഗംഗാജലാഭിഷേകാർത്ഥം രാജ്യം ത്യജിച്ച് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 11

भार्या तस्य सती साध्वी पुत्रिणी रूपसंयुता । साऽप्ययात्सह तेनैव भर्त्रा वै भर्तृवत्सला

അവന്റെ ഭാര്യ സതി-സാധ്വി, സന്താനവതി, രൂപസമ്പന്ന; ഭർത്തൃവത്സലയായതിനാൽ അവളും അതേ ഭർത്താവിനൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു.

Verse 12

संगता नाम नाम्ना च दक्षा दाक्षायणी यथा । एवं निवसतोस्तत्र वर्षाणामयुतं गतम्

അവളുടെ പേര് ‘സംഗതാ’; അവൾ ദക്ഷയായിരുന്നു, ദക്ഷകുമാരി ദാക്ഷായണിയെപ്പോലെ. ഇങ്ങനെ അവിടെ പാർത്തിരിക്കെ പത്തായിരം വർഷങ്ങൾ കടന്നു പോയി.

Verse 13

आजगाम ऋषिस्तत्र भद्रोनाम महायशाः । सहितो बहुभिर्विप्रैर्जपहोमपरायणैः

അപ്പോൾ അവിടെ ‘ഭദ്ര’ എന്ന മഹായശസ്സുള്ള ഋഷി എത്തി; ജപഹോമപരായണരായ അനേകം വിപ്രന്മാരോടുകൂടിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം.

Verse 14

त्यक्त्वा संसारमार्गं तु स्वर्गमार्गजिगीषवः । गंगानिषेवणं कृत्वा स्फोटयित्वाऽत्मजं मलम्

സംസാരമാർഗം ഉപേക്ഷിച്ച് സ്വർഗ്ഗമാർഗം നേടാൻ ആഗ്രഹിച്ചവർ ഗംഗയെ ഭക്തിയോടെ സേവിച്ചു, സ്വയംജന്യമായ മലിനതയെ നീക്കി।

Verse 15

जलं दत्त्वा तु भूतेभ्यः पूजयित्वा जनार्द्दनम् । यावद्यांति नदीतीर ऋषयो भद्रकादयः । तावत्पश्यंति राजानं गजं वरगजोपमम्

ഭൂതപ്രാണികൾക്ക് ജലദാനം നൽകി ജനാർദനനെ പൂജിച്ച ശേഷം, ഭദ്രകാദി ഋഷിമാർ നദീതീരത്തേക്ക് നീങ്ങുമ്പോൾ അവർ രാജാ ഗജനെ കണ്ടു—ശ്രേഷ്ഠ ഗജത്തെപ്പോലെ ദീപ്തനായവൻ।

Verse 16

तेनैव दृष्टा मुनयो राज्ञा निहतकल्मषाः । सप्तर्षयो यथा स्वर्गे सुरराजेन धीमता

പാപങ്ങൾ നശിച്ച ആ രാജാവ് ആ മുനിമാരെ കണ്ടു; സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ബുദ്ധിമാനായ ദേവരാജൻ സപ്തർഷികളെ കാണുന്നതുപോലെ തന്നേ।

Verse 17

तमृषिं स च संप्रेक्ष्य पदानि दश पंच च । आगच्छन्त्वत्र पूजार्हा भवतो मम मन्दिरम्

ആ ഋഷിയെ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ പതിനഞ്ച് ചുവട് മുന്നോട്ട് ചെന്നു പറഞ്ഞു—“പൂജാർഹ മഹാനുഭാവന്മാരേ, ഇവിടെ വരിക; ദയവായി എന്റെ മന്ദിരത്തിലേക്ക് വരിക।”

Verse 18

पश्यंतु संगतां सर्वे मम भार्यां यशस्विनीम् । तस्याः पूजां समादाय यो मार्गो मनसि स्थितः

“എല്ലാവരും എന്റെ യശസ്സുള്ള ഭാര്യ സംഗതയെ കാണുക. അവളുടെ പൂജ സ്വീകരിച്ച്, നിങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ സ്ഥിരമായിരിക്കുന്ന മാർഗ്ഗം തന്നേ പിന്തുടരുക।”

Verse 19

तं गच्छध्वं महाभागाः पुण्याः पुण्यमभीप्सवः । एवमुक्तास्तु ते राज्ञा ऋषयः कौतुकान्विताः । आजग्मुर्मंदिरं शुभ्रं पुरंदरपुरोपमम्

“അവിടെ പോകുവിൻ, മഹാഭാഗ്യവാന്മാരേ—നിങ്ങൾ പുണ്യവാന്മാർ, പുണ്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ.” രാജാവിന്റെ വാക്കുകേട്ട് കൗതുകഭരിതരായ ഋഷിമാർ പുരന്ദരപുരസദൃശമായ ആ ശുഭ്രമന്ദിരത്തിലെത്തി.

Verse 20

आसनानि विचित्राणि दत्त्वा तेषां मनस्विनी । संगता राजराजेन सार्द्धमग्रे व्यवस्थिता

അവർക്കു വിചിത്രവും മനോഹരവുമായ ആസനങ്ങൾ നൽകി, ആ മനസ്വിനി സ്ത്രീ രാജരാജനോടൊപ്പം ചേർന്ന് മുൻവശത്ത് ഇരുന്നുറപ്പിച്ചു.

Verse 21

कृत्वा करपुटं राजा ऋषीणां पुण्यकर्मणाम् । बभाषे वचनं राजा भद्रो भद्रं सुसंगतम्

പുണ്യകർമ്മികളായ ഋഷിമാരുടെ മുമ്പിൽ രാജാവ് കരപുടം ചേർത്ത് വന്ദിച്ചു; പിന്നെ യുക്തവും മംഗളവും ആയ വചനങ്ങൾ ഉചിതമായി പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 22

वसुधा वसुसंपूर्णा मंडिता नगरी पुरी । पर्वतैश्च समुद्रैश्च सरिद्भिश्च सरोवरैः

നിധിസമ്പന്നമായ വസുധ ആ നഗരി-പുരിയെ അലങ്കരിച്ചു; പർവതങ്ങൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, നദികൾ, സരോവരങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് അത് ശോഭിച്ചു.

Verse 23

ग्रामैश्चतुष्पथैर्घोरैर्गोकुलैराकुलीकृता । नररत्नैरश्वरत्नैर्गजरत्नैस्तु संकुला

അത് ഗ്രാമങ്ങളും തിരക്കേറിയ ചതുഷ്പഥങ്ങളും ഗോകുലങ്ങളും കൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരുന്നു; കൂടാതെ നരരത്നങ്ങൾ, അശ്വരത്നങ്ങൾ, ഗജരത്നങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ടും സമൃദ്ധമായിരുന്നു.

Verse 24

दुस्त्यजा भोगभोक्तृणां परं ज्ञानमजानताम् । संसारेऽत्र महाघोरे पुनरावृत्तिकारिणि

ഭോഗങ്ങളിൽ മാത്രം ലീനരായി പരമജ്ഞാനം അറിയാത്തവർക്ക് ഈ മഹാഘോരമായ സംസാരം ഉപേക്ഷിക്കുക ദുഷ്കരം—ഇത് വീണ്ടും വീണ്ടും ജന്മമരണത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു।

Verse 25

पतंति पुरुषा भद्र पत्राणीव पुनःपुनः । कृतेन येन विप्रेंद्र स्वर्गं प्राप्नोति निर्मलम् । दानेन तपसा चैव तत्त्वमा चक्ष्व सुव्रत

ഹേ ഭദ്രാ! മനുഷ്യർ ഇലകളെപ്പോലെ വീണ്ടും വീണ്ടും വീഴുന്നു। ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ! ഏത് കർമംകൊണ്ടാണ് നിർമ്മല സ്വർഗം ലഭിക്കുന്നത്? ദാനവും തപസ്സും സംബന്ധിച്ച സത്യതത്ത്വം എനിക്ക് പറയുക, ഹേ സുവ്രതാ।

Verse 26

भद्र उवाच । तीर्थानि तोयपूर्णानि देवाः पाषाणमृन्मयाः । आत्मस्थं ये न पश्यंति ते न पश्यंति तत्परम्

ഭദ്രൻ പറഞ്ഞു—തീർത്ഥങ്ങൾ ജലത്തോടെ നിറഞ്ഞ ജലമേ; ദേവന്മാർ കല്ലോ മണ്ണോ കൊണ്ടുള്ള പ്രതിമകൾ. ആത്മത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായ പരമത്തെ കാണാത്തവർ, പരമത്തെ യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുന്നില്ല।

Verse 27

संति तीर्थान्यनेकानि पुण्यान्यायतनानि च । पुण्यतोया पवित्रश्च सरितः सागरास्तथा । बहुपुण्यप्रदा पृथ्वी स्थानेस्थाने पदेपदे

അനേകം തീർത്ഥങ്ങളും അനേകം പുണ്യായതനങ്ങളും ഉണ്ട്। നദികളും സമുദ്രങ്ങളും പവിത്രം; അവയുടെ ജലം പുണ്യപ്രദം. ഭൂമി സ്ഥലസ്ഥലങ്ങളിൽ, പടിപടിയായി മഹാപുണ്യം നൽകുന്നു।

Verse 28

यद्यस्ति तव राजेंद्र ज्ञानं ज्ञानवतां वर । विष्णुं जिष्णुं हृषीकेशं शंखिनं गदिनं तथा

ഹേ രാജേന്ദ്രാ, നിനക്കു യഥാർത്ഥത്തിൽ ജ്ഞാനം ഉണ്ടെങ്കിൽ—ഹേ ജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠാ—വിഷ്ണുവിനെ അറിയുക: ജിഷ്ണു, ഹൃഷീകേശൻ, ശംഖധാരി, ഗദാധാരി।

Verse 29

चतुर्भुजं महाबाहुं प्रभासे दैत्यसूदनम् । वाराहं वामनं चैव नारसिंहं बलार्जुनम्

പ്രഭാസത്തിൽ ചതുര്ഭുജ മഹാബാഹുവായി ദൈത്യസൂദനനായ ഭഗവാൻ—അവൻ വരാഹൻ, വാമനൻ, കൂടാതെ അർജുനസമ പരാക്രമമുള്ള ബലവാൻ നരസിംഹൻ എന്നും അറിയുക।

Verse 30

रामं रामं च रामं च पुरुषोत्तममेव च । पुंडरीकेक्षणं चैव गदापाणिं तथैव च

‘രാമ—രാമ—രാമ’ എന്നു സ്മരിക്ക; കൂടാതെ പുരുഷോത്തമൻ, പുണ്ഡരീകനെത്രൻ, കൈയിൽ ഗദാധാരിയായ ശ്രീഹരിയെയും സ്തുതിക്ക।

Verse 31

राघवं शक्रदमनं गोविंदं बहुपुण्यदम् । जयं च भूधरं चैव देवदेवं जनार्द्दनम्

രാഘവൻ, ശക്രദമനൻ, ഗോവിന്ദൻ—അനവധി പുണ്യം നൽകുന്നവൻ; ജയൻ, ഭൂധരൻ, ദേവദേവൻ, ജനാർദ്ദനൻ—ഇവരെ സ്മരിക്ക।

Verse 32

सुरोत्तमं श्रीधरं च हरिं योगीश्वरं तथा । कपिलेशं भूतनाथं श्वेतद्वीपपतिं हरिम्

ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, ശ്രീധരൻ, ഹരി, യോഗീശ്വരൻ; കപിലേശൻ, ഭൂതനാഥൻ; ശ്വേതദ്വീപാധിപനായ ഹരി—ഇവരെ സ്മരിക്ക।

Verse 33

बदर्याश्रमवासौ च नरनारायणौ तथा । पद्मनाभं सुनाभं च हयग्रीवं विशां पते

ബദരീ ആശ്രമത്തിൽ വസിക്കുന്ന നര-നാരായണർ; കൂടാതെ പദ്മനാഭൻ, സുനാഭൻ, ഹയഗ്രീവൻ—ഹേ ജനാധിപ—ഇവരെ സ്മരിക്ക।

Verse 34

द्विजनाथं धरानाथं खड्गपाणिं तथैव च । दामोदरं जलावासं सर्वपापहरं हरिम्

ദ്വിജന്മാരുടെ നാഥൻ, ഭൂമിയുടെ അധിപൻ, ഖഡ്ഗധാരി; ദാമോദരൻ; ജലത്തിൽ വാസമുള്ളവൻ; സർവ്വപാപഹരനായ ഹരിയെ സ്മരിക്കണം।

Verse 35

एतान्येव हि स्थानानि देवदेवस्य चक्रिणः । गच्छते यत्र तत्रैव मुच्यते सर्वपातकैः

ഇവയത്രേ ചക്രധാരിയായ ദേവദേവന്റെ പുണ്യസ്ഥാനങ്ങൾ. ആരെവിടെവിടെ (ഈ തീർത്ഥങ്ങളിൽ) പോകുന്നുവോ, അവിടെയേ അവൻ സർവ്വ മഹാപാതകങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകും।

Verse 36

गंगा च यमुना चैव तथा देवी सरस्वती । दृषद्वती गोमती च तापी कावेरिणी तथा

ഗംഗയും യമുനയും, കൂടാതെ ദേവി സരസ്വതിയും; ദൃഷദ്വതിയും ഗോമതിയും; താപിയും അതുപോലെ കാവേരിയും।

Verse 37

नर्मदा शर्मदा चैव नदी गोदावरी तथा । शतद्रुश्च तथा विंध्या पयोष्णी वरदा तथा

നർമദയും ശർമദയും, കൂടാതെ ഗോദാവരി നദിയും; ശതദ്രുവും അതുപോലെ (നദി) വിന്ധ്യയും; പയോഷ്ണിയും വരദയും കൂടി।

Verse 38

चर्मण्वती च सरयूर्गंडकी चंडपापहा । चंद्रभागा विपाशा च शोणश्चैव पुनःपुनः

ചർമണ്വതിയും സരയൂവും; ഗണ്ഡകീ—പ്രചണ്ഡമായി പാപം നശിപ്പിക്കുന്നവൾ; ചന്ദ്രഭാഗാ, വിപാശാ, ശോണം എന്നിവയും—വീണ്ടും വീണ്ടും (സ്തുത്യങ്ങൾ)।

Verse 39

एताश्चान्याश्च बहवो हिमवत्प्रभवाः शुभाः । तासु स्नातो नरः स्वर्गं याति पातकवर्जितः

ഇവയും മറ്റും അനേകം ഹിമവതിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ച ശുഭ നദികളാണ്; അവയിൽ സ്നാനം ചെയ്തവൻ പാപമുക്തനായി സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 40

वनानि नंदनादीनि पर्वता मंदरादयः । नामोच्चारेण येषां हि पापं याति रसातले

നന്ദനാദി വനങ്ങളും മന്ദരാദി പർവ്വതങ്ങളും—അവയുടെ നാമോച്ചാരണം മാത്രത്താൽ പാപം രസാതലത്തിലേക്ക് പതിക്കുന്നു।

Verse 41

गज उवाच । भद्रं हि भाषितं भद्र आख्यानममृतोपमम् । पृच्छामि सर्वधर्मज्ञ त्वामहं किंचिदेव हि

ഗജൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭദ്രാ! നീ പറഞ്ഞത് മംഗളകരം; ഈ ആഖ്യാനം അമൃതോപമം. ഹേ സർവ്വധർമ്മജ്ഞാ! ഞാൻ നിന്നോട് ഇനിയും കുറെ ചോദിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 42

यस्मिन्मासे दिने यस्मिंस्तीर्थे यस्मिन्क्रमान्नरैः । अक्षयं सेव्यते स्वर्गस्तन्ममाचक्ष्व सुव्रत

ഏത് മാസത്തിൽ, ഏത് ദിവസത്തിൽ, ഏത് തീർത്ഥത്തിൽ, മനുഷ്യർ ഏത് ക്രമ/അനുഷ്ഠാനത്തോടെ സേവിച്ചാൽ സ്വർഗ്ഗഫലം അക്ഷയമാകുന്നു—ഹേ സുവ്രതാ! അത് എനിക്കു പറയുക।

Verse 43

स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम् । अक्षयो येन वै स्वर्गस्तन्मे गदितुमर्हसि

സ്നാനം, ദാനം, ജപം, ഹോമം, സ്വാധ്യായം, ദേവതാര്ച്ചനം—ഇവയിൽ ഏതിനാൽ സ്വർഗ്ഗഫലം അക്ഷയമാകുന്നു? അത് എനിക്കു പറയുക।

Verse 44

भद्र उवाच । श्रूयतां राजशार्दूल कथां कथयतो मम । यां श्रुत्वा मुच्यते पापान्नरो नरवरोत्तम

ഭദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജശാർദൂലാ! ഞാൻ പറയുന്ന ഈ കഥ ശ്രവിക്കൂ. ഇത് കേട്ടാൽ മനുഷ്യൻ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും, ഹേ നരശ്രേഷ്ഠാ।

Verse 45

ऋषीणां कथितं पूर्वं नारदेन महात्मना

പൂർവ്വം മഹാത്മാവായ നാരദൻ ഈ കഥ ഋഷിമാരോട് പറഞ്ഞിരുന്നു।

Verse 46

एवं पृष्टश्च तैः सर्वैर्नारदो मुनिसत्तमः । कथयामास संहृष्टो मेघदुदुभिनिस्वनैः

അവർ എല്ലാവരും ചോദിച്ചതിനാൽ മുനിശ്രേഷ്ഠനായ നാരദൻ ആനന്ദത്തോടെ, മേഘദുന്ദുഭി മുഴങ്ങുന്നതുപോലെ ഗംഭീരസ്വരത്തിൽ കഥ പറയാൻ തുടങ്ങി।

Verse 47

रम्ये हिमवतः पृष्ठे समवाये मया श्रुतम् । तदहं तव वक्ष्यामि श्रोतुकामं नरर्षभ

ഹിമവാന്റെ മനോഹരമായ ചരിവുകളിൽ നടന്ന സുന്ദരസഭയിൽ ഞാൻ ഈ കഥ കേട്ടിരുന്നു. ഇപ്പോൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന നിന്നോട്, ഹേ നരർഷഭാ, ഞാൻ അത് പറയുന്നു।

Verse 48

तीर्थान्येव हि सर्वाणि पुनरावर्त्तकानि तु । अक्षयांल्लभते लोकांस्तत्तीर्थं कथयामि ते

മറ്റെല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും വീണ്ടും മടങ്ങിവരേണ്ട ഫലങ്ങളാണ് നൽകുന്നത്; എന്നാൽ ആ തീർത്ഥം അക്ഷയ ലോകങ്ങൾ പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു. ആ തീർത്ഥം ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു।

Verse 49

मार्गशीर्षे कान्यकुब्ज उषित्वा राजसत्तम । न शोचति नरो नारी स्वर्गं याति परावरम्

ഹേ രാജശ്രേഷ്ഠാ! മാർഗശീർഷമാസത്തിൽ കാന്യകുബ്ജയിൽ വസിച്ചാൽ പുരുഷനും സ്ത്രീയും ദുഃഖിക്കുകയില്ല; അവർ പരമസ്വർഗലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 50

पौषस्य पौर्णमासी या यदि सा क्रियतेऽर्बुदे । वर्षाणामर्बुदं स्वर्गे मोदते पितृभिः सह

അർബുദത്തിൽ പൗഷമാസത്തിലെ പൗർണ്ണമി കർമ്മം വിധിപൂർവ്വം ആചരിക്കുന്നവൻ, സ്വർഗത്തിൽ പിതൃകളോടൊപ്പം ഒരു കോടി വർഷം ആനന്ദിക്കുന്നു.

Verse 51

माघ्यां यदि गयाश्राद्धं पितॄणां यच्छते नरः । त्रयाणामपि देवानां चतुर्थः स प्रजायते

മാഘമാസത്തിൽ പിതൃകൾക്കായി ഗയാ-ശ്രാദ്ധം അർപ്പിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ, ദേവന്മാരുടെ മൂന്നു വർഗങ്ങളിൽ ‘നാലാമൻ’ എന്നപോലെ ദിവ്യപദം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 52

फाल्गुन्यां हिमवत्पृष्ठे वसन्नेकां निशां नरः । स याति परमं स्थानं यत्र देवो जनार्द्दनः

ഫാൽഗുണമാസത്തിൽ ഹിമവത് പർവതത്തിന്റെ ചരിവിൽ ഒരു രാത്രി വസിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ, ഭഗവാൻ ജനാർദ്ദനൻ വസിക്കുന്ന പരമധാമം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 53

चैत्र्यां श्राद्धं प्रभासे तु ये कुर्वंति मनीषिणः । न ते मर्त्त्या भवन्तीह कुलजैः सह सत्तमाः

ചൈത്രമാസത്തിൽ പ്രഭാസത്തിൽ ശ്രാദ്ധം ആചരിക്കുന്ന ജ്ഞാനികൾ, ഇവിടെ വെറും മർത്ത്യരായി നിലനിൽക്കുകയില്ല; കുലജനങ്ങളോടൊപ്പം ഉത്തമപദം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 54

चतुर्भुजे तु वैशाख्यां ये कुर्वंति जलप्रिये । तथावंत्यां नरः कश्चित्स याति परमां गतिम्

വൈശാഖമാസത്തിൽ, ഹേ ജലപ്രിയേ, ചതുര്ഭുജക്ഷേത്രത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം കർമ്മം ചെയ്യുന്നവനും, അവന്തിയിലും അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നവനും പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 55

ज्यैष्ठ्यां ज्येष्ठर्क्षयुक्तायां श्राद्धं च त्रितकूपके । कुर्युर्युगानि ते त्रीणि वसंति नाकसद्मनि

ജ്യൈഷ്ഠമാസത്തിൽ ജ്യേഷ്ഠാ നക്ഷത്രയോഗമുള്ളപ്പോൾ, ത്രിതകൂപകത്തിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവർ മൂന്നു യുഗങ്ങൾ സ്വർഗ്ഗധാമത്തിൽ വസിക്കുന്നു।

Verse 56

यो व्रजेशवने नद्यां दिनानि नव पंच च । तिष्ठते च नरः स्वर्गं वैकुण्ठमभिगच्छति

വ്രജേശവനത്തിലെ നദീതീരത്ത് പതിനാലു ദിവസം താമസിക്കുന്നവൻ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ച്, തീർച്ചയായും വൈകുണ്ഠത്തെയും എത്തുന്നു।

Verse 57

श्रावणस्य तु मासस्य पूर्णायां पूर्वसागरे । स्नानं दानं जपं श्राद्धं नरः कुर्वन्न शोचति

ശ്രാവണമാസത്തിലെ പൗർണ്ണമിയിൽ പൂർവസാഗരത്തിൽ സ്നാനം, ദാനം, ജപം, ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവൻ പിന്നെ ദുഃഖിക്കുകയില്ല।

Verse 58

तथा भाद्रपदे क्षेत्रे प्रभासे शशिभूषणम् । पूजयित्वा नरो लिंगं देवलिंगी भवेत्ततः

ഭാദ്രപദത്തിൽ പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിൽ ‘ശശിഭൂഷണ’ ലിംഗത്തെ പൂജിച്ചാൽ, മനുഷ്യൻ പിന്നീട് ‘ദേവലിംഗി’—ദിവ്യ ലിംഗഭാവസമ്പന്നൻ—ആകുന്നു।

Verse 59

आश्विने चंद्रभागायां श्राद्धं स्नानं करोति यः । स्थानं युगसहस्राणां कृतं तेन त्रिविष्टपे

ആശ്വിന മാസത്തിൽ ചന്ദ്രഭാഗയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവന്‍ ത്രിവിഷ്ടപം (സ്വർഗ്ഗം) ൽ സഹസ്ര യുഗങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്ന സ്ഥാനമുണ്ടാകും.

Verse 60

अष्टाक्षरैश्चतुर्बाहुं ध्यायंति मुनिसत्तमाः । बहुनाऽत्र किमुक्तेन गजाहं प्रवदामि ते

അഷ്ടാക്ഷര മന്ത്രം ജപിച്ച് മുനിശ്രേഷ്ഠർ ചതുര്ബാഹുവായ പ്രഭുവിനെ ധ്യാനിക്കുന്നു. ഇവിടെ അധികം പറയേണ്ടതെന്ത്? ഹേ ഗജ, ഞാൻ നിനക്കു വ്യക്തമായി പറയുന്നു.

Verse 61

दामोदरसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति । मासानां कार्त्तिकः श्रेष्ठः कार्त्तिके भीष्मपंचकम्

ദാമോദരത്തിന് തുല്യമായ തീർത്ഥം മുമ്പ് ഉണ്ടായിട്ടില്ല; ഇനി ഉണ്ടാകുകയും ഇല്ല. മാസങ്ങളിൽ കാർത്തികം ശ്രേഷ്ഠം; കാർത്തികത്തിൽ ഭീഷ്മപഞ്ചകം അതിവിശുദ്ധം.

Verse 62

तत्रापि द्वादशी श्रेष्ठा राजन्दामोदरे जले । किमन्यैर्बहुभिस्तीर्थेः कि क्षेत्रैः कि महावनैः । दामोदरे नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते

അവിടെയും, ഹേ രാജാവേ, ദാമോദര ജലത്തിൽ ദ്വാദശിയാണ് ശ്രേഷ്ഠം. പിന്നെ അനേകം മറ്റു തീർത്ഥങ്ങൾ, മറ്റു ക്ഷേത്രങ്ങൾ, മഹാവനങ്ങൾ എന്നിവ എന്തിന്? ദാമോദരത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകും.

Verse 63

गज उवाच । भद्र भद्रं त्वया प्रोक्तं रसायनमिवापरम् । भूयोऽहं श्रोतुमिच्छामि तीर्थस्यास्य महाफलम्

ഗജൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ഭദ്രാ, നീ പറഞ്ഞത് അത്യന്തം മംഗളകരം, മറ്റൊരു രസായനാമൃതം പോലെ. ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹാഫലം വീണ്ടും കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 64

के देशाः किं प्रमाणं तु का नदी केः च पर्वताः । जना वसंति के तत्र ऋषयः के तपस्विनः

അവിടെ ഏത് ഏത് ദേശങ്ങളുണ്ട്, അവയുടെ വ്യാപ്തി എത്ര, ഏത് നദിയുണ്ട്, ഏത് പർവതങ്ങളുണ്ട്? അവിടെ ഏത് ജനങ്ങൾ വസിക്കുന്നു, ആ സ്ഥലത്ത് ഏത് ഋഷികളും തപസ്വികളും പാർക്കുന്നു?

Verse 65

भद्र उवाच । पृथिवी वसुसंपूर्णा सागरेण तु वेष्टिता । मंडिता नगरैर्ग्रामैः सुरैः परपुरंजय

ഭദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പരപുരഞ്ജയ! ഭൂമി ധനസമ്പത്താൽ സമ്പൂർണ്ണവും സമുദ്രം ചുറ്റിപ്പറ്റിയതുമാണ്; നഗരങ്ങളും ഗ്രാമങ്ങളും ദേവഗണവും അതിനെ ശോഭിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 66

वाराणसी प्रभासं च संगमं सितकृष्णयोः । एवं साराणि तीर्थानि यस्मान्मृत्युहराणि च

വാരണാസി, പ്രഭാസം, ശ്വേത-കൃഷ്ണാ നദികളുടെ സംഗമം—ഇവയാണ് സാരഭൂത തീർത്ഥങ്ങൾ; കാരണം ഇവ മരണഭയവും മർത്ത്യബന്ധനവും ഹരിക്കുന്നു.

Verse 67

दामोदरेति ये नूनं स्मरंतो यत्र तत्र हि । ते वसंति हरेर्गेहं न सरंति कदाचन

‘ദാമോദര’ നാമം നിശ്ചയമായി സ്മരിക്കുന്നവർ—എവിടെയായാലും—ഹരിയുടെ ഗൃഹത്തിൽ വസിക്കുന്നു; അവർ ഒരിക്കലും ആ നിലയിൽ നിന്ന് വഴുതുന്നില്ല.

Verse 68

सोमनाथस्य सान्निध्य उदयन्तो गिरिर्महान् । तस्य पश्चिमभागे तु रैवतक इति स्मृतः

സോമനാഥന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ‘ഉദയന്ത’ എന്ന മഹാപർവതം നിലകൊള്ളുന്നു; അതിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് ‘റൈവതക’ എന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്ന (പർവതം) ഉണ്ട്.

Verse 69

वाहिनी वहते तत्र नदी कांचनशेखरात् । धातवस्तत्र ते रक्ताः श्वेता नीलास्तथाऽसिताः

അവിടെ കാഞ്ചനശേഖരത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച വാഹിനീ നദി ഒഴുകുന്നു. അവിടെ ചുവപ്പ്, വെള്ള, നീല, കറുപ്പ് വർണ്ണങ്ങളായ ധാതുക്കൾ ലഭ്യമാണ്.

Verse 70

पाषाणाः कुञ्जराकाराश्चान्ये सैरिभसन्निभाः । चणकाकृतयश्चान्ये अन्ये गोक्षुरकप्रभाः

അവിടെ ചില കല്ലുകൾ ആനയുടെ ആകൃതിയിലും, ചിലത് ബലവാനായ എരുമയെപ്പോലെയും കാണപ്പെടുന്നു. ചിലത് കടലക്കുരുവിന്റെ രൂപം; ചിലത് ഗോക്ഷുരഫലത്തെപ്പോലെ ദീപ്തിമാനമാണ്.

Verse 71

वृक्षा वल्ल्यश्च गुल्माश्च संतानाः संत्यनेकशः । सर्वं तत्कांचनमयं मूलं पुष्पं फलं दलम्

അവിടെ അനവധി വൃക്ഷങ്ങളും വള്ളികളും കുറ്റിച്ചെടികളും ഉണ്ട്. അവയുടെ വേർ, പുഷ്പം, ഫലം, ഇല—എല്ലാം സ്വർണമയ സ്വഭാവമുള്ളവയാണ്.

Verse 72

न हि पश्यति पापात्मा मुक्तः पापेन पश्यति । सेव्यते स गिरिर्नित्यं धातुवादपरैर्नरैः

പാപബന്ധിതനായവന് അതിനെ യഥാർത്ഥമായി കാണാൻ കഴിയില്ല; പാപമുക്തനായവനേ കാണാൻ കഴിയും. അതുകൊണ്ട് ധാതുവാദത്തിൽ നിരതർ ആ ഗിരിയെ നിത്യം ആശ്രയിക്കുന്നു.

Verse 73

ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्वैश्यैः शूद्रैः शूद्रानुगैर्बहिः । पक्षिणस्तत्र बहवः शिवाशिवगिरस्तदा

പുറത്ത് ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ശൂദ്രർ, ശൂദ്രാനുചരർ എന്നിവരായി പലരും ഉണ്ടായിരുന്നു. അവിടെ അനവധി പക്ഷികളും ഉണ്ടായി, ശുഭവും അശുഭവും ആയ വിളികൾ മുഴക്കുകയായിരുന്നു.

Verse 74

हंससारसचक्राह्वाः शुककोकिलबर्हिणः । मृगाश्च वानरेन्द्राश्च हंसा व्याघ्रास्तथैव च

അവിടെ ഹംസങ്ങൾ, സാരസങ്ങൾ, ചക്രവാകപ്പക്ഷികൾ, ശുകങ്ങൾ, കോകിലകൾ, മയിലുകൾ എന്നിവ ഉണ്ടായിരുന്നു. കൂടാതെ മൃഗങ്ങളും വാനരേന്ദ്രന്മാരും; ഹംസകളും വ്യാഘ്രങ്ങളും അവിടെ തന്നെയുണ്ടായിരുന്നു.

Verse 76

सर्वे विमानमारूढा गच्छन्ति हरिमन्दिरम् । वायुना पातितं यत्र पत्रपुष्पफलादिकम्

അവർ എല്ലാവരും വിമാനം കയറി ഹരിയുടെ മന്ദിര-ധാമത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. അവിടെ കാറ്റാൽ വീഴ്ത്തപ്പെടുന്ന ഇല, പുഷ്പം, ഫലം മുതലായവ—

Verse 77

तस्या नद्या जलं स्पृष्ट्वा सर्वं वै मुक्तिमाप्नुते । सा नदी पृथिवीं भित्त्वा पातालादागता नृप

ആ നദിയുടെ ജലം സ്പർശിച്ചാൽ മാത്രമേ എല്ലാവരും നിശ്ചയമായി മോക്ഷം പ്രാപിക്കൂ. ഹേ നൃപാ! ആ നദി ഭൂമിയെ ഭേദിച്ച് പാതാളത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്നു വന്നതാണ്.

Verse 78

पूर्वं पन्नगराजस्तु तेन मार्गेण चागतः । स्नातुं दामोदरे तीर्थे यममृत्युप्रघातिनि

മുമ്പ് പന്നഗരാജനും അതേ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ വന്നു—യമനെയും മരണത്തെയും തകർക്കുന്ന ദാമോദര തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യാൻ.

Verse 79

स्वर्गादागत्य चन्द्रोऽपि यष्टुं यज्ञं सुपुष्कलम् । यक्ष्मरोगाद्विनिर्मुक्तो गतः स्वर्गं निरामयः

സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി ചന്ദ്രനും അത്യന്തം സമൃദ്ധമായ യജ്ഞം നടത്താൻ വന്നു. യക്ഷ്മാരോഗത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി, നിരാമയനായി സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.

Verse 80

बलिना चैव दानानि दत्तान्यागत्य कार्तिके । हरिश्चन्द्रेण विधिना नलेन नहुषेण च

ബലിയും കാർത്തികമാസത്തിൽ ഇവിടെ വന്ന് ദാനങ്ങൾ നൽകി; അതുപോലെ ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ വിധിപൂർവ്വം, നലനും നഹുഷനും ദാനം ചെയ്തു।

Verse 81

नाभागेनांबरीषाद्यैः कृतं कर्म सुदुष्करम् । दत्त्वा दानान्यनेकानि गजा गावो हया रथाः

നാഭാഗൻ, അംബരീഷൻ മുതലായവർ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ കര്‍മ്മം ചെയ്തു—അനേകം ദാനങ്ങൾ നൽകി: ആനകൾ, പശുക്കൾ, കുതിരകൾ, രഥങ്ങൾ।

Verse 82

अनडुत्कांचना भूमिं रत्नानि विविधानि च । छत्राणि विप्रमुख्येभ्यो यानानि चैव वाससी

അവർ കാളകൾ, സ്വർണം, ഭൂമി, വിവിധ രത്നങ്ങൾ എന്നിവയും ദാനം നൽകി; കൂടാതെ പ്രമുഖ ബ്രാഹ്മണർക്കു കുടകൾ, വാഹനങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങളും നൽകി।

Verse 83

अन्नानि रसमिश्राणि दत्त्वा दामोदराग्रतः । गतास्ते विष्णु भुवनं नागच्छंति महीतले

ദാമോദരന്റെ സന്നിധിയിൽ രസമിശ്രിതമായ അന്നം അർപ്പിച്ച് അവർ വിഷ്ണുലോകത്തിലേക്ക് പോയി; പിന്നെ ഭൂമിയിലേക്ക് മടങ്ങിവരുന്നില്ല।

Verse 84

पत्रं पुष्पं फलं तोयं तस्मिंस्तीर्थे ददाति यः । द्विजानां भक्तिसंयुक्तः स याति जलशायिनम्

ആ തീർത്ഥത്തിൽ ദ്വിജന്മാരോടുള്ള ഭക്തിയോടെ ഇല, പുഷ്പം, ഫലം അല്ലെങ്കിൽ ജലം അർപ്പിക്കുന്നവൻ ജലശായിയായ പ്രഭുവിനെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 85

प्रकृतिं चापि यो दद्यान्मुष्टिं वाथ क्षुधार्थिने । विमानवरमारूढः स सोमं प्रति गच्छति

വിശപ്പുള്ളവന് അല്പം അന്നം—ഒരു മുഷ്ടിമാത്രം പോലും—ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ ശ്രേഷ്ഠ വിമാനം കയറി സോമലോകത്തിലേക്ക് ഗമിക്കുന്നു।

Verse 86

दामोदराग्रतः कृत्वा पर्वतानन्नसंभवान् । पूजितान्फलपुष्पैश्च दीपं दद्यात्सवर्त्तिकम्

ദാമോദരന്റെ സന്നിധിയിൽ അന്നംകൊണ്ട് ‘പർവ്വതങ്ങൾ’ രൂപപ്പെടുത്തി, ഫലപുഷ്പങ്ങളാൽ പൂജിച്ച്, തിരിയോടുകൂടിയ ദീപം അർപ്പിക്കണം।

Verse 87

अवाप्य दुष्करं स्थानं कुलानां तारयेच्छतम् । चतुरंगुलमात्रेपि दत्ते दामोदराग्रतः

ദാമോദരന്റെ മുന്നിൽ നാലു വിരൽമാത്രം പോലും ദാനം ചെയ്താൽ, അവൻ ദുഷ്കരമായ സ്ഥാനം പ്രാപിച്ച് നൂറു കുലങ്ങളെ തരിക്കുന്നു।

Verse 88

दाने युगसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । मा गच्छ हिमवत्पृष्ठं मलयं मा च मन्दरम्

ഇത്തരത്തിലുള്ള ദാനത്താൽ അവൻ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ ആയിരം യുഗങ്ങൾ വരെ മഹിമിക്കപ്പെടുന്നു. ഹിമവത്തിന്റെ ഉയരങ്ങളിലേക്കോ, മലയത്തിലേക്കോ, മന്ദരത്തിലേക്കോ പോകരുത്।

Verse 89

गच्छ रैवतकं शैलं यत्र दामोदरः स्थितः । कृत्वा मासोपवासं तु द्विजो दामोदराग्रतः

ദാമോദരൻ അധിവസിക്കുന്ന റൈവതക പർവ്വതത്തിലേക്ക് പോകുക. ദാമോദരന്റെ സന്നിധിയിൽ ഒരു മാസം ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച് ദ്വിജൻ (വാഗ്ദത്ത ഫലം) പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 90

न निवर्तति कालेन दामोदरपुरं व्रजेत् । करोत्यनशनं यश्च नरो नार्यथवा पुनः । सर्व लोकानतिक्रम्य स हरेर्गेहमाप्नुयात्

അവൻ കാലക്രമത്തിൽ മടങ്ങിവരുന്നില്ല; ദാമോദരന്റെ നഗരത്തിലേക്കു പോകുന്നു. പുരുഷനോ സ്ത്രീയോ പൂർണ്ണ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ, സർവ്വ ലോകങ്ങളെയും അതിക്രമിച്ച് ഹരിയുടെ ധാമം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 91

विघ्नानि तत्र तिष्ठन्ति नित्यं पञ्चशतानि च । धर्मविध्वंसकर्तॄणि नरस्तत्र न गच्छति

അവിടെ നിത്യമായി അഞ്ഞൂറ് വിഘ്നങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നു; അവ ധർമ്മനാശകരങ്ങൾ. അതുകൊണ്ട് മനുഷ്യൻ അവിടേക്ക് പോകുന്നില്ല.

Verse 92

प्रद्युम्नबलशैनेयगदाचक्रादिभिः सदा । शतलक्षप्रमाणैस्तु सेव्यते स गिरिर्महान्

ആ മഹാഗിരി നിത്യവും പ്രദ്യുമ്നൻ, ബലൻ, ശൈനേയൻ, ഗദാ, ചക്രം മുതലായവരാൽ—ശതലക്ഷ സംഖ്യയിൽ—സേവിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 93

क्रीडंति नार्यस्तेषां हि नित्यं दामोदराग्रतः । सुचन्द्रवदना गौर्यः श्यामाश्चैव सुमध्यमाः

അവരുടെ സ്ത്രീകൾ നിത്യവും ദാമോദരന്റെ സന്നിധിയിൽ ക്രീഡിക്കുന്നു—ചന്ദ്രസമാന മുഖമുള്ളവരും, ഗൗരവർണ്ണികളുമായവരും, ശ്യാമവർണ്ണികളുമായവരും; എല്ലാവരും സുമധ്യമാർ.

Verse 94

नितंबिन्यः सुकेशाश्च शुभ्राः स्वायतलोचनाः । सुगंडा ललिताश्चैव सुकक्षाः सुपयोधराः

അവർ നിതംബിനികൾ, സുകേശികൾ, ദീപ്തിമതികൾ, വിശാലനേത്രികൾ; സുന്ദരകപോളങ്ങളുള്ളവർ, ലളിതകൾ, സുസംഘടിത കട്ടിയുള്ളവർ, പുഷ്ടസ്തനികൾ.

Verse 95

शोभमानाः सुजंघाश्च सुपादाः सुन्दरांगुलीः । राजपुत्र्यो गिरौ तस्मिन्हसंति च रमंति च

പ്രഭയോടെ, സുന്ദരമായ കാൽമുട്ടുകളും മനോഹര പാദങ്ങളും ഭംഗിയുള്ള വിരലുകളും ഉള്ള രാജകുമാരിമാർ ആ പർവതത്തിൽ ചിരിക്കുകയും ക്രീഡയിൽ രമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 96

कौसुंभं पादयुगले कुंकुमं पीतकंचुकम् । ब्राह्मणीभ्यो ददन्तीह स्पर्द्धमानाः पृथक्पृथक्

ഇവിടെ അവർ പരസ്പരം മത്സരിച്ച് ബ്രാഹ്മണീ സ്ത്രീകൾക്ക് വേർവേറായി—പാദയുഗലത്തിന് കൗസുംബവർണം, കുങ്കുമം, മഞ്ഞ കഞ്ചുകം—ദാനം ചെയ്യുന്നു।

Verse 97

भक्ष्यं भोज्यं च पेयं च लेह्यं चोष्यं च पिच्छिलम् । तांबूलं पुष्पसंयुक्तं कार्तिके हरिवासरे

കാർത്തികയിൽ ഹരിയുടെ പുണ്യവാസരത്തിൽ ഭക്ഷ്യവും ഭോജ്യവും പാനീയവും ലേഹ്യവും ചോഷ്യവും മൃദുവായ മധുരപദാർത്ഥങ്ങളും; പുഷ്പസഹിതമായ താംബൂലവും അർപ്പിക്കുന്നു।

Verse 98

दृष्ट्वा तु रेवतीकुंडं प्रदद्यात्फलमुत्तमम् । पुत्रिणी ऋद्धिसंपन्ना सुभगा जायते सती

രേവതീകുണ്ഡം ദർശിച്ചാൽ തന്നെ ഉത്തമഫലം ലഭിക്കുന്നു—സതീ സ്ത്രീ പുത്രവതിയായി, സമൃദ്ധിസമ്പന്നയായി, സൗഭാഗ്യവതിയായി മാറുന്നു।

Verse 99

एवं कृत्वा तु सा रात्रि नीयते निद्रया विना । वेदघोषैः सुपुण्यैस्तु भारताख्यानवाचनैः

ഇങ്ങനെ ചെയ്ത ശേഷം ആ രാത്രി നിദ്രയില്ലാതെ കഴിയും—അത്യന്തം പുണ്യകരമായ വേദഘോഷങ്ങളും ഭാരതാഖ്യാനവായനയും നിറഞ്ഞതായി।

Verse 100

हुंकृतैस्तलशब्दैश्च तालशब्दैः पुनःपुनः । देशभाषाविभाषिण्यो रामामण्डलमध्यतः । हास्यनृत्यसमायुक्ता राजन्दामोदराग्रतः

ഹുങ്കാരങ്ങളും കൈയടിയുടെ ശബ്ദങ്ങളും വീണ്ടും വീണ്ടും താളനാദങ്ങളും ഉയരുമ്പോൾ, ദേശഭാഷകളിൽ സംസാരിച്ചുകൊണ്ട്, സ്ത്രീമണ്ഡലത്തിന്റെ മദ്ധ്യേ അവർ ഹാസ്യനൃത്തസമയുക്തരായി, ഹേ രാജാവേ, ദാമോദരന്റെ സന്നിധിയിൽ ക്രീഡിച്ചു।

Verse 101

पञ्चपाषाणकं हर्म्यं यः करोति शिवालयम् । पंचवर्षसहस्राणि स्वर्ग लोके महीयते

അഞ്ചു കല്ലുകൾകൊണ്ട് ഗൃഹരൂപമായ ശിവാലയം നിർമ്മിക്കുന്നവൻ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ അഞ്ചായിരം വർഷം മഹത്വപ്പെടുന്നു।

Verse 102

दशपाषाणसंयुक्तं कृत्वा दामोदराग्रतः । दशवर्षसहस्राणि स्वर्गे हल्लति मल्लति

ദാമോദരന്റെ സന്നിധിയിൽ പത്തു കല്ലുകൾ ചേർത്തൊരു നിർമ്മിതി ചെയ്താൽ, അവൻ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പത്തായിരം വർഷം ക്രീഡിച്ചു ആനന്ദിക്കും।

Verse 103

शतपाषाणकं हर्म्यं यः करोति महन्नृप । मन्दिरं सुन्दरं शुभ्रं स याति हरिमन्दिरम्

ഹേ മഹാരാജാവേ! നൂറു കല്ലുകൾകൊണ്ട് മനോഹരവും ശുഭ്രവും ആയ മന്ദിരഗൃഹം നിർമ്മിക്കുന്നവൻ ഹരിയുടെ ധാമമായ ഹരിമന്ദിരം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 104

कृत्वा साहस्रिकं चैत्यं बहुरूपसमन्वितम् । सर्वांल्लोकानतिक्रम्य परं ब्रह्माधिगच्छति

സഹസ്രഗുണമായ ചൈത്യം, പല രൂപങ്ങളാൽ സമന്വിതമായി നിർമ്മിച്ച്, അവൻ എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും അതിക്രമിച്ച് പരബ്രഹ്മത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 105

पंचवर्णध्वजं दद्याद्दामोदरगृहोपरि । तं तु प्रमाणवर्षाणि दिव्यानि स दिवं व्रजेत्

ദാമോദരഗൃഹം (ക്ഷേത്രം) മുകളിൽ പഞ്ചവർണ്ണധ്വജം അർപ്പിക്കണം; നിർണ്ണീത ദിവ്യവർഷങ്ങൾക്കോളം അവൻ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 106

तस्य गव्यूतिमात्रेण क्षेत्रं वस्त्रापथं शुभम् । यद्दृष्ट्वा सर्वपापानि विलीयन्ते बहूनि च

ആ ശുഭമായ വസ്ത്രാപഥ ക്ഷേത്രം ഒരു ഗവ്യൂതി മാത്രം വ്യാപ്തിയുള്ളതാണ്; അതിനെ ദർശിച്ചാൽ അനേകം—അഥവാ സർവ്വ—പാപങ്ങളും ലയിക്കുന്നു।

Verse 107

राजंस्तत्पदमायाति यद्गत्वा न निवर्त्तते । पूजयित्वा भवं देवं भवसंभवनाशनम्

ഹേ രാജാവേ, അവൻ ആ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു; അവിടെ ചെന്നാൽ മടങ്ങിവരൽ ഇല്ല—ഭവദേവൻ (ശിവൻ)നെ പൂജിച്ച്, സംസാരഭവത്തിലെ പുനർജന്മം നശിപ്പിക്കുന്നവനെ।

Verse 108

नरो नारी नृपश्रेष्ठ शिवलोके महीयते । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य भद्रस्य च सुभाषितम्

ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, പുരുഷനോ സ്ത്രീയോ—എല്ലാവരും ശിവലോകത്തിൽ മഹത്വപ്പെടുന്നു. ഭദ്രന്റെ സുസ്വരമായ വചനങ്ങൾ കേട്ട ശേഷം (കഥ തുടരുന്നു)।

Verse 109

आगतः कार्तिकीं कर्त्तुं देवे दामोदरे ततः । ऋग्यजुःसामसंयुक्तैर्ब्राह्मणैर्ब्रह्मवित्तमैः

തുടർന്ന് അവൻ ദേവ ദാമോദരന്റെ സന്നിധിയിൽ കാർത്തികീ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കാൻ വന്നു; ഋഗ്-യജുഃ-സാമവേദങ്ങളിൽ നിപുണരും ബ്രഹ്മവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠരുമായ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടുകൂടെ।

Verse 110

क्षत्रियैः क्षत्रधर्मज्ञैर्वैश्यैर्दानपरायणैः । सह शूद्रैः समायातस्तस्मिंस्तीर्थे गजो नृपः

ക്ഷത്രധർമ്മം അറിയുന്ന ക്ഷത്രിയരും ദാനപരായണരായ വൈശ്യരും ശൂദ്രരുമൊത്ത് രാജാവ് ഗജൻ ആ തീർത്ഥത്തിൽ ഒരുമിച്ച് എത്തി।

Verse 111

दत्त्वा दानान्यनेकानि हुत्वा हविर्हुताशने । अग्निष्टोमादिकान्यज्ञान्हयमेधादिकान्बहून् । चकार विधिवद्राजा गजस्तत्र समाहितः

അനേകം ദാനങ്ങൾ നൽകി, ഹുതാശന അഗ്നിയിൽ ഹവി അർപ്പിച്ച്, ആ പുണ്യസ്ഥാനത്ത് മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി രാജാവ് ഗജൻ വിധിപൂർവ്വം അഗ്നിഷ്ടോമാദി അനവധി യജ്ഞങ്ങളും അശ്വമേധാദി പല യജ്ഞങ്ങളും നടത്തി।

Verse 112

ततश्च न्यवसत्तत्र तपः कर्तुं सहर्षिभिः । ऊर्द्ध्वपादाः स्थिता विप्राः पीत्वा धूममधोमुखाः । शुष्कपत्राशनाश्चान्ये अन्ये वै फलभोजनाः

അതിനുശേഷം അദ്ദേഹം ഋഷികളോടൊപ്പം തപസ്സിനായി അവിടെ താമസിച്ചു. ചില ബ്രാഹ്മണർ ഊർദ്ധ്വപാദരായി നിന്നു; ചിലർ അധോമുഖരായി പുക പാനം ചെയ്തു; ചിലർ ഉണങ്ങിയ ഇലകൾ ഭക്ഷിച്ചു; മറ്റുചിലർ ഫലാഹാരികളായി ജീവിച്ചു।

Verse 113

मूलानि चान्ये भक्षंति अन्ये वार्यंशना द्विजाः । आलोकंति स्वमन्ये च तथान्ये जलशायिनः

ചിലർ മൂലങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ചു; മറ്റു ചില ദ്വിജർ ജലമാത്രം ആഹാരമാക്കി. ചിലർ സ്വാത്മത്തിൽ ദൃഷ്ടി സ്ഥിരപ്പെടുത്തി; മറ്റുചിലർ ജലത്തിൽ ശയിക്കുന്ന വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു।

Verse 114

पञ्चाग्निसाधकाश्चान्ये शिलाचूर्णस्य भक्षकाः । जपंति चान्ये संशुद्धा गायत्रीं वेदमातरम् । सावित्रीं मनसा चान्ये देवीमन्ये सरस्वतीम्

ചിലർ പഞ്ചാഗ്നി-സാധന ചെയ്തു; ചിലർ ശിലാചൂർണം പോലും ഭക്ഷിച്ചു. മറ്റുചിലർ ശുദ്ധരായി വേദമാതാവായ ഗായത്രി ജപിച്ചു; ചിലർ മനസ്സിൽ സാവിത്രിയെ ധ്യാനിച്ചു; മറ്റുചിലർ ദേവി സരസ്വതിയെ ആരാധിച്ചു।

Verse 115

सूक्तानि हि पवित्राणि ब्रह्मणा निर्मितानि च । अन्येऽवसंस्तदा तत्र द्वादशाक्षरचिन्तकाः

സൂക്തങ്ങൾ പാവനകരങ്ങളാണ്; അവ ബ്രഹ്മാവാൽ നിർമ്മിതവുമാണ്. അന്നേരം അവിടെ മറ്റുള്ളവരും ദ്വാദശാക്ഷരമന്ത്രം ധ്യാനിക്കുന്നവരായി വസിച്ചു.

Verse 116

आलोक्य सर्वशास्त्राणि विचार्य च पुनःपुनः । इदमेव सुनिष्पन्नं ध्येयो नारायणः सदा

സകല ശാസ്ത്രങ്ങളും നിരീക്ഷിച്ച് വീണ്ടും വീണ്ടും വിചാരിച്ചപ്പോൾ ഇതൊന്നേ ഉറച്ച നിഗമനം—നാരായണനെയാണ് സദാ ധ്യാനിക്കേണ്ടത്.

Verse 117

आराधितः सुदुष्पारे भवे भगवतो विना । तथा नान्यो महादेवात्पतन्तं योऽभिरक्षति

ദുഷ്പാരമായ ഈ ഭവസാഗരത്തിൽ ഭഗവാനെ ഒഴികെ മറ്റാരും ആരാധ്യനല്ല; അതുപോലെ വീഴുന്നവനെ മഹാദേവനെ ഒഴികെ മറ്റാരും രക്ഷിക്കുകയില്ല.

Verse 118

गतागतानि वर्तंते चंद्रसूर्यादयो ग्रहाः । अद्यापि न निवर्तंते द्वादशाक्षरचिंतकाः

ചന്ദ്രസൂര്യാദി ഗ്രഹങ്ങൾ വരവും പോക്കും നടത്തി സഞ്ചരിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഇന്നും ദ്വാദശാക്ഷരമന്ത്രധ്യാനികൾ അവരുടെ അചഞ്ചല സാധനയിൽ നിന്ന് പിന്മാറുന്നില്ല.

Verse 119

येऽक्षरा ऋषयश्चान्ये देवलोकजिगीषवः । प्राप्नुवंति ततः स्थानं दग्धबीजं च तत्तथा

അക്ഷയരായ ഋഷികളും മറ്റുള്ളവരും ദേവലോകം നേടുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ആ നിലയെ പ്രാപിക്കുന്നു; അവിടെ അവരുടെ ബീജം ദഗ്ധമായതുപോലെ ആകുന്നു—അഥവാ പുനർജന്മകാരണം നശിക്കുന്നു.

Verse 120

सकृदुच्चरितं येन हरिरित्यक्षरद्वयम् । बद्धः परिकरस्तेन मोक्षाय गमनं प्रति

ആരെങ്കിലും ഒരിക്കൽ പോലും ‘ഹരി’ എന്ന ദ്വ്യക്ഷര നാമം ഉച്ചരിച്ചാൽ, അവനിൽ മോക്ഷസാധനങ്ങൾ ഉറപ്പായി, മോക്ഷയാത്ര ആരംഭിക്കുന്നു।

Verse 121

एकभक्तं तथा नक्तमयाच्यमुषितं तथा । एवमादीनि चान्यानि कृत्वा दामोदराग्रतः । कृतकृत्या भवंतीह यावदाभूतसंप्लवम्

ഏകഭക്തം (ദിവസത്തിൽ ഒരിക്കൽ ഭക്ഷണം), നക്തം (രാത്രി ഭക്ഷണം), അയായ്ച്യവാസം (ഭിക്ഷ ചോദിക്കാതെ വാസം) മുതലായ വ്രതങ്ങൾ ദാമോദരന്റെ സന്നിധിയിൽ ആചരിച്ചാൽ, ഈ ജന്മത്തിൽ തന്നെ കൃതകൃത്യനായി, പ്രളയം വരെ അങ്ങനെ തന്നെ നിലനിൽക്കും।

Verse 122

स राजा ऋषिभिः सार्द्धं यावत्तिष्ठति तत्र वै । विमानानि सहस्राणि तावत्तत्रागतानि च

ആ രാജാവ് ഋഷികളോടൊപ്പം അവിടെ എത്രകാലം നിലകൊള്ളുന്നുവോ, അത്രകാലം ആയിരക്കണക്കിന് ദിവ്യവിമാനങ്ങളും അവിടെ എത്തിച്ചേരുന്നു।

Verse 123

गंधर्वाप्सरस्तत्र सिद्धचारणकिन्नराः । सर्वे विमानमारूढाः शतशोऽथ सहस्रशः

അവിടെ ഗന്ധർവന്മാരും അപ്സരസ്സുകളും, സിദ്ധന്മാരും ചാരണന്മാരും കിന്നരന്മാരും—എല്ലാവരും ദിവ്യവിമാനങ്ങളിൽ ആരൂഢരായി—നൂറുകളായും ആയിരങ്ങളായും ഒരുമിച്ചുകൂടുന്നു।

Verse 124

सर्वैर्जनपदैः सार्द्ध स राजा भार्यया सह । गतो विमानमारूढो यत्तत्पदमनामयम्

സകല ജനങ്ങളോടും റാണിയോടും കൂടി ആ രാജാവ് ദിവ്യവിമാനത്തിൽ ആരൂഢനായി, ആ മലിനതയില്ലാത്ത ദുഃഖരഹിതമായ പരമപദത്തിലേക്ക് പ്രയാണം ചെയ്തു।

Verse 125

य इदं पठते नित्यं शृणुयाद्वाऽपि मानवः । सर्वपापविनिर्मुक्तः परं ब्रह्माधिगच्छति

യാരെങ്കിലും ഇതു നിത്യമായി പാരായണം ചെയ്യുകയോ ഭക്തിയോടെ ശ്രവിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, അവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി പരബ്രഹ്മത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 785

तत्तीर्थस्य प्रभावेन न दुष्टान्याचरंति ते । कालेन मृत्युमायांति पशुपक्षिसरीसृपाः

ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവംകൊണ്ട് അവർ ദുഷ്കൃത്യങ്ങൾ ചെയ്യുകയില്ല; കാലം വന്നാൽ മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും സർപ്പാദികളും ക്രമമായി സ്വാഭാവിക മരണത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.