Adhyaya 338

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देविकातटसंस्थितम् । जालेश्वरेति विख्यातं सुरासुरनमस्कृतम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—അതിനുശേഷം, ഹേ മഹാദേവി, ദേവികാനദീതീരത്ത് സ്ഥിതമായ ആ പുണ്യസ്ഥാനത്തേക്ക് പോകണം; അത് ‘ജാലേശ്വര’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധവും ദേവാസുരന്മാർ ഇരുവരാലും നമസ്കൃതവുമാണ്.

Verse 2

मन्वन्तरे चाक्षुषे च सम्प्राप्ते द्वापरे युगे । नाम्ना जालेश्वरं लिंगं देविकातटसंस्थितम्

ചാക്ഷുഷ മന്വന്തരത്തിൽ, ദ്വാപരയുഗം സമാഗതമായപ്പോൾ, ദേവികാതീരത്ത് ‘ജാലേശ്വര’ എന്ന നാമമുള്ള ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിതമായിരുന്നു.

Verse 3

पूज्यते नागकन्याभिर्न तत्पश्यंति मानवाः । महा तेजोमणिमयं चंद्रबिंबसमप्रभम् । स्मरणात्तस्य देवस्य ब्रह्महत्या प्रणश्यति

അത് നാഗകന്യകൾ പൂജിക്കുന്നു; എന്നാൽ മനുഷ്യർ അതിനെ ദർശിക്കുകയില്ല. അത് മഹാതേജസ്സുള്ള മണിമയം, ചന്ദ്രബിംബസമാനമായി പ്രകാശിക്കുന്നു. ആ ദേവനെ സ്മരണമാത്രം ചെയ്താൽ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം നശിക്കുന്നു.

Verse 4

देव्युवाच । कथं जालेश्वरं नाम कस्मिन्काले बभूव तत्

ദേവി അരുളിച്ചെയ്തു—‘ജാലേശ്വര’ എന്ന നാമം എങ്ങനെ ലഭിച്ചു? അത് ഏതു കാലത്ത് ഉദ്ഭവിച്ചു?

Verse 5

साधुभिः सह संवासात्के गुणाः परिकीर्त्तिताः । के लोकाः कानि पुण्यानि तत्सर्वं शंस मे प्रभो

പ്രഭോ, സദ്ജനസംഗവാസം മൂലം ഏതു ഗുണങ്ങളാണ് കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നത്? ഏതു ലോകങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു, ഏതു പുണ്യങ്ങൾ സമ്പാദ്യമാകുന്നു? അതെല്ലാം എനിക്കു പറഞ്ഞുതരുക.

Verse 6

ईश्वर उवाच । अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । नाभागस्य च संवादमापस्तंबतपोनिधेः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇവിടെയേ ഞാൻ ഒരു പുരാതന പുണ്യചരിതം ഉദാഹരിക്കുന്നു; നാഭാഗനും തപോനിധിയായ ആപസ്തംബനും തമ്മിലുള്ള സംവാദം.

Verse 7

महर्षिरात्मवान्पूर्वमापस्तंबो द्विजाग्रणीः । उपावसन्सदा रम्भो बभूव भगवांस्तदा

പൂർവകാലത്ത് ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ള മഹർഷി ആപസ്തംബൻ, ദ്വിജന്മാരിൽ അഗ്രഗണ്യൻ, സദാ ഉപവാസപരായണനായിരുന്നു; ആ തപസ്സാൽ അദ്ദേഹം തേജസ്വിയും ഭഗവദ്ഭാവസമ്പന്നനുമായി.

Verse 8

नित्यं क्रोधं च लोभं च मोहं द्रोहं विसृज्य सः । देविकासरितो मध्ये विवेश सलिलाशये

അവൻ നിത്യമായി ക്രോധം, ലോഭം, മോഹം, ദ്രോഹം എന്നിവ ഉപേക്ഷിച്ച് ദേവികാ നദിയുടെ മദ്ധ്യത്തിലുള്ള ജലാശയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 9

क्षेत्रे प्राभासिके रम्ये सम्यग्ज्ञात्वा शिवप्रिये । तत्रास्य वसतः कालः समतीतो महांस्तदा

ശിവപ്രിയമായ രമ്യമായ പ്രാഭാസക്ഷേത്രത്തെ യഥാവിധി അറിഞ്ഞ് അദ്ദേഹം അവിടെ തന്നെ വസിച്ചു; അങ്ങനെ വസിക്കെ മഹാദീർഘകാലം കടന്നുപോയി.

Verse 10

परेण ध्यानयोगेन स्थाणुभूतस्य तिष्ठतः । ततः कदाचिदागत्य तं देशं मत्स्यजीविनः

പരമധ്യാനയോഗത്തിൽ ലീനനായി തൂണുപോലെ നിശ്ചലമായി നിന്നിരിക്കെ, ഏതോ സമയത്ത് മത്സ്യജീവികൾ ആ സ്ഥലത്തേക്ക് വന്നു.

Verse 11

प्रसार्य सुमहज्जालं सर्वे चाकर्षयन्बलात् । अथ तं च महामत्स्यं निषादा बलदर्पिताः

അവർ അതിവലിയ വല വിരിച്ച് എല്ലാവരും ബലത്തോടെ വലിച്ചു; പിന്നെ ബലദർപ്പത്തിൽ മത്തനായ നിഷാദർ ഒരു മഹാമത്സ്യത്തെയും വലിച്ചെടുത്തു.

Verse 12

तस्मादुत्तारयामासुः सलिलाद्ब्रह्मनंदनम् । तं दृष्ट्वा तपसा दीप्तं कैवर्त्ता भयविह्वलाः । शिरोभिः प्रणिपत्योच्चैरिदं वचनमब्रुवन्

ആ ജലത്തിൽ നിന്ന് അവർ ബ്രഹ്മനന്ദനനായ (ബ്രാഹ്മണ ഋഷിയെ) പുറത്തേക്ക് വലിച്ചെടുത്തു. തപസ്സാൽ ദീപ്തനായ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾ ഭയവിഹ്വലരായി; തലകുനിച്ച് പ്രണാമം ചെയ്ത് ഉച്ചത്തിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 13

निषादा ऊचुः । अज्ञानात्कृतपापानामस्माकं क्षन्तुमर्हसि । किं वा कार्यं प्रियं तेऽद्य तदाज्ञापय सुव्रत

നിഷാദർ പറഞ്ഞു—അജ്ഞാനവശാൽ പാപം ചെയ്ത ഞങ്ങളെ ക്ഷമിക്കണമേ. ഇന്ന് നിങ്ങള്ക്ക് പ്രിയമായ ഏത് സേവയാണ് ഞങ്ങൾ ചെയ്യേണ്ടത്? ഹേ സുവ്രത, ആജ്ഞാപിക്കണം.

Verse 14

स मुनिस्तन्महद्दृष्ट्वा मत्स्यानां कदनं कृतम् । कृपया परयाविष्टो दाशान्प्रोवाच दुःखितः

ആ മുനി മത്സ്യങ്ങളുടെ മഹാവധം കണ്ടപ്പോൾ പരമകരുണയിൽ ആകുലനായി; ശോകഭരിതനായി ദുഃഖിതഹൃദയത്തോടെ മത്സ്യത്തൊഴിലാളികളോട് പറഞ്ഞു.

Verse 15

केन मे स्यादुपायो हि सर्वे स्वार्थे बत स्थिताः । ज्ञानिनामपि यच्चेतः केवलात्महिते रतम्

എനിക്ക് എന്ത് ഉപായം? അയ്യോ, എല്ലാവരും സ്വാർത്ഥത്തിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു; ജ്ഞാനികളുടെ മനസ്സും പോലും ആത്മഹിതത്തിൽ മാത്രം രമിക്കുന്നു.

Verse 16

ज्ञानिनोपि यदा स्वार्थमाश्रित्य ध्यानमास्थिताः । दुःखार्त्तानीह सत्त्वानि क्व यास्यंति सुखं ततः

ജ്ഞാനികളും സ്വാർത്ഥം ആശ്രയിച്ച് ധ്യാനത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ഈ ലോകത്തിലെ ദുഃഖാർത്ത ജീവികൾക്ക് സുഖം എവിടെ ലഭിക്കും?

Verse 17

योऽभिवांछति भोक्तुं वै दुःखान्येकांततो जनः । पापात्पापतरं तं हि प्रवदंति मुमुक्षवः

ഏകാന്തമായി ദുഃഖങ്ങളേ ‘ഭോഗിക്കണം’ എന്നു ആഗ്രഹിക്കുന്നവനെ, മുമുക്ഷുക്കൾ പാപത്തേക്കാൾ പാപതരൻ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 18

को नु मे स्यादुपायो हि येनाहं दुःखितात्मवान् । अंतः प्रविष्टः सत्त्वानां भवेयं सर्वदुःखभुक्

എനിക്ക് എന്ത് ഉപായം, അതിലൂടെ ഞാൻ—ദുഃഖിതഹൃദയനായി—സകല ജീവികളുടെ അന്തരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് അവരുടെ എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും അനുഭവിക്കുന്നവനാകാൻ?

Verse 19

यन्ममास्ति शुभं किचित्तदेनानुपगच्छतु । यत्कृतं दुष्कृतं तैश्च तदशेषमुपेतु माम्

എനിക്കുള്ള അല്പമായ പുണ്യം പോലും ഈ ദുഃഖിത ജീവികൾക്കു ലഭിക്കട്ടെ. ഇവരാൽ ചെയ്ത പാപം എല്ലാം അവശേഷമില്ലാതെ എന്റെ മേൽ തന്നെ വരട്ടെ.

Verse 20

दृष्ट्वांधान्कृपणान्व्यंगाननाथान्रोगिणस्तथा । दया न जायते यस्य स रक्ष इति मे मतिः

അന്ധരെയും ദീനരെയും വൈകല്യമുള്ളവരെയും അനാഥരെയും രോഗികളെയും കണ്ടിട്ടും ആരുടെ ഹൃദയത്തിൽ കരുണ ഉദിക്കാത്തുവോ, അവൻ എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ രാക്ഷസൻ തന്നേ.

Verse 21

प्राणसंशयमापन्नान्प्राणिनो भयविह्वलान् । यो न रक्षति शक्तोपि स तत्पापं समश्नुते

ജീവൻ അപകടത്തിൽപ്പെട്ടു ഭയത്തിൽ വിറയ്ക്കുന്ന ജീവികളെ, കഴിവുണ്ടായിട്ടും ആരെങ്കിലും രക്ഷിക്കാതിരുന്നാൽ, അവൻ ആ പാപം തന്നെ അനുഭവിക്കും.

Verse 22

आहुर्जनानामार्त्तानां सुखं यदुपजायते । तस्य स्वर्गोऽपवर्गो वा कलां नार्हति षोडशीम्

പറയപ്പെടുന്നു—ആർത്തരായ ജനങ്ങൾക്ക് സഹായം മൂലം ഉദിക്കുന്ന സന്തോഷത്തിന്, സ്വർഗ്ഗമോ മോക്ഷമോ പതിനാറിലൊരുഭാഗം പോലും തുല്യമല്ല.

Verse 23

तस्मान्नैतानहं दीनांस्त्यक्त्वा मीनान्सुदुःखितान् । पदमात्रं तु यास्यामि किं पुनस्त्रिदशालयम्

അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഈ ദീനവും അതിദുഃഖിതവുമായ മീനുകളെ ഉപേക്ഷിച്ച് പോകുകയില്ല. ഞാൻ ഒരു പടി പോലും നീങ്ങുകയില്ല; പിന്നെ ദേവലോകം എവിടെ?

Verse 24

ईश्वर उवाच । निशम्यैतदृषेर्वाक्यं दाशास्ते जातसंभ्रमाः । यथावृत्तं तु तत्सर्वं नाभागाय न्यवेदयन्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഋഷിവചനം കേട്ട് മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾ വ്യാകുലരായി, സംഭവിച്ചതെല്ലാം സംഭവിച്ചതുപോലെ നാഭാഗനോട് യഥാവിധി അറിയിച്ചു.

Verse 25

नाभागोऽपि ततः श्रुत्वा तं द्रष्टुं ब्रह्मनन्दनम् । त्वरितः प्रययौ तत्र सामात्यः सपुरोहितः

അവനെക്കുറിച്ച് കേട്ട നാഭാഗനും ബ്രഹ്മനന്ദനനെ ദർശിക്കുവാൻ അതിവേഗം പുറപ്പെട്ടു; മന്ത്രിമാരോടും രാജപുരോഹിതനോടും കൂടി അവിടെ ചെന്നു.

Verse 26

स सम्यक्पूजयित्वा तं देवकल्पमुनिं नृपः । प्रोवाच भगवन्ब्रूहि किं करोमि तवाज्ञया

ദേവസദൃശമായ ദീപ്തിയുള്ള ആ മുനിയെ യഥാവിധി പൂജിച്ച ശേഷം രാജാവ് പറഞ്ഞു—“ഭഗവൻ, നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം? ദയചെയ്ത് അരുളുക.”

Verse 27

आपस्तंब उवाच । श्रमेण महताविष्टाः कैवर्त्ता दुःखजीविनः । मम मूल्यं प्रयच्छेति यद्योग्यं मन्यसे नृप

ആപസ്തംബൻ അരുളിച്ചെയ്തു—“മഹാശ്രമത്തിൽ പീഡിതരായി ദുഃഖജീവിതം നയിക്കുന്ന മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾ ‘ഞങ്ങളുടെ വില (പാരിതോഷികം) തരുക’ എന്നു പറയുന്നു. ഹേ രാജാ, യുക്തമെന്ന് തോന്നിയാൽ അത് നൽകുക.”

Verse 28

नाभाग उवाच । सहस्राणां शतं मूल्यं निषादेभ्यो ददाम्यहम् । निग्रहाख्यस्य भगवन्यथाह ब्रह्मनंदनः

നാഭാഗൻ പറഞ്ഞു—“ഭഗവൻ, ഞാൻ നിഷാദർക്കു ഒരു ലക്ഷത്തിന്റെ വില നൽകും—‘നിഗ്രഹ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നവനെക്കുറിച്ച് ബ്രഹ്മനന്ദനൻ പറഞ്ഞതുപോലെ.”

Verse 29

आपस्तंब उवाच । नाहं शतसहस्रैश्च नियम्यः पार्थिव त्वया । सदृशं दीयतां मूल्यममात्यैः सह चिंतय

ആപസ്തംബൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, ലക്ഷങ്ങൾകൊണ്ടും എന്നെ ‘വാങ്ങിക്കൊള്ളാൻ’ കഴിയില്ല. യോജ്യമായ മൂല്യം നൽകുക; മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ആലോചിക്കുക.

Verse 30

नाभाग उवाच । कोटिः प्रदीयतां मूल्यं निषादेभ्यो द्विजोत्तम । यद्येतदपि ते मूल्यं ततो भूयः प्रदीयते

നാഭാഗൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, നിഷാദർക്കു മൂല്യമായി ഒരു കോടി നൽകട്ടെ. അതും പോരായെങ്കിൽ അതിലധികം നൽകാം.

Verse 31

आपस्तंब उवाच । नार्हं मूल्यं च मे कोटिरधिकं वापि पार्थिव । सदृशं दीयतां मूल्यं ब्राह्मणैः सह चिंतय

ആപസ്തംബൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, എനിക്ക് ഒരു കോടിയും അതിലധികവും ‘മൂല്യം’ ആകുകയില്ല. യോജ്യമായ ദാനം നൽകുക; ബ്രാഹ്മണരോടൊപ്പം ആലോചിക്കുക.

Verse 32

नाभाग उवाच । अर्द्धराज्यं समस्तं वा निषादेभ्यः प्रदीयताम् । एतन्मूल्यमहं मन्ये किं वाऽन्यन्मन्यसे द्विज

നാഭാഗൻ പറഞ്ഞു—നിഷാദർക്കു അർദ്ധരാജ്യമോ അല്ലെങ്കിൽ സമസ്തരാജ്യമോ നൽകട്ടെ. ഇതാണ് യോജ്യമായ മൂല്യമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; ഹേ ദ്വിജാ, നിനക്ക് മറ്റെന്തെങ്കിലും യോജ്യമെന്നു തോന്നുന്നുണ്ടോ?

Verse 33

आपस्तंब उवाच । अर्धराज्यसमस्तं वा नाहमर्हामि पार्थिव । सदृशं दीयतां मूल्यमृषिभिः सह चिंतय

ആപസ്തംബൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, അർദ്ധരാജ്യമോ സമസ്തരാജ്യമോ എനിക്ക് അർഹതയില്ല. യോജ്യമായ ദാനം നൽകുക; ഋഷിമാരോടൊപ്പം ആലോചിക്കുക.

Verse 34

महर्षेस्तद्वचः श्रुत्वा नाभागः स विषादवान् । चिन्तयामास दुःखार्तः सामात्यः सपुरोहितः

മഹർഷിയുടെ ആ വചനങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ നാഭാഗൻ അത്യന്തം വിഷാദത്തിലായി. ദുഃഖാർത്തനായി, മന്ത്രിമാരോടും രാജപുരോഹിതനോടും കൂടി ആലോചിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 35

ततः कश्चिदृषिस्तत्र लोमशस्तु महातपाः । नाभागमब्रवीन्मा भैस्तोषयिष्यामि तं मुनिम्

അപ്പോൾ അവിടെ മഹാതപസ്വിയായ ലോമശ ഋഷി പ്രത്യക്ഷനായി. അദ്ദേഹം നാഭാഗനോട്—“ഭയപ്പെടേണ്ട; ആ മുനിയെ ഞാൻ തൃപ്തിപ്പെടുത്താം” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 36

नाभाग उवाच । ब्रूहि मूल्यं महाभाग मुनेरस्य महात्मनः । परित्रायस्व मामस्मात्सज्ञातिकुलबांधवम्

നാഭാഗൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ മഹാഭാഗ! ആ മഹാത്മ മുനിക്കു യോജിച്ച മൂല്യം/അർപ്പണം എന്തെന്നു പറയുക. എന്നെ ഈ അപകടത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കണമേ—എന്റെ സ്വജനങ്ങളും കുലവും ബന്ധുക്കളും സഹിതം.”

Verse 37

निर्दहेद्भगवान्रुद्रस्त्रैलोक्यं सचराचरम् । किं पुनर्मानुषं हीनमत्यंतवि षयात्मकम्

ഭഗവാൻ രുദ്രൻ ചരാചരങ്ങളോടുകൂടിയ ത്രിലോകവും ദഹിപ്പാൻ കഴിവുള്ളവൻ; പിന്നെ വിഷയങ്ങളിൽ അത്യന്തം ബന്ധിതനായ ഈ ദീന മനുഷ്യൻ എന്ത് മാത്രം?

Verse 39

लोमश उवाच । त्वमीड्यो हि महाराज जगत्पूज्यो द्विजोत्तमः । गावश्च दिव्यास्तस्माद्गौर्मूल्यमम्यै प्रदीयताम्

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ മഹാരാജാ! നിങ്ങൾ സ്തുത്യൻ, ലോകം പൂജിക്കുന്ന ദ്വിജോത്തമൻ. ഗാവുകൾ ദിവ്യമാണ്; അതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന് മൂല്യം/അർപ്പണമായി ഒരു പശുവിനെ ദാനം ചെയ്യുക.”

Verse 40

उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भगवन्क्रीत एव न संशयः । एतद्योग्यतमं मूल्यं भवतो मुनिसत्तम

എഴുന്നേല്ക്കുക, എഴുന്നേല്ക്കുക, ഭഗവൻ—നിസ്സംശയം നിങ്ങൾ സമ്യക്‌ തൃപ്തനായിരിക്കുന്നു (ക്രീത). മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ഇതുതന്നെ നിങ്ങള്ക്ക് ഏറ്റവും യോജ്യമായ മൂല്യമാണ്.

Verse 41

आपस्तंब उवाच । उत्तिष्ठाम्येष सुप्रीतः सम्यक्क्रीतोऽस्मि पार्थिव । गोभ्यो मूल्यं न पश्यामि पवित्रं परमं भुवि

ആപസ്തംബൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, ഞാൻ എഴുന്നേല്ക്കുന്നു; ഞാൻ അത്യന്തം പ്രസന്നൻ, ഞാൻ സമ്യക്‌ തൃപ്തനായിരിക്കുന്നു (ക്രീത). ഭൂമിയിൽ ഗോവുകളേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമായ മൂല്യം ഞാൻ കാണുന്നില്ല; അവ പരമ പവിത്രം.

Verse 42

गावः प्रदक्षिणीकार्याः पूजनीयाश्च नित्यशः । मंगलायतनं देव्यः सृष्टा ह्येताः स्वयंभुवा

ഗോവുകളെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുകയും നിത്യമായി പൂജിക്കുകയും വേണം. ഈ ദിവ്യ ഗോവുകൾ മംഗളത്തിന്റെ ആലയങ്ങളാണ്; സ്വയംഭൂ (ബ്രഹ്മാവ്) അവയെ സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 43

अग्न्यगाराणि विप्राणां देवतायतनानि च । यद्गोमयेन शुद्ध्यंति किंभूतमधिकं ततः

ബ്രാഹ്മണരുടെ അഗ്നിഗൃഹങ്ങളും ദേവാലയങ്ങളും പോലും ഗോമയത്താൽ ശുദ്ധിയാകുമ്പോൾ, അതിലധികം മഹത്വം മറ്റെന്തുണ്ട്?

Verse 44

गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पिस्तथैव च । गवां पंच पवित्राणि पुनंति सकलं जगत्

ഗോമൂത്രം, ഗോമയം, പാൽ, തൈര്, നെയ്യ്—ഗോവിന്റെ ഈ അഞ്ചു പവിത്രങ്ങൾ സമസ്ത ലോകത്തെയും പാവനമാക്കുന്നു.

Verse 45

गावो ममाग्रतो नित्यं गावः पृष्ठत एव च । गावो मे ह्रदये चैव गवां मध्ये वसाम्यहम

ഗോവുകൾ നിത്യവും എന്റെ മുമ്പിലുണ്ട്; ഗോവുകൾ എന്റെ പിന്നിലും ഉണ്ട്. ഗോവുകൾ എന്റെ ഹൃദയത്തിലും വസിക്കുന്നു; ഞാൻ ഗോവുകളുടെ മദ്ധ്യത്തിലേ വസിക്കുന്നു.

Verse 46

एवं जपन्नरो मंत्रं त्रिसंध्यं नियतः शुचिः । मुच्यते सर्वपापेभ्यः स्वर्गलोकं च गच्छति

നിയമനിഷ്ഠനായി ശുചിയായി, പ്രഭാതം–മധ്യാഹ്നം–സന്ധ്യ എന്ന ത്രിസന്ധ്യകളിൽ ഈ മന്ത്രം ജപിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനായി സ്വർഗ്ഗലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 47

तृणाहारपरा गावः कर्त्तव्या भक्तितोऽन्वहम् । अकृत्वा स्वयमाहारं कुर्वन्प्राप्नोति दुर्गतिम्

പുല്ലാണ് ആഹാരമായ ഗോവുകളെ പ്രതിദിനം ഭക്തിയോടെ പരിചരിക്കണം. അവർക്കു തീറ്റ കൊടുക്കാതെ സ്വയം ഭക്ഷിക്കുന്നവൻ ദുർഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 48

तेनाग्नयो हुताः सम्यक्पितरश्चापि तर्पिताः । देवाश्च पूजितास्तेन यो ददाति गवाह्निकम्

ഗോവുകൾക്ക് അവരുടെ നിത്യഭാഗമായ ദിനസരി തീറ്റ/സേവനം നൽകുന്നവന്റെ കൃത്യത്താൽ അഗ്നികളിൽ യഥാവിധി ഹോമം നടന്നതുപോലെ, പിതൃകൾ തൃപ്തരാകുന്നു; ദേവന്മാരുടെ പൂജയും സമ്പൂർണ്ണമാകുന്നു.

Verse 49

मन्त्रः । सौरभेयी जगत्पूज्या देवी विष्णुपदे स्थिता । सर्वमेव मया दत्तं प्रतीच्छतु सुतोषिता

മന്ത്രം: ഹേ സൗരഭേയീ! ജഗത്‌പൂജ്യയായ ദേവീ, വിഷ്ണുപദത്തിൽ സ്ഥിതയായവളേ—ഞാൻ അർപ്പിച്ച ഈ എല്ലാം നീ പരമസന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിക്കണമേ.

Verse 50

रक्षणाद्बालपुत्राणां गवां कण्डूयनात्तथा । क्षीणार्तरक्षणाच्चैव नरः स्वर्गे महीयते

കിടാക്കളെ സംരക്ഷിക്കുന്നതാൽ, പശുക്കളെ ചൊറിഞ്ഞു പരിചരിക്കുന്നതാൽ, ക്ഷീണിതയും ആർ‍ത്തയുമായവയെ കാത്തുരക്ഷിക്കുന്നതാൽ മനുഷ്യൻ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ മഹത്വം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 51

आदिर्गावो हि मर्त्यस्य मध्ये चांते प्रकीर्तिताः । रक्षंति तास्तु देवानां क्षीराज्यममृतं सदा

മർത്ത്യന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ ആരംഭത്തിലും മദ്ധ്യത്തിലും അന്തത്തിലും പശുക്കളെയാണു പ്രധാനം എന്നു പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവ പാൽ-നെയ്യെന്ന അമൃതസാരത്തോടെ ദേവന്മാരെ സദാ പോഷിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 52

तस्माद्गावः प्रदातव्याः पूजनीयाश्च नित्यशः । स्वर्गस्य संगमा ह्येताः सोपानमिव निर्मिताः

അതുകൊണ്ട് പശുക്കളെ ദാനമായി നൽകുകയും നിത്യവും പൂജിക്കുകയും വേണം; കാരണം അവ സ്വർഗ്ഗസംഗമത്തിന്റെ സത്യസ്ഥാനം—മേലോട്ടുയർത്തുന്ന പടവുകളെപ്പോലെ നിർമ്മിതം।

Verse 53

एतच्छ्रुत्वा निषादास्ते गवां माहात्म्यमुत्त मम् । प्रणिपत्य महात्मानमापस्तंबमथाब्रुवन्

പശുക്കളുടെ ഈ ഉത്തമ മഹാത്മ്യം കേട്ട ആ നിഷാദർ മഹാത്മാവായ ആപസ്തംബനെ പ്രണാമിച്ച് പിന്നെ പറഞ്ഞു।

Verse 54

निषादा ऊचुः । संभाषो दर्शनं स्पर्शः कीर्तनं स्मरणं तथा । पावनानि किलैतानि साधूनामिति च श्रुतम्

നിഷാദർ പറഞ്ഞു—‘സാധുക്കളെ സംബന്ധിച്ച സംഭാഷണം, ദർശനം, സ്പർശം, കീർത്തനം, സ്മരണം—ഇവയൊക്കെയും പാവനകരമാണെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്।’

Verse 55

संभाषो दर्शनं चैव सहास्माभिः कृतं त्वया । कुरुष्वानुग्रहं तस्माद्गौरेषा प्रतिगृह्यताम्

അങ്ങ് ഞങ്ങളോടു സംഭാഷിക്കുകയും ദർശനം നൽകുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ അനുഗ്രഹിക്കണമേ—ഈ ഗാവിനെ സ്വീകരിക്കണമേ.

Verse 56

आपस्तंब उवाच । एता वः प्रतिगृह्णामि गां यूयं मुक्तकिल्विषाः । निषादा गच्छत स्वर्गं सह मत्स्यैर्जलोद्धृतैः

ആപസ്തംബൻ പറഞ്ഞു—നിങ്ങളിൽ നിന്ന് ഈ ഗാവിനെ ഞാൻ സ്വീകരിക്കുന്നു; നിങ്ങൾ പാപമുക്തരായി. ഹേ നിഷാദന്മാരേ, ജലത്തിൽ നിന്ന് ഉയർത്തിയ മീനുകളോടുകൂടെ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകുവിൻ.

Verse 57

प्राणिनां प्रीतिमुत्पाद्य निन्दिते नापि कर्मणा । नरकं यदि पश्यामि वत्स्यामि स्वर्ग एव तत्

ജീവികൾക്ക് സന്തോഷം ഉളവാക്കി—നിന്ദിതമെന്നു കരുതുന്ന കർമത്തിലൂടെയായാലും—ഞാൻ നരകം കണ്ടാലും, അതിൽ സ്വർഗ്ഗംപോലെ തന്നെ വസിക്കും.

Verse 58

यन्मया सुकृतं किञ्चिन्मनोवाक्कायकर्मभिः । कृतं स्यात्तेन दुःखार्ताः सर्वे यांतु शुभां गतिम्

മനസ്സ്, വാക്ക്, ശരീരകർമ്മങ്ങൾകൊണ്ട് ഞാൻ ചെയ്ത ചെറിയ പുണ്യം ഏതായാലും, അതിന്റെ ഫലമായി ദുഃഖാർത്തരായ എല്ലാവരും ശുഭഗതി പ്രാപിക്കട്ടെ.

Verse 59

ततस्तस्य प्रसादेन महर्षेर्भावितात्मनः । निषादास्तेन वाक्येन सह मत्स्यैर्दिवं गताः

അതിനുശേഷം ആ ഭാവിതാത്മ മഹർഷിയുടെ പ്രസാദത്താൽ, ആ വചനത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ, നിഷാദർ മീനുകളോടുകൂടെ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 60

तान्दृष्ट्वा व्रजतः स्वर्गं समत्स्यान्मत्स्यजीविनः । सामात्यभृत्यो नृपतिर्विस्मयादिदमब्रवीत्

മത്സ്യങ്ങളോടുകൂടി ആ മത്സ്യജീവികൾ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നതു കണ്ട രാജാവ്—മന്ത്രിമാരും പരിചാരകരും കൂടെ—വിസ്മയത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 61

सेव्याः श्रेयोऽर्थिभिः सन्तः पुण्यतीर्थे जलोपमाः । क्षणो पासनमप्यत्र न येषां निष्फलं भवेत्

പരമ ശ്രേയസ് ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ സദ്ജനങ്ങളെ സേവിക്കണം. ഈ പുണ്യതീർത്ഥത്തിൽ അവർ ജീവദായക ജലത്തുല്യർ; ഇവിടെ അവരുടെ ക്ഷണമാത്ര സാന്നിധ്യസേവയും ഒരിക്കലും നിഷ്ഫലമാകില്ല।

Verse 62

सद्भिः सह सदासीत सद्भिः कुर्वीत सत्कथाम् । सतां व्रतेन वर्तेत नासद्भिः किञ्चिदाचरेत्

എപ്പോഴും സദ്ജനങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ വസിക്കണം; സദ്ജനങ്ങളോടൊപ്പം സത്കഥ നടത്തണം. സന്മാർഗികളുടെ വ്രത-നിയമം അനുസരിച്ച് ജീവിക്കണം; ദുഷ്ടരുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഒന്നും ചെയ്യരുത്।

Verse 63

सतां समागमादेते समत्स्या मत्स्यजीविनः । त्रिविष्टपमनुप्राप्ता नराः पुण्यकृतो यथा

സദ്ജനങ്ങളുടെ സമാഗമഫലമായി ഈ മത്സ്യജീവികൾ മത്സ്യങ്ങളോടുകൂടി ത്രിവിഷ്ടപം (സ്വർഗം) പ്രാപിച്ചു; പുണ്യകർമ്മം ചെയ്ത മനുഷ്യരെപ്പോലെ।

Verse 64

आपस्तंबो मुनिस्तत्र लोमशश्च महामनाः । वरैस्तं विविधैरिष्टैश्छंदयामासतुर्नृपम्

അവിടെ മുനി ആപസ്തംബനും മഹാമനസ്സനായ ലോമശനും, ഇഷ്ടമായ നാനാവിധ വരങ്ങൾ നൽകി ആ രാജാവിനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു।

Verse 65

ततः स वरयामास धर्मबुद्धिं सुदुर्लभाम् । तथेति चोक्त्वा तौ प्रीत्या तं नृपं वै शशंसतुः

അപ്പോൾ ആ രാജാവ് അത്യന്തം ദുർലഭമായ ധർമ്മബുദ്ധി എന്ന വരം തിരഞ്ഞെടുത്തു. “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു ആ രണ്ടു മുനിമാർ സന്തോഷത്തോടെ ആ നൃപനെ പ്രശംസിച്ചു।

Verse 66

अहो धन्योऽसि राजेन्द्र यत्ते धर्मपरा मतिः । धर्मः सुदुर्लभः पुंसां विशेषेण महीक्षिताम्

ഹേ രാജേന്ദ്രാ! നീ ധന്യൻ; നിന്റെ മതി ധർമ്മപരായണമാണ്. ധർമ്മം മനുഷ്യർക്കു അത്യന്തം ദുർലഭം, പ്രത്യേകിച്ച് ഭൂമിയെ ഭരിക്കുന്നവർക്ക്।

Verse 67

यदि राजा मदाविष्टः स्वधर्मं न परि त्यजेत् । ततो जगति कस्तस्मात्पुमानभ्यधिको भवेत्

രാജാവ് അധികാരമദത്തിൽ മത്തനായാലും തന്റെ സ്വധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കാതിരുന്നാൽ, ഈ ലോകത്തിൽ അവനേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠൻ ആരുണ്ടാകും?

Verse 68

ध्रुवं जन्म सदा राज्ञां मोहश्चापि सदा ध्रुवः । मोहाद्ध्रुवश्च नरको राज्यं निन्दन्त्यतो बुधाः

രാജാക്കന്മാർക്ക് രാജ്യജന്മം നിശ്ചിതം; മോഹവും സദാ നിശ്ചിതം. മോഹത്തിൽ നിന്ന് നരകഫലവും നിശ്ചിതമാകുന്നു; അതുകൊണ്ട് ജ്ഞാനികൾ (ബന്ധനകാരിയായ) രാജത്വത്തെ നിന്ദിക്കുന്നു।

Verse 69

राज्यं हि बहु मन्यंते नरा विषयलोलुपाः । मनीषिणस्तु पश्यन्ति तदेव नरकोपमम्

വിഷയലോലുപരായവർ രാജത്വത്തെ അത്യന്തം മഹത്തായി കരുതുന്നു; എന്നാൽ മनीഷികൾ അതേ രാജത്വത്തെ നരകസമാനമായി കാണുന്നു (അത് തൃഷ്ണയും അഹങ്കാരവും വളർത്തുമ്പോൾ)।

Verse 70

तस्माल्लोकद्वयध्वंसी न कर्त्तव्यो मदस्त्वया । यदीच्छसि महाराज शाश्वतीं गतिमात्मनः

അതുകൊണ്ട് ഇഹലോകപരലോകങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന അഹങ്കാരം നീ ചെയ്യരുത്. ഹേ മഹാരാജാ, നിനക്കു ശാശ്വതഗതി വേണമെങ്കിൽ അഹങ്കാരം ഉപേക്ഷിക്കൂ।

Verse 71

ईश्वर उवाच । इत्युक्त्वा तौ महात्मानौ जग्मतुः स्वं स्वमाश्रमम् । नाभागोऽपि वरं लब्ध्वा प्रहृष्टः प्राविशत्पुरम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് ആ രണ്ടു മഹാത്മാക്കൾ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ആശ്രമങ്ങളിലേക്കു പോയി. നാഭാഗനും വരം ലഭിച്ച് ആനന്ദത്തോടെ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 72

एतत्ते कथितं देवि प्रभावं देविकोद्भवम् । ऋषिणा स्थापितश्चापि भवो जाले श्वरस्तदा

ഹേ ദേവീ, ദേവികയിൽ നിന്നുയർന്ന ആ മഹിമ നിനക്കു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അവിടെയേ ഋഷി ഭവനെ (ശിവനെ) ‘ജാലേശ്വരൻ’ ആയി സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 73

जाले निपतितो यस्माद्दाशानामृषिसत्तमः । जालेश्वरेति नामासौ विख्यातः पृथिवीतले

മത്സ്യജീവികളുടെ വലയിൽ ആ ഋഷിശ്രേഷ്ഠൻ വീണതിനാൽ, ഭൂമിയിൽ അദ്ദേഹം ‘ജാലേശ്വരൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി।

Verse 74

तत्र स्नात्वा महादेवि जालेश्वरसमर्चनात् । आपस्तंबश्च नाभागो निषादा मत्स्यजीविनः

ഹേ മഹാദേവീ, അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ജാലേശ്വരനെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചതിനാൽ ആപസ്തംബനും നാഭാഗനും, മത്സ്യജീവിതം നയിക്കുന്ന നിഷാദന്മാരും ശുഭഫലം പ്രാപിച്ചു।

Verse 75

मत्स्यैः सह गताः स्वर्गं देविकायाः प्रभावतः । चैत्रस्यैव तु मासस्य शुक्लपक्षे त्रयोदशीम्

ദേവികയുടെ പ്രഭാവത്താൽ അവർ മീനുകളോടുകൂടെ സ്വർഗത്തിലേക്കു പോയി. ഈ പുണ്യം ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ത്രയോദശിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്.

Verse 76

दद्यात्पिण्डं पितृभ्यो यस्तस्यांतो नैव विद्यते । गोदानं तत्र देयं तु ब्राह्मणे वेदपारगे । श्रोतव्यं चैव माहात्म्यं द्रष्टव्यो जालकेश्वरः

അവിടെ പിതൃകൾക്കായി പിണ്ഡം അർപ്പിക്കുന്നവന്റെ പുണ്യത്തിന് അന്തമില്ല. അവിടെ വേദപാരംഗതനായ ബ്രാഹ്മണന് ഗോദാനം നൽകണം. സ്ഥലമാഹാത്മ്യം ശ്രവിക്കണം; ജാലകേശ്വരനെ ദർശിക്കണം.