Adhyaya 319

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि ह्युन्नतस्थानमुत्तमम् । तस्यैवोत्तरदिग्भाग ऋषितोयातटे शुभे

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—അതിനുശേഷം, ഹേ മഹാദേവീ, ഉത്തമമായ ‘ഉന്നതസ്ഥാനം’ എന്ന പുണ്യസ്ഥാനത്തിലേക്ക് പോകണം. അത് അതേ പ്രദേശത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്ത്, ശുഭമായ ‘ഋഷിതോയ’ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു।

Verse 2

एतत्स्थानं महादेवि विप्रेभ्यः प्राददां बलात् । सर्वसीमासमायुक्तं चंडीगणसुरक्षितम्

ഹേ മഹാദേവീ, ഈ സ്ഥലം ഞാൻ ബലപ്രയോഗത്തോടെ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനമായി നൽകി. ഇത് സർവ്വസീമകളോടും കൂടിയതും ചണ്ഡിയുടെ ഗണങ്ങൾ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നതുമാണ്।

Verse 3

देव्युवाच । कथमुन्नतनामास्य बभूव सुरसत्तम । कथं त्वया बलाद्दत्तं कियत्सीमासमन्वितम्

ദേവി പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠാ! ഈ സ്ഥലത്തിന് ‘ഉന്നത’ എന്ന നാമം എങ്ങനെ ലഭിച്ചു? നീ ഇതിനെ ‘ബലാൽ’ എങ്ങനെ ദാനം ചെയ്തു? ഇതിന്റെ അതിരുകൾ എത്ര വ്യാപ്തിയുള്ളത്?

Verse 4

एतत्सर्वं ममाचक्ष्व संक्षेपान्नातिविस्तरात्

ഇതെല്ലാം എനിക്ക് സംക്ഷേപമായി പറയുക; അതിവിസ്താരമില്ലാതെ।

Verse 5

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम् । यां श्रुत्वा मानवो देवि मुच्यते सर्वपातकैः

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവി, കേൾക്കുക. പാപനാശിനിയായ കഥ ഞാൻ പറയാം; അത് കേട്ടാൽ, ഹേ ദേവി, മനുഷ്യൻ സകല പാതകങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകും.

Verse 6

एतत्सर्वं पुरा प्रोक्तं स्थानसंकेतकारणम् । तृतीये ब्रह्मणः कुंडे सृष्टिसंक्षेपसूचके

ഇതെല്ലാം പണ്ടേ സ്ഥലത്തിന്റെ സൂചനാചിഹ്നങ്ങളുടെ കാരണമായി പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടതാണ്—സൃഷ്ടിയുടെ സംക്ഷേപം സൂചിപ്പിക്കുന്ന ബ്രഹ്മാവിന്റെ മൂന്നാം കുണ്ഡത്തിൽ.

Verse 7

तथापि ते प्रवक्ष्यामि संक्षेपाच्छुणु पार्वति

എങ്കിലും ഞാൻ നിന്നോട് സംക്ഷേപമായി പറയും—ഹേ പാർവതി, കേൾക്കുക.

Verse 8

उन्नामितं पुनस्तत्र यत्र लिंगं महोदये । तदुन्नतमिति प्रोक्तं स्थानं स्थानवतां वरम्

മഹോദയത്തിൽ എവിടെ ലിംഗം ഉയർത്തപ്പെട്ടുവോ, ആ സ്ഥലം ‘ഉന്നതം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം—പുണ്യസ്ഥാനങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠം।

Verse 9

अथवा चोन्नतं द्वारं पूर्वं प्राभासिकस्य वै । तदुन्नतमिति प्रोक्तं स्थानं स्थानवतां वरम्

അല്ലെങ്കിൽ പ്രാഭാസികയുടെ കിഴക്കുള്ള ‘ഉന്നത ദ്വാരം’ തന്നെയാണ് ‘ഉന്നതം’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നത്—പുണ്യസ്ഥാനങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠം।

Verse 10

विद्यया तपसा चैव यत्रोत्कृष्टा महर्षयः । तदुन्नतमिति प्रोक्तं स्थानं स्थानवतां वरम्

വിദ്യയാലും തപസ്സാലും മഹർഷിമാർ ഉത്കൃഷ്ടരാകുന്നിടം ‘ഉന്നതം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം—പുണ്യസ്ഥാനങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠം।

Verse 11

यदा देवकुले विप्रा मूलचंडीशसंज्ञकम् । प्रसाद्य च महादेवं पुनः प्राप्ता महोदयम्

ദേവാലയത്തിൽ ബ്രാഹ്മണർ ‘മൂല-ചണ്ഡീശ’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന മഹാദേവനെ പ്രസാദിപ്പിച്ച്, പിന്നെ വീണ്ടും മഹോദയത്തിലേക്ക് മടങ്ങി വന്നു।

Verse 12

षष्टिवर्षसहस्राणि तपस्तेपुर्महर्षयः । ध्यायमाना महेशानमनादिनिधनं परम्

അറുപതിനായിരം വർഷം മഹർഷിമാർ തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചു; ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത പരമേശ്വരനായ മഹേശാനനെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട്।

Verse 13

तेषु वै तप्यमानेषु कोटिसंख्येषु पार्वति । ऋषितोयातटे रम्ये पवित्रे पापनाशने । भिक्षुर्भूत्वा गतश्चाहं पुनस्तत्रैव भामिनि

ഹേ പാർവതി! കോടിസംഖ്യയായ ഋഷികൾ രമണീയവും പവിത്രവും പാപനാശിനിയുമായ ഋഷിതോയാ-തീരത്ത് തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ഞാനും, ഹേ സുന്ദരി, ഭിക്ഷുക്കന്റെ രൂപം ധരിച്ചു വീണ്ടും അവിടേക്കുതന്നെ പോയി।

Verse 14

त्रिकालं दर्शिभिस्तत्र दोषरागविवर्जितैः । तपस्विभिस्तदा सर्वैर्लक्षितोऽहं वरानने

ഹേ വരാനനേ! അവിടെ ത്രികാലദർശികളായ, ദോഷവും രാഗവും വിട്ട എല്ലാ തപസ്വികളും അപ്പോൾ എന്നെ ദർശിച്ചു।

Verse 15

दृष्टमात्रस्तदा विप्रैर्विरराम महेश्वरः । क्व यासि विदितो देव इत्युक्त्वानुययुर्द्विजाः

വിപ്രന്മാർ വെറും ദർശനം ചെയ്തതുമാത്രത്തിൽ മഹേശ്വരൻ അന്തർധാനം ചെയ്തു. പിന്നെ ദ്വിജർ പിന്തുടർന്ന്—“ഹേ ദേവാ! എവിടേക്ക് പോകുന്നു? ഇനി നീ ഞങ്ങൾക്ക് അറിയപ്പെട്ടവനല്ലോ!” എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 16

यावदायांति मुनय ईशेशेति प्रभाषकाः । धावमानाः स्वतपसा द्योतयन्तो दिशोदश

മുനികൾ ‘ഈശാ, ഈശാ’ എന്നു വിളിച്ചുകൊണ്ട് വരുമ്പോൾ, അവർ ഓടിവന്ന് സ്വന്തം തപസ്സിന്റെ തേജസ്സാൽ പത്ത് ദിക്കുകളെയും ദീപ്തമാക്കി।

Verse 17

लिंगमेव प्रपश्यंति न पश्यंति महेश्वरम्

അവർ ലിംഗത്തെയേ ദർശിക്കുന്നു; മഹേശ്വരനെ (സാകാരരൂപത്തിൽ) ദർശിക്കുന്നില്ല।

Verse 18

येये च ददृशुर्लिंगं मूलचण्डीशसंज्ञकम् । तदा च मुनयः सर्वे सदेहाः स्वर्गमाययुः

‘മൂലചണ്ഡീശ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായ ലിംഗം ദർശിച്ചവർ എല്ലാവരും, അന്നേ സമയം എല്ലാ മുനികളും ദേഹസഹിതം സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 19

यदा त्रिविष्टपं व्याप्तं दृष्टं वै शतयज्वना । आयांति च तथैवान्ये मुनयस्तपसोज्वलाः

ശതയജ്വൻ (ഇന്ദ്രൻ) ത്രിവിഷ്ടപം (സ്വർഗ്ഗം) നിറഞ്ഞുപോയതായി കണ്ടപ്പോൾ, തപസ്സിന്റെ തേജസ്സാൽ ജ്വലിക്കുന്ന മറ്റു മുനികളും അതുപോലെ എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 20

एतदंतरमासाद्य समागत्य महीतले । लिंगमाच्छादयामास वज्रेणैव शतक्रतुः

ഈ ഇടവേള പിടിച്ചെടുത്ത് ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ) ഭൂമിയിലേക്കിറങ്ങി, തന്റെ വജ്രം കൊണ്ടുതന്നെ ആ ലിംഗത്തെ മൂടി വെച്ചു.

Verse 21

अष्टादशसहस्राणि मुनीनामूर्ध्वरेतसाम् । स्थितानि न तु पश्यंति लिंगमेतदनुत्तमम्

ഊർദ്ധ്വരേതസ്സുകളായ, ബ്രഹ്മചര്യനിഷ്ഠരായ പതിനെട്ടായിരം മുനികൾ അവിടെ നിന്നിട്ടും, ഈ അനുത്തമ ലിംഗം അവർക്ക് കാണാനായില്ല.

Verse 22

शक्रस्तु सहसा दृष्टो वज्रेणैव समन्वितः । यावद्वदंति शापं ते तावन्नष्टः पुरंदरः

ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) വജ്രസഹിതം പെട്ടെന്ന് ദൃശ്യമായി; എന്നാൽ അവർ ശാപം ഉച്ചരിക്കുന്നതിന് മുമ്പേ പുരന്ദരൻ അപ്രത്യക്ഷനായി.

Verse 23

दृष्ट्वा तान्कोपसंयुक्तान्भगवांस्त्रिपुरांतकः । उवाच सांत्वयन्देवो वाचा मधुरया मुनीन्

കോപത്തോടെ നിറഞ്ഞ ആ മുനിമാരെ കണ്ട ഭഗവാൻ ത്രിപുരാന്തകൻ മധുരവും മൃദുവുമായ വാക്കുകളാൽ അവരെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് പറഞ്ഞു।

Verse 24

कथं खिन्ना द्विजश्रेष्ठाः सदा शांतिपरायणाः । प्रसन्नवदना भूत्वा श्रूयतां वचनं मम

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! നിങ്ങൾ സദാ ശാന്തിനിഷ്ഠരായിട്ടും എങ്ങനെ ഖിന്നരായി? പ്രസന്നമുഖരായി എന്റെ വചനം ശ്രവിക്കൂ।

Verse 25

भवद्भिर्ज्ञानसंयुक्तैः स्वर्गः किं मन्यते बहु । यत्रैके वसवः प्रोक्ता आदित्याश्च तथा परे

ഹേ ജ്ഞാനസമ്പന്നരേ! സ്വർഗ്ഗത്തെ ഇത്ര മഹത്തായി എന്തിന് കരുതുന്നു? അവിടെ ചിലർ ‘വസു’ എന്നും മറ്റുചിലർ ‘ആദിത്യ’ എന്നും പ്രസിദ്ധരാണ്।

Verse 26

रुद्रसंज्ञास्तथा चैके ह्यश्विनावपि चापरौ । एतेषामधिपः कश्चिदेक इन्द्रः प्रकीर्तितः

അതുപോലെ ചിലർ ‘രുദ്ര’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; മറ്റെരുവരോ ‘അശ്വിനീകുമാരർ’. ഇവരെയെല്ലാം അധിപതിയായി ഒരുവനേ പ്രസിദ്ധൻ—ഇന്ദ്രൻ।

Verse 27

स्वपुण्यसंख्यया प्राप्ते यस्माद्विभ्रश्यते नरैः । एवं दुःखसमायुक्तः स्वर्गो नैवेष्यते बुधैः

സ്വന്തം പുണ്യത്തിന്റെ അളവാൽ ലഭിച്ച സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് മനുഷ്യൻ വീണ്ടും വീഴുന്നു; അതിനാൽ ദുഃഖബന്ധിതമായ ആ സ്വർഗ്ഗത്തെ ബുദ്ധിമാന്മാർ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല।

Verse 28

एतस्मात्कारणाद्विप्राः कुरुध्वं वचनं मम । गृह्णीध्वं नगरं रम्यं निवासाय महाप्रभम्

ഈ കാരണത്താൽ, ഹേ വിപ്രന്മാരേ, എന്റെ വചനം അനുസരിക്കുവിൻ. വാസത്തിനായി ഈ രമ്യമായ മഹാപ്രഭ നഗരത്തെ സ്വീകരിക്കുവിൻ.

Verse 29

हूयंतामग्निहोत्राणि देवताः सर्वदा द्विजाः । इज्यंतां विविधैर्यागैः क्रियतां पितृपूजनम्

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, അഗ്നിഹോത്ര ഹോമങ്ങൾ നടത്തപ്പെടട്ടെ; ദേവതകൾ സദാ പൂജിക്കപ്പെടട്ടെ. വിവിധ യാഗങ്ങൾ ചെയ്യപ്പെടട്ടെ; പിതൃപൂജനവും വിധിപൂർവ്വം നടത്തപ്പെടട്ടെ.

Verse 30

आतिथ्यं क्रियता नित्यं वेदाभ्यासस्तथैव हि

നിത്യമായി അതിഥിസത്കാരം നടത്തപ്പെടട്ടെ; അതുപോലെ തന്നെ നിത്യ വേദാഭ്യാസവും ഉണ്ടാകട്ടെ.

Verse 31

एवं हि कुर्वतां नित्यं विना ज्ञानस्य संचयैः । प्रसादान्मम विप्रेन्द्राः प्रांते मुक्तिर्भविष्यति

ഇങ്ങനെ നിത്യമായി ആചരിക്കുന്നവർക്ക്, ജ്ഞാനസഞ്ചയം ഇല്ലെങ്കിലും—ഹേ വിപ്രേന്ദ്രന്മാരേ—എന്റെ പ്രസാദത്താൽ അവസാനം മോക്ഷം ലഭിക്കും.

Verse 32

ऋषय ऊचुः । असमर्थाः परित्राणे जिताहारास्तपोन्विताः । नगरेणेह किं कुर्मस्तव भक्तिमभीप्सवः

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു: സംരക്ഷണത്തിലും ഭരണത്തിലും ഞങ്ങൾ അസമർത്ഥരാണ്; ഞങ്ങൾ ജിതാഹാരികളും തപസ്സോടെ യുക്തരുമാണ്. നിന്റെ ഭക്തിയേ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഞങ്ങൾ ഇവിടെ ഒരു നഗരവുമായി എന്തു ചെയ്യും?

Verse 33

ईश्वर उवाच । भविष्यति सदा भक्तिर्युष्माकं परमेश्वरे । गृह्णीध्वं नगरं रम्यं कुरुध्वं वचनं मम

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—പരമേശ്വരനോടുള്ള നിങ്ങളുടെ ഭക്തി സദാ സ്ഥിരമായിരിക്കും. ഈ മനോഹര നഗരത്തെ സ്വീകരിച്ച് എന്റെ വചനം പാലിക്കുവിൻ.

Verse 34

इत्युक्त्वा भगवान्देव ईषन्मीलितलोचनः । सस्मार विश्वकर्माणं सर्वशिल्पवतां वरम्

ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്ത ശേഷം, ഭഗവാൻ ദേവൻ യോഗസ്ഥിതിപോലെ അല്പം അർദ്ധനിമീലിത നേത്രങ്ങളോടെ, സർവ്വ ശില്പികളിലും ശ്രേഷ്ഠനായ വിശ്വകർമ്മയെ സ്മരിച്ചു.

Verse 35

स्मृतमात्रो विश्वकर्मा प्रांजलिश्चाग्रतः स्थितः । आज्ञापयतु मां देवो वचनं करवाणि ते

സ്മരണ മാത്രത്തിൽ വിശ്വകർമ്മൻ കരംകൂപ്പി മുന്നിൽ നിന്നു പറഞ്ഞു—ദേവാ, ആജ്ഞാപിക്കണം; നിങ്ങളുടെ ഏത് വചനം ഞാൻ നിർവ്വഹിക്കണം?

Verse 36

ईश्वर उवाच । नगरं क्रियतां त्वष्टर्विप्रार्थं सुंदरं शुभम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ത്വഷ്ടാ, വിപ്രന്മാരുടെ ഹിതാർത്ഥം സുന്ദരവും ശുഭവും ആയ ഒരു നഗരം നിർമ്മിക്കൂ.

Verse 37

इत्युक्तो विश्वकर्मा स भूमिं वीक्ष्य समंततः । उवाच प्रणतो भूत्वा शंकरं लोकशंकरम्

ഇങ്ങനെ ആജ്ഞ ലഭിച്ച വിശ്വകർമ്മൻ ചുറ്റുമുള്ള ഭൂമിയെ നിരീക്ഷിച്ചു; പിന്നെ നമസ്കരിച്ചു ലോകമംഗളകാരിയായ ശങ്കരനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 38

परीक्षिता मया भूमिर्न युक्तं नगरं त्विह । अत्र देवकुलं साक्षाल्लिंगस्य पतनं तथा

ഞാൻ ഈ ഭൂമി പരിശോധിച്ചു; ഇവിടെ നഗരം പണിയുന്നത് യുക്തമല്ല. കാരണം ഇവിടെ സാക്ഷാൽ ദേവകുലം നിലകൊള്ളുന്നു; ഇവിടെ തന്നെയാണ് ലിംഗം പതിച്ച പുണ്യസ്ഥാനവും.

Verse 39

यतिभिश्चात्र वस्तव्यं न युक्तं गृहमेधिनाम्

ഇവിടെ യതികളാണ് വസിക്കേണ്ടത്; ഗൃഹസ്ഥർ ഇവിടെ സ്ഥിരമായി താമസിക്കുന്നത് യുക്തമല്ല.

Verse 40

त्रिरात्रं पंचरात्रं वा सप्तरात्रं महेश्वर । पक्षं मासमृतुं वापि ह्ययनं यावदेव च । पुत्रदारयुतैस्तीर्थे वस्तव्यं गृहमेधिभिः

ഹേ മഹേശ്വരാ! ഗൃഹസ്ഥർ പുത്ര-ദാരങ്ങളോടുകൂടെ തീർത്ഥത്തിൽ മൂന്ന് രാത്രികൾ, അല്ലെങ്കിൽ അഞ്ച് രാത്രികൾ, അല്ലെങ്കിൽ ഏഴ് രാത്രികൾ; അല്ലെങ്കിൽ പകുതി മാസം, ഒരു മാസം, ഒരു ഋതു, അല്ലെങ്കിൽ പരമാവധി ഒരു അയനം വരെ മാത്രം താമസിക്കണം.

Verse 41

वसत्यूर्ध्वं तु षण्मासाद्यदा तीर्थे गृहाधिपः । अवज्ञा जायते तस्य मनश्चापल्यभावतः । तदा धर्माद्विनश्यंति सकला गृहमेधिनः

എന്നാൽ ഒരു ഗൃഹാധിപൻ തീർത്ഥത്തിൽ ആറുമാസത്തേക്കാൾ അധികം താമസിക്കുമ്പോൾ, മനസ്സിന്റെ ചാഞ്ചല്യത്താൽ അവനിൽ അവജ്ഞ ജനിക്കുന്നു; അപ്പോൾ ഗൃഹസ്ഥർ മുഴുവനായും ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് പതിക്കുന്നു.

Verse 42

इत्युक्तः स तदा देवस्तेन वै विश्वकर्मणा । पुनः प्रोवाच तं तस्य प्रशस्य वचनं शिवः

വിശ്വകർമ്മാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദേവൻ ശിവൻ അവന്റെ വാക്കുകൾ പ്രശംസിച്ച് പിന്നെയും അവനോട് അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 43

रोचते मे न वासोऽत्र विप्राणां गृहमेधिनाम् । यत्र चोन्नामितं लिंगमृषितोयातटे शुभे । तत्र निर्मापय त्वष्टर्नगरं शिल्पिनां वर

ശിവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഈ സ്ഥലത്ത് ഗൃഹസ്ഥ ബ്രാഹ്മണരുടെ വാസം എനിക്കു രുചിക്കുന്നില്ല. എന്നാൽ ശുഭമായ ഋഷിതോയാ തീരത്ത് ലിംഗം ഉയർത്തി സ്ഥാപിച്ചിടത്ത്, ഹേ ത്വഷ്ടൃ, ശില്പികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, അവിടെ നഗരം നിർമ്മിക്ക।

Verse 44

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वकर्मा त्वरान्वितः । गत्वा चकार नगरं शिल्पिकोटिभिरावृतः

അവന്റെ ആ വചനം കേട്ട് വിശ്വകർമ്മൻ അതിവേഗം ഉത്സുകനായി. അവൻ പുറപ്പെട്ടു, കോടിക്കണക്കിന് ശില്പികൾ ചുറ്റിനിന്നുകൊണ്ട് ഒരു നഗരം പണിതു।

Verse 45

उन्नतं नाम यल्लोके विख्यातं सुरसुन्दरि । ततो हृष्टमना भूत्वा विलोक्य नगरं शिवः । आहूय ब्राह्मणान्सर्वानुवाचानतकन्धरः

ഹേ സുരസുന്ദരി, ആ നഗരം ലോകത്തിൽ ‘ഉന്നത’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്. പിന്നെ ശിവൻ നഗരം കണ്ടു ഹൃദയം ആനന്ദിച്ച്, എല്ലാ ബ്രാഹ്മണരെയും വിളിച്ചു, വിനയത്തോടെ കഴുത്ത് താഴ്ത്തി പറഞ്ഞു।

Verse 46

इदं स्थानं वरं रम्यं निर्मितं विश्वकर्मणा । ग्रामाणां च सहस्रैस्तु प्रोक्तं सर्वासु दिक्षु च

ഈ ശ്രേഷ്ഠവും രമണീയവുമായ സ്ഥലം വിശ്വകർമ്മൻ നിർമ്മിച്ചതാണ്; എല്ലാ ദിക്കുകളിലും ഇത് ആയിരക്കണക്കിന് ഗ്രാമങ്ങളോടുകൂടിയതായി പ്രസിദ്ധമാണ്।

Verse 47

नगरात्सर्वतः पुण्यो देशो नग्नहरः स्मृतः । अष्टयोजनविस्तीर्ण आयामव्यासतस्तथा

നഗരത്തിന്റെ എല്ലായിടത്തും ‘നഗ്നഹര’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന പുണ്യപ്രദേശം സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അത് നീളത്തിലും വീതിയിലും എട്ട് യോജന വരെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 48

नग्नो भूत्वा हरो यत्र देशे भ्रांतो यदृच्छया । तं नग्नहरमित्याहुर्देशं पुण्यतमं जनाः

ഹരൻ (ശിവൻ) നഗ്നനായി യദൃച്ഛയായി സഞ്ചരിച്ച ദേശത്തെ ജനങ്ങൾ അതിപുണ്യമായ “നഗ്നഹര” എന്നു വിളിക്കുന്നു।

Verse 49

पूर्वे तु शांकरी चाऽर्या पश्चिमे न्यंकुमत्यपि । उत्तरे कनकनंदा दक्षिणे सागरावधिः । एतदंतरमासाद्य देशो नग्नहरः स्मृतः

കിഴക്കിൽ ശാങ്കരിയും ആര്യയും, പടിഞ്ഞാറ് ന്യങ്കുമതീ, വടക്ക് കനകനന്ദാ, തെക്ക് സമുദ്രപരിധി. ഇവയ്ക്കിടയിലെ ദേശം “നഗ്നഹര” എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 50

अष्टयोजनमानेन आयामव्यासतस्तथा । प्रोक्तोऽयं सकलो देश उन्नतेन समं मया

നീളവും വീതിയും രണ്ടിലും എട്ട് യോജന അളവായി, ഉണ്ണതയോടുകൂടിയ ഈ സമസ്ത ദേശവും ഞാൻ വിവരിച്ചു।

Verse 51

गृह्यतां नगरश्रेष्ठं प्रसीदध्वं द्विजोत्तमाः । अत्र भक्तिश्च मुक्तिश्च भविष्यति न संशयः

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ഈ നഗരശ്രേഷ്ഠം സ്വീകരിച്ച് പ്രസന്നരാകുവിൻ. ഇവിടെ ഭക്തിയും മുക്തിയും ഉണ്ടാകും—സംശയമില്ല।

Verse 52

इत्युक्तास्ते तदा सर्वे विप्रा ऊचुर्महेश्वरम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ആ എല്ലാ വിപ്രന്മാരും അപ്പോൾ മഹേശ്വരനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 53

विप्रा ऊचुः । ईश्वराज्ञा वृथा कर्तुं न शक्या परमात्मनः । तपोऽग्निहोत्रनिष्ठानां वेदाध्ययनशालिनाम्

വിപ്രന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ പരമാത്മാവേ, ഈശ്വരാജ്ഞയെ വ്യർത്ഥമാക്കാൻ കഴിയില്ല. ഞങ്ങൾ തപസ്സിലും അഗ്നിഹോത്രനിഷ്ഠയിലും നിലകൊള്ളുന്നവർ; വേദാധ്യയനശീലമുള്ളവർ।

Verse 54

अस्माकं रक्षिता कोऽस्ति कलिकाले च दारुणे । को दाताऽरोग्यदः कश्च को वै मुक्तिं प्रदास्यति

ഈ ദാരുണ കലിയുഗത്തിൽ ഞങ്ങളുടെ രക്ഷകൻ ആര്? ദാതാവ് ആര്—ആരോഗ്യം നൽകുന്നവൻ ആര്? പിന്നെ യഥാർത്ഥത്തിൽ മോക്ഷം നൽകുന്നത് ആര്?

Verse 55

ईश्वर उवाच । महाकाल स्वरूपेण स्थित्वा तीर्थे महोदये । नाशयिष्यामि शत्रून्वः सम्यगाराधितो ह्यहम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—മഹോദയ തീർത്ഥത്തിൽ മഹാകാലസ്വരൂപമായി നിലകൊണ്ട്, എന്നെ സമ്യകമായി ആരാധിച്ചാൽ ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കും।

Verse 56

उन्नतो विघ्नराजस्तु विघ्नच्छेत्ता भविष्यति । गणनाथस्वरूपोऽयं धनदो निधीनां पतिः

ഈ ഉന്നത വിഘ്നരാജൻ വിഘ്നങ്ങളെ ഛേദിക്കുന്നവനാകും. ഗണനാഥസ്വരൂപത്തിൽ അവൻ ധനദാതാവും നിധികളുടെ അധിപതിയും ആകും।

Verse 57

युष्मभ्यं दास्यति द्रव्यं सम्यगाराधितोऽपि सः । आरोग्यदायको नित्यं दुर्गादित्यो भविष्यति

സമ്യകമായി ആരാധിച്ചാൽ അവൻ നിങ്ങള്ക്ക് ധനവും നൽകും. ദുർഗാദിത്യൻ നിത്യം ആരോഗ്യദായകനായിരിക്കും।

Verse 58

महोदयं महानन्ददायकं वो भविष्यति । सम्यगाराधितो ब्रह्मा सर्वकार्येषु सर्वदा । सर्वान्कामांश्च मुक्तिं च युष्मभ्यं संप्रदास्यति

മഹോദയം നിങ്ങള്ക്ക് മഹാനന്ദം പകരുന്നതായിരിക്കും. ബ്രഹ്മാവിനെ സമ്യകമായി ആരാധിച്ചാൽ അദ്ദേഹം സദാ എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും സഹായിക്കുകയും, നിങ്ങള്ക്ക് എല്ലാ ഇഷ്ടഫലങ്ങളും മോക്ഷവും കൂടി പ്രസാദിക്കുകയും ചെയ്യും.

Verse 59

विप्रा ऊचुः । यदि तीर्थानि तिष्ठंति सर्वाणि सुरसत्तम । संगालेश्वरतीर्थे च तथा देवकुले शिवे

വിപ്രന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ സുരസത്തമാ! എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും സത്യമായും നിലകൊള്ളുന്നുവെങ്കിൽ—സംഗാലേശ്വര തീർത്ഥത്തിലും, അതുപോലെ ശിവന്റെ ദിവ്യ ദേവകുലത്തിലും—

Verse 60

कलावपि महारौद्रे ह्यस्माकं पावनाय वै । स्थातव्यं तर्हि गृह्णीमो नान्यथा च महेश्वर

അതിക്രൂരമായ കലിയുഗത്തിലും ഞങ്ങളുടെ പാവനതയ്ക്കായി ഞങ്ങൾ ഈ നിശ്ചയം സ്വീകരിക്കുന്നു—ഇവിടെ തന്നെ വസിക്കണം; ഹേ മഹേശ്വരാ, മറ്റെങ്ങനെക്കും കഴിയില്ല.

Verse 61

स तथेति प्रतिज्ञाय ददौ तेभ्यः पुरं वरम् । सप्तभौमैः शशांकाभैः प्रासादैः परिभूषितम् । नानाग्रामसमायुक्तं सर्वतः सीमयान्वितम्

അദ്ദേഹം ‘തഥാസ്തു’ എന്നു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അവർക്കൊരു ശ്രേഷ്ഠ നഗരമുദാനം ചെയ്തു—ഏഴുനില, ചന്ദ്രപ്രഭപോലെ ദീപ്തമായ പ്രാസാദങ്ങളാൽ അലങ്കൃതം, അനേകം ഗ്രാമങ്ങളോടു ചേർന്നത്, എല്ലാദിക്കിലും വ്യക്തമായ അതിരുകളാൽ യുക്തം.

Verse 62

सूत उवाच । एवं तेभ्यो हि नगरं दत्त्वा देवो महेश्वरः । ददर्श विश्वकर्माणं प्राञ्जलिं पुरतः स्थितम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ അവർക്കു നഗരം ദാനം ചെയ്ത ശേഷം ദേവൻ മഹേശ്വരൻ, തന്റെ മുമ്പിൽ കൈകൂപ്പി നിന്നിരുന്ന വിശ്വകർമ്മാവിനെ ദർശിച്ചു.

Verse 63

विश्वकर्मोवाच । विलोक्यतां महादेव नगरं नगरोपमम् । सौवर्णस्थलमारुह्य निर्मितं त्वत्प्रसादतः

വിശ്വകർമ്മൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാദേവാ, ഈ നഗരത്തെ ദർശിക്കണമേ; മഹാനഗരങ്ങളോടു തുല്യമാണ് ഇത്. സ്വർണമയമായ സ്ഥലം आरोഹിച്ച്, നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഇതു നിർമ്മിതമായി.

Verse 64

विश्वकर्मवचः श्रुत्वा भगवांस्त्रिपुरान्तकः । समारुरोह स्थलकं सह सर्वैर्महर्षिभिः

വിശ്വകർമ്മന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, ഭഗവാൻ ത്രിപുരാന്തകൻ എല്ലാ മഹർഷിമാരോടും കൂടി സ്ഥലയിലേക്കു (സ്ഥലകത്തിലേക്കു) आरोഹിച്ചു.

Verse 65

नगरं विलोकयामास रम्यं प्राकारमण्डितम् । ऋषयस्तुष्टुवुः सर्वे तत्रस्थं त्रिपुरान्तकम् । तानुवाच महादेवो वृणुध्वं वरमुत्त मम्

അവൻ പ്രാകാരങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട മനോഹര നഗരത്തെ ദർശിച്ചു. അവിടെ നിലകൊണ്ടിരുന്ന ത്രിപുരാന്തകനെ എല്ലാ ഋഷികളും സ്തുതിച്ചു; അപ്പോൾ മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു—“ഉത്തമമായ വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുവിൻ.”

Verse 66

ऋषय ऊचुः । यदि तुष्टो महादेव स्थलकेश्वरनामभृत् । अवलोकयंश्च नगरं सदा तिष्ठ स्थले हर

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാദേവാ, ‘സ്ഥലകേശ്വര’ നാമധാരിയേ, നീ പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ, ഹേ ഹരാ, ഈ സ്ഥലത്ത് സദാ നിലകൊണ്ട് നഗരത്തെ നിരന്തരം ദർശിച്ചു കാത്തുകൊള്ളുക.

Verse 67

इत्युक्तस्तैस्तदा देवः स्थलकेऽस्मिन्सदा स्थितः । कृते रत्नमयं देवि त्रेतायां च हिरण्मयम्

അവർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദേവൻ ഈ സ്ഥലകത്തിൽ സദാ നിലകൊണ്ടു. ഹേ ദേവീ, കൃതയുഗത്തിൽ (ഈ ധാമം) രത്നമയമായിരുന്നു; ത്രേതായുഗത്തിൽ സ്വർണമയമായിരുന്നു.

Verse 68

रौप्यं च द्वापरे प्रोक्तं स्थलमश्ममयं कलौ । एवं तत्र स्थितो देवः स्थलकेश्वरनामतः

ദ്വാപരയുഗത്തിൽ ഈ സ്ഥലം രൗപ്യമയമാണെന്ന് പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു; കലിയുഗത്തിൽ അത് ശിലാമയമാണ്. ഇങ്ങനെ അവിടെ ദേവൻ ‘സ്ഥലകേശ്വരൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 69

सदा पूज्यो महादेव उन्नतस्थानवासिभिः । माघे मासि चतुर्दश्यां विशेषस्तत्र जागरे

ഉന്നതസ്ഥാനവാസികൾ മഹാദേവനെ സദാ പൂജിക്കേണ്ടതാണ്. മാഘമാസത്തിലെ ചതുര്ദശിയിൽ അവിടെ ജാഗരണം നടത്തുന്നത് പ്രത്യേക പുണ്യപ്രദമാണ്.

Verse 70

इत्येतत्कथितं देवि ह्युन्नतस्य महोद्यम् । श्रुतं पापहरं नॄणां सर्वकामफलप्रदम्

ഹേ ദേവീ, ഇങ്ങനെ ഉന്നതസ്ഥാനത്തിന്റെ മഹാമാഹാത്മ്യം വിവരിക്കപ്പെട്ടു. ഇതു ശ്രവിക്കുന്നത് മനുഷ്യരുടെ പാപം ഹരിക്കുകയും എല്ലാ ധാർമ്മിക ആഗ്രഹങ്ങളുടെ ഫലം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 319

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य उन्नतस्थानमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनविंशत्युत्तरत्रिशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീ സ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയിൽ, സപ്തമ പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ പ്രഥമ പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘ഉന്നതസ്ഥാനമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന മൂന്നു നൂറ്റി പത്തൊമ്പതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.