Adhyaya 29

Verse 1

स्कंद उवाच । आनंदबाष्पसलिलरुद्धकंठं विलोक्य तम् । मृडः पस्पर्श पाणिभ्यां सौधाभ्यां तु सुधांबुधिः

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു: ആനന്ദാശ്രുക്കളാൽ തൊണ്ടയിടറിയ അദ്ദേഹത്തെ (ധർമ്മരാജാവിനെ) കണ്ട്, അമൃതസാഗരനായ ശിവൻ തന്റെ കുളിർമയുള്ള കൈകളാൽ അദ്ദേഹത്തെ സ്പർശിച്ചു.

Verse 2

अथ तत्स्पर्शसौख्येन धर्मराजो महातपाः । पुनरंकुरयामास तपोग्नि ज्वलितां तनुम्

ആ സ്പർശനസുഖത്താൽ, മഹത്തായ തപസ്സുചെയ്ത ധർമ്മരാജാവ് തപാഗ്നിയാൽ വെന്തുപോയ തന്റെ ശരീരത്തെ വീണ്ടും തളിർപ്പിച്ചു (പുനരുജ്ജീവിപ്പിച്ചു).

Verse 3

ततः प्रोवाच स ब्राध्निर्देव देवमुमापतिम् । प्रसन्नवदनं शांतं शांतपारिषदावृतम्

അനന്തരം ആ തേജസ്വിയായ ബ്രാധ്നി ദേവദേവനായ ഉമാപതിയോട് പറഞ്ഞു—പ്രസന്നമുഖനും ശാന്തസ്വഭാവനും ആയി, ശാന്തപരിഷദുകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനോട്।

Verse 4

प्रसन्नोसि यदीशान सर्वज्ञ करुणानिधे । किमन्येन वरेणात्र यत्त्वं साक्षात्कृतो मया

ഹേ ഈശാനാ, സർവ്വജ്ഞാ, കരുണാനിധേ! നീ പ്രസന്നനായാൽ ഇവിടെ മറ്റൊരു വരം എന്തിന്—ഞാൻ നിന്നെ സാക്ഷാത് ദർശിച്ചല്ലോ।

Verse 5

यं न वेदा विदुः सम्यङ्न च तौ वेदपूरुषौ । ततोपि वरयोग्योस्मि तन्नाथ प्रार्थयाम्यहम्

വേദങ്ങളും സമ്യകമായി അറിയാത്തവനെയും, ‘വേദപുരുഷർ’ എന്നു പറയപ്പെടുന്ന ആ രണ്ടുപേരും അറിയാത്തവനെയും—എങ്കിലും ഞാൻ വരം അപേക്ഷിക്കാൻ യോഗ്യൻ; അതുകൊണ്ട് ഹേ നാഥാ, ഞാൻ പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു।

Verse 6

श्रीकंठांडज डिंभानाममीषां मधुरब्रुवाम् । मत्तपश्चिरसाक्षीणां मत्पुरः प्राप्तजन्मनाम्

ശ്രീകണ്ഠന്റെ അണ്ഡത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഈ കുഞ്ഞുങ്ങളുടെ—മധുരമായി സംസാരിക്കുന്നവരുടെ—എന്റെ തപസ്സിന് ദീർഘകാല സാക്ഷികളായി, എന്റെ നഗരത്തിൽ ജന്മം പ്രാപിച്ചവരുടെ—

Verse 7

पितृभ्यां परिहीनानामितिहास कथाविदाम् । त्यक्ताहारविहाराणां कीराणां वरदो भव

പിതാമാതാക്കളില്ലാത്ത, ഇതിഹാസകഥകളിൽ നിപുണരായ, ആഹാരവിഹാരങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച ഈ കീറുകൾക്ക് (തത്തകൾക്ക്) നീ വരദാതാവാകണമേ।

Verse 8

एतत्प्रसूतिसमये आमयेन प्रपीडिता । शुकी पंचत्वमापन्ना शुकः श्येनेन भक्षितः

പ്രസവസമയത്ത് രോഗപീഡിതയായ ആ ശുകി പ്രാണത്യാഗം ചെയ്തു; ശുകശാവകൻ ശ്യേനൻ (പരുന്ത്) ഭക്ഷിച്ചു.

Verse 9

रक्षितानामनाथानां सदा मन्मुखदर्शिनाम् । अनाथनाथ भवता ह्यायुःशेषस्वरूपिणा

രക്ഷിക്കപ്പെട്ട ഞങ്ങൾ അനാഥർ, നിത്യം നിങ്ങളുടെ മുഖദർശനത്തിലേക്കു നോക്കുന്നവർ—ഹേ അനാഥനാഥാ! നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് ഞങ്ങളുടെ ശേഷായുസ്സിന്റെ സ്വരൂപം.

Verse 10

इति धर्मवचः श्रुत्वा परोपकृतिनिर्मलम् । तानाहूय मुने शंभुर्विनयावनताननान्

പരോപകാരഭാവത്തിൽ നിർമ്മലമായ ധർമ്മവചനം കേട്ടിട്ട്, ഹേ മുനേ, ശംഭു വിനയത്തോടെ തലകുനിഞ്ഞവരെ വിളിച്ചു ചേർത്തു.

Verse 11

उवाच धर्मेति प्रीतः शुकशावानिदं वचः । अयि पत्त्ररथा ब्रूत साधवो धर्मसंगताः

പ്രീതനായി (ശിവൻ) ‘ധർമ്മം!’ എന്നു പറഞ്ഞു ശുകശാവകരോടു ഇങ്ങനെ അരുളി—“ഹേ പത്രരഥങ്ങളേ, പറയുവിൻ; ഹേ സാധുക്കളേ, ധർമ്മസംഗതരേ!”

Verse 12

को वरो भवता देयो धर्मेश परिचारिणाम् । साधुसंसर्गसंक्षीण जन्मांतरमहैनसाम्

“ഹേ ധർമ്മേശ്വരാ! നിങ്ങളുടെ പരിചാരകർക്ക് ഏതു വരം നൽകണം—സാധുസംഗം മൂലം ജന്മാന്തരങ്ങളിലെ മഹാപാപങ്ങൾ ക്ഷയിച്ചവർക്കു?”

Verse 13

इति श्रुत्वा महेशस्य वचनं ते पतत्त्रिणः । प्रोचुः प्रणम्य देवेशं नमस्ते भवनाशन

മഹേശന്റെ വചനം കേട്ട് ആ പക്ഷികൾ ദേവേശനെ നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു—“ഹേ ഭവനാശകാ, നിനക്കു നമസ്കാരം.”

Verse 14

पक्षिण ऊचुः । अनाथनाथ सर्वज्ञ को वरो नः समीहितः । इतोपि त्र्यक्ष यत्साक्षात्तिर्यक्त्वेपि समीक्षिताः

പക്ഷികൾ പറഞ്ഞു—“ഹേ അനാഥനാഥാ, ഹേ സർവ്വജ്ഞാ! ഞങ്ങൾ ഏതു വരം ആഗ്രഹിക്കും? ഹേ ത്ര്യക്ഷാ, ഇതിലധികം എന്തുണ്ട്—ഞങ്ങൾ തിര്യക്കായിട്ടും നീ ഞങ്ങളെ സാക്ഷാൽ ദർശിച്ചു.”

Verse 15

लाभाः संतूद्यमवतां गिरीशेह परः शताः । परं परोयं लाभोत्र यत्त्वं दृग्गोचरी भवेः

ഹേ ഗിരീശാ, ഇവിടെ ജീവികൾക്ക് നൂറുനൂറായി ലാഭങ്ങൾ ലഭിക്കട്ടെ; എന്നാൽ അവയെല്ലാം കടന്ന പരമലാഭം ഇതാണ്—നീ ഞങ്ങളുടെ കണ്ണുകൾക്ക് ഗോചരനാകുന്നത്.

Verse 16

यदेतद्दृश्यते नाथ तत्सर्वं क्षणभंगुरम् । अभंगुरो भवानेकस्त्वत्सपर्याप्यभंगुरा

ഹേ നാഥാ, കാണുന്നതെല്ലാം ക്ഷണഭംഗുരം. നീ ഒരുത്തൻ മാത്രമേ അഭംഗനായുള്ളൂ; നിന്റെ സേവാ-ആരാധനയും അഭംഗമാണ്.

Verse 17

विचित्रजन्मकोटीनां स्मृतिर्नोत्र परिस्फुरेत् । एतत्तपस्विरचितलिंगपूजा विलोकनात्

ഇവിടെ നമ്മുടെ അനവധി വിചിത്രജന്മങ്ങളുടെ സ്മരണ പോലും ഉണരുന്നില്ല—തപസ്വി സ്ഥാപിച്ച ഈ ലിംഗപൂജ ദർശിക്കുന്നതിനാൽ.

Verse 18

देवयोनिरपि प्राप्ता चिरमस्माभिरीशितः । दिव्यांगना सहस्राणि तत्र भुक्त्वा स्वलीलया

ഹേ ഈശ്വരാ! ഞങ്ങൾ ദീർഘകാലം ദേവയോനിയും പ്രാപിച്ചു; അവിടെ നമ്മുടെ ക്രീഡാമയ കർമവശാൽ ആയിരക്കണക്കിന് ദിവ്യാംഗനമാരെ അനുഭവിച്ചു.

Verse 19

आसुरी दानवी नागी नैरृती चापि कैन्नरी । विद्याधरी च गांधर्वी योनिरस्माभिरर्जिता

ഞങ്ങൾ ആസുരീ, ദാനവീ, നാഗീ, നൈഋതീ, കിന്നരീ; കൂടാതെ വിദ്യാധരീയും ഗന്ധർവീയും ആയ യോനികളും നേടിയിട്ടുണ്ട്.

Verse 20

नरत्वे भूपतित्वं च परिप्राप्तमनेकशः । जले जलचरत्वं च स्थले च स्थलचारिता

മനുഷ്യജന്മത്തിൽ ഞങ്ങൾ പലവട്ടം രാജത്വം പ്രാപിച്ചു; ജലത്തിൽ ജലചരരായി, കരയിൽ സ്ഥലംചരരായി സഞ്ചരിച്ചു.

Verse 21

वने वनौकसो जाता ग्रामेषु ग्रामवासिनः । दातारो याचितारश्च रक्षितारश्च घातुकाः

വനങ്ങളിൽ ഞങ്ങൾ വനവാസികളായി, ഗ്രാമങ്ങളിൽ ഗ്രാമവാസികളായി; ചിലപ്പോൾ ദാതാക്കളായി, ചിലപ്പോൾ യാചകരായി, ചിലപ്പോൾ രക്ഷകരായി, ചിലപ്പോൾ ഘാതകരായും മാറി.

Verse 22

सुखिनोपि वयं जाता दुःखिनो वयमास्म च । जेतारश्च वयं जाताः पराजेतार एव च

ഞങ്ങൾ സുഖികളായും ജനിച്ചു, ദുഃഖികളായും ആയിരുന്നു; ഞങ്ങൾ ജയികളായും മാറി, പരാജിതരായും മാറി.

Verse 23

अधीतिनोपि मूर्खाश्च स्वामिनः सेवका अपि । चतुर्षु भूतग्रामेषु उत्तमाधममध्यमाः

ഞങ്ങൾ പഠിച്ചവരായിട്ടും മൂഢരായിരുന്നു; ഒരിക്കൽ യജമാനന്മാരായി, ഒരിക്കൽ സേവകരായും. നാലു ജീവസമൂഹങ്ങളിൽ ഉത്തമം, അധമം, മധ്യമം എന്ന നിലകളിൽ ഞങ്ങൾ അലയുകയായിരുന്നു.

Verse 24

अभूम भूरिशः शंभो न क्वापि स्थैर्यमागताः । इतोयोनेस्ततो योनौ ततो योनेस्ततोन्यतः

ഓ ശംഭോ! ഞങ്ങൾ അനവധി രീതിയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും എവിടെയും സ്ഥിരത ലഭിച്ചില്ല. ഒരു യോനിയിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു യോനിയിലേക്ക്, പിന്നെയും മറ്റൊന്നിലേക്ക് എന്നിങ്ങനെ ജന്മാന്തരങ്ങൾ അലയുകയായിരുന്നു.

Verse 25

पिनाकिन्क्वापि न प्रापि सुखलेशो मनागपि । इदानीं पुण्यसंभारैर्धर्मेश्वरविलोकनात्

ഓ പിനാകിൻ! എവിടെയും ഞങ്ങൾക്ക് സുഖത്തിന്റെ അല്പലേശം പോലും ലഭിച്ചില്ല. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പുണ്യസഞ്ചയത്തിന്റെ ഫലമായി, ധർമ്മേശ്വരദർശനത്തിലൂടെ, ഞങ്ങളിലൊരു നവസ്ഥിതി ഉദിച്ചു.

Verse 26

तापनेःसुतपो वह्निज्वालाप्रज्वलितैनसः । संवीक्ष्य त्र्यक्ष साक्षात्त्वां कृतकृत्या बभूविम

അഗ്നിജ്വാലകളെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്ന പാപങ്ങളാൽ ദഹിച്ച് ഞങ്ങൾ കഠിനതപസ് ചെയ്തു. ഓ ത്രിനേത്രാ! നിന്നെ സാക്ഷാത് ദർശിച്ച് ഞങ്ങൾ കൃതകൃത്യരായി—ഞങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യം സിദ്ധമായി.

Verse 27

तथापि चेद्वरो देयस्तिर्यक्ष्वस्मासु धूर्जटे । कृपणेष्वपि शोच्येषु ज्ञानं सर्वज्ञ देहि तत्

എങ്കിലും, ഓ ധൂർജടീ! ഞങ്ങൾ തിർയഗ്‌ഗതിയിൽ അലയുന്ന താഴ്ന്നവരായിരുന്നാലും വരം നൽകേണ്ടതാണെങ്കിൽ—ഈ ദീനവും ശോചനീയവുമായ ഞങ്ങൾക്കും, ഓ സർവ്വജ്ഞാ, മോക്ഷദായകമായ ആ ജ്ഞാനം ദാനം ചെയ്യണമേ.

Verse 28

येन ज्ञानेन मुक्ताः स्मोऽमुष्मात्संसारबंधनात् । यंत्रिताः प्राकृतैः पाशैरदुर्भेद्यैश्च मादृशैः

ഭേദിക്കാൻ കഴിയാത്ത പ്രകൃതിയുടെ പാശങ്ങളാൽ ഞങ്ങളെപ്പോലുള്ളവർ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരുന്നുവെങ്കിലും, ഏത് ജ്ഞാനത്താലാണോ ഞങ്ങൾ ഈ സംസാരബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മുക്തരായത്.

Verse 29

ऐंद्रं पदं न वांछामो न चांद्रं नान्यदेव हि । वाञ्छामः केवलं मृत्युं काश्यां शंभोऽपुनर्भवम्

ഹേ ശംഭോ! ഞങ്ങൾക്ക് ഇന്ദ്രപദവിയോ ചന്ദ്രപദവിയോ മറ്റ് ദൈവീക സ്ഥാനങ്ങളോ വേണ്ട. കാശിയിൽ വെച്ചുള്ള മരണവും അതുവഴി പുനർജന്മമില്ലാത്ത അവസ്ഥയും മാത്രമേ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നുള്ളൂ.

Verse 30

त्वत्सान्निध्याद्विजानीमः सर्वज्ञ सकलं वयम् । यथा चंदनसंसर्गात्सर्वे सुरभयो द्रुमाः

ഹേ സർവ്വജ്ഞാ! ചന്ദനത്തിന്റെ സാമീപ്യത്താൽ എല്ലാ മരങ്ങളും സുഗന്ധമുള്ളതായിത്തീരുന്നതുപോലെ, അങ്ങയുടെ സാമീപ്യത്താൽ ഞങ്ങൾ സകലതും അറിയുന്നു.

Verse 31

एतदेव परं ज्ञानं संसारोच्छित्तिकारणम् । वपुर्विसर्जनं काले यत्तवानंदकानने

സംസാരബന്ധത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്നതിനുള്ള പരമമായ ജ്ഞാനവും കാരണവും ഇതാണ്: സമയം വരുമ്പോൾ അങ്ങയുടെ ആനന്ദവനത്തിൽ (കാശിയിൽ) വെച്ച് ശരീരം വെടിയുക എന്നത്.

Verse 32

निर्मथ्य विष्वग्वाग्जालं सारभूतमिदं परम् । ब्रह्मणोदीरितं पूर्वं काश्यां मुक्तिस्तनुत्यजाम्

വാക്കുകളുടെ വലയെ (ശാസ്‌ത്രങ്ങളെ) കടഞ്ഞ്, ബ്രഹ്മാവ് പണ്ട് അരുളിച്ചെയ്ത പരമമായ സാരം ഇതാണ്: കാശിയിൽ ശരീരം വെടിയുന്നവർക്ക് മുക്തി ലഭിക്കുന്നു.

Verse 33

यद्वाच्यं बहुभिर्ग्रंथैस्तदष्टाभिरिहाक्षरैः । हरिणोक्तं रविपुरः कैवल्यं काशिसंस्थितौ

അനവധി ഗ്രന്ഥങ്ങൾ പറയാൻ ശ്രമിക്കുന്ന സാരം ഇവിടെ എട്ട് അക്ഷരങ്ങളിൽ തന്നെ പറയുന്നു—രവിയുടെ സന്നിധിയിൽ ഹരി പ്രസ്താവിച്ചു: ‘കാശിയിൽ വസിക്കുന്നവന് കൈവല്യം ലഭിക്കുന്നു.’

Verse 34

याज्ञवल्क्यो मुनिवरः प्रोक्तवान्मुनिसंसदि । रवेरधीत्य निगमान्काश्यामंते परं पदम्

മുനിസഭയിൽ മുനിവരനായ യാജ്ഞവൽക്യൻ പ്രസ്താവിച്ചു—‘രവിയിൽ നിന്ന് നിഗമങ്ങൾ (വേദങ്ങൾ) അധ്യയനം ചെയ്ത്, അവസാനം കാശിയിൽ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു.’

Verse 35

स्वामिनापि जगद्धात्री पुरतो मंदराचले । इदमेव पुरा प्रोक्तं काशीनिर्वाणजन्मभूः

സ്വാമിയും ജഗദ്ധാത്രിയുടെ സന്നിധിയിൽ മന്ദരാചലത്തിൽ പണ്ടേ ഇതേ പ്രസ്താവിച്ചു—‘കാശി നിർവാണത്തിന്റെ ജന്മഭൂമിയാണ്.’

Verse 36

कृष्णद्वैपायनोप्येवं शंभो वक्ष्यति नान्यथा । यत्रविश्वेश्वरः साक्षान्मुक्तिस्तत्र पदेपदे

ഹേ ശംഭോ, കൃഷ്ണദ്വൈപായനൻ (വ്യാസൻ)യും ഇതേപോലെ തന്നെ പറയും, മറ്റെങ്ങനെല്ല—എവിടെ സാക്ഷാൽ വിശ്വേശ്വരൻ സന്നിഹിതനോ, അവിടെ പടിപടിയായി മോക്ഷം.

Verse 37

वदंत्यन्येपि मुनयस्तीर्थसंन्यासकारिणः । चिरंतना लोमशाद्याः काशिका मुक्तिकाशिका

തീർത്ഥവും സന്ന്യാസവും സ്ഥാപിച്ച ലോമശാദി പുരാതന മുനിമാരും പറയുന്നു—‘കാശിക തന്നെയാണ് മുക്തികാശിക; മോക്ഷം നൽകുന്ന കാശി.’

Verse 38

वयमप्येवं जानीमो यत्र स्वर्गतरंगिणी । आनंदकानने शंर्भोमोक्षस्तत्रैव निश्चितम्

ഞങ്ങളും ഇങ്ങനെ തന്നേ അറിയുന്നു—എവിടെ സ്വർഗ്ഗ-സരിത പ്രവഹിക്കുന്നുവോ; ഹേ ശംഭോ, ആനന്ദകാനനത്തിൽ തന്നേ മോക്ഷം സംശയമില്ലാതെ നിശ്ചിതം.

Verse 39

भूतं भावि भविष्यं यत्स्वर्गे मर्त्ये रसातले । तत्सर्वमेव जानीमो धर्मेशानुग्रहात्परात्

ഭൂതം, വർത്തമാനം, ഭാവി—സ്വർഗ്ഗത്തിൽ, മർത്ത്യലോകത്തിൽ, രസാതലത്തിൽ—എന്തൊക്കെയുണ്ടോ, അതെല്ലാം ധർമ്മരാജന്റെ പരമാനുഗ്രഹത്താൽ ഞങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി അറിയുന്നു.

Verse 40

अतो हिरण्यगर्भोक्तं हरिप्रोक्तं मुनीरितम् । भवतोक्तं च निखिलं शंभो जानीमहे वयम्

അതുകൊണ്ട് ഹിരണ്യഗർഭൻ (ബ്രഹ്മാവ്) പറഞ്ഞതും, ഹരി (വിഷ്ണു) പറഞ്ഞതും, മുനിമാർ ഉച്ചരിച്ചതും, കൂടാതെ നിങ്ങൾ പറഞ്ഞ സമസ്തവും—ഹേ ശംഭോ—ഞങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി അറിയുന്നു.

Verse 41

करामलकवत्सर्वमेतद्ब्रह्मांडगोलकम् । अस्मद्वाग्गोचरेऽस्त्येव धर्मपीठनिषेवणात्

ഈ സമസ്ത ബ്രഹ്മാണ്ഡ-ഗോളം ഞങ്ങൾക്ക് കൈത്തളത്തിൽ ഉള്ള ആമലകഫലംപോലെ—വാക്കിന്റെയും ബോധത്തിന്റെയും പരിധിയിൽ—ധർമ്മപീഠസേവനത്താൽ തന്നെയാണ്.

Verse 42

धर्मराजस्य तपसा तिर्यञ्चोपि वयं विभो । जाताः स्म निर्विकल्पं हि सर्वज्ञानस्य भाजनम्

ധർമ്മരാജന്റെ തപസ്സിന്റെ ബലത്താൽ—ഞങ്ങൾ പക്ഷികൾ മാത്രമായാലും, ഹേ വിഭോ—സംശയമില്ലാതെ സർവ്വജ്ഞാനത്തിന് യോഗ്യപാത്രങ്ങളായി മാറിയിരിക്കുന്നു.

Verse 43

मधुरं मृदुलं सत्यं स्वप्रमाणं सुसंस्कृतम् । हितं मितं सदृष्टांतं श्रुत्वा पक्षिसुभाषितम्

പക്ഷികളുടെ സുസംസ്കൃതമായ സुभാഷിതവചനങ്ങൾ—മധുരവും മൃദുവും സത്യവും സ്വപ്രമാണവും; ഹിതകരവും മിതവും യുക്തമായ ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളാൽ സമർത്ഥിതവും—കേട്ട് (അവൻ) അന്തരത്തിൽ ആഴമായി സ്പന്ദിച്ചു।

Verse 44

देवोतिविस्मयापन्नो ऽवर्णयत्पीठगौरवम् । त्रैलोक्यनगरे चात्र काशीराजगृहं मम

അത്യധിക വിസ്മയത്തിൽ മുങ്ങിയ ദേവൻ ആ പുണ്യപീഠത്തിന്റെ ഗൗരവം വർണ്ണിച്ചു; കൂടാതെ ഇവിടെ, ത്രൈലോക്യനഗരസമമായ ഈ നഗരത്തിൽ, കാശിയിലെ എന്റെ രാജഗൃഹത്തെയും പറഞ്ഞു।

Verse 45

तत्रापि भोगभवनमनर्घ्यमणिनिर्मितम् । मोक्षलक्ष्मीविलासाख्यः प्रासादो मेति शर्मभूः

അവിടെയും അനർഘ്യമായ മണികളാൽ നിർമ്മിതമായ ഒരു ഭോഗഭവനം ഉണ്ടായിരുന്നു—‘മോക്ഷലക്ഷ്മീവിലാസ’ എന്ന പേരുള്ള എന്റെ പ്രാസാദം; അത് എനിക്ക് മഹാനന്ദത്തിന്റെ കാരണമായിരുന്നു।

Verse 46

पतत्त्रिणो पिमुच्यंते यं कुर्वाणाः प्रदक्षिणम् । स्वेच्छया विचरंतः खे खेचरा अपि देवताः

അതിനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നവരാൽ പക്ഷികളും മോചിതരാകുന്നു; ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഖേചര ദേവതകളും അവിടെ സ്വേച്ഛയായി വിഹരിക്കുന്നു।

Verse 47

मोक्षलक्ष्मीविलासाख्य प्रासादस्य विलोकनात् । शरीराद्दूरतो याति ब्रह्महत्यापि नान्यथा

‘മോക്ഷലക്ഷ്മീവിലാസ’ എന്ന പ്രാസാദത്തെ വെറും ദർശനം ചെയ്താൽ മാത്രം ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം പോലും ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ദൂരെയായി നീങ്ങിപ്പോകുന്നു—ഇതല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമില്ല।

Verse 48

मोक्षलक्ष्मीविलासस्य कलशो यैर्निरीक्षतः । निधानकलशास्तांस्तु न मुंचंति पदेपदे

മോക്ഷലക്ഷ്മീവിഹാരഭവനത്തിന്റെ കലശശിഖരം ദർശിക്കുന്നവരെ, നിധികലശങ്ങളായ സമൃദ്ധികൾ പടിപടിയായി ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കുകയില്ല।

Verse 49

दूरतोपि पताकापि मम प्रासादमूर्धगा । नेत्रातिथी कृता यैस्तु नित्यं तेऽतिथयो मम

ദൂരത്തുനിന്നും എന്റെ പ്രാസാദശിഖരത്തിലെ പതാകയെ കണ്ണുകളുടെ അതിഥിയാക്കുന്നവർ, അവർ നിത്യവും എന്റെ അതിഥികളായിരിക്കും।

Verse 50

भूमिं भित्त्वा स्वयं जातस्तत्प्रासादमिषेण हि । आनंदाख्यस्य कंदस्य कोप्येष परमोंकुरः

ഇത് ഭൂമിയെ ഭേദിച്ച് സ്വയം ഉദ്ഭവിച്ചിരിക്കുന്നു—ആ പ്രാസാദം എന്ന നിമിത്തത്തിൽ; ‘ആനന്ദ’നാമക കന്ദത്തിന്റെ പരമാങ്കുരംപോലെ ഇതു തോന്നുന്നു।

Verse 51

ब्रह्मादिस्थावरांतानि यत्र रूपण्यनेकशः । मामेवोपासते नित्यं चित्रं चित्रगतान्यपि

ബ്രഹ്മാദി മുതൽ സ്ഥാവരാന്തം വരെ അനേകരൂപങ്ങൾ നിത്യവും എന്നെയേ ഉപാസിക്കുന്നിടത്ത്; അത്ഭുതം, ചിത്രങ്ങളിലെ രൂപങ്ങളും അവിടെ എന്നെയേ അർച്ചിക്കുന്നു।

Verse 52

ससौधो मेखिले लोके स्थानं परमनिर्वृतेः । रतिशाला स मे रम्या स मे विश्वासभूमिका

ഈ വലയിത ലോകത്തിൽ ആ സൗധം എന്റെ പരമ നിർവൃതി-ആനന്ദത്തിന്റെ ആസനം; ആ രമ്യശാല തന്നെ എന്റെ രതിശാല, അതേ ഭക്തരോടുള്ള എന്റെ അന്തരംഗ ആശ്വാസത്തിന്റെ ഭൂമികയും ആകുന്നു।

Verse 53

मम सर्वगतस्यापि प्रासादोयं परास्पदम् । परं ब्रह्म यदाम्नातं परमोपनिषद्गिरा । अमूर्तं तदहं मूर्तो भूयां भक्तकृपावशात्

ഞാൻ സർവ്വവ്യാപിയായിട്ടും ഈ പ്രാസാദം തന്നെയാണ് എന്റെ പരമാസനം. ഉപനിഷത്തുകളുടെ പരമവാക്യം പ്രസ്താവിച്ച പരബ്രഹ്മം ഞാൻ തന്നേ; അമൂർത്തനായിട്ടും ഭക്തകരുണാവശാൽ ഞാൻ മൂർത്തനാകുന്നു.

Verse 54

नैःश्रेयस्याः श्रियो धाम तद्याम्यां मंडपोस्ति मे । तत्राहं सततं तिष्ठे तत्सदोमंडपं मम

തെക്കുദിശയിൽ എനിക്കൊരു മണ്ഡപമുണ്ട്; അത് നൈഃശ്രേയസിന്റെ ശ്രീധാമം. അവിടെ ഞാൻ നിരന്തരം വസിക്കുന്നു; അതുതന്നെ എന്റെ സഭാമണ്ഡപം.

Verse 55

निमेषार्धप्रमाणं च कालं तिष्ठति निश्चलः । तत्र यस्तेन वै योगः समभ्यस्तः समाः शतम्

അവിടെ അർദ്ധനിമേഷമാത്രം സമയവും അനങ്ങാതെ നില്ക്കുന്നവൻ—അതുമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ അവിടത്തെ യോഗാഭ്യാസം മറ്റിടത്തെ നൂറുവർഷത്തെ সাধനയ്‌ക്ക് തുല്യമാകുന്നു.

Verse 56

निर्वाणमंडपं नाम तत्स्थानं जगतीतले । तत्रर्चं संजपन्नेकां लभेत्सर्वश्रुतेः फलम्

ഭൂമിയിലെ ആ സ്ഥലം ‘നിർവാണമണ്ഡപം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്. അവിടെ അർച്ചാമൂർത്തിയുടെ സന്നിധിയിൽ ഒരൊറ്റ മന്ത്രം ജപിച്ചാൽ പോലും സർവ്വ ശ്രുതികളുടെ ഫലം ലഭിക്കും.

Verse 57

प्राणायामं तु यः कुर्यादप्येकं मुक्तिमंडपे । तेनाष्टांगः समभ्यस्तो योगोऽन्यत्रायुतं समाः

‘മുക്തിമണ്ഡപ’ത്തിൽ ഒരൊറ്റ പ്രാണായാമം പോലും ചെയ്യുന്നവന്‍, അതിനാൽ അഷ്ടാംഗയോഗാഭ്യാസം മറ്റിടത്തെ പത്തായിരം വർഷത്തെ সাধനയ്‌ക്ക് തുല്യമെന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 58

निर्वाणमंडपे यस्तु जपेदेकं षडक्षरम् । कोटिरुद्रेण जप्तेन यत्फलं तस्य तद्भवेत्

നിർവാണമണ്ഡപത്തിൽ ആരെങ്കിലും ഷഡക്ഷരമന്ത്രം ഒരിക്കൽ പോലും ജപിച്ചാൽ, കോടിരുദ്രജപത്തിൽ ലഭിക്കുന്നതുപോലെയുള്ള ഫലം അവനു ലഭിക്കും.

Verse 59

शुचिर्गंगांभसि स्नातो यो जपेच्छतरुद्रियम् । निर्वाणमंडपे ज्ञेयः स रुद्रो द्विजवेषभृत्

ശുചിയായി ഗംഗാജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ശതരുദ്രീയം ജപിക്കുന്നവനെ, നിർവാണമണ്ഡപത്തിൽ ദ്വിജവേഷം ധരിച്ചിരിക്കുന്ന സ്വയം രുദ്രനെന്നു അറിയുക.

Verse 60

ब्रह्मयज्ञसकृत्कृत्वा मम दक्षिणमंडपे । ब्रह्मलोकमवाप्याथ परं ब्रह्माधिगच्छति

എന്റെ ദക്ഷിണമണ്ഡപത്തിൽ ബ്രഹ്മയജ്ഞം ഒരിക്കൽ പോലും ചെയ്താൽ, അവൻ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിച്ച് പിന്നെ പരബ്രഹ്മത്തെ സാക്ഷാത്കരിക്കുന്നു.

Verse 61

धर्मशास्त्रं पुराणानि सेतिहासानि तत्र यः । पठेन्निरभिलाषुः सन्स वसेन्मम वेश्मनि

അവിടെ ആഗ്രഹരഹിതനായി ധർമ്മശാസ്ത്രം, പുരാണങ്ങൾ, ഇതിഹാസങ്ങൾ എന്നിവ വായിക്കുന്നവൻ എന്റെ തന്നെ ഭവനത്തിൽ വസിക്കുന്നു.

Verse 62

तिष्ठेदिंद्रियचापल्यं यो निवार्य क्षणं कृती । निर्वाणमंडपेन्यत्र तेन तप्तं महत्तपः

നിർവാണമണ്ഡപത്തിൽ കഴിവുള്ളവൻ ഒരു ക്ഷണമെങ്കിലും ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ചാപല്യം നിയന്ത്രിച്ച് നിലകൊള്ളുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ മഹത്തായ തപസ് അനുഷ്ഠിച്ചതായി കരുതപ്പെടുന്നു.

Verse 63

वायुभक्षणतोन्यत्र यत्पुण्यं शरदां शतम् । तत्पुण्यं घटिकार्धेन मौनं दक्षिणमंडपे

മറ്റിടത്ത് വായുഭക്ഷണം (അത്യന്ത കഠിന ഉപവാസം) ചെയ്ത് നൂറു ശരദ്കാലങ്ങളിൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം, ദക്ഷിണ മണ്ഡപത്തിൽ അർദ്ധ ഘടിക മൗനം പാലിച്ചാൽ അതേ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 64

मितं कृष्णलकेनापि योदद्यान्मुक्तिमंडपे । स्वर्णं सौवर्णयानेन स तु संचरते दिवि

മുക്തി മണ്ഡപത്തിൽ അളന്ന് ഒരു കൃഷ്ണലകമാത്രം പോലും സ്വർണം ദാനം ചെയ്താൽ, അവൻ സ്വർണയാനത്തിൽ സ്വർഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു।

Verse 65

तत्रैकं जागरं कुर्याद्यस्मिन्कस्मिन्दिनेपि यः । उपोषितोर्चयेल्लिंगं स सर्वव्रतपुण्यभाक्

അവിടെ ആരെങ്കിലും ഏതെങ്കിലും ദിവസം ഒരു രാത്രി ജാഗരണം ചെയ്ത്, ഉപവസിച്ച് ലിംഗത്തെ ആരാധിച്ചാൽ, അവൻ എല്ലാ വ്രതങ്ങളുടെയും പുണ്യത്തിൽ പങ്കാളിയാകും।

Verse 66

तत्र दत्त्वा महादानं तत्र कृत्वा महाव्रतम् । तत्राधीत्याखिलं वेदं च्यवते न नरो दिवः

അവിടെ മഹാദാനം നൽകി, അവിടെ മഹാവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച്, അവിടെ തന്നെ സമഗ്ര വേദം അധ്യയനം ചെയ്ത മനുഷ്യൻ സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും പതിക്കുകയില്ല।

Verse 67

प्रयाणं कुर्वते यस्य प्राणा मे मुक्तिमंडपे । समामनुप्रविष्टोत्र तिष्ठेद्यावदहं खलु

ആരുടെ പ്രാണങ്ങൾ എന്റെ മുക്തി മണ്ഡപത്തിൽ പ്രയാണം ചെയ്യുമോ, അവരുടെ കൂടെ ഞാൻ തന്നേ അവിടെ പ്രവേശിച്ച്, ഞാൻ ഇച്ഛിക്കുന്നത്ര കാലം അവിടെയേ നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 68

जलक्रीडां सदा कुर्यां ज्ञानवाप्यां सहोमया । यदंबुपानमात्रेण ज्ञानं जायेत निमर्लम्

ഞാൻ ഉമയോടുകൂടെ ജ്ഞാനവാപിയിൽ സദാ ജലക്രീഡ ചെയ്യുന്നു. ആ ജലം മാത്രം പാനം ചെയ്താൽ നിർമല ജ്ഞാനം ഉദിക്കുന്നു.

Verse 69

तज्जलक्रीडनस्थानं मम प्रीतिकरं महत् । अमुष्मिन्राजसदने जाड्यहृज्जलपूरितम्

ആ ജലക്രീഡാസ്ഥലം തന്നെ എനിക്ക് മഹാപ്രീതികരം. ആ രാജസദനത്തിൽ ഹൃദയത്തിലെ ജഡത നീക്കുന്ന ജലം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 70

तत्प्रासादपुरोभागे मम शृंगारमंडपः श्री । पीठं तद्धि विज्ञेयं निःश्रीकश्रीसमर्पणम्

ആ പ്രാസാദത്തിന്റെ മുൻഭാഗത്ത് എന്റെ ശുഭമായ ശ്രീ-ശൃംഗാരമണ്ഡപം ഉണ്ട്. അത് പുണ്യപീഠം; നിഃശ്രീകനും ശ്രീയെ സമർപ്പിക്കുന്നു.

Verse 71

मदर्थं तत्र यो दद्याद्दुकूलानि शुचीन्यहो । माल्यानि सुविचित्राणि यक्षकर्दमवंति च

അവിടെ എന്റെ നിമിത്തം ശുദ്ധമായ വസ്ത്രങ്ങൾ അർപ്പിക്കുന്നവൻ, അത്യന്തം വിചിത്രമായ മാലകളും യക്ഷർക്കു യോജ്യമായ സുഗന്ധലേപനവും സമർപ്പിക്കുന്നു.

Verse 72

नाना नेपथ्यवस्तूनि पूजोपकरणाऽन्यपि । स श्रियालंकृतस्तिष्ठेद्यत्र कुत्रापि सत्तमः

വിവിധ അലങ്കാരവസ്തുക്കളും മറ്റ് പൂജോപകരണങ്ങളും അർപ്പിച്ചാൽ, ആ സത്തമൻ എവിടെയിരുന്നാലും ശ്രീസമ്പത്താൽ അലങ്കൃതനായി നിലനിൽക്കും.

Verse 73

निर्वाणलक्ष्मीर्वृणुते तं निर्वाणपदाप्तये । यत्र कुत्रापि निधनं प्राप्नुयादपि स ध्रुवम्

നിർവാണ-ലക്ഷ്മി മോക്ഷപദപ്രാപ്തിക്കായി ആ ഭക്തനെ വരിക്കുന്നു. അവൻ എവിടെയായാലും മരണം പ്രാപിച്ചാലും, അവനു മോക്ഷഗതി നിശ്ചയമായി ധ്രുവമായിരിക്കും.

Verse 74

मोक्षलक्ष्मीविलासाख्य प्रासादस्योत्तरे मम । ऐश्वर्यमडपं रम्यं तत्रैश्वर्यं ददाम्यहम्

എന്റെ ‘മോക്ഷ-ലക്ഷ്മീ-വിലാസ’ എന്ന പ്രാസാദത്തിന്റെ വടക്കായി മനോഹരമായ ‘ഐശ്വര്യ-മണ്ഡപം’ ഉണ്ട്. അവിടെ ഞാൻ ഭക്തർക്കു ഐശ്വര്യം—സമ്പത്തും പ്രഭുത്വവും—നൽകുന്നു.

Verse 75

मत्प्रासादैंद्रदिग्भागे ज्ञानमंडपमस्ति यत् । ज्ञानं दिशामि सततं तत्र मां ध्यायतां सताम्

എന്റെ പ്രാസാദത്തിന്റെ കിഴക്കൻ ദിക്കുഭാഗത്ത് ‘ജ്ഞാന-മണ്ഡപം’ ഉണ്ട്. അവിടെ എന്നെ ധ്യാനിക്കുന്ന സജ്ജനർക്കു ഞാൻ നിരന്തരം ജ്ഞാനം പ്രസാദിക്കുന്നു.

Verse 76

भवानि राजसदने ममास्ति हि महानसम् । यत्तत्रोपहृतं पुण्यं निर्विशामि मुदैव तत्

ഹേ ഭവാനീ, രാജസദനത്തിൽ എന്റെ മഹാ അടുക്കള നിശ്ചയമായും ഉണ്ട്. അവിടെ അർപ്പിക്കപ്പെടുന്ന പുണ്യ നൈവേദ്യം ഞാൻ സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിക്കുന്നു.

Verse 77

विशालाक्ष्या महासौधे मम विश्रामभूमिका । तत्र संसृतिखिन्नानां विश्रामं श्राणयाम्यहम्

വിശാലാക്ഷിയുടെ മഹാപ്രാസാദത്തിൽ എന്റെ വിശ്രമസ്ഥലം ഉണ്ട്. അവിടെ സംസാരയാത്രയിൽ ക്ഷീണിച്ചവർക്കു ഞാൻ ആശ്വാസവിശ്രമം നൽകുന്നു.

Verse 78

नियमस्नानतीर्थं च चक्रपुष्करिणी मम । तत्र स्नानवतां पुंसां तन्नैर्मल्यं दिशाम्यहम्

ഇത് എന്റെ നിയമസ്നാനത്തിന്റെ പുണ്യതീർത്ഥം—ചക്രപുഷ്കരിണി. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർക്കു ഞാൻ തന്നേ നിർമലതയും കളങ്കരഹിതമായ പാവിത്ര്യവും നൽകുന്നു.

Verse 79

यदाहुः परमं तत्त्वं यदाहुर्ब्रह्मसत्तमम् । स्वसंवेद्यं यदाहुश्च तत्तत्रांते दिशाम्यहम्

അവർ പരമ തത്ത്വമെന്നും, ഉത്തമ ബ്രഹ്മമെന്നും, സ്വസംവേദ്യം—സ്വയം തന്നെ അറിയപ്പെടുന്നതെന്നും—പറയുന്നതിനെ ഞാൻ അവിടെ പരമാന്തത്തിൽ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.

Verse 80

यदाहुस्तारकं ज्ञानं यदाहुरतिनिर्मलम् । स्वात्मारामं यदाहुश्च तत्तत्रांते दिशाम्यहम्

അവർ ‘താരക’ ജ്ഞാനമെന്നും, അത്യന്തം നിർമലമെന്നും, സ്വാത്മാരാമം—ആത്മയിൽ മാത്രം രമിക്കുന്നതെന്നും—പറയുന്നതിനെ ഞാൻ അവിടെ പരമാന്തത്തിൽ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.

Verse 81

जगन्मंगलभूर्यात्र परमा मणिकर्णिका । विपाशयामि तत्राहं कर्मभिः पाशितान्पशून्

ലോകത്തിന് മംഗളകരമായ പരമ തീർത്ഥയാത്ര—ഈ മണികർണികയാണ്. അവിടെ ഞാൻ കർമ്മപാശങ്ങളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട ജീവികളെ അഴിച്ചു മോചിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 82

निर्वाणश्राणने यत्र पात्रापात्रं न चिंतये । आनंदकानने तन्मे दानस्थानं दिवानिशम्

‘നിർവാണ-ശ്രാണന’യിൽ, അവിടെ ഞാൻ പാത്രാപാത്രം എന്നു ചിന്തിക്കുകയില്ല; ആ ആനന്ദകാനനത്തിൽ എന്റെ ദാനസ്ഥാനം പകലും രാത്രിയും നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 83

भवांबुधौ महागाधे प्राणिनः परिमज्जतः । भूत्वैव कर्णधारोंते यत्र संतारयाम्यहम्

ഈ അതിഗഹനമായ ഭവസാഗരത്തിൽ ജീവികൾ മുങ്ങുമ്പോൾ, അന്തിമ നിമിഷത്തിൽ ഞാൻ തന്നേ അവരുടെ കർണധാരനായി അവരെ അക്കരെയെത്തിക്കുന്നു.

Verse 84

सौभाग्यभाग्यभूर्या वै विख्याता मणिकर्णिका । ददामि तस्यां सर्वस्वमग्रजायांत्यजाय वा

സൗഭാഗ്യവും ഭാഗ്യവും നിറഞ്ഞ മഹാഭൂമിയായി പ്രസിദ്ധമായ മണികർണികയിൽ ഞാൻ സർവ്വസ്വവും നൽകുന്നു—ശ്രേഷ്ഠനോടും ഉപേക്ഷിതനോടും പോലും.

Verse 85

महासमाधिसंपन्नैर्वेदांतार्थ निषेविभिः । दुष्प्रापोन्यत्र यो मोक्षः शोच्यैरपि स लभ्यते

മഹാസമാധിസമ്പന്നരും വേദാന്താർത്ഥനിഷ്ഠരുമായവർക്കും മറ്റിടങ്ങളിൽ ദുഷ്പ്രാപമായ മോക്ഷം, ഇവിടെ ദയനീയരും പതിതരുമായവർക്കും പോലും ലഭിക്കുന്നു.

Verse 86

दीक्षितो वा दिवाकीर्तिः पंडितो वाप्यपंडितः । तुल्यो मे मोक्षदीक्षायां संप्राप्य मणिकर्णिकाम्

ദീക്ഷിതനായാലും പകലുപോലെ പ്രസിദ്ധനായാലും, പണ്ഡിതനായാലും അപണ്ഡിതനായാലും—മണികർണികയിലെത്തുമ്പോൾ എന്റെ മോക്ഷദീക്ഷയിൽ എല്ലാവരും തുല്യരാണ്.

Verse 87

यत्त्यागेन्यत्र कृपणस्तत्प्राप्य मणिकर्णिकाम् । ददामि जंतुमात्राय सर्वस्वं चिरसंचितम्

കൃപണൻ മറ്റിടങ്ങളിൽ മഹാത്യാഗത്തോടെ മാത്രം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതു, മണികർണികയിലെത്തുമ്പോൾ ഞാൻ ഓരോ ജീവമാത്രത്തിനും ദീർഘകാലം സമ്പാദിച്ച സർവ്വസ്വമായി നൽകുന്നു.

Verse 88

यदि दैवादिह प्राप्तस्त्रिसंयोगोऽतिदुर्घटः । अविचारं तदा देयं सर्वस्वं चिरसंचितम्

ദൈവയോഗത്താൽ ഇവിടെ അത്യന്തം ദുർലഭമായ ‘ത്രിസംയോഗം’ ലഭിച്ചാൽ, മടിയില്ലാതെ ദീർഘകാലം സമ്പാദിച്ച സർവ്വസ്വവും ദാനമായി നൽകണം।

Verse 89

शरीरमथ संपत्तिरथ सा मणिकर्णिका । त्रिसंयोगोयमप्राप्यो देवैरिंद्रादिकैरपि

മാനവശരീരം, ഭൗതികസമ്പത്ത്, അതും മാണികർണിക—ഈ ‘ത്രിസംയോഗം’ ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാർക്കും അപ്രാപ്യം തന്നേ।

Verse 90

पुनः पुनर्विचार्येति जंतुमात्रेभ्य एव च । निर्वाणलक्ष्मीं यच्छामि सदोपमणिकर्णिकम्

അതുകൊണ്ട് വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ച്—സകല ജീവികൾക്കുമായി—ഞാൻ നിർവാണലക്ഷ്മി നൽകുന്നു; കാരണം മാണികർണിക സദാ പരമമാണ്।

Verse 91

मुक्तिदा न मही सा मे वाराणस्यां महीयसी । तन्मही रजसा साम्यं त्रिलोक्यपि न चोद्वहेत्

വാരാണസിയിലെ എന്റെ ആ ഭൂമി വെറും ‘മണ്ണ്’ അല്ല; അത് മോക്ഷദായിനിയായ മഹിമാപൂർണ്ണം. അതിന്റെ ധൂളിയോട് സമത്വം ത്രിലോകത്തിനും ഇല്ല।

Verse 92

परं लिंगार्चनस्थानमविमुक्तेश्वरेश्वरम् । तत्र पूजां सकृत्कृत्वा कृतकृत्यो नरो भवेत्

അവിമുക്തേശ്വരൻ ലിംഗാർചനയുടെ പരമസ്ഥാനമാണ്. അവിടെ ഒരിക്കൽ പൂജ ചെയ്താൽ പോലും മനുഷ്യൻ കൃതകൃത്യനാകും।

Verse 93

सायं पाशुपतीं संध्यां कुर्यां पशुपतीश्वरे । विभूतिधारणात्तत्र पशुपाशैर्न बध्यते

സന്ധ്യാകാലത്ത് പശുപതീശ്വരനിൽ പാശുപതീ സന്ധ്യ ആചരിക്കണം. അവിടെ വിഭൂതി ധരിച്ചാൽ ജീവികളെ ബന്ധിക്കുന്ന പശുപാശബന്ധത്തിൽ പെടുകയില്ല.

Verse 94

प्रातःसध्याकरोम्येव सदोंकारनिकेतने । तत्रैकापि कृता संध्या सर्वपातककृंतनी

പ്രഭാതത്തിൽ ഞാൻ സദാ ഓംകാരനികേതനത്തിൽ സന്ധ്യ ആചരിക്കുന്നു. അവിടെ ചെയ്ത ഒരൊറ്റ സന്ധ്യ പോലും സർവ്വപാപങ്ങളെ ഛേദിക്കുന്നു.

Verse 96

रत्नेश्वरोर्चितो दद्यान्महारत्नानि भक्तितः । रत्नैः समर्च्य तल्लिंगं स्त्रीरत्नादि लभेन्नरः

രത്നേശ്വരനെ ആരാധിക്കുമ്പോൾ ഭക്തിയോടെ മഹാരത്നങ്ങൾ അർപ്പിക്കണം. ആ ലിംഗത്തെ രത്നങ്ങളാൽ സമർചിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ ശ്രേഷ്ഠ ഭാര്യ-രത്നം മുതലായ അമൂല്യ വരങ്ങൾ നേടും.

Verse 97

विष्टपत्रितयांतःस्थोप्यहं लिंगे त्रिविष्टपे । तिष्ठामि सततं भक्तमनोरथसमृद्धये

ത്രിവിഷ്ടപം (ത്രിലോകം) ഉള്ളിൽ വസിച്ചിട്ടും ഞാൻ ഈ ലിംഗത്തിൽ സദാ അധിവസിക്കുന്നു; ഭക്തന്റെ ഹൃദയാഭിലാഷങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി സമൃദ്ധിയാകുന്നതിനായി.

Verse 98

विरजस्कं महापीठं तत्र संसेव्य मानवः । विरजा जायते नूनं चतुर्नद कृतोदकः

‘വിരജസ്ക’ എന്ന മഹാപീഠം സേവിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ നിശ്ചയമായി മലിനതരഹിതനാകും. അവിടെ നാലു നദികളുടെ ജലത്തോടെ ഉദകകർമ്മം ചെയ്തവൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ ശുദ്ധനാകുന്നു.

Verse 99

वसामि कृत्तिवासेहं सदा प्रति चतुर्दशि । अत्र जागरणं कृत्वा चतुर्दश्यां न गर्भभाक्

ഞാൻ ഇവിടെ കൃത്തിവാസത്തിൽ ഓരോ ചതുര്ദശിയിലും നിത്യമായി വസിക്കുന്നു. ആ ചതുര്ദശിയിൽ ഇവിടെ ജാഗരണം ചെയ്താൽ വീണ്ടും ഗർഭജന്മം ഉണ്ടാകുകയില്ല.

Verse 100

पितृप्रीतिप्रदं पीठं वृषभध्वजसंज्ञकम् । पितृतर्पणकृत्तत्र पितॄंस्तारयति क्षणात्

ഈ പുണ്യപീഠം ‘വൃഷഭധ്വജ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധം; ഇത് പിതൃകൾക്ക് പ്രീതിദാനം ചെയ്യുന്നു. അവിടെ പിതൃതർപ്പണം ചെയ്യുന്നവൻ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ പിതൃകളെ തരിക്കുന്നു.

Verse 110

ममानुग्रहतः कीरानेतान्पश्य रवेः सुत । दिव्यविमानमारुह्य गंतारो मत्पुरं महत्

ഹേ രവിസുതാ! എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഈ കിളികളെ നോക്കുക. അവർ ദിവ്യവിമാനത്തിൽ കയറി എന്റെ മഹത്തായ ധാമത്തിലേക്ക് പോകും.

Verse 113

आरुह्यते न यानेन दिव्यरूपवराः खगाः । कैलासमभिसंजग्मुर्धर्ममापृच्छ्यतेऽमलाः

ആ പക്ഷികൾ ഉത്തമ ദിവ്യരൂപം പ്രാപിച്ച് ശുദ്ധരായി; അവർക്കു യാതൊരു വാഹനവും കയറേണ്ടിവന്നില്ല. ധർമ്മം ചോദിക്കാനായി അവർ കൈലാസത്തിലേക്ക് പോയി.