Adhyaya 13

Verse 1

अगस्त्य उवाच । दृष्ट्वा काशीं दृगानंदां तारकारे पुरारिणा । किमकारि समाचक्ष्व प्राप्तां बहुमनोरथैः

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—താരകാരയിൽ ത്രിപുരാരി (ശിവൻ) കണ്ണുകൾക്ക് ആനന്ദം നൽകുന്ന കാശിയെ ദർശിച്ച ശേഷം, അനേകം ആഗ്രഹങ്ങൾക്കു ശേഷം അവളെ പ്രാപിച്ചപ്പോൾ എന്തു ചെയ്തു? എന്നോട് പറയുക।

Verse 2

स्कंद उवाच । पतिव्रतापते ऽगस्त्य शृणु वक्ष्याम्यशेषतः । मृगांकलक्ष्मणोत्कंठं काशी नेत्रातिथीकृता

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ അഗസ്ത്യ, പതിവ്രതകളുടെ അധിപതേ, കേൾക്കുക; ഞാൻ എല്ലാം വിശദമായി പറയും. കണ്ണുകൾക്ക് അതിഥിയായ കാശി, ചന്ദ്രലാഞ്ചനധാരി (ശിവൻ) ഉള്ളിലും ആകാംക്ഷ ഉണർത്തി।

Verse 3

अथ सर्वज्ञनाथेन भक्तवत्सलचेतसा । जैगीषव्यो मुनिश्रेष्ठो गुहां तस्थो निरीक्षितः

അപ്പോൾ ഭക്തവത്സലഹൃദയനായ സർവ്വജ്ഞനാഥൻ, ഗുഹയിൽ വസിച്ചിരുന്ന മുനിശ്രേഷ്ഠൻ ജൈഗീഷവ്യനെ ശ്രദ്ധിച്ചു കണ്ടു।

Verse 4

यमनेहसमारभ्य मदंराद्रिं विनिर्ययौ । अद्रींद्र सुतया सार्धं रुद्रेणोक्षेंद्रगामिना

യമനേഹയിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് അവർ മദംറ പർവതത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു—പർവതരാജന്റെ പുത്രി (പാർവതി) യോടും, വൃഷഭവാഹനായ രുദ്രനോടും കൂടി।

Verse 5

तं वासरं पुरस्कृत्य जग्राह नियमं दृढम् । जैगीषव्यो महामेधाः कुंभयोने महाकृती

ആ പുണ്യദിനത്തെ ആദരത്തോടെ മുൻനിർത്തി, മഹാമേധാവിയായ ജൈഗീഷവ്യൻ—ഹേ കുംഭയോനി അഗസ്ത്യ—ദൃഢമായ നിയമവ്രതം സ്വീകരിച്ചു।

Verse 6

विषमेक्षण पादाब्जं समीक्षिष्ये यदा पुनः । तदांबुविप्रुषमपि भक्षयिष्यामि चेत्यहो

“ഞാൻ വീണ്ടും വിഷമേക്ഷണനായ ശിവന്റെ പാദപദ്മം ദർശിക്കുന്നപ്പോൾ മാത്രമേ—മാത്രമേ—ജലത്തിന്റെ ഒരു തുള്ളിയെങ്കിലും സ്വീകരിക്കൂ!” എന്ന് അവൻ പ്രഖ്യാപിച്ചു।

Verse 7

कुतश्चिद्धारणायोगादथवा शंभ्वनुग्रहात । अनश्नन्नपिबन्योगी जैगीषव्यः स्थितो मुने

ഏതോ ധാരണാ-യോഗശക്തിയാലോ, അല്ലെങ്കിൽ ശംഭുവിന്റെ അനുഗ്രഹത്താലോ, യോഗിയായ ജൈഗീഷവ്യൻ—ഹേ മുനേ—ഭക്ഷിക്കാതെയും കുടിക്കാതെയും സ്ഥിരമായി നിന്നു।

Verse 8

तं शंभुरेव जानाति नान्यो जानाति कश्चन । अतएव ततः प्राप्तः प्रथमं प्रमथाधिपः

അവനെ ശംഭുവേ അറിയുകയുണ്ടായി; മറ്റാരും അവനെ അറിയില്ലായിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് അവിടെ നിന്ന് പ്രമഥാധിപൻ ആദ്യം അവന്റെ അടുക്കൽ എത്തി।

Verse 9

ज्येष्ठशुक्लचतुर्दश्यां सोमवारानुराधयोः । तत्पर्वणि महायात्रा कर्तव्या तत्र मानवैः

ജ്യേഷ്ഠ ശുക്ല ചതുര്ദശിയിൽ—സോമവാരവും അനുരാധാ നക്ഷത്രവും കൂടുമ്പോൾ—ആ പർവ്വദിനത്തിൽ അവിടെ മനുഷ്യർ മഹായാത്ര (തീർത്ഥയാത്ര) നിർബന്ധമായി നടത്തണം।

Verse 10

ज्येष्ठस्थानं ततः काश्यां तदाभूदपि पुण्यदम् । तत्र लिंगं समभवत्स्वयं ज्येष्ठेश्वराभिधम्

അതിനുശേഷം കാശിയിൽ ‘ജ്യേഷ്ഠസ്ഥാനം’ എന്ന മഹാപുണ്യപ്രദമായ തീർത്ഥം ഉദിച്ചു. അവിടെ സ്വയംഭൂ ലിംഗം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അത് ‘ജ്യേഷ്ഠേശ്വരൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായി.

Verse 11

तल्लिंगदर्शनात्पुंसां पापं जन्मशतार्जितम् । तमोर्कोदयमाप्येव तत्क्षणादेव नश्यति

ആ ലിംഗത്തിന്റെ ദർശനം മാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ മനുഷ്യരുടെ നൂറു ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപം ക്ഷണത്തിൽ നശിക്കുന്നു—സൂര്യോദയത്തോടെ ഇരുട്ട് അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ.

Verse 12

ज्येष्ठवाप्यां नरः स्नात्वा तर्पयित्वा पितामहान् । ज्येष्ठेश्वरं समालोक्य न भूयो जायते भुवि

ജ്യേഷ്ഠവാപിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണം അർപ്പിച്ച് ജ്യേഷ്ഠേശ്വരനെ ദർശിക്കുന്നവൻ ഭൂമിയിൽ വീണ്ടും ജനിക്കുകയില്ല.

Verse 13

आविरासीत्स्वयं तत्र ज्येष्ठेश्वर समीपतः । सर्वसिद्धिप्रदा गौरी ज्येष्ठाश्रेष्ठा समंततः

അവിടെ ജ്യേഷ്ഠേശ്വരന്റെ സമീപത്ത് സ്വയം ഗൗരീ ദേവി ആവിർഭവിച്ചു—സകലസിദ്ധികളും നൽകുന്ന ‘ജ്യേഷ്ഠാ-ഗൗരീ’, എല്ലാടവും ശ്രേഷ്ഠയായവൾ.

Verse 14

ज्येष्ठे मासि सिताष्टम्यां तत्र कार्यो महोत्सवः । रात्रौ जागरणं कार्यं सर्वसंपत्समृद्धये

ജ്യേഷ്ഠ മാസത്തിലെ ശുക്ല അഷ്ടമിയിൽ അവിടെ മഹോത്സവം നടത്തണം. സർവ്വസമ്പത്തിന്റെ സമൃദ്ധിക്കായി രാത്രിജാഗരണം ആചരിക്കണം.

Verse 15

ज्येष्ठां गौरीं नमस्कृत्य ज्येष्ठवापी परिप्लुता । सौभाग्यभाजनं भूयाद्योषा सौभाग्यभागपि

ജ്യേഷ്ഠാ-ഗൗരിയെ നമസ്കരിച്ചു ജ്യേഷ്ഠവാപിയിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ സ്ത്രീ സൗഭാഗ്യത്തിന്റെ പാത്രമാകുന്നു—മംഗളസമൃദ്ധിയുടെ പങ്കാളിയുമാകുന്നു।

Verse 16

निवासं कृतवाञ्शंभुस्तस्मिन्स्थाने यतः स्वयम् । निवासेश इति ख्यातं लिंगं तत्र परं ततः

ആ സ്ഥലത്ത് സ്വയം ശംഭു വാസം ചെയ്തതിനാൽ, അവിടെയുള്ള പരമലിംഗം ‘നിവാസേശ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായി।

Verse 17

निवासेश्वरलिंगस्य सेवनात्सर्वसंपदः । निवसंति गृहे नित्यं नित्यं प्रतिपदं पुनः

നിവാസേശ്വര ലിംഗത്തെ സേവിച്ചാൽ എല്ലാ സമ്പത്തുകളും വീട്ടിൽ നിത്യം വസിക്കും—ദിവസേന, വീണ്ടും വീണ്ടും।

Verse 18

कृत्वा श्राद्धं विधानेन ज्येष्ठस्थाने नरोत्तमः । ज्येष्ठां तृप्तिं ददात्येव पितृभ्यो मधुसर्पिषा

ശ്രേഷ്ഠനായ പുരുഷൻ ജ്യേഷ്ഠസ്ഥാനത്ത് വിധിപൂർവ്വം ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ, പിതൃകൾക്ക് തേൻ-നെയ്യുപോലെ ‘ജ്യേഷ്ഠ തൃപ്തി’ നൽകുന്നു।

Verse 19

ज्येष्ठतीर्थे नरः काश्यां दत्त्वा दानानि शक्तितः । ज्येष्ठान्स्वर्गानवाप्नोति नरो मोक्षं च गच्छति

കാശിയിലെ ജ്യേഷ്ഠതീർത്ഥത്തിൽ തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ ഉന്നത സ്വർഗ്ഗങ്ങളെ പ്രാപിക്കുകയും മോക്ഷത്തിലേക്കും മുന്നേറുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 20

ज्येष्ठेश्वरो र्च्यः प्रथमं काश्यां श्रेयोर्थिभिर्नरैः । ज्येष्ठागौरी ततोभ्यर्च्या सर्वज्येष्ठमभीप्सुभिः

കാശിയിൽ പരമ ശ്രേയസ്സിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്ന മനുഷ്യർ ആദ്യം ജ്യേഷ്ഠേശ്വരനെ പൂജിക്കണം. തുടർന്ന് പരമോന്നത ശ്രേഷ്ഠത തേടുന്നവർ ജ്യേഷ്ഠാഗൗരിയെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കണം.

Verse 21

अथ नंदिनमाहूय धूर्जटिः स कृपानिधिः । शृण्वतां सर्वदेवानामिदं वचनमब्रवीत्

അപ്പോൾ കരുണാനിധിയായ ധൂർജടി (ശിവൻ) നന്ദിയെ വിളിച്ചു വരുത്തി, സർവ്വദേവന്മാർ കേൾക്കുമ്പോൾ ഈ വചനങ്ങൾ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 22

ईश्वर उवाच । शैलादे प्रविशाशु त्वं गुहास्त्यत्र मनोहरा । तदंतरेस्ति मे भक्तो जैगीषव्यस्तपोधनः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു— “നീ വേഗത്തിൽ ശൈലാദത്തിൽ പ്രവേശിക്കൂ; അവിടെ മനോഹരമായൊരു ഗുഹയുണ്ട്. അതിന്റെ ഉള്ളിൽ എന്റെ ഭക്തനായ തപോധനൻ ജൈഗീഷവ്യൻ വസിക്കുന്നു.”

Verse 23

महानियमवान्नंदिस्त्वगस्थिस्नायु शेषितः । तमिहानय मद्भक्तं मद्दर्शन दृढव्रतम्

“നന്ദീ! അവൻ മഹാനിയമവാൻ; ത്വക്ക്, അസ്ഥി, സ്നായു മാത്രമേ ശേഷിച്ചുള്ളൂ. എന്റെ ദർശനത്തിനായി ദൃഢവ്രതനായ എന്റെ ഭക്തനെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക.”

Verse 24

यदाप्रभृत्यगां काश्या मंदरं सर्वसुंदरम् । महानियमवानेष तदारभ्योज्झिताशनः

“അവൻ കാശിയിൽ—സർവ്വസുന്ദരമായ മന്ദരയിൽ—വന്ന നാൾമുതൽ മഹാനിയമങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുന്നു; അതേ നാൾമുതൽ ആഹാരവും ഉപേക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു.”

Verse 25

गृहाण लीलाकमलमिदं पीयूषपोषणम् । अनेन तस्य गात्राणि स्पृश सद्यः सुबृंहिणा

ഈ ലീലാ-പദ്മം സ്വീകരിക്കൂ; ഇത് അമൃതസമമായി പോഷിപ്പിക്കുന്നതാണ്. ഇതുകൊണ്ട് അവന്റെ അവയവങ്ങളെ സ്പർശിക്കൂ; ഉടൻ തന്നെ അവനെ പുഷ്ടനും പരിപൂർണ്ണനും ആക്കൂ.

Verse 26

ततो नंदी समादाय तल्लीलाकमलं विभोः । प्रणम्य देवदेवेशमाविशद्गह्वरां गुहाम्

അപ്പോൾ നന്ദി വിഭുവിന്റെ ആ ലീലാ-പദ്മം എടുത്തു. ദേവദേവേശനെ പ്രണമിച്ച്, ആഴമുള്ള ഗഹ്വരഗുഹയിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 27

नंदी दृष्ट्वाथ तं तत्र धारणादृढमानसम् । तपोग्नि परिशुष्कांगं कमलेन समस्पृशत्

അവിടെ അവനെ കണ്ടപ്പോൾ—ധാരണയാൽ മനസ്സ് ദൃഢമായവനെ—നന്ദി തപോഅഗ്നിയാൽ ഉണങ്ങിയ ദേഹമുള്ള ആ യോഗിയെ പദ്മംകൊണ്ട് സ്പർശിച്ചു.

Verse 28

तपांते वृष्टिसंयोगाच्छालूर इव कोटरे । उल्ललास स योगींद्रः स्पर्शमात्रात्तदब्जजात्

തപസ്സിന്റെ അവസാനം, ആ പദ്മത്തിന്റെ സ്പർശമാത്രത്തിൽ തന്നെ ആ യോഗീന്ദ്രൻ ഉല്ലസിച്ച് എഴുന്നേറ്റു—മഴയുടെ സംഗമത്തിൽ കുഴിയിൽ ശാലൂർ ചെടി തഴച്ചുയരുന്നതുപോലെ.

Verse 29

अथ नंदी समादाय सत्वरं मुनिपुंगवम् । देवदेवस्य पादाग्रे नमस्कृत्य न्यपातयत्

പിന്നീട് നന്ദി വേഗത്തിൽ ആ മുനിപുംഗവനെ എടുത്തു. ദേവദേവന്റെ പാദാഗ്രത്തിൽ പ്രണമിച്ച് അവനെ അവിടെ വെച്ചു.

Verse 30

जैगीषव्योथ संभ्रांतः पुरतो वीक्ष्य शंकरम् । वामांगसन्निविष्टाद्रितनयं प्रणनाम ह

അപ്പോൾ ജൈഗീഷവ്യ മുനി ഭക്തിഭയസംബ്രാന്തനായി മുന്നിൽ നില്ക്കുന്ന ശങ്കരനെ ദർശിച്ചു; അവന്റെ വാമാംഗത്തിൽ ആസീനയായ ഗിരിതനയയെ കണ്ടു സശ്രദ്ധം പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 31

प्रणम्य दंडवद्भूमौ परिलुठ्य समंततः । तुष्टाव परया भक्त्या स मुनिश्चंद्रशेखरम्

ഭൂമിയിൽ ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്ത് എല്ലാദിക്കുകളിലേക്കും ഉരുളിക്കൊണ്ടു, ആ മുനി പരമഭക്തിയോടെ ചന്ദ്രശേഖരനെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 32

जैगीषव्य उवाच । नमः शिवाय शांताय सर्वज्ञाय शुभात्मने । जगदानंदकंदाय परमानंदहेतवे

ജൈഗീഷവ്യൻ പറഞ്ഞു— ശാന്തനായ, സർവജ്ഞനായ, ശുഭാത്മാവായ ശിവനു നമസ്കാരം; ജഗദാനന്ദത്തിന്റെ മൂലവും പരമാനന്ദത്തിന്റെ കാരണവും അവൻ തന്നേ।

Verse 33

अरूपाय सरूपाय नानारूपधराय च । विरूपाक्षाय विधये विधिविष्णुस्तुताय च

നിരാകാരനുമാകുന്ന, സാകാരനുമാകുന്നവനു നമസ്കാരം; അനേകരൂപം ധരിക്കുന്നവനു; ത്രിനേത്രനായ വിരൂപാക്ഷനായ വിധാതാവിനു— ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും സ്തുതിക്കുന്നവനു നമഃ।

Verse 34

स्थावराय नमस्तुभ्यं जंगमाय नमोस्तुते । सर्वात्मने नमस्तुभ्यं नमस्ते परमात्मने

സ്ഥാവരരൂപനായ നിനക്കു നമസ്കാരം, ജംഗമരൂപനായ നിനക്കും നമസ്കാരം; സർവാത്മാവായ നിനക്കു നമസ്കാരം, പരമാത്മാവായ നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 35

नमस्त्रैलोक्यकाम्याय कामांगदहनाय च । नमो शेषविशेषाय नमः शेषांगदाय ते

ത്രിലോകങ്ങളിലും വാഞ്ഛിതനായ പ്രഭുവേ, നമസ്കാരം; കാമന്റെ ദേഹം ദഹിപ്പിച്ചവനേ, നിനക്കു നമഃ। ശേഷവും വിശേഷവും അതീതനായ പ്രഭുവേ, നമഃ; ‘ശേഷം’—അവസാന രക്ഷാനുഗ്രഹം നൽകുന്ന നിനക്കു നമഃ।

Verse 36

श्रीकंठाय नमस्तुभ्यं विषकंठाय ते नमः । वैकुंठवंद्यपादाय नमोऽकुंठितशक्तये

ഹേ ശ്രീകണ്ഠാ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ വിഷകണ്ഠാ, നിനക്കു നമഃ। വൈകുണ്ഠത്തിലും വന്ദിക്കപ്പെടുന്ന പാദങ്ങളുള്ളവനേ, നിനക്കു നമഃ; അകുണ്ഠിത ശക്തിയുള്ളവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 37

नमः शक्त्यर्धदेहाय विदेहाय सुदेहिने । सकृत्प्रणाममात्रेण देहिदेहनिवारिणे

ശക്തി അർദ്ധദേഹനായവനേ, നിനക്കു നമഃ; ദേഹരഹിതനായിട്ടും സുന്ദര ദേഹം ധരിക്കുന്നവനേ, നിനക്കു നമഃ। ഒരിക്കൽ ചെയ്ത പ്രണാമമാത്രത്തിൽ ദേഹധാരികളുടെ ദേഹബന്ധം നീക്കുന്ന പ്രഭുവേ, നമസ്കാരം।

Verse 38

कालाय कालकालाय कालकूट विषादिने । व्यालयज्ञोपवीताय व्यालभूषणधारिणे

കാലസ്വരൂപനായവനേ, നിനക്കു നമഃ; കാലത്തെയും സംഹരിക്കുന്നവനേ, നിനക്കു നമഃ; കാലകൂട വിഷം ഭക്ഷിച്ചവനേ, നിനക്കു നമഃ। സർപ്പം യജ്ഞോപവീതമായി ധരിക്കുന്നവനേ, സർപ്പങ്ങളെ ഭൂഷണമായി ധരിക്കുന്നവനേ, നമസ്കാരം।

Verse 39

नमस्ते खंडपरशो नमः खंडें दुधारिणे । खंडिताशेष दुःखाय खड्गखेटकधारिणे

ഹേ ഖണ്ഡപരശു ധരിക്കുന്നവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ ഖണ്ഡേന്ദു ധരിക്കുന്നവനേ, നിനക്കു നമഃ। സകല ദുഃഖങ്ങളും ഛേദിക്കുന്നവനേ, നിനക്കു നമഃ; ഖഡ്ഗവും ഖേടകവും (ഢാൽ) ധരിക്കുന്നവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 40

गीर्वाणगीतनाथाय गंगाकल्लोलमालिने । गौरीशाय गिरीशाय गिरिशाय गुहारणे

ദേവഗീതങ്ങളിൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന നാഥനേ, ഗംഗയുടെ തരംഗമാലയാൽ അലങ്കൃതനേ; ഗൗരീപതിയേ, ഗിരീശ്വര ശിവനേ, കാശിയിലെ പുണ്യഗുഹാധാമത്തിൽ വസിക്കുന്നവനേ നമസ്കാരം।

Verse 41

चंद्रार्धशुद्धभूषाय चंद्रसूर्याग्निचक्षुषे । नमस्ते चर्मवसन नमो दिग्वसनायते

ശുദ്ധാഭരണമായി അർദ്ധചന്ദ്രനെ ധരിക്കുന്നവനേ, ചന്ദ്ര-സൂര്യ-അഗ്നി നേത്രനായവനേ—നമസ്കാരം. ഹേ ചർമവസന! നമസ്കാരം; ഹേ ദിഗ്വസന (ദിക്കുകളേ വസ്ത്രമാക്കിയവനേ)! നമസ്കാരം।

Verse 42

जगदीशाय जीर्णाय जराजन्महराय ते । जीवायते नमस्तुभ्यं जंजपूकादिहारिणे

ഹേ ജഗദീശാ, കാലാതീത പ്രാചീനനേ! ജരയും പുനർജന്മവും ഹരിക്കുന്നവനേ—നമസ്കാരം. ഹേ സർവ്വജീവങ്ങളുടെ പ്രാണസ്വരൂപനേ! ജ്വരാദി ഉപദ്രവങ്ങൾ അകറ്റുന്നവനേ—നമസ്കാരം।

Verse 43

नमो डमरुहस्ताय धनुर्हस्ताय ते नमः । त्रिनेत्राय नमस्तुभ्यं जगन्नेत्राय ते नमः

ഡമരു കൈയിൽ ധരിക്കുന്നവനേ നമസ്കാരം; ധനുസ്സ് കൈയിൽ ധരിക്കുന്നവനേ നമസ്കാരം. ഹേ ത്രിനേത്രാ! നമസ്കാരം; ഹേ ജഗന്നേത്രസ്വരൂപാ! നമസ്കാരം।

Verse 44

त्रिशूलव्यग्रहस्ताय नमस्त्रिपथगाधर । त्रिविष्टपाधिनाथाय त्रिवेदीपठिताय च

ഉഗ്രമായി ത്രിശൂലം ധരിക്കുന്നവനേ നമസ്കാരം; ഹേ ത്രിപഥഗാ ഗംഗാധരാ, നമസ്കാരം. ഹേ ത്രിവിഷ്ടപ (സ്വർഗ്ഗലോക) അധിനാഥാ, നമസ്കാരം; ത്രിവേദങ്ങളാൽ പാരായണംചെയ്ത് സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നവനേ, നമസ്കാരം।

Verse 45

त्रयीमयाय तुष्टाय भक्ततुष्टिप्रदाय च । दीक्षिताय नमस्तुभ्यं देवदेवाय ते नमः

ത്രിവേദമയനും സദാ തുഷ്ടനുമായ, ഭക്തർക്കു തൃപ്തി നൽകുന്നവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ദീക്ഷിത ദേവദേവാ, നിനക്കു പ്രണാമം.

Verse 46

दारिताशेषपापाय नमस्ते दीर्घदर्शिने । दूराय दुरवाप्याय दोषनिर्दलनाय च

സകല പാപങ്ങളും കീറിത്തകർക്കുന്നവനേ, ദീർഘദർശിയായ പ്രഭോ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ദൂരസ്ഥനും ദുർലഭനും ആയിട്ടും ദോഷങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവനേ, നിനക്കു പ്രണാമം.

Verse 47

दोषाकर कलाधार त्यक्तदोषागमाय च । नमो धूर्जटये तुभ्यं धत्तूरकुसुमप्रिय

മോഹിതർക്കു ദോഷങ്ങളുടെ ആകരമെന്നു തോന്നിയാലും, സകല കലകളുടെയും അധാരവും ദോഷസ്പർശരഹിതനും ആയവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ധൂർജടി, ധത്തൂരപുഷ്പപ്രിയനേ, നിനക്കു പ്രണാമം.

Verse 48

नमो धीराय धर्माय धर्मपालाय ते नमः । नीलग्रीव नमस्तुभ्यं नमस्ते नीललोहित

ധീരനേ, ധർമ്മസ്വരൂപനേ, ധർമ്മപാലകനേ—നിനക്കു നമസ്കാരം. നീലഗ്രീവ പ്രഭോ, നിനക്കു പ്രണാമം; നീലലോഹിതാ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 49

नाममात्रस्मृतिकृतां त्रैलोक्यैश्वर्यपूरक । नमः प्रमथनाथाय पिनाकोद्यतपाणये

നാമമാത്രസ്മരണ ചെയ്യുന്നവർക്കും ത്രിലോകൈശ്വര്യം പൂരിപ്പിക്കുന്നവനേ! പ്രമഥനാഥനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; പിനാകം ഉയർത്തിയ കരമുള്ള പ്രഭോ, നിനക്കു പ്രണാമം.

Verse 50

पशुपाशविमोक्षाय पशूनां पतये नमः । नामोच्चारणमात्रेण महापातकहारिणे

പശുപാശമോചനത്തിനായി, സർവ്വജീവികളുടെ അധിപനായ പശുപതിക്കു നമസ്കാരം. അവന്റെ നാമോച്ചാരണമാത്രംകൊണ്ടു മഹാപാതകങ്ങളും നശിക്കുന്നു.

Verse 51

परात्पराय पाराय परापरपराय च । नमोऽपारचरित्राय सुपवित्रकथाय च

പരാത്പരനായ, പരമാശ്രയവും പരമതീരവും ആയ പ്രഭുവിന് നമസ്കാരം. അപാരചരിത്രമുള്ളവനും അത്യന്തം ശുദ്ധികരമായ കഥയുള്ളവനും ആയ അവനു നമസ്കാരം.

Verse 52

वामदेवाय वामार्धधारिणे वृषगामिने । नमो भर्गाय भीमाय नतभीतिहराय च

വാമദേവനു നമസ്കാരം; വാമാർധം ധരിച്ച (അർധനാരീശ്വര) വൃഷഭവാഹനനു നമസ്കാരം. ഭർഗ്ഗനു, ഭീമനു, ശരണാഗത നമസ്കരിക്കുന്നവരുടെ ഭയം അകറ്റുന്നവനു നമസ്കാരം.

Verse 53

भवाय भवनाशाय भूतानांपतये नमः । महादेव नमस्तुभ्यं महेश महसांपते

ഭവനും ഭവനാശകനും, സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ അധിപതിക്കും നമസ്കാരം. ഹേ മഹാദേവാ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ മഹേശാ, തേജസ്സിന്റെയും ശക്തിയുടെയും അധിപതേ—നിനക്കു പ്രണാമം.

Verse 54

नमो मृडानीपतये नमो मृत्युंजयाय ते । यज्ञारये नमस्तुभ्यं यक्षराजप्रियाय च

മൃഡാനീപതിക്കു നമസ്കാരം; ഹേ മൃത്യുഞ്ജയാ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ യജ്ഞാരി, നിനക്കു പ്രണാമം; യക്ഷരാജൻ (കുബേരൻ) പ്രിയനായവനുമാകുന്ന നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 55

यायजूकाय यज्ञाय यज्ञानां फलदायिने । रुद्राय रुद्रपतये कद्रुद्राय रमाय च

യജ്ഞങ്ങളുടെ മഹായാജകനേയും, സ്വയം യജ്ഞസ്വരൂപനേയും, എല്ലാ യജ്ഞഫലദായകനേയും നമസ്കരിക്കുന്നു. രുദ്രനേയും, രുദ്രപതിയേയും, പ്രചണ്ഡരുദ്രനേയും, രമണ-ആനന്ദസ്വരൂപനേയും നമഃ.

Verse 56

शूलिने शाश्वतेशाय श्मशानावनिचारिणे । शिवाप्रियाय शर्वाय सर्वज्ञाय नमोस्तु ते

ത്രിശൂലധാരിയേ, ശാശ്വതേശ്വരനേ, ശ്മശാനവനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവനേ നമസ്കാരം. ശിവാപ്രിയനേ, ശർവനേ, സർവ്വജ്ഞനായ പ്രഭുവേ—നമോ നമഃ.

Verse 57

हराय क्षांतिरूपाय क्षेत्रज्ञाय क्षमाकर । क्षमाय क्षितिहर्त्रे च क्षीरगौराय ते नमः

ക്ഷമാസ്വരൂപനായ ഹരനേയും, ക്ഷേത്രജ്ഞനായ അന്തരാത്മാവേയും, ഹേ ക്ഷമാകർത്താവേ—നമസ്കാരം. സഹനശക്തിസ്വരൂപനേ, ഭൂമിഭാരഹർത്താവേ, ക്ഷീരഗൗര തേജസ്സോടെ ദീപ്തനായ പ്രഭുവേ—നിനക്ക് നമഃ.

Verse 58

अंधकारे नमस्तुभ्यमाद्यंतरहिताय च । इडाधाराय ईशाय उपेद्रेंद्रस्तुताय च

അന്ധകാരനാശകനായ പ്രഭുവേ, നിനക്ക് നമസ്കാരം; ആദ്യന്തരഹിതനേ നമസ്കാരം. ഇഡാധാരനേ, ഈശ്വരനേ, ഉപേന്ദ്രൻ (വിഷ്ണു)യും ഇന്ദ്രനും സ്തുതിക്കുന്നവനേ—നിനക്ക് നമഃ.

Verse 59

उमाकांताय उग्राय नमस्ते ऊर्ध्वरेतसे । एकरूपाय चैकाय महदैश्वर्यरूपिणे

ഉമാകാന്തനേ നമസ്കാരം; ഉഗ്രനേ, ഊർധ്വരേതസ്സായ (ബ്രഹ്മചര്യ-സംയമ) പ്രഭുവേ നമസ്കാരം. ഏകരൂപനേ, അദ്വിതീയനേ, മഹദൈശ്വര്യസ്വരൂപനായ പരമേശ്വരനേ—നിനക്ക് നമഃ.

Verse 60

अनंतकारिणे तुभ्यमंबिकापतये नमः । त्वमोंकारो वषट्कारो भूर्भुवःस्वस्त्वमेव हि

അനന്തകർമ്മകാരിണേ, അംബികാപതേ! നിനക്കു നമസ്കാരം. നീയേ ഓംകാരവും, നീയേ യാഗത്തിലെ വഷട്കാരവും, ഭൂഃ-ഭുവഃ-സ്വഃ എന്ന ത്രിലോകവും നീയേ തന്നേ.

Verse 61

दृश्यादृश्य यदत्रास्ति तत्सर्वं त्वमु माधव । स्तुतिं कर्तुं न जानामि स्तुतिकर्ता त्वमेव हि

ഹേ മാധവാ! ഇവിടെ ഉള്ളതെല്ലാം—ദൃശ്യമോ അദൃശ്യമോ—സകലവും നീയേ. ഞാൻ സ്തുതി ചെയ്യാൻ അറിയില്ല; സ്തുതിയുടെ കർത്താവും നീയേ ആകുന്നു.

Verse 62

वाच्यस्त्वं वाचकस्त्वं हि वाक्च त्वं प्रणतोस्मि ते । नान्यं वेद्मि महादेव नान्यं स्तौमि महेश्वर

നീയേ വാച്യം, നീയേ വാചകൻ, വാക്കും നീയേ—നിനക്കു ഞാൻ പ്രണാമം. ഹേ മഹാദേവാ! നിന്നല്ലാതെ മറ്റാരെയും ഞാൻ അറിയില്ല; ഹേ മഹേശ്വരാ! മറ്റാരെയും ഞാൻ സ്തുതിക്കില്ല.

Verse 63

नान्यं नमामि गौरीश नान्याख्यामाददे शिव । मूकोन्यनामग्रहणे बधिरोन्यकथाश्रुतौ

ഹേ ഗൗരീശാ! ഞാൻ മറ്റാരെയും നമസ്കരിക്കില്ല; ഹേ ശിവാ! മറ്റൊരു നാമവും സ്വീകരിക്കില്ല. മറ്റ് നാമങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കുമ്പോൾ ഞാൻ മൂകനാകട്ടെ; മറ്റ് കഥകൾ കേൾക്കുമ്പോൾ ഞാൻ ബധിരനാകട്ടെ.

Verse 64

पंगुरन्याभिगमनेऽस्म्यंधोऽन्यपरिवीक्षणे । एक एव भवानीश एककर्ता त्वमेव हि

മറ്റൊന്നിലേക്കു പോകുന്നതിൽ ഞാൻ മുടന്തനാകട്ടെ; മറ്റൊന്നിനെ നോക്കുന്നതിൽ ഞാൻ അന്ധനാകട്ടെ. ഹേ ഭവാനീശാ! നീയേ ഏകൻ; ഏക കർത്താവും നീയേ തന്നേ.

Verse 65

पाता हर्ता त्वमेवैको नानात्वं मूढकल्पना । अतस्त्वमेव शरणं भूयोभूयः पुनःपुनः

ഹേ പ്രഭോ! രക്ഷകനും സംഹാരകനും നീയേ ഏകൻ; നാനാത്വം മൂഢകല്പന. അതിനാൽ നീയേ എന്റെ ശരണം—വീണ്ടും വീണ്ടും, പുനഃപുനഃ।

Verse 66

संसारसागरे मग्नं मामुद्धर महेश्वर । इति स्तुत्वा महेशानं जैगीषव्यो महामुनिः

‘സംസാരസാഗരത്തിൽ മുങ്ങിയ എന്നെ ഉയർത്തി രക്ഷിക്കണമേ, ഹേ മഹേശ്വര!’ എന്ന് സ്തുതിച്ച് മഹാമുനി ജൈഗീഷവ്യൻ മഹേശാനനെ സ്തവിച്ചു।

Verse 67

वाचंयमो भवत्स्थाणोः पुरतः स्थाणुसन्निभः । इति स्तुतिं समाकर्ण्य मुनेश्चंद्रविभूषणः । उवाच च प्रसन्नात्मा वरं ब्रूहीति तं मुनिम्

വാക്സംയമിയായ മুনি, നിന്റെ സ്ഥാണുസ്വരൂപത്തിന്റെ മുമ്പിൽ താനും സ്ഥാണുവിനെപ്പോലെ നിശ്ചലനായി നിന്നു. മുനിയുടെ സ്തുതി കേട്ട് ചന്ദ്രവിഭൂഷിതൻ പ്രസന്നഹൃദയത്തോടെ—‘വരം പറയുക’ എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 68

जैगीषव्य उवाच । यदि प्रसन्नो देवेश ततस्तव पदांबुजात् । मा भवानि भवानीश दूरं दूरपदप्रद

ജൈഗീഷവ്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവേശ! നീ പ്രസന്നനാകുന്നുവെങ്കിൽ, ഹേ ഭവാനീശ, പരമപദപ്രദാ, നിന്റെ പദാംബുജത്തിൽ നിന്ന് ഞാൻ ഒരിക്കലും അകന്നുപോകരുതേ—ഒരിക്കലും അല്ല।

Verse 69

अपरश्च वरो नाथ देयोयमविचारतः । यन्मया स्थापितं लिंगं तत्र सान्निध्यमस्तु ते

മറ്റൊരു വരവും, ഹേ നാഥാ, വിചാരവിലംബമില്ലാതെ ദയചെയ്യണമേ—ഞാൻ എവിടെയെവിടെ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചുവോ, അവിടെയൊക്കെയും നിന്റെ സാന്നിധ്യം നിലനില്ക്കട്ടെ।

Verse 70

ईश्वर उवाच । जैगीषव्य महाभाग यदुक्तं भवतानघ । तदस्तु सर्वं तेभीष्टं वरमन्यं ददामि च

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹാഭാഗ ജൈഗീഷവ്യാ, ഹേ നിർപാപനേ! നീ അപേക്ഷിച്ചതെല്ലാം നിന്റെ അഭീഷ്ടപ്രകാരം സഫലമാകട്ടെ; കൂടാതെ മറ്റൊരു വരവും ഞാൻ നിനക്കു നൽകുന്നു।

Verse 71

योगशास्त्रं मया दत्तं तव निर्वाणसाधकम् । सर्वेषां योगिनां मध्ये योगाचार्योऽस्तु वै भवान्

ഞാൻ നിനക്കു യോഗശാസ്ത്രം നൽകിയിരിക്കുന്നു; അത് നിന്റെ നിർവാണസാധനമാണ്. എല്ലാ യോഗികളിലും നീ നിശ്ചയമായും യോഗാചാര്യനാകട്ടെ।

Verse 72

रहस्यं योगविद्याया यथावत्त्वं तपोधन । संवेत्स्यसे प्रसादान्मे येन निर्वाणमाप्स्यसि

ഹേ തപോധനാ! എന്റെ പ്രസാദത്താൽ നീ യോഗവിദ്യയുടെ രഹസ്യം യഥാർത്ഥമായി ഗ്രഹിക്കും; അതിലൂടെ നീ നിർവാണം പ്രാപിക്കും।

Verse 73

यथा नदी यथा भृंगी सोमनंदी यथा तथा । त्वं भविष्यसि भक्तो मे जरामरणवर्जितः

നദി പോലെ, ഭൃംഗീ പോലെ, സോമനന്ദി പോലെ—അങ്ങനെ തന്നേ നീയും എന്റെ ഭക്തനാകും; ജരയും മരണവും ഇല്ലാത്തവനാകും।

Verse 74

संति व्रतानि भूयांसि नियमाः संत्यनेकधा । तपांसि नाना संत्यत्र संति दानान्यनेकशः

അനവധി വ്രതങ്ങളുണ്ട്; പലവിധ നിയമങ്ങളുമുണ്ട്. ഇവിടെ നാനാവിധ തപസ്സുകളുണ്ട്; അനേകം തരത്തിലുള്ള ദാനങ്ങളും ഉണ്ട്।

Verse 75

श्रेयसां साधनान्यत्र पापघ्नान्यपि सर्वथा । परं हि परमश्चैष नियमो यस्त्वया कृतः

ഇവിടെ പരമശ്രേയസ്സിലേക്കുള്ള ഉപായങ്ങളും സർവ്വഥാ പാപനാശകമായ ആചരണങ്ങളും ഉണ്ട്; എങ്കിലും നീ അനുഷ്ഠിച്ച ഈ നിയമം പരമം, അത്യുന്നതം.

Verse 76

परो हि नियमश्चैष मां विलोक्य यदश्यते । मामनालोक्य यद्भुक्तं तद्भुक्तं केवलत्वघम्

ഈ നിയമം സത്യമായും പരമം—എന്നെ ദർശിച്ചശേഷം മാത്രമേ ആഹാരം കഴിക്കേണ്ടത്; എന്നെ ദർശിക്കാതെ കഴിച്ചതെല്ലാം സ്വകേന്ദ്രിത പാപം മാത്രമാണ്.

Verse 77

असमर्च्य च यो भुङ्क्ते पत्रपुष्पफलैरपि । रेतोभक्षी भवेन्मूढः स जन्मान्येकविंशतिम्

ആരാധന ചെയ്യാതെ ഇല, പൂവ്, ഫലം മാത്രമെങ്കിലും ഭക്ഷിക്കുന്നവൻ, ആ മൂഢൻ ഇരുപത്തൊന്ന് ജന്മങ്ങളിൽ ‘രേതോഭക്ഷി’ ആകുന്നു.

Verse 78

महतो नियमस्यास्य भवतानुष्ठितस्य वै । नार्हंति षोडशी मात्रामप्यन्ये नियमा यमाः

നീ അനുഷ്ഠിച്ച ഈ മഹാനിയമത്തിന് മുന്നിൽ മറ്റു യമ-നിയമങ്ങൾ അതിന്റെ പതിനാറിലൊന്നിനും തുല്യമല്ല.

Verse 79

अतो मच्चरणाभ्याशे त्वं निवत्स्यसि सर्वथा । अतो नैःश्रेयसीं लक्ष्मीं तत्रैव प्राप्स्यसि ध्रुवम्

അതുകൊണ്ട് നീ സർവ്വഥാ എന്റെ പാദസന്നിധിയിൽ വസിക്കും; അതുകൊണ്ട് അവിടെയേ തന്നെ നിശ്ചയമായി നൈഃശ്രേയസ-ലക്ഷ്മി, പരമമംഗളസിദ്ധി പ്രാപിക്കും.

Verse 80

जैगीषव्येश्वरं नाम लिंगं काश्यां सुदुर्लभम् । त्रीणि वर्षाणि संसेव्य लभेद्योगं न संशयः

കാശിയിൽ ‘ജൈഗീഷവ്യേശ്വര’ എന്ന അത്യന്തം ദുർലഭമായ ലിംഗം ഉണ്ട്. മൂന്നു വർഷം ഭക്തിയോടെ സേവിച്ചാൽ സംശയമില്ലാതെ യോഗലാഭം ലഭിക്കും.

Verse 81

जैगीषव्यगुहां प्राप्य योगाभ्यसनतत्परः । षण्मासेन लभेत्सिद्धिं वाञ्छितां मदनुग्रहात्

ജൈഗീഷവ്യയുടെ ഗുഹയിലെത്തി യോഗാഭ്യാസത്തിൽ തൽപരനായവൻ എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ആറുമാസത്തിനകം അഭിലഷിത സിദ്ധി നേടും.

Verse 82

तव लिंगमिदं भक्तैः पूजनीयं प्रयत्नतः । विलोक्या च गुहा रम्या परासिद्धिमभीप्सुभिः

നിന്റെ ഈ ലിംഗം ഭക്തർ പരിശ്രമത്തോടെ പൂജിക്കേണ്ടതാണ്; പരമസിദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ഈ മനോഹരമായ ഗുഹയും ദർശിക്കണം.

Verse 83

अत्र ज्येष्ठेश्वरक्षेत्रे त्वल्लिंगं सर्वसिद्धिदम् । नाशयेदघसंघानि दृष्टं स्पृष्टं समर्चितम्

ഇവിടെ ജ്യേഷ്ഠേശ്വരക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്റെ ലിംഗം സർവസിദ്ധിദായകം. അതിനെ ദർശിച്ച്, സ്പർശിച്ച്, വിധിപൂർവം അർച്ചിച്ചാൽ പാപസഞ്ചയങ്ങൾ നശിക്കും.

Verse 84

अस्मिञ्ज्येष्ठेश्वरक्षेत्रे संभोज्य शिवयोगिनः । कोटिभोज्यफलं सम्यगेकैकपरिसंख्यया

ഈ ജ്യേഷ്ഠേശ്വരക്ഷേത്രത്തിൽ ശിവയോഗികൾക്ക് ഭോജനം നൽകുകയാൽ, ഓരോ യോഗിയെയും ഒന്നൊന്നായി കണക്കാക്കി, കോടികൾക്ക് ഭോജനം നൽകിയതിനു തുല്യമായ പുണ്യഫലം നിശ്ചയമായി ലഭിക്കും.

Verse 85

जैगीषव्येश्वरं लिंगं गोपनीयं प्रयत्नतः । कलौ कलुषबुद्धीनां पुरतश्च विशेषतः

ജൈഗീഷവ്യേശ്വര ലിംഗം പരിശ്രമത്തോടെ ഗോപ്യമായി സൂക്ഷിക്കണം—വിശേഷിച്ച് കലിയുഗത്തിൽ മലിനബുദ്ധിയുള്ളവരുടെ മുമ്പിൽ।

Verse 86

करिष्याम्यत्र सांनिध्यमस्मिंल्लिंगे तपोधन । योगसिद्धिप्रदानाय साधकेभ्यः सदैव हि

ഹേ തപോധനേ! ഈ ലിംഗത്തിൽ ഇവിടെ ഞാൻ എന്റെ സാന്നിധ്യം നിലനിർത്തും—സാധകർക്ക് യോഗസിദ്ധി നൽകുന്നതിനായി, നിശ്ചയമായും സദാ।

Verse 87

ददे शृणु महाभाग जैगीषव्यापरं वरम् । त्वयेदं यत्कृतं स्तोत्रं योगसिद्धिकरं परम्

ഹേ മഹാഭാഗനേ! കേൾക്കുക—ജൈഗീഷവ്യയെ സംബന്ധിച്ച് ഞാൻ മറ്റൊരു വരം നൽകുന്നു. നീ രചിച്ച ഈ സ്തോത്രം പരമവും യോഗസിദ്ധിദായകവും ആകുന്നു।

Verse 88

महापापौघशमनं महापुण्यप्रवर्धनम् । महाभीतिप्रशमनं महाभक्तिविवर्धनम्

ഇത് മഹാപാപങ്ങളുടെ പ്രളയം ശമിപ്പിക്കുന്നു, മഹാപുണ്യം വർധിപ്പിക്കുന്നു, മഹാഭയം അകറ്റുന്നു, മഹാഭക്തി വളർത്തുന്നു।

Verse 89

एतत्स्तोत्रजपात्पुंसामसाध्यं नैव किंचन । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन जपनीयं सुसाधकैः ४

ഈ സ്തോത്രജപം കൊണ്ടു മനുഷ്യർക്കു അസാധ്യം ഒന്നുമില്ല. അതിനാൽ സുസാധകർ പരമശ്രമത്തോടെ ഇതു ജപിക്കണം।

Verse 90

इति दत्त्वा वरं तस्मै स्मरारिः स्मेरलोचनः । ददर्श ब्राह्मणां स्तत्र समेतान्क्षेत्रवासिनः

ഇങ്ങനെ അവനു വരം നല്കി, സ്മരാരി ശിവൻ സ്മിതനയനനായി അവിടെ ഒരുമിച്ചുകൂടിയ കാശിക്ഷേത്രവാസി ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ദർശിച്ചു।

Verse 91

स्कंद उवाच । निशम्याख्यानमतुलमेतत्प्राज्ञः प्रयत्नतः । निष्पापो जायते मर्त्यो नोपसर्गैः प्रबाध्यते

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഈ അതുല്യമായ പുണ്യാഖ്യാനം പരിശ്രമത്തോടെ ശ്രവിക്കുന്ന വിവേകി മനുഷ്യൻ പാപരഹിതനാകുന്നു; ഉപസർഗ്ഗങ്ങൾ അവനെ പീഡിപ്പിക്കുകയില്ല।