Adhyaya 14

Verse 1

गणावूचतुः । अलकायाः पुरोभागे पूरैशानीमहोदया । अस्यां वसंति सततं रुद्रभक्तास्तपोधनाः

ഗണങ്ങൾ പറഞ്ഞു—അലകാപുരിയുടെ മുൻഭാഗത്ത് ‘ഐശാനീ’ എന്ന മഹാമംഗളകരമായ നഗരം ഉണ്ട്. അവിടെ സദാ രുദ്രഭക്തരായ, തപോധനരായ തപസ്വികൾ വസിക്കുന്നു.

Verse 2

शिवस्मरणसंसक्ताः शिवव्रतपरायणाः । शिवसात्कृतकर्माणः शिवपूजारताः सदा

അവർ ശിവസ്മരണത്തിൽ ലീനരായി, ശിവവ്രതങ്ങളിൽ പരായണരാണ്. അവരുടെ കർമ്മങ്ങൾ ശിവാർപ്പിതമായി പവിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടവ; അവർ സദാ ശിവപൂജയിൽ നിരതരാണ്.

Verse 3

साभिलाषास्तपस्यंति स्वर्गभोगोस्त्वितीह नः । तेऽत्र रुद्रपुरे रम्ये रुद्ररूपधरा नराः

‘സ്വർഗ്ഗഭോഗം ലഭിക്കട്ടെ’ എന്ന അഭിലാഷയോടെ അവർ തപസ്സു ചെയ്യുന്നു. ഇവിടെ ഈ രമ്യമായ രുദ്രപുരിയിൽ ആ മനുഷ്യർ രുദ്രരൂപം ധരിക്കുന്നു.

Verse 4

अजैकपादहिर्बुध्न्य मुख्या एकादशापि वै । रुद्राः परिवृढाश्चात्र त्रिशूलोद्यतपाणयः

അജൈകപാദ്, അഹിർബുധ്ന്യ—ഇവർ പ്രധാനർ; സത്യമായി ഏകാദശ രുദ്രന്മാരും ഇവിടെ സന്നിഹിതരാണ്. അവർ എല്ലാവരും മഹാബലവാന്മാർ, വിശിഷ്ടർ, ഉയർത്തിയ കൈകളിൽ ത്രിശൂലം ധരിച്ചവർ.

Verse 5

पुर्यष्टकं च दुष्टेभ्यो देवध्रुग्भ्यो ह्यवंति ते । प्रयच्छंति वरान्नित्यं शिवभक्तजने वराः

അവർ ദുഷ്ടരിലും ദേവദ്രോഹികളിലും നിന്നു ഈ അഷ്ടപുരിയെ സദാ സംരക്ഷിക്കുന്നു. ആ ശ്രേഷ്ഠർ ശിവഭക്തജനങ്ങൾക്ക് നിത്യവും വരങ്ങൾ പ്രസാദിക്കുന്നു.

Verse 6

एतैरपि तपस्तप्तं प्राप्य वाराणसीं पुरीम् । ईशानेशं महालिंगं परिस्थाप्य शुभप्रदम्

ഇവരാലും തപസ്സു ആചരിക്കപ്പെട്ടു; വാരാണസീ നഗരത്തിലെത്തി, ശുഭപ്രദമായ മഹാലിംഗമായ ‘ഈശാനേശ’നെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു.

Verse 7

ईशानेश प्रसादेन दिश्यैश्यां हि दिगीश्वराः । एकादशाप्येकचरा जटामुकुटमंडिताः

ഈശാനേശന്റെ പ്രസാദത്താൽ ആ ഈശാന്യ ദിശയിൽ ദിഗീശ്വരന്മാർ വസിക്കുന്നു. ആ പതിനൊന്നുപേരും ഒരുപോലെ ഒരുമിച്ച് സഞ്ചരിക്കുന്നു, ജടാമുകുടങ്ങളാൽ അലങ്കൃതരായി.

Verse 8

भालनेत्रा नीलगलाः शुद्धांगा वृषभध्वजाः । असंख्याताः सहस्राणि ये रुद्रा अधिभूतलम्

അവർക്ക് ഭാലനേത്രം, നീലകണ്ഠം, ശുദ്ധാംഗം, വൃഷഭധ്വജം ഉണ്ട്. ഭൂതലത്തിൽ ഇങ്ങനെ അസംഖ്യ സഹസ്രം രുദ്രന്മാർ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 9

तेऽस्यां पुरि वसंत्यैश्यां सर्वभोगसमृद्धयः । ईशानेशं समभ्यर्च्य काश्यां देशांतरेष्वपि

അവർ ഈ നഗരത്തിലെ ഈശാന്യ ഭാഗത്ത് വസിക്കുന്നു, സർവ്വഭോഗസമൃദ്ധിയോടെ. കാശിയിൽ ഈശാനേശനെ സമ്യക് ആരാധിച്ച്, മറ്റു ദേശങ്ങളിലും പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

Verse 10

विपन्नास्तेन पुण्येन जायंते ऽत्रपुरोहिताः । अष्टम्यां च चतुर्दश्यामीशानेशं यजंति ये

ആ പുണ്യത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ ദുരവസ്ഥയിൽ വീണവരും ഇവിടെ പുരോഹിതരായി ജന്മം പ്രാപിക്കുന്നു. അഷ്ടമിയും ചതുര്ദശിയും തിഥികളിൽ ഈശാനേശനെ ആരാധിക്കുന്നവർ അത്തരം മംഗളഫലം നേടുന്നു.

Verse 11

त एव रुद्रा विज्ञेया इहामुत्राप्यसंशयम् । कृत्वा जागरणं रात्रावीशानेश्वर संनिधौ

ഈശാനേശ്വരന്റെ സന്നിധിയിൽ രാത്രി മുഴുവൻ ജാഗരണം ചെയ്യുന്നവർ—ഇഹലോകത്തിലും പരലോകത്തിലും—നിസ്സംശയം രുദ്രന്മാരെന്നേ അറിയപ്പെടണം.

Verse 12

उपोष्यभूतांयांकांचिन्न नरो गर्भभाक्पुनः । स्वर्गमार्गे कथामित्थं शृण्वन्विष्णुगणोदिताम्

ഇത്തരം പുണ്യതിഥികളിൽ ഏതെങ്കിലും ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ വീണ്ടും ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിക്കുകയില്ല. ഇങ്ങനെ സ്വർഗമാർഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ വിഷ്ണുഗണങ്ങൾ പ്രസ്താവിച്ച ഈ കഥ അവൻ ശ്രവിക്കുന്നു.

Verse 13

शिवशर्मा दिवाप्युच्चैरपश्यच्चंद्रचंद्रिकाम् । आह्लादयंतीं बहुशः समं सर्वेंद्रियैर्मनः

ശിവശർമ പകലിലും ചന്ദ്രന്റെ ഉജ്ജ്വലമായ ശീതള ചന്ദ്രിക കണ്ടു; അത് വീണ്ടും വീണ്ടും എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളോടും കൂടിയ മനസ്സിനെ ആഹ്ലാദിപ്പിച്ചു.

Verse 14

चमत्कृत्य चमत्कृत्य कोयं लोको हरेर्गणौ । पप्रच्छ शिवशर्मा तौ प्रोचतुस्तं च तौ द्विजम्

വീണ്ടും വീണ്ടും വിസ്മയിച്ച് ശിവശർമ ഹരിയുടെ രണ്ടു ഗണങ്ങളോട് ചോദിച്ചു—“ഇത് ഏത് ലോകം?” അപ്പോൾ അവർ ഇരുവരും ആ ദ്വിജനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 15

गणावूचतुः । शिवशर्मन्महाभाग लोक एष कलानिधेः । पीयूषवर्षिभिर्यस्य करैराप्याय्यते जगत्

ഗണങ്ങൾ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ ശിവശർമാ! ഇതു കലാനിധിയായ ചന്ദ്രദേവന്റെ ലോകമാണ്. അവന്റെ അമൃതവർഷി കിരണങ്ങളാൽ സർവ്വജഗത്തും പോഷിതമായി പുതുജീവൻ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 16

पिता सोमस्य भो विप्र जज्ञेऽत्रिर्भगवानृषिः । ब्रह्मणो मानसात्पूर्वं प्रजासर्गं विधित्सतः

ഹേ വിപ്രാ! സോമന്റെ പിതാവ് ഭഗവാൻ ഋഷി അത്രിയാണ്. ബ്രഹ്മാവ് പ്രജാസൃഷ്ടി ആരംഭിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചപ്പോൾ, മുൻപേ അവന്റെ മാനസത്തിൽ നിന്നു അത്രി ജനിച്ചു.

Verse 17

अनुत्तरं नाम तपो येन तप्तं हि तत्पुरा । त्रीणिवर्षसहस्राणि दिव्यानीतीह नौ श्रुतम्

പുരാതനകാലത്ത് അദ്ദേഹം ‘അനുത്തര’ എന്ന പേരിലുള്ള തപസ് അനുഷ്ഠിച്ചു. മൂവായിരം ദിവ്യവർഷങ്ങൾ ആ തപസ് ചെയ്തു—എന്നാണ് ഞങ്ങൾ ഇവിടെ കേട്ടത്.

Verse 18

ऊर्ध्वमाचक्रमे तस्य रेतः सोमत्वमीयिवत् । नेत्राभ्यां तच्च सुस्राव दशधा द्योतयद्दिशः

അവന്റെ രേതസ് ഊർദ്ധ്വമായി ഉയർന്ന് സോമത്വം പ്രാപിച്ചു. പിന്നെ അത് കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് സ്രവിച്ച്, പത്തു ധാരകളായി ദീപ്തമായി ദിക്കുകളെ പ്രകാശിപ്പിച്ചു.

Verse 19

तं गर्भं विधिना दिष्टा दश देव्यो दधुस्ततः । समेत्य धारयामासुर्नैव ताः समशक्नुवन्

പിന്നീട് വിധിയുടെ നിർദേശപ്രകാരം പത്ത് ദേവിമാർ ആ ഗർഭം സ്വീകരിച്ചു. അവർ ഒന്നിച്ചുകൂടി അത് ധരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു; എന്നാൽ അതിനെ താങ്ങാൻ അവർക്കായില്ല.

Verse 20

यदा न धारणे शक्तास्तस्य गर्भस्य ता दिशः । ततस्ताभिः सजूः सोमो निपपात वसुंधराम्

ദിക്കുകൾ ആ ഗർഭത്തെ ധരിക്കാൻ അശക്തരായപ്പോൾ, അപ്പോൾ അവരോടുകൂടെ സോമൻ (ചന്ദ്രദേവൻ) ഭൂമിയിലേക്കു വീണു।

Verse 21

पतितं सोममालोक्य ब्रह्मा लो कपितामहः । रथमारोपयामास लोकानां हितकाम्यया

പതിച്ച സോമനെ കണ്ട ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ്, സർവ്വലോകങ്ങളുടെ ഹിതം ആഗ്രഹിച്ച്, അവനെ രഥത്തിൽ കയറ്റി ഇരുത്തി।

Verse 22

स तेन रथमुख्येन सागरांतां वसुंधराम् । त्रिःसप्तकृत्वो द्रुहिणश्चकारामुं प्रदक्षिणम्

ആ ശ്രേഷ്ഠ രഥംകൊണ്ട് ദ്രുഹിണൻ (ബ്രഹ്മാവ്) സമുദ്രാന്തമായ ഈ ഭൂമിയെ ഇരുപത്തൊന്ന് പ്രാവശ്യം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു।

Verse 23

तस्य यत्प्लवितं तेजः पृथिवीमन्वपद्यत । तथौषध्यः समुद्भूता याभिः संधार्यते जगत्

സോമന്റെ ഒഴുകിപ്പടർന്ന തേജസ് ഭൂമിയിൽ വ്യാപിച്ചതിൽ നിന്നാണ്, ലോകത്തെ താങ്ങുന്ന ഔഷധികൾ ഉദ്ഭവിച്ചത്।

Verse 24

सलब्धतेजा भगवान्ब्रह्मणा वर्धितः स्वयम् । तपस्तेपे महाभाग पद्मानां दशतीर्दश

തേജസ് വീണ്ടെടുത്തു, സ്വയം ബ്രഹ്മാവാൽ വർദ്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ട ആ മഹാഭാഗൻ (സോമൻ), ഹേ മഹർഷേ, പത്തു പത്തു പദ്മചക്രകാലം തപസ്സു ചെയ്തു।

Verse 25

अविमुक्तं समासाद्य क्षेत्रं परमपावनम् । संस्थाप्य लिंगममृतं चंद्रेशाख्यं स्वनामतः

പരമപാവനമായ അവിമുക്ത ക്ഷേത്രത്തിലെത്തി, തന്റെ നാമത്തിൽ ‘ചന്ദ്രേശ’ എന്ന അമരലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 26

बीजौषधीनां तोयानां राजाभूदग्रजन्मनाम् । प्रसादाद्देवदेवस्य विश्वेशस्य पिनाकिनः

ദേവദേവനായ പിനാകധാരിയായ വിശ്വേശ്വരന്റെ പ്രസാദത്താൽ സോമൻ വിത്തുകൾ, ഔഷധികൾ, ജലങ്ങൾ എന്നിവയിൽ അഗ്രജന്മന്മാരുടെ രാജാവായി।

Verse 27

तत्र कूपं विधायैकममृतोदमिति स्मृतम् । यस्यांबुपानस्नानाभ्यां नरोऽज्ञातात्प्रमुच्यते

അവിടെ അദ്ദേഹം ‘അമൃതോദക’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ ഒരു കിണർ ഉണ്ടാക്കി; അതിലെ ജലം പാനം ചെയ്‌തും സ്നാനം ചെയ്‌തും മനുഷ്യൻ അജ്ഞാതപാപത്തിൽ നിന്നുപോലും മോചിതനാകും।

Verse 28

तुष्टेनदेवदेवेन स्वमौलौ यो धृतः स्वयम् । आदाय तां कलामेकां जगत्संजविनीं पराम्

തൃപ്തനായ ദേവദേവൻ (ശിവൻ) അവനെ സ്വയം തന്റെ ശിരോമുകുടത്തിൽ ധരിച്ചു; പിന്നെ ആ പരമമായ ജഗത്സഞ്ജീവിനി കലയിൽ നിന്ന് ഒരു കല എടുത്തുകൊണ്ട്…

Verse 29

पश्चाद्दक्षेण शप्तोपि मासोने क्षयमाप्य च । आप्याय्यतेसौ कलया पुनरेव तया शशी

പിന്നീട് ദക്ഷന്റെ ശാപത്താൽ ചന്ദ്രൻ മാസംതോറും ക്ഷയിച്ചാലും, അതേ കലയുടെ ബലത്തിൽ വീണ്ടും പോഷിതനായി പുനഃ പൂർണ്ണത പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 30

स तत्प्राप्य महाराज्यं सोमः सोमवतां वरः । राजसूयं समाजह्रे सहस्रशतदक्षिणम्

ഇങ്ങനെ മഹാരാജ്യം പ്രാപിച്ച സോമൻ—സോമതേജസ്സുള്ളവരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ—സഹസ്ര-ശത ദക്ഷിണയോടെ രാജസൂയ യാഗം അനുഷ്ഠിച്ചു।

Verse 31

दक्षिणामददत्सोमस्त्रींल्लोकानिति नौ श्रुतम् । तेभ्यो ब्रह्मर्षिमुख्येभ्यः सदस्येभ्यश्च भो द्विज

ഞങ്ങൾ കേട്ടതുപോലെ, സോമൻ ത്രിലോകസമമായ ദക്ഷിണ ദാനം ചെയ്തു—ബ്രഹ്മർഷിമുഖ്യർക്കും യാഗസഭയിലെ അംഗങ്ങൾക്കും, ഹേ ദ്വിജ, അർപ്പിച്ചു।

Verse 32

हिरण्यगर्भो ब्रह्माऽत्रिर्भृगुर्यत्रर्त्विजोभवन् । सदस्योभूद्धरिस्तत्र मुनिभिर्बहुभिर्युतः

അവിടെ ഹിരണ്യഗർഭ ബ്രഹ്മാ, അത്രി, ഭൃഗു എന്നിവർ ഋത്വിജരായി; അനേകം മുനികളോടുകൂടെ ഹരി സ്വയം അവിടെ സദസ്യനായി.

Verse 33

तंसिनी च कुहूश्चैव द्युतिः पुष्टिः प्रभावसुः । कीर्तिर्धृतिश्च लक्ष्मीश्च नवदेव्यः सिषेविरे

തംസിനീ, കുഹൂ, ദ്യുതി, പുഷ്ടി, പ്രഭാവസു, കീർത്തി, ധൃതി, ലക്ഷ്മി—ഈ ഒമ്പത് ദേവിമാർ അവനെ സേവിച്ചു.

Verse 34

उमया सहितं रुद्रं संतर्प्याध्वरकर्मणा । प्राप सोम इति ख्यातिं दत्तां सोमेन शंभुना

അധ്വരകർമ്മങ്ങളാൽ ഉമാസഹിതനായ രുദ്രനെ സന്തോഷിപ്പിച്ച്, അവൻ ‘സോമ’ എന്ന ഖ്യാതി പ്രാപിച്ചു—ശംഭു സോമഹവിയാൽ ദത്തമായ മഹിമ അത്.

Verse 35

तत्रैव तप्तवान्सोमस्तपः परमदुष्करम् । तत्रैव राजसूयं च चक्रे चंद्रेश्वराग्रतः

അവിടെയേ സോമൻ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സു ചെയ്തു; അവിടെയേ ചന്ദ്രേശ്വരന്റെ സന്നിധിയിൽ രാജസൂയ യാഗം നിർവഹിച്ചു।

Verse 36

तत्रैव ब्राह्मणैः प्रीतैरित्युक्तोसौ कलानिधिः । सोमोस्माकं ब्राह्मणानां राजा त्रैलोक्यदक्षिणः

അവിടെയേ സന്തുഷ്ടരായ ബ്രാഹ്മണർ ആ കലാനിധിയായ സോമനോട് ആനന്ദത്തോടെ പറഞ്ഞു— ‘സോമൻ ഞങ്ങളുടെ ബ്രാഹ്മണരുടെ രാജാവാണ്; അവന്റെ ദക്ഷിണ ത്രിലോകസമം.’

Verse 37

तत्रैव देवदेवस्य विलोचनपदं गतः । देवेन प्रीतमनसा त्रैलोक्याह्लादहेतवे

അവിടെയേ അവൻ ദേവദേവന്റെ ‘വിലോചന-പദം’ പ്രാപിച്ചു; ആ ദേവൻ പ്രസന്നമനസ്സോടെ അവനെ ത്രിലോകാനന്ദഹേതുവായി നിയോഗിച്ചു।

Verse 38

त्वं ममास्य परामूर्तिरित्युक्तस्तत्तपोबलात् । जगत्तवोदयं प्राप्य भविष्यति सुखोदयम्

‘നീ എന്റെ പരമ മൂർത്തിയാണ്’—എന്ന് അരുളപ്പെട്ടപ്പോൾ, ആ തപോബലത്താൽ ലോകം നിന്റെ ഉദയം പ്രാപിച്ച് സുഖോദയം കൈവരിക്കും।

Verse 39

त्वत्पीयूषमयैर्हस्तैः स्पृष्टमेतच्चराचरम् । भानुतापपरीतं च परा ग्लानिं विहास्यति

നിന്റെ അമൃതമയ ഹസ്തസ്പർശം ലഭിച്ച ഈ ചരാചര ലോകം—സൂര്യതാപം ചുറ്റിപ്പറ്റിയാലും—പരമ ഗ്ലാനി ഉപേക്ഷിക്കും।

Verse 40

एतदुक्त्वा महेशानो वरानन्यानदान्मुदा । द्विजराजतपस्तप्तं यदत्युग्रं त्वयात्र वै

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മഹേശാനനായ ശിവൻ ആനന്ദത്തോടെ പ്രസന്നനായി; ഹേ ദ്വിജരാജാ, ഇവിടെ നീ ചെയ്ത അത്യുഗ്രമായ തപസ്സിനെ കണ്ടറിഞ്ഞ് മറ്റു വരങ്ങളും ദാനമായി നൽകി।

Verse 41

यच्च क्रतु क्रियोत्सर्गस्त्वया मह्यं निवेदितः । स्थापितं यत्त्विदं लिंगं मम चंद्रेश्वराभिधम्

നീ എനിക്കായി സമർപ്പിച്ച യജ്ഞവും ക്രിയാഫലത്യാഗവും, കൂടാതെ എന്റെ നാമമായ ‘ചന്ദ്രേശ്വര’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ ലിംഗം നീ സ്ഥാപിച്ചതും—ഇവ എല്ലാം എനിക്ക് അത്യന്തം പ്രിയമാണ്।

Verse 42

ततोत्र लिंगे त्वन्नाम्नि सोमसोमार्धरूपधृक् । प्रतिमासं पंचदश्यां शुक्लायां सर्वगोप्यहम्

അതുകൊണ്ട് നിന്റെ നാമമുള്ള ഈ ലിംഗത്തിൽ ഞാൻ—സോമസ്വരൂപനും അർദ്ധചന്ദ്രധാരിയും ആയി—പ്രതി മാസവും ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ പഞ്ചദശി ദിനത്തിൽ പൂർണ്ണമായി ഗുപ്തനായി ഇവിടെ വസിക്കും।

Verse 43

अहोरात्रं वसिष्यामि त्रैलोक्यैश्वर्यसंयुतः । ततोत्र पूर्णिमायां तु कृता स्वल्पापि सत्क्रिया

ഞാൻ ത്രൈലോക്യൈശ്വര്യത്തോടെ യുക്തനായി ഇവിടെ പകലും രാത്രിയും വസിക്കും; അതിനാൽ പൗർണ്ണമിദിനത്തിൽ ഇവിടെ ചെയ്യുന്ന അല്പമായ സത്ക്രിയ പോലും മഹാഫലദായകമാകും।

Verse 44

जपहोमार्चनध्यानदानब्राह्मणभोजनम् । महापूजा च सा नूनं मम प्रीत्यै भविष्यति

ജപം, ഹോമം, അർച്ചനം, ധ്യാനം, ദാനം, ബ്രാഹ്മണഭോജനം—ഇത്തരത്തിലുള്ള മഹാപൂജ നിശ്ചയമായും എന്റെ പ്രീതിക്ക് കാരണമാകും।

Verse 45

जीर्णोद्धारादिकरणं नृत्यवाद्यादिकार्पणम् । ध्वजारोपणकर्मादि तपस्वियतितपर्णम्

ജീർണ്ണോദ്ധാരാദി പുനരുദ്ധാരണം നടത്തുക, നൃത്ത‑വാദ്യാദികൾ അർപ്പിക്കുക, ധ്വജാരോഹണാദി കർമങ്ങൾ നിർവഹിക്കുക, തപസ്വികളും യതികളും തൃപ്തരാക്കുക—ഇവയെല്ലാം മഹാപൂജയുടെ അംശങ്ങളാണ്.

Verse 46

चंद्रेश्वरे कृतं सर्वं तदानंत्याय जायते । अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि शृणु गुह्यं कलानिधे

ചന്ദ്രേശ്വരനു വേണ്ടി ചെയ്തതെല്ലാം അനന്ത പുണ്യഫലമായി മാറുന്നു. ഇനി മറ്റൊന്നും പറയുന്നു—കേൾക്കുക ഈ ഗുഹ്യം, ഹേ കലാനിധി സോമാ.

Verse 47

अभक्ताय च नाख्येयं नास्तिकाय श्रुतिद्रुहे । अमावास्या यदा सोम जायते सोमवासरे

ഭക്തിയില്ലാത്തവനോട് ഇത് പറയരുത്; ശ്രുതിദ്രോഹിയായ നാസ്തികനോടും അല്ല. ഹേ സോമ, അമാവാസി തിങ്കളാഴ്ച വന്നാൽ—

Verse 48

तदोपवासः कर्तव्यो भूतायां सद्भिरादरात् । कृतनित्यक्रियः सोम त्रयोदश्यां निशामय

അപ്പോൾ സജ്ജനർ ഭൂതാ തിഥിയിൽ ആദരത്തോടെ ഉപവാസം ആചരിക്കണം. നിത്യകർമ്മങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി, ഹേ സോമ, ത്രയോദശിയുടെ രാത്രിയിൽ ജാഗരണം ചെയ്യുക.

Verse 49

शनिप्रदोषे संपूज्य लिंगं चंद्रेश्वराह्वयम् । नक्तं कृत्वा त्रयोदश्यां नियमं परिगृह्य च

ശനി പ്രദോഷത്തിൽ ‘ചന്ദ്രേശ്വര’ എന്ന ലിംഗത്തെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച്, ത്രയോദശിയിൽ നക്തവ്രതം ആചരിച്ച്, നിയമങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് വ്രതം ഏറ്റെടുക്കണം.

Verse 50

उपोष्य च चतुर्दश्यां कृत्वा जागरणं निशि । प्रातः सोमकुहूयोगे स्नात्वा चंद्रोदवारिभिः

ചതുര്ദശിയിൽ ഉപവസിച്ച് രാത്രിയിൽ ജാഗരണം നടത്തി, പ്രഭാതത്തിൽ സോമ‑കുഹൂ യോഗം ഉണ്ടായിരിക്കുമ്പോൾ ചന്ദ്രോദാ തീർത്ഥജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം।

Verse 51

उपास्य संध्यां विधिवत्कृतसर्वोदक क्रियः । उपचंद्रोदतीर्थेषु श्राद्धं विधिवदाचरेत्

വിധിപൂർവ്വം സന്ധ്യോപാസന നടത്തി എല്ലാ ഉദക‑ക്രിയകളും പൂർത്തിയാക്കി, തുടർന്ന് ഉപ‑ചന്ദ്രോദാ തീർത്ഥങ്ങളിൽ വിധിപ്രകാരം ശ്രാദ്ധം ആചരിക്കണം।

Verse 52

आवाहनार्घ्यरहितं पिंडान्दद्यात्प्रयत्नतः । वसुरुद्रादितिसुतस्वरूपपुरुषत्रयम्

ആവാഹനവും അർഘ്യവും കൂടാതെ, പരിശ്രമത്തോടെ പിണ്ഡങ്ങൾ അർപ്പിക്കണം—വസു, രുദ്ര, ആദിത്യസ്വരൂപമായ പുരുഷത്രയമായി കരുതി।

Verse 53

मातामहांस्तथोद्दिश्य तथान्यानपि गोत्रजान् । गुरुश्वशुरबंधूनां नामान्युच्चार्य पिंडदः

മാതാമഹന്മാരെ ഉദ്ദേശിച്ചും മറ്റ് ഗോത്രബന്ധുക്കളെയും ഉദ്ദേശിച്ചും, പിണ്ഡദാതാവ് ഗുരു, ശ്വശുരൻ, ബന്ധുക്കൾ എന്നിവരുടെ നാമങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ച് പിണ്ഡം അർപ്പിക്കണം।

Verse 54

कुर्वञ्छ्राद्धं च तीर्थेस्मिञ्छ्रद्धयोद्धरतेखिलान् । गयायां पिंडदानेन यथा तुप्यंति पूर्वजाः

ഈ തീർത്ഥത്തിൽ ശ്രദ്ധയോടെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവൻ എല്ലാവരെയും ഉദ്ധരിക്കുന്നു—ഗയയിൽ പിണ്ഡദാനത്താൽ പൂർവ്വജർ തൃപ്തരാകുന്നതുപോലെ।

Verse 55

तथा चंद्रोदकुंडेऽत्र श्राद्धैस्तृप्यंति पूर्वजाः । गयायां च यथा मुच्येत्सर्वर्णात्पितृजान्नरः

അതുപോലെ ഇവിടെ ചന്ദ്രോദകുണ്ഡത്തിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ പൂർവ്വജർ തൃപ്തരാകുന്നു. ഗയയിൽ മനുഷ്യൻ പിതൃഋണം മുതലായ എല്ലാ ഋണങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകുന്നതുപോലെ, ഇവിടെക്കും മോചനം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 56

तथा प्रमुच्यते चर्णाच्चंद्रोदे पिण्डदानतः । यदा चंद्रेश्वरं द्रष्टुं यायात्कोपि नरोत्तमः

അതുപോലെ ചന്ദ്രോദയിൽ പിണ്ഡദാനം ചെയ്താൽ (പിതൃ)ഋണത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കുന്നു. പിന്നെ ഏതെങ്കിലും നരോത്തമൻ ചന്ദ്രേശ്വര ദർശനത്തിനായി പുറപ്പെടുമ്പോൾ,

Verse 57

तदा नृत्यंति मुदितास्तत्पूर्वप्रपितामहाः । अयं चंद्रोदतीर्थेस्मिंस्तर्पणं नः करिष्यति

അപ്പോൾ അവന്റെ വംശത്തിലെ മുൻ പ്രപിതാമഹന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ നൃത്തം ചെയ്യും— ‘ഇവൻ ചന്ദ്രോദ തീർത്ഥത്തിൽ ഞങ്ങൾക്ക് തർപ്പണം ചെയ്യും’ എന്ന്.

Verse 58

अस्माकं मंदभाग्यत्वाद्यदि नैव करिष्यति । तदातत्तीर्थ संस्पर्शादस्मत्तृप्तिर्भविष्यति

‘ഞങ്ങളുടെ മന്ദഭാഗ്യം മൂലം അവൻ അത് ചെയ്യാതിരുന്നാലും, ആ തീർത്ഥത്തെ സ്പർശിച്ചതുമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ ഞങ്ങൾക്ക് തൃപ്തി ഉണ്ടാകും’ എന്ന്.

Verse 59

स्पृशेन्नापि यदा मंदस्तदा द्रक्ष्यति तृप्तये । एवं श्राद्धं विधायाथ स्पृष्ट्वा चंद्रेश्वरं व्रती । संतर्प्य विप्रांश्च यतीन्कुर्याद्वै पारणं ततः

മന്ദബുദ്ധിയുള്ളവൻ സ്പർശം പോലും ചെയ്യാതിരുന്നാലും, തൃപ്തിക്കായി കുറഞ്ഞത് ദർശനം എങ്കിലും ചെയ്യും. ഇങ്ങനെ ശ്രാദ്ധം നിർവഹിച്ചു, തുടർന്ന് ചന്ദ്രേശ്വരനെ സ്പർശിച്ച്, വ്രതധാരി ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും യതിമാരെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, പിന്നെ വിധിപൂർവ്വം പാരണ (വ്രതഭംഗം) ചെയ്യണം.

Verse 60

एवं व्रते कृते काश्यां सदर्शे सोमवासरे । भवेदृणत्रयान्मुक्तो मृगांकमदनुग्रहात्

ഇങ്ങനെ കാശിയിൽ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ തിങ്കളാഴ്ച ഈ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ, മൃഗാങ്കൻ (ചന്ദ്രദേവൻ)ന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ മനുഷ്യൻ ത്രിവിധ ഋണങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകും।

Verse 61

अत्र यात्रा महाचैत्र्यां कार्या क्षेत्रनिवासिभिः । तारकज्ञानलाभाय क्षेत्रविघ्ननिवर्तिनी

ഇവിടെ മഹാചൈത്രി കാലത്ത് ക്ഷേത്രനിവാസികൾ യാത്രാ-പ്രദക്ഷിണ നടത്തണം; അത് താരകജ്ഞാനം നൽകുകയും പുണ്യക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിലെ വിഘ്നങ്ങൾ നീക്കുകയും ചെയ്യും।

Verse 62

चंद्रेश्वरं समभ्यर्च्य यद्यन्यत्रापि संस्थितः । अघौघपटलीं भित्त्वा सोमलोकमवाप्स्यति

ചന്ദ്രേശ്വരനെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചാൽ, മറ്റെവിടെയെങ്കിലും താമസിച്ചാലും, അവൻ പാപങ്ങളുടെ ഘനസമൂഹം ഭേദിച്ച് സോമലോകം പ്രാപിക്കും।

Verse 63

कलौ चंद्रेशमहिमा नाभाग्यैरवगम्यते । अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि परं गुह्यं निशापते

കലിയുഗത്തിൽ ദുർഭാഗ്യത്താൽ ചന്ദ്രേശന്റെ മഹിമ അറിയപ്പെടുന്നില്ല; ഹേ നിശാപതേ (ചന്ദ്രദേവാ), ഞാൻ നിന്നോട് മറ്റൊരു പരമഗുഹ്യമായ കാര്യം പറയും।

Verse 64

सिद्धयोगीश्वरं पीठमेतत्साधकसिद्धिदम् । सुरासुरेषु गंधर्व नागविद्याधरेष्वपि

ഇത് സിദ്ധയോഗീശ്വരന്റെ പീഠമാണ്; സാധകർക്കു സിദ്ധി നൽകുന്നതാണ്; ദേവ-അസുരർ, ഗന്ധർവർ, നാഗർ, വിദ്യാധരർ എന്നിവരിടയിലും ഇതിന്റെ മഹത്വം പ്രസിദ്ധമാണ്।

Verse 65

रक्षोगुह्यकयक्षेषु किंनरेषु नरेषु च । सप्तकोट्यस्तु सिद्धानामत्र सिद्धा ममाग्रतः

രാക്ഷസന്മാർ, ഗുഹ്യകർ, യക്ഷർ, കിന്നരർ, മനുഷ്യർ എന്നിവരിലുമെല്ലാം സിദ്ധർ ഏഴുകോടിയുണ്ട്—അവർ എല്ലാവരും ഇവിടെ എന്റെ സാക്ഷാത് സന്നിധിയിൽ സിദ്ധരായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 66

षण्मासं नियताहारो ध्यायन्विश्वेश्वरीमिह । चंद्रेश्वरार्चनायातान्सिद्धान्पश्यति सोऽग्रगान्

ആറ് മാസം നിയന്ത്രിതാഹാരത്തോടെ ഇവിടെ വിശ്വേശ്വരിയെ ധ്യാനിക്കുന്നവൻ, ചന്ദ്രേശ്വരാർചനയ്ക്കായി വന്ന അഗ്രഗണ്യ സിദ്ധന്മാരെ ദർശിക്കുന്നു.

Verse 67

सिद्धयोगीश्वरी साक्षाद्वरदा तस्य जायते । तवापि महती सिद्धिः सिद्धयोगीश्वरीक्षणात्

സിദ്ധയോഗീശ്വരി സ്വയം സാക്ഷാത് പ്രത്യക്ഷമായി അവന് വരങ്ങൾ നൽകുന്നു; നിനക്കും സിദ്ധയോഗീശ്വരിയുടെ ഒരു ദർശനം മാത്രം മഹാസിദ്ധി നൽകുന്നു.

Verse 68

संति पाठान्यनेकानि क्षितौ साधकसिद्धये । परं योगीश्वरी पीठाद्भूपृष्ठेनाशु सिद्धिदम्

ഭൂമിയിൽ സാധകരുടെ സിദ്ധിക്കായി അനേകം പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങൾ ഉണ്ട്; എന്നാൽ യോഗീശ്വരി പീഠം അവയെല്ലാം അതിക്രമിക്കുന്നു—ഭൂപൃഷ്ഠത്തിൽ തന്നെയിരിക്കെ വേഗത്തിൽ സിദ്ധി നൽകുന്നു.

Verse 69

यत्र चंद्रेश्वरं लिंगं त्वयेदं स्थापितं शशिन् । इदमेव हि तत्पीठमदृश्यमकृतात्मभिः

ഹേ ശശിൻ! നീ ചന്ദ്രേശ്വര ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്ന സ്ഥലമേ ആ പീഠം തന്നേ; അശുദ്ധാത്മാക്കൾക്ക് അത് അദൃശ്യമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 70

जितकामा जितक्रोधा जितलोभस्पृहास्मिताः । योगीश्वरीं प्रपश्यंति मम शक्तिपरां हिताम्

കാമം, ക്രോധം, ലോഭം, തൃഷ്ണ, അഹങ്കാരം എന്നിവ ജയിച്ചവർ എന്റെ പരമ ഹിതകരമായ ശക്തിയായ യോഗീശ്വരിയെ പ്രത്യക്ഷമായി ദർശിക്കുന്നു।

Verse 71

ये तु प्रत्यष्टमि जनास्तथा प्रति चतुर्दशि । सिद्धयोगीश्वरीपीठे पूजयिष्यंति भाविताः

എന്നാൽ ശുദ്ധഭാവത്തോടെ ഓരോ അഷ്ടമിയിലും ഓരോ ചതുര്ദശിയിലും സിദ്ധയോഗീശ്വരീ പീഠത്തിൽ പൂജ ചെയ്യുന്നവർ,

Verse 72

अदृष्टरूपां सुभगां पिंगलां सर्वसिद्धिदाम् । धूपनैवेद्यदीपाद्यैस्तेषामाविर्भविष्यति

അവർക്കായി അവൾ—സാധാരണയായി അദൃശ്യരൂപിണി—ശുഭകരിയായ പിംഗലാ, സർവ്വസിദ്ധിദായിനി, ധൂപം-നൈവേദ്യം-ദീപം മുതലായവകൊണ്ട് പൂജിക്കപ്പെടുമ്പോൾ പ്രത്യക്ഷമാകും।

Verse 73

इति दत्त्वा वराञ्छंभुस्तस्मै चंद्रमसे द्विज । अंतर्हितो महेशानस्तत्र वैश्वेश्वरे पुरे

ഇങ്ങനെ, ഹേ ദ്വിജാ, ചന്ദ്രനു വരങ്ങൾ നൽകി ശംഭു—മഹേശാനൻ—അവിടെ വൈശ്വേശ്വരപുരി (കാശി) യിൽ അന്തർഹിതനായി।

Verse 74

तदारभ्य च लोकेऽस्मिन्द्विजराजोधिपोभवत् । दिशोवितिमिराः कुर्वन्निजैः प्रसृमरैः करैः

അന്നുമുതൽ ഈ ലോകത്തിൽ ചന്ദ്രൻ ‘ദ്വിജരാജൻ’ ആയി അധിപനായിത്തീർന്നു; തന്റെ ദൂരവ്യാപകമായ കിരണങ്ങളാൽ ദിക്കുകളെ അന്ധകാരരഹിതമാക്കി।

Verse 75

सोमवारव्रतकृतः सोमपानरता नराः । सोमप्रभेणयानेन सोमलोकं व्रजंति हि

സോമവാരവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച് സോമപാനത്തിൽ രതരായ മനുഷ്യർ, ചന്ദ്രപ്രഭപോലെ ദീപ്തമായ വിമാനത്തിൽ കൊണ്ടുപോകപ്പെടുകയും നിശ്ചയമായി സോമലോകത്തെ പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 76

चंद्रेश्वरसमुत्पत्तिं तथा चांद्रमसं तपः । यः श्रोष्यति नरो भक्त्या चंद्रलोके स इज्यते

ചന്ദ്രേശ്വരന്റെ ഉദ്ഭവവും ചന്ദ്രന്റെ തപസ്സും ഭക്തിയോടെ ആരെങ്കിലും ശ്രവിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ ചന്ദ്രലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുകയും പൂജിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 77

अगस्तिरुवाच । शिवशर्मणि शर्मकारिणीं प थि दिव्ये श्रमहारिणीं गणौ । कथयंतौ तु कथामिमां शुभामुडुलोकं परिजग्मतुस्ततः

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ദിവ്യപഥത്തിൽ ക്ഷീണം അകറ്റി ശിവശർമനു സന്തോഷം നൽകിയ ആ രണ്ടു ഗണങ്ങൾ, ഈ ശുഭകഥ പറയുകയായിരുന്നുവെന്നും പിന്നെ അവിടെ നിന്ന് ഉടുലോകം (നക്ഷത്രലോകം) പ്രാപിച്ചുവെന്നും.