
ഈ അധ്യായത്തിൽ സംവാദങ്ങളുടെ പരമ്പരയിലൂടെ രേവാ (നർമദാ) നദിയുടെ ഉദ്ഭവവും മഹിമയും വിവരിക്കുന്നു. മാർക്കണ്ഡേയൻ ത്രികൂടശിഖരത്തിൽ മഹാദേവനെ സമീപിച്ച് വന്ദിച്ചു പൂജിക്കുന്നു. തുടർന്ന് യുധിഷ്ഠിരൻ ചോദിക്കുന്നു—അന്ധകാരമയ മഹാസമുദ്രത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന, പദ്മലോചനയായ ഒരു സ്ത്രീ ആരാണ്, അവൾ തന്നെ രുദ്രജന്മയെന്ന് പറയുന്നതെന്ത്? മാർക്കണ്ഡേയൻ ഇതേ ചോദ്യം ഒരിക്കൽ മനുവിനോടും ചോദിച്ചതായി പറയുന്നു; മനു വിശദീകരിക്കുന്നു—ഉമയോടുകൂടെ ശിവൻ ഋക്ഷശൈലത്തിൽ ഘോരതപസ് ചെയ്തു, ശിവന്റെ സ്വേദത്തിൽ നിന്ന് പരമപുണ്യവതി ഒരു നദി ഉദ്ഭവിച്ചു; അതാണ് പദ്മലോചനയായ രേവാദേവി. കൃതയുഗത്തിൽ ആ നദി സ്ത്രീരൂപത്തിൽ രുദ്രനെ ആരാധിച്ച് വരങ്ങൾ അപേക്ഷിക്കുന്നു—പ്രളയത്തിലും അക്ഷയത്വം, ഭക്തിയോടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മഹാപാതകനാശശക്തി, ‘ദക്ഷിണ ഗംഗ’ എന്ന പദവി, അവളുടെ സ്നാനഫലം മഹായാഗാദി കർമഫലത്തോട് തുല്യം, കൂടാതെ തീരങ്ങളിൽ ശിവന്റെ നിത്യസാന്നിധ്യം. ശിവൻ വരങ്ങൾ നൽകുകയും ഉത്തര-ദക്ഷിണ തീരവാസികൾക്ക് വ്യത്യസ്ത ഫലങ്ങൾ നിർദ്ദേശിക്കുകയും, എല്ലാവർക്കും മോക്ഷോപകാരകമായ പുണ്യം വ്യാപിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അവസാനം രുദ്രോത്ഭവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നദി/ഉപനദി നാമങ്ങളുടെ പട്ടികയും ഫലശ്രുതിയും—ഈ നാമങ്ങൾ സ്മരിക്കുക, പാരായണം ചെയ്യുക, ശ്രവിക്കുക എന്നിവയാൽ മഹാപുണ്യവും ഉന്നത പരലോകഗതിയും ലഭിക്കും.
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततोऽर्णवात्समुत्तीर्य त्रिकूटशिखरे स्थितम् । महाकनकवर्णाभे नानावर्णशिलाचिते
ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അനന്തരം സമുദ്രം കടന്ന് മേലേറി ഞാൻ ത്രികൂടശിഖരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന പ്രഭുവിനെ ദർശിച്ചു. മഹാസുവർണവർണ്ണപ്രഭയിൽ ദീപ്തനും നാനാവർണശിലകളാൽ അലങ്കൃതനുമായിരുന്നു.
Verse 2
महाशृङ्गे समासीनं रुद्रकोटिसमन्वितम् । महादेवं महात्मानमीशानमजमव्ययम्
മഹാശൃംഗത്തിൽ ആസീനനായ മഹാദേവനെ ഞാൻ ദർശിച്ചു; കോടി കോടി രുദ്രന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിച്ചു. ആ മഹാത്മാവ് ഈശാനൻ—അജൻ, അവ്യയൻ.
Verse 3
सर्वभूतमयं तात मनुना सह सुव्रत । भूयो ववन्दे चरणौ सर्वदेवनमस्कृतौ
ഹേ താത, ഹേ സുവ്രത! മനുവിനോടൊപ്പം ഞാൻ വീണ്ടും ആ പാദയുഗ്മത്തെ വന്ദിച്ചു—സർവ്വഭൂതമയനായ പ്രഭുവിന്റെ പാദങ്ങൾ; സർവ്വദേവന്മാരും നമസ്കരിക്കുന്ന പാദങ്ങൾ.
Verse 4
। अध्याय
‘അധ്യായ’—ഇത് അധ്യായത്തിന്റെ ചിഹ്നം മാത്രം; അധ്യായ-സൂചകമാത്രം.
Verse 5
युधिष्ठिर उवाच । एतच्छ्रुत्वा तु मे तात परं कौतूहलं हृदि । जातं तत्कथयस्वेति शृण्वतः सह बान्धवैः
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ താത! ഇത് കേട്ടപ്പോൾ എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ പരമ കൗതൂഹലം ഉദിച്ചു. ദയവായി ആ കഥ പറയുക; ഞങ്ങൾ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം ശ്രവിക്കുന്നു.
Verse 6
का सा पद्मपलाशाक्षी तमोभूते महार्णवे । योगिवद्भ्रमते नित्यं रुद्रजां स्वां च याब्रवीत्
ആ പദ്മപലാശാക്ഷിയായ കന്യ ആരാണ്? തമസ്സായി മാറിയ മഹാർണവത്തിൽ യോഗിനിയെപ്പോലെ നിത്യവും സഞ്ചരിച്ച്, ‘ഞാൻ രുദ്രജ’ എന്നു സ്വയം പറഞ്ഞവൾ ആരാണ്?
Verse 7
श्रीमार्कण्डेय उवाच । एतमेव मया प्रश्नं पुरा पृष्टो मनुः स्वयम् । तदेव तेऽद्य वक्ष्यामि अबलायाः समुद्भवम्
ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഇതേ ചോദ്യം ഞാൻ പണ്ടേ സ്വയം മനുവിനോടു ചോദിച്ചിരുന്നു. അതേ കാര്യമാണ് ഇന്ന് നിന്നോട് പറയുന്നത്—ആ അബലാ കന്യയുടെ ഉത്ഭവം.
Verse 8
व्यतीतायां निशायां तु ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । ततः प्रभाते विमले सृज्यमानेषु जन्तुषु
പരമേഷ്ഠി ബ്രഹ്മാവിന്റെ രാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, തുടർന്ന് നിർമലവും നിർമലങ്കവുമായ പ്രഭാതത്തിൽ—സൃഷ്ടിയിൽ ജീവികൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുമ്പോൾ—
Verse 9
मनुं प्रणम्य शिरसा पृच्छाम्येतद्युधिष्ठिर । केयं पद्मपलाशाक्षी श्यामा चंद्रनिभानना
യുധിഷ്ഠിരാ! ഞാൻ ശിരസ്സു നമിച്ച് മനുവിനെ പ്രണാമം ചെയ്ത് ചോദിക്കുന്നു—ഈ പദ്മപലാശാക്ഷി, ശ്യാമവർണ്ണ, ചന്ദ്രനിഭാനനയായ സ്ത്രീ ആരാണ്?
Verse 10
एकार्णवे भ्रमत्येका रुद्रजास्मीति वादिनी । सावित्री वेदमाता च ह्यथवा सा सरस्वती
അവൾ ഒറ്റയ്ക്കായി ഏകാർണവത്തിൽ സഞ്ചരിച്ച് ‘ഞാൻ രുദ്രജ’ എന്നു പറയുന്നു. അവൾ വേദമാതാ സാവിത്രിയാണോ, അല്ലെങ്കിൽ അവൾ തന്നെയോ സരസ്വതി?
Verse 11
मन्दाकिनी सरिच्छ्रेष्ठा लक्ष्मीर्वा किमथो उमा । कालरात्रिर्भवेत्साक्षात्प्रकृतिर्वा सुखोचिता
അവൾ നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ മന്ദാകിനിയാണോ? അല്ലെങ്കിൽ ലക്ഷ്മിയോ, ഉമയോ? അവൾ സാക്ഷാൽ കാലരാത്രിയോ, അല്ലെങ്കിൽ സുഖക്ഷേമം പ്രസവിപ്പിക്കുന്ന പ്രകൃതിയോ?
Verse 12
एतदाचक्ष्व भगवन्का सा ह्यमृतसंभवा । चरत्येकार्णवे घोरे प्रनष्टोरगराक्षसे
ഹേ ഭഗവൻ, ഇതു പറഞ്ഞുതരിക—അമൃതത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച അവൾ ആരാണ്? ഭയങ്കരമായ ആ ഏകാർണവത്തിൽ അവൾ സഞ്ചരിക്കുന്നു; അവിടെ സർപ്പരും രാക്ഷസരും നശിച്ചിരിക്കുന്നു.
Verse 13
मनुरुवाच । शृणु वत्स यथान्यायमस्या वक्ष्यामि संभवम् । यया रुद्रसमुद्भूता या चेयं वरवर्णिनी
മനു പറഞ്ഞു—വത്സാ, കേൾക്കുക; യഥാക്രമം അവളുടെ ഉദ്ഭവം ഞാൻ പറയും—രുദ്രനിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച ഈ വരവർണ്ണിനി.
Verse 14
पुरा शिवः शान्ततनुश्चचार विपुलं तपः । हितार्थं सर्वलोकानामुमया सह शंकरः
പുരാതനകാലത്ത് ശാന്തതനുവായ ശിവൻ, ഉമയോടുകൂടിയ ശങ്കരൻ, സർവ്വലോകങ്ങളുടെ ഹിതാർത്ഥം മഹത്തായ തപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചു.
Verse 15
ऋक्षशैलं समारुह्य तपस्तेपे सुदारुणम् । अदृश्यः सर्वभूतानां सर्वभूतात्मको वशी
ഋക്ഷശൈലത്തിൽ കയറിവെച്ച് അദ്ദേഹം അത്യന്തം ദാരുണമായ തപസ്സ് ചെയ്തു; സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്കും അദൃശ്യൻ, എങ്കിലും സർവ്വഭൂതാത്മാവായ വശീശ്വരൻ.
Verse 16
तपतस्तस्य देवस्य स्वेदः समभवत्किल । तं गिरिं प्लावयामास स स्वेदो रुद्रसंभवः
ആ ദേവൻ തപസ്സിൽ ലീനനായിരിക്കെ സത്യമായി അവനിൽ നിന്നു സ്വേദം ഉദിച്ചു. രുദ്രസംബവമായ ആ സ്വേദം പർവ്വതത്തെ എല്ലാടവും പ്ലാവിതമാക്കി.
Verse 17
तस्मादासीत्समुद्भूता महापुण्या सरिद्वरा । या सा त्वयार्णवे दृष्टा पद्मपत्रायतेक्षणा
അതിൽ നിന്നു മഹാപുണ്യമയമായ ശ്രേഷ്ഠ നദി ഉദ്ഭവിച്ചു—നീ സമുദ്രത്തിൽ കണ്ടതേ, പദ്മപത്രംപോലെ ദീർഘനേത്രയുള്ളവൾ.
Verse 18
स्त्रीरूपं समवस्थाय रुद्रमाराधयत्पुरा । आद्ये कृतयुगे तस्मिन्समानामयुतं नृप
ഹേ നൃപാ! ആ ആദി കൃതയുഗത്തിൽ അവൾ ഒരിക്കൽ സ്ത്രീരൂപം ധരിച്ചു രുദ്രനെ ആരാധിച്ചു; പത്തായിരം വർഷം ആ വ്രതം തുടർന്നു.
Verse 19
ततस्तुष्टो महादेव उमया सह शंकरः । ब्रूहि त्वं तु महाभागे यत्ते मनसि वर्तते
അപ്പോൾ ഉമയോടുകൂടിയ മഹാദേവൻ ശങ്കരൻ പ്രസന്നനായി പറഞ്ഞു—“ഹേ മഹാഭാഗേ! നിന്റെ മനസ്സിൽ വർത്തിക്കുന്നതു എന്തെന്നു പറയുക.”
Verse 20
सरिदुवाच । प्रलये समनुप्राप्ते नष्टे स्थावरजंगमे । प्रसादात्तव देवेश अक्षयाहं भवे प्रभो
നദി പറഞ്ഞു—“ഹേ ദേവേശാ! പ്രളയം വന്നപ്പോൾ സ്ഥാവരജംഗമങ്ങൾ എല്ലാം നശിച്ചാലും, ഹേ പ്രഭോ, നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ അക്ഷയയായി നിലനില്ക്കട്ടെ.”
Verse 21
सरित्सु सागरेष्वेव पर्वतेषु क्षयिष्वपि । तव प्रसादाद्देवेश पुण्या क्षय्या भवे प्रभो
ഹേ ദേവേശ്വര പ്രഭോ! നദികളും സമുദ്രങ്ങളും പർവ്വതങ്ങളും ക്ഷയിച്ചാലും, നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ പുണ്യവതിയായി നിലനിന്ന് പാപക്ഷയകരിണിയാകട്ടെ।
Verse 22
पापोपपातकैर्युक्ता महापातकिनोऽपि ये । मुच्यन्ते सर्वपापेभ्यो भक्त्या स्नात्वा तु शंकर
ഹേ ശങ്കരാ! പാപവും ഉപപാതകവും ചേർന്നവരും, മഹാപാതകികളായാലും, ഭക്തിയോടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതരാകുന്നു।
Verse 23
उत्तरे जाह्नवीदेशे महापातकनाशिनी । भवामि दक्षिणे मार्गे यद्येवं सुरपूजिता
ഉത്തരത്തിലെ ജാഹ്നവീദേശത്ത് അവൾ ‘മഹാപാതകനാശിനി’യായി പ്രസിദ്ധയാണ്; അതുപോലെ ദേവന്മാർ ഇങ്ങനെ പൂജിച്ചാൽ ദക്ഷിണമാർഗ്ഗത്തിൽ ഞാനും അങ്ങനെ ഭവിക്കട്ടെ।
Verse 24
स्वर्गादागम्य गंगेति यथा ख्याता क्षितौ विभो । तथा दक्षिणगङ्गेति भवेयं त्रिदशेश्वर
ഹേ വിഭോ! സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്നിറങ്ങി അവൾ ഭൂമിയിൽ ‘ഗംഗ’യായി പ്രസിദ്ധയായതുപോലെ, ഹേ ത്രിദശേശ്വരാ, ഞാൻ ‘ദക്ഷിണഗംഗ’യായി പ്രസിദ്ധയാകട്ടെ।
Verse 25
पृथिव्यां सर्वतीर्थेषु स्नात्वा यल्लभते फलम् । तत्फलं लभते मर्त्यो भक्त्या स्नात्वा महेश्वर
ഹേ മഹേശ്വരാ! ഭൂമിയിലെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം ഏതോ, അതേ ഫലം ഇവിടെ ഭക്തിയോടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മർത്ത്യനും പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 26
ब्रह्महत्यादिकं पापं यदास्ते संचितं क्वचित् । मासमात्रेण तद्देव क्षयं यात्ववगाहनात्
ബ്രഹ്മഹത്യാദി ഏതൊരു പാപവും എവിടെയെങ്കിലും സഞ്ചിതമായി നിലകൊണ്ടാലും, ഹേ ദേവാ! ഇവിടെ അവഗാഹനം (മുങ്ങിസ്നാനം) ചെയ്താൽ അത് ഒരു മാസത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ ക്ഷയിക്കുന്നു.
Verse 27
यत्फलं सर्ववेदेषु सर्वयज्ञेषु शंकर । अवगाहेन तत्सर्वं भवत्विति मतिर्मम
ഹേ ശങ്കരാ! എല്ലാ വേദങ്ങളിലും എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളിലും ഉള്ള ഫലം എല്ലാം ഇവിടെ അവഗാഹനത്തിലൂടെയേ ലഭിക്കട്ടെ—ഇതാണ് എന്റെ നിശ്ചയം.
Verse 28
सर्वदानोपवासेषु सर्वतीर्थावगाहने । तत्फलं मम तोयेन जायतामिति शंकर
ഹേ ശങ്കരാ! എല്ലാ ദാന-ഉപവാസങ്ങളുടെയും എല്ലാ തീർത്ഥാവഗാഹനങ്ങളുടെയും ഫലം, എന്റെ ജലത്തിലൂടെയേ ഉദ്ഭവിക്കട്ടെ.
Verse 29
मम तीरे नरा ये तु अर्चयन्ति महेश्वरम् । ते गतास्तव लोकं स्युरेतदेव भवेच्छिव
ഹേ ശിവാ! എന്റെ തീരത്ത് മഹേശ്വരനെ അർച്ചിക്കുന്നവർ, ദേഹത്യാഗത്തിനു ശേഷം നിന്റെ ലോകം പ്രാപിക്കട്ടെ—ഇതുതന്നെ സംഭവിക്കട്ടെ.
Verse 30
मम कूले महेशान उमया सह दैवतैः । वस नित्यं जगन्नाथ एष एव वरो मम
ഹേ മഹേശാനാ! ഉമയോടും ദേവതകളോടും കൂടി എന്റെ കൂലത്തിൽ നിത്യം വസിക്കണമേ. ഹേ ജഗന്നാഥാ! ഇതുതന്നെ എന്റെ വരം.
Verse 31
सुकर्मा वा विकर्मा वा शान्तो दान्तो जितेन्द्रियः । मृतो जन्तुर्मम जले गच्छतादमरावतीम्
സുകർമ്മം ചെയ്തവനായാലും വികർമ്മം ചെയ്തവനായാലും—ശാന്തനും ദാന്തനും ജിതേന്ദ്രിയനുമായാലും—എന്റെ ജലത്തിൽ ദേഹത്യാഗം ചെയ്യുന്ന ജീവി അമരാവതിയെ പ്രാപിക്കട്ടെ।
Verse 32
त्रिषु लोकेषु विख्याता महापातकनाशिनी । भवामि देवदेवेश प्रसन्नो यदि मन्यसे
ഹേ ദേവദേവേശാ! നിങ്ങൾ പ്രസന്നനായി ഇത് യുക്തമെന്ന് കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, ഞാൻ ത്രിലോകങ്ങളിലും മഹാപാതകനാശിനിയായി പ്രശസ്തയാകട്ടെ।
Verse 33
एतांश्चान्यान्वरान्दिव्यान्प्रार्थितो नृपसत्तम । नर्मदया ततः प्राह प्रसन्नो वृषवाहनः
ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! നർമദ ഈയും മറ്റു ദിവ്യ വരങ്ങളും പ്രാർത്ഥിച്ചതിനാൽ, പ്രസന്നനായ വൃഷവാഹനൻ (ശിവൻ) അപ്പോൾ അരുളിച്ചെയ്തു।
Verse 34
श्रीमहेश उवाच । एवं भवतु कल्याणि यत्त्वयोक्तमनिन्दिते । नान्या वरार्हा लोकेषु मुक्त्वा त्वां कमलेक्षणे
ശ്രീ മഹേശൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ കല്യാണി, ഹേ അനിന്ദിതേ! നീ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയാകട്ടെ. ഹേ കമലനയനേ! ലോകങ്ങളിൽ നിന്നെ വിട്ട് മറ്റാരും വരാർഹരല്ല।
Verse 35
यदैव मम देहात्त्वं समुद्भूता वरानने । तदैव सर्वपापानां मोचिनी त्वं न संशयः
ഹേ വരാനനേ! നീ എന്റെ ദേഹത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച അതേ നിമിഷം മുതൽ നീ സർവ്വപാപമോചിനിയാണ്—ഇതിൽ സംശയമില്ല।
Verse 36
कल्पक्षयकरे काले काले घोरे विशेषतः । उत्तरं कूलमाश्रित्य निवसन्ति च ये नराः
കല്പക്ഷയം വരുത്തുന്ന കാലത്ത്, പ്രത്യേകിച്ച് ഭയാനകമായ സമയത്ത്, ഉത്തരതീരം ആശ്രയിച്ച് അവിടെ വസിക്കുന്ന ജനങ്ങൾ।
Verse 37
अपि कीटपतङ्गाश्च वृक्षगुल्मलतादयः । आ देहपतनाद्देवि तेऽपि यास्यन्ति सद्गतिम्
ഹേ ദേവി! കീടപതംഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, കൂടാതെ വൃക്ഷങ്ങൾ, കുറ്റിച്ചെടികൾ, ലതകൾ മുതലായവയും—ദേഹപതനം വരെ—അവയും സദ്ഗതി പ്രാപിക്കും।
Verse 38
दक्षिणं कूलमाश्रित्य ये द्विजा धर्मवत्सलाः । आ मृत्योर्निवसिष्यन्ति ते गताः पितृमन्दिरे
ധർമ്മവത്സലരായ ദ്വിജർ ദക്ഷിണ തീരം ആശ്രയിച്ചാൽ, അവർ മരണം വരെ അവിടെ വസിക്കും; തുടർന്ന് പിതൃമന്ദിരം (പിതൃലോകം) പ്രാപിക്കും।
Verse 39
अहं हि तव वाक्येन कस्मिंश्चित्कारणान्तरे । त्वत्तीरे निवसिष्यामि सदैव ह्युमया समम्
നിശ്ചയമായി, നിന്റെ വചനപ്രകാരം—ഒരു പ്രത്യേക കാരണാർത്ഥം—ഞാൻ നിന്റെ തീരത്ത് എപ്പോഴും ഉമാദേവിയോടൊപ്പം വസിക്കും।
Verse 40
एवं देवि महादेवि एवमेव न संशयः । ब्रह्मेन्द्रचन्द्रवरुणैः साध्यैश्च सह विष्णुना
അങ്ങനെ തന്നേ, ഹേ ദേവി, ഹേ മഹാദേവി—അച്ചുതന്നെ, സംശയമില്ല—ബ്രഹ്മാ, ഇന്ദ്രൻ, ചന്ദ്രൻ, വരുണൻ, സാധ്യഗണങ്ങൾ, വിഷ്ണു എന്നിവരോടൊപ്പം।
Verse 41
उत्तरे देवि ते कूले वसिष्यन्ति ममाज्ञया । दक्षिणे पितृभिः सार्द्धं तथान्ये सुरसुन्दरि
ഹേ ദേവി! നിന്റെ ഉത്തര തീരത്ത് എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവർ വസിക്കും; ദക്ഷിണ തീരത്ത് പിതൃകളോടൊപ്പം, അതുപോലെ മറ്റുള്ളവരും, ഹേ സുരസുന്ദരി, വസിക്കും।
Verse 42
वसिष्यन्ति मया सार्द्धमेष ते वर उत्तमः । गच्छ गच्छ महाभागे मर्त्यान्पापाद्विमोचय
അവർ എന്റെ കൂടെ വസിക്കും—ഇതാണ് നിന്റെ പരമോത്തമ വരം. പോകുക, പോകുക, ഹേ മഹാഭാഗ്യവതീ, മർത്ത്യരെ പാപത്തിൽ നിന്ന് വിമോചിപ്പിക്കൂ।
Verse 43
सहिता ऋषिसंघैश्च तथा सिद्धसुरासुरैः । एवमुक्ता महादेव उमया सहितो विभुः
ഋഷിസംഘങ്ങളോടും, അതുപോലെ സിദ്ധന്മാർ, ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ എന്നിവരോടും കൂടെ—ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ—ഉമയോടുകൂടിയ സർവ്വശക്തനായ മഹാദേവൻ വിഭു ഉണ്ടായിരുന്നു।
Verse 44
वन्द्यमानोऽथ मनुना मया चादर्शनं गतः । तेन चैषा महापुण्या महापातकनाशिनी
അപ്പോൾ മനുവും ഞാനും വന്ദിച്ചു സ്തുതിച്ചതോടെ അദ്ദേഹം ദർശനാതീതനായി. അതിനാൽ ഈ (നദി) മഹാപുണ്യവതിയും മഹാപാതകനാശിനിയും ആയി।
Verse 45
कथिता पृच्छ्यते या ते मा ते भवतु विस्मयः । एषा गंगा महापुण्या त्रिषु लोकेषु विश्रुता
വിവരിച്ചിട്ടും നീ വീണ്ടും ചോദിക്കുന്നു—അതിൽ അത്ഭുതപ്പെടേണ്ട. ഇവൾ ഗംഗ; മഹാപുണ്യവതി; മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും വിശ്രുതയാണ്।
Verse 46
दशाभिः पञ्चभिः स्रोतैः प्लावयन्ती दिशो दश । शोणो महानदश्चैव नर्मदा सुरसा कृता
പതിനഞ്ച് സ്രോതസ്സുകളാൽ അവൾ പത്ത് ദിക്കുകളെയും പ്ലാവിതമാക്കുന്നു. ശോണം, മഹാനദാ, നർമദാ എന്നിവയും ‘സുരസാ’—ദേവപാവിത—ആക്കി തീർത്തു.
Verse 47
मन्दाकिनी दशार्णा च चित्रकूटा तथैव च । तमसा विदिशा चैव करभा यमुना तथा
മന്ദാകിനി, ദശാർണാ, അതുപോലെ ചിത്രകൂടാ; കൂടാതെ തമസാ, വിദിശാ, കരഭാ, യമുനയും.
Verse 48
चित्रोत्पला विपाशा च रञ्जना वालुवाहिनी । ऋक्षपादप्रसूतास्ताः सर्वा वै रुद्रसंभवाः
ചിത്രോത്പലാ, വിപാശാ, രഞ്ജനാ, വാലുവാഹിനീ—ഈ നദികൾ ഋക്ഷപാദപ്രസൂത; എല്ലാം തന്നെ സത്യത്തിൽ രുദ്രസംഭവങ്ങൾ.
Verse 49
सर्वपापहराः पुण्याः सर्वमंगलदाः शिवाः । इत्येतैर्नामभिर्दिव्यैः स्तूयते वेदपारगैः
അവ പുണ്യമയ, സർവ്വപാപഹര, സർവ്വമംഗളദായക, ശിവസ്വരൂപിണികൾ; ഇത്തരമൊരു ദിവ്യനാമങ്ങളാൽ വേദപാരംഗതർ അവയെ സ്തുതിക്കുന്നു.
Verse 50
पुराणज्ञैर्महाभागैराज्यपैः सोमपैस्तथा । इत्येतत्सर्वमाख्यातं महाभाग्यं नरोत्तम
ഹേ നരോത്തമാ! ഈ സമസ്ത മഹാഭാഗ്യം പുരാണജ്ഞ മഹാഭാഗന്മാരും, ഘൃതാഹുതി അർപ്പിക്കുന്നവരും, സോമപാനികളും ഇങ്ങനെ വിവരിച്ചു.
Verse 51
मनुनोक्तं पुरा मह्यममृतायाः समुद्भवम् । पुण्यं पवित्रमतुलं रुद्रोद्गीतमिदं शुभम्
പണ്ടുകാലത്ത് മനു എനിക്ക് അമൃതയിൽ നിന്നുള്ള അവളുടെ ഉദ്ഭവം പറഞ്ഞു—ഇത് പുണ്യകരവും പവിത്രവും അതുല്യവും മംഗളകരവും ആയ വൃത്താന്തം; രുദ്രൻ ഗീതമായി ഉച്ചരിച്ചതാണ്.
Verse 52
ये नराः कीर्तयिष्यन्ति भक्त्या शृण्वन्ति येऽपि च । प्रातरुत्थाय नामानि दश पञ्च च भारत
ഭക്തിയോടെ ഇവയെ കീർത്തിക്കുന്നവരും, കേൾക്കുന്നവരും—പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ്, ഹേ ഭാരത, പതിനഞ്ചു നാമങ്ങൾ ജപിച്ച്,
Verse 53
ते नराः सकलं पुण्यं लभिष्यन्त्यवगाहजम् । विमानेनार्कवर्णेन घण्टाशतनिनादिना
അവർ പുണ്യസ്നാനത്തിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന സമസ്ത പുണ്യവും പ്രാപിക്കും; സൂര്യവർണ്ണമായി ദീപ്തമായ, നൂറു മണികളുടെ നാദം മുഴങ്ങുന്ന വിമാനത്തിൽ (പ്രയാണം ചെയ്യും).
Verse 54
त्यक्त्वा मानुष्यकं भावं यास्यन्ति परमां गतिम्
മാനുഷികാവസ്ഥ ഉപേക്ഷിച്ച് അവർ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കും.