Adhyaya 182

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो भृगुः श्रिया चैव समेतः कच्छपं गतः । अभिनन्द्य यथान्यायमुवाच वचनं शुभम्

ശ്രീമാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ഭൃഗു ശ്രീയോടൊപ്പം കച്ഛപന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു. യഥാവിധി അഭിവാദ്യം ചെയ്ത് അദ്ദേഹം ശുഭവചനങ്ങൾ അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 2

त्वया धृता धरा सर्वा तथा लोकाश्चराचराः । तथैव पुण्यभावत्वात्स्थितस्तत्र महामते

നിനക്കാൽ തന്നെയാണ് സമസ്ത ഭൂമിയും ധരിക്കപ്പെടുന്നത്; ചലിക്കുന്നതും അചലവുമായ എല്ലാ ലോകങ്ങളും അങ്ങനെ തന്നെ. നിന്റെ പുണ്യസ്വഭാവം കൊണ്ടു, ഹേ മഹാമതേ, നീ അവിടെയേ സുദൃഢമായി സ്ഥാപിതനായി നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 3

चातुर्विद्यस्य संस्थानं करोमि रमया सह । यदि त्वं मन्यसे देव तदादेशय मां विभो

രമയോടൊപ്പം ചാതുർവിദ്യയ്ക്കായി ഒരു സ്ഥാപനവും (ആസനവും) സ്ഥാപിക്കുവാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അത് നിനക്കു സമ്മതമെങ്കിൽ, ഹേ ദേവാ, ഹേ വിഭോ, എന്നെ ആജ്ഞാപിക്കണമേ।

Verse 4

कूर्म उवाच । एवमेव द्विजश्रेष्ठ मम नामाङ्कितं पुरम् । भविष्यति महत्कालं ममोपरि सुसंस्थितम्

കൂർമൻ പറഞ്ഞു—“അങ്ങനെ തന്നെയാകും, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! എന്റെ നാമം അങ്കിതമായ ഒരു പുരം ഉദ്ഭവിക്കും. അത് മഹാകാലം എന്റെ മീതെ സുദൃഢമായി സ്ഥാപിതമായി നിലനിൽക്കും।”

Verse 5

अचलं सुस्थिरं तात न भीः कार्या सुलोचने । एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं कच्छपस्य मुखाच्च्युतम्

“ഇത് അചലവും അത്യന്തം സുസ്ഥിരവും ആയിരിക്കും, ഹേ താത! ഹേ സുലോചനേ, ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല।” കച്ചപന്റെ വായിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട ഈ ശുഭവാക്യം കേട്ടപ്പോൾ…

Verse 6

हृष्टस्तुष्टः श्रिया सार्द्धं पद्मयोनिसुतो भृगुः । अभीचि उदये प्राप्ते कृतकौतुकमङ्गलः

അപ്പോൾ പദ്മയോനി (ബ്രഹ്മാ)യുടെ പുത്രനായ ഭൃഗു, ശ്രീ (ലക്ഷ്മി)യോടൊപ്പം ഹൃഷ്ടനും തുഷ്ടനും ആയി, അഭീചിയുടെ ഉദയത്തിന്റെ ശുഭമുഹൂർത്തം വന്നപ്പോൾ, കൗതുക-കലശാദി മംഗളകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു।

Verse 7

नन्दने वत्सरे माघे पञ्चम्यां भरतर्षभ । शस्ते तु ह्युत्तरायोगे कुम्भस्थे शशिमण्डले

നന്ദന സംവത്സരത്തിൽ, മാഘമാസത്തിലെ പഞ്ചമിതിഥിയിൽ, ഹേ ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ! ശുഭ ഉത്തരായണയോഗത്തിൽ, ചന്ദ്രമണ്ഡലം കുംഭരാശിയിൽ നിലകൊണ്ടിരിക്കെ…

Verse 8

रेवाया उत्तरे तीरे गम्भीरे चाभिवारुणि । प्रागुदक्प्रवणे देशे कोटितीर्थसमन्वितम्

രേവാ (നർമദാ)യുടെ ഉത്തര തീരത്ത്, ഗംഭീരവും ജലസമൃദ്ധവുമായ പ്രദേശത്ത്, കിഴക്കും ജലദിശയും ലക്ഷ്യമാക്കി ചരിഞ്ഞ ദേശത്ത്—കോടിതീർത്ഥസമന്വിതമായിരുന്നു।

Verse 9

क्रोशप्रमाणं तत्क्षेत्रं प्रासादशतसंकुलम् । अचिरेणैव कालेन तपोबलसमन्वितः । विचिन्त्य विश्वकर्माणं चकार भृगुसत्तमः

ആ ക്ഷേത്രഭൂമി ഒരു ക്രോശം വ്യാപ്തിയുള്ളതും നൂറുകണക്കിന് പ്രാസാദങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതുമായിരുന്നു. അല്പകാലത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ, തപോബലസമ്പന്നനായ ഭൃഗുശ്രേഷ്ഠൻ വിശ്വകർമ്മനെ ധ്യാനിച്ച് അതിനെ നിർമ്മിപ്പിച്ചു।

Verse 10

ब्राह्मणा वेदविद्वांसः क्षत्रिया राज्यपालकाः । वैश्या वृत्तिरतास्तत्र शूद्राः शुश्रूषकास्त्रिषु

അവിടെ ബ്രാഹ്മണർ വേദവിദ്വാന്മാരായിരുന്നു; ക്ഷത്രിയർ രാജ്യം കാത്തുപാലിക്കുന്നവർ; വൈശ്യർ തങ്ങളുടെ വൃത്തിയിൽ നിരതർ; ശൂദ്രർ മൂന്നു (ഉന്നത വർണങ്ങൾ)ക്കുള്ള ശുശ്രൂഷയിൽ തത്പരർ ആയിരുന്നു।

Verse 11

एवं श्रिया वृतं क्षेत्रं परमानन्दनन्दितम् । निर्मितं भृगुणा तात सर्वपातकनाशनम् । इति भृगुकच्छोत्पत्तिः

ഇങ്ങനെ ശ്രീയാൽ വൃതമായി, പരമാനന്ദം പകരുകയും സർവ്വപാതകങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ആ ക്ഷേത്രം, ഹേ താതാ! ഭൃഗുവാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഇതി ഭൃഗുകച്ഛോത്പത്തി.

Verse 12

मार्कण्डेय उवाच । ततः कालेन महता कस्मिंश्चित्कारणान्तरे । देवलोकं जगामाशु लक्ष्मीरृषिसमागमे

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—പിന്നീട് ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ്, ഏതോ ഇടക്കാല കാരണത്താൽ, ഋഷിസമാഗമ സമയത്ത് ലക്ഷ്മീ വേഗത്തിൽ ദേവലോകത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 13

समर्प्य कुञ्चिकाट्टालं भृगवे ब्रह्मवादिने । पालयस्व यथार्थं वै स्थानकं मम सुव्रत

താക്കോലും ദ്വാരപാല്യ ചുമതലയും ബ്രഹ്മവാദിയായ ഭൃഗുവിന് ഏൽപ്പിച്ച് അവൾ പറഞ്ഞു—ഹേ സുവ്രത, എന്റെ വാസസ്ഥാനം ധർമ്മാനുസാരമായി യഥാർത്ഥമായി കാത്തുകൊൾക।

Verse 14

देवकार्याण्यशेषाणि कृत्वा श्रीः पुनरागता । आजगाम रमा देवी भृगुकच्छं त्वरान्विता

ദേവകാര്യങ്ങൾ എല്ലാം ശേഷിപ്പില്ലാതെ നിർവഹിച്ചു ശ്രീ (രമാ) വീണ്ടും മടങ്ങിവന്നു; ത്വരയോടെ ദേവി രമാ ഭൃഗുകച്ഛത്തിലേക്ക് എത്തി।

Verse 15

प्रार्थितं कुञ्चिकाट्टालं स्वगृहं सपरिग्रहम् । भृगुर्यदा तदा पार्थ मिथ्या नास्ति तदा वदत

താക്കോലും കൊളുത്തും, കൂടാതെ അവകാശസഹിതമായ സ്വന്തം വീട്—ഇങ്ങനെ അപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടതു ഭൃഗു എപ്പോൾ പറയുന്നുവോ, അപ്പോൾ ഹേ പാർഥ (രാജാവേ), ‘ഇത് മിഥ്യയല്ല’ എന്നു പ്രസ്താവിക്ക।

Verse 16

एव विवादः सुमहान्संजातश्च नरेश्वर । ममेति मम चैवेति परस्परसमागमे

ഇങ്ങനെ, ഹേ നരേശ്വരാ, പരസ്പരം കൂടിക്കാഴ്ചയായപ്പോൾ ‘എന്റെത്! എന്റെതുതന്നെ!’ എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് മഹാവിവാദം ഉദിച്ചു।

Verse 17

ततः कालेन महता भृगुणा परमर्षिणा । चातुर्विद्यप्रमाणार्थं चकार महतीं स्थितिम्

അനന്തരം ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ പരമർഷി ഭൃഗു ചാതുർവിദ്യയുടെ പ്രമാണമാനദണ്ഡം സ്ഥാപിക്കുവാൻ മഹത്തായ ഒരു വിധിവ്യവസ്ഥ ഏർപ്പെടുത്തി।

Verse 18

अस्मदीयं यथा सर्वं नगरं मृगलोचने । चातुर्विद्या द्विजाः सर्वे तथा जानन्ति सुन्दरि

ഹേ മൃഗലോചനേ സുന്ദരി, ഈ മുഴുവൻ നഗരം നമ്മുടെതെന്നു പറയുന്നതുപോലെ, ചാതുർവിദ്യയിൽ നിപുണരായ എല്ലാ ദ്വിജരും അങ്ങനെ തന്നെയറിയുന്നു, ഹേ ശുഭേ।

Verse 19

श्रीरुवाच । प्रमाणं मम विप्रेन्द्र चातुर्वण्या न संशयः । मदीयं वा त्वदीयं वा कथयन्तु द्विजोत्तमाः

ശ്രീ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, ചാതുർവർണ്യം തന്നെയാണ് എന്റെ പ്രമാണം; സംശയമില്ല. ഇത് എന്റേതോ നിന്റേതോ എന്ന് ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജർ പ്രസ്താവിക്കട്ടെ।

Verse 20

ततः समस्तैर्विबुधैः सम्प्रधार्य परस्परम् । द्विधा तैर्वाक्स्थलं दृष्ट्वा ब्राह्मणा नृपसंहितम्

അപ്പോൾ എല്ലാ പണ്ഡിതരും പരസ്പരം ആലോചിച്ചു; ഇരുപക്ഷവും പരിശോധിച്ച് ബ്രാഹ്മണർ രാജസഭയിൽ വിധി പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 21

अष्टादशसहस्राणि नोचुर्वै किंचिदुत्तरम् । अष्टादशसहस्रेषु भृगुकोपभयान्नृप । उक्तं च तालकं हस्ते यस्य तस्येदमुत्तरम्

പതിനെട്ടായിരം പേർ ഒന്നും മറുപടി പറഞ്ഞില്ല. ആ പതിനെട്ടായിരത്തിൽ, ഹേ നൃപാ, ഭൃഗുവിന്റെ കോപഭയത്താൽ അവർ പറഞ്ഞു—“ആരുടെ കൈയിൽ താലകം (കതകുതാഴ്) ഉണ്ടോ, ഇതു അവന്റേതു; ഇതാണ് വിധി।”

Verse 22

एतच्छ्रुत्वा तु सा देवी निगमं नैगमैः कृतम् । क्रोधेन महताविष्टा शशाप द्विजपुंगवान्

ഇതു കേട്ടപ്പോൾ—പണ്ഡിതർ നിർമ്മിച്ച ആ ‘നിഗമ’വിധി—ആ ദേവി മഹാക്രോധത്തിൽ ആവിഷ്ടയായി ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരെ ശപിച്ചു।

Verse 23

श्रीदेव्युवाच । यस्मात्सत्यं समुत्सृज्य लोभोपहतमानसैः । मदीयं लोपितं स्थानं तस्माच्छृण्वन्तु मे गिरम्

ശ്രീദേവി അരുളിച്ചെയ്തു—‘സത്യം ഉപേക്ഷിച്ച്, ലോഭം കൊണ്ടു മുറിവേറ്റ മനസ്സുകളാൽ അവർ എന്റെ യഥാർത്ഥ സ്ഥാനത്തെ മായ്ച്ചിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് അവർ എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കട്ടെ।’

Verse 24

त्रिपौरुषा भवेद्विद्या त्रिपुरुषं न भवेद्धनम् । न द्वितीयस्तु वो वेदः पठितो भवति द्विजाः

‘വിദ്യ മൂന്നു തലമുറ വരെ മാത്രമേ നിലനിൽക്കൂ; ധനം മൂന്നു പുരുഷന്മാർക്കുപോലും സ്ഥിരമാകില്ല. ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, നിങ്ങളാൽ രണ്ടാമത്തെ വേദം പഠിക്കപ്പെടുകയില്ല।’

Verse 25

गृहाणि न द्विभौमानि न च भूतिः स्थिरा द्विजाः । पक्षपातेन वो धर्मो न च निःश्रेयभावतः

‘നിങ്ങളുടെ വീടുകൾ ദ്വിഭൗമമായി ഉറപ്പോടെ നിലനിൽക്കുകയില്ല; ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, നിങ്ങളുടെ ഭൂതി (സമൃദ്ധി) സ്ഥിരമാകുകയില്ല. നിങ്ങളുടെ ധർമ്മം പക്ഷപാതത്താൽ നടക്കും, നിഃശ്രേയസിന്റെ ഭാവത്താൽ അല്ല।’

Verse 26

इष्टो गोत्रजनः कश्चिल्लोभेनावृतमानसः । न च द्वैधं परित्यज्य ह्येकं सत्यं भविष्यति

‘ലോഭം മൂടിയ മനസ്സുള്ള ഒരു പ്രിയ ഗോത്രജനനും ഉയർന്നു വരും. ദ്വൈധം ഉപേക്ഷിക്കാതെ ഏകനിഷ്ഠ സത്യം ഉണ്ടാകുകയില്ല।’

Verse 27

अद्यप्रभृति सर्वेषामहङ्कारो द्विजन्मनाम् । न पिता पुत्रवाक्येन न पुत्रः पितृकर्मणि

ഇന്നുമുതൽ എല്ലാ ദ്വിജന്മാരിലും അഹങ്കാരമേ പ്രബലമാകും. പിതാവ് പുത്രന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുകയില്ല; പുത്രനും പിതൃകർമ്മത്തിൽ പ്രവേശിക്കുകയില്ല।

Verse 28

अहङ्कारकृताः सर्वे भविष्यन्ति न संशयः । इति शप्त्वा रमादेवी तदैव च दिवं ययौ

എല്ലാവരും അഹങ്കാരവശരാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഇങ്ങനെ ശപിച്ച് രമാദേവി ഉടൻ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 29

ततो गतायां वै लक्ष्म्यां देवा ब्रह्मर्षयोऽमलाः । क्रोधलोभमिदं स्थानं तेऽपि चोक्त्वा दिवं ययुः

ലക്ഷ്മി പോയശേഷം നിർമല ദേവന്മാരും ബ്രഹ്മർഷിമാരും ‘ഇത് ക്രോധലോഭം നിറഞ്ഞ സ്ഥലം’ എന്നു പറഞ്ഞു; അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവരും സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 30

गतां दृष्ट्वा ततो देवीमृषींश्चैव तपोधनान् । भृगुश्च परमेष्ठी स विषादमगमत्परम् । प्रसादयामास पुनः शङ्करं त्रिपुरान्तकम्

ദേവി പോയതും തപോധനരായ ഋഷിമാരും പുറപ്പെട്ടതും കണ്ട പരമേഷ്ഠി ഭൃഗു അത്യന്തം വിഷാദത്തിലായി. പിന്നെ അദ്ദേഹം വീണ്ടും ത്രിപുരാന്തകനായ ശങ്കരനെ പ്രസാദിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു।

Verse 31

तपसा महता पार्थ ततस्तुष्टो महेश्वरः । उवाच वचनं काले हर्षयन् भृगुसत्तमम्

ഹേ പാർഥ, മഹത്തായ തപസ്സാൽ പ്രസന്നനായ മഹേശ്വരൻ യഥാകാലം വചനം അരുളി; അതു ശ്രേഷ്ഠ മുനിയായ ഭൃഗുവിനെ ആനന്ദിപ്പിച്ചു।

Verse 32

किं विषण्णोऽसि विप्रेन्द्र किं वा सन्तापकारणम् । मयि प्रसन्नेऽपि तव ह्येतत्कथय मेऽनघ

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ! നീ എന്തുകൊണ്ട് വിഷണ്ണനാകുന്നു? നിന്റെ സന്താപത്തിന്റെ കാരണം എന്ത്? ഞാൻ നിനക്കു പ്രസന്നനായിരിക്കെ, ഹേ അനഘാ, അത് എനിക്കു പറയുക.

Verse 33

भृगुरुवाच । शापयित्वा द्विजान्सर्वान्पुरा लक्ष्मीर्विनिर्गता । अपवित्रमिदं चोक्त्वा ततो देवा विनिर्गताः

ഭൃഗു പറഞ്ഞു—മുന്പ് എല്ലാ ദ്വിജന്മാരെയും ശപിച്ച ശേഷം ലക്ഷ്മീദേവി പുറപ്പെട്ടു. പിന്നെ ‘ഇത് അപവിത്രം’ എന്നു പറഞ്ഞ് ദേവന്മാരും അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 34

ईश्वर उवाच । पुरा मया यथा प्रोक्तं तत्तथा न तदन्यथा । क्रोधस्थानमसंदेहं तथान्यदपि तच्छृणु

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—മുന്‍പ് ഞാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയാണ്; അതല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമല്ല. ഇത് സംശയമില്ലാതെ ക്രോധസ്ഥാനം; ഇതിനെക്കുറിച്ച് മറ്റൊരു കാര്യവും കേൾക്കുക.

Verse 35

तत्र स्थानसमुद्भूता महद्भयविवर्जिताः । ब्राह्मणा मत्प्रसादेन भविष्यन्ति न संशयः

അവിടെ ആ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഉദ്ഭവിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണർ മഹാഭയമൊഴിഞ്ഞവരായി എന്റെ പ്രസാദത്താൽ നിശ്ചയമായും ഉണ്ടാകും; സംശയമില്ല.

Verse 36

वेदविद्याव्रतस्नाताः सर्वशास्त्रविशारदाः । येऽपि ते शतसाहस्रास्त्वरिता ह्यागतास्त्विह

വേദവിദ്യയിൽ നിപുണരും, വ്രതങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ച് സ്നാനസംസ്കാരത്താൽ ശുദ്ധരായവരും, സർവശാസ്ത്രങ്ങളിലും വിശാരദരുമായ അവർ—ആ ലക്ഷക്കണക്കിനാളുകളും ത്വരിതമായി ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു.

Verse 37

अपठस्यापि मूर्खस्य सर्वावस्थां गतस्य च । उत्तरादुत्तरं शक्रो दातुं न तु भृगूत्तम

അപഠിതനും മൂഢനും എല്ലാ അവസ്ഥകളിലും പതിച്ചവനും—even ഇന്ദ്രനും തുടർച്ചയായി കൂടുതൽ ഉന്നതമായ വരങ്ങൾ നൽകാൻ കഴിയില്ല; എന്നാൽ ഹേ ഭൃഗുശ്രേഷ്ഠാ, നീ അതിലും പരമായ വരം നൽകാൻ ശേഷിയുള്ളവൻ.

Verse 38

कोटितीर्थमिदं स्थानं सर्वपापप्रणाशनम् । अद्यप्रभृति विप्रेन्द्र भविष्यति न संशयः

ഈ സ്ഥലം ‘കോടിതീർത്ഥം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാകും; ഇത് സർവപാപനാശിനിയാണ്. ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, ഇന്നുമുതൽ നിസ്സംശയം അങ്ങനെ തന്നെയാകും.

Verse 39

मत्प्रसादाद्देवगणैः सेवितं च भविष्यति । भृगुक्षेत्रे मृता ये तु कृमिकीटपतंगकाः

എന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഈ സ്ഥലം ദേവഗണങ്ങൾക്കും സേവ്യവും പൂജ്യവും ആകും. ഭൃഗുക്ഷേത്രത്തിൽ മരിക്കുന്ന കൃമി, കീട, പതംഗാദികൾ…

Verse 40

वासस्तेषां शिवे लोके मत्प्रसादाद्भविष्यति । वृषखाते नरः स्नात्वा पूजयित्वा महेश्वरम्

എന്റെ പ്രസാദത്താൽ അവരുടെ വാസം ശിവലോകത്തിൽ ആയിരിക്കും. വൃഷഖാതത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് മഹേശ്വരനെ പൂജിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ…

Verse 41

सर्वमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोत्यसंशयम् । भृगुतीर्थे नरः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः

അവൻ നിസ്സംശയം സർവമേധ യജ്ഞഫലം പ്രാപിക്കുന്നു. ഭൃഗുതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് മനുഷ്യൻ പിതൃകൾക്കും ദേവതകൾക്കും തർപ്പണം അർപ്പിക്കണം.

Verse 42

तस्य ते द्वादशाब्दानि शान्तिं गच्छन्ति तर्पिताः । दधिक्षीरेण तोयेन घृतेन मधुना सह

ഇങ്ങനെ തൃപ്തരാക്കിയ പിതൃകൾ പന്ത്രണ്ടു വർഷം ശാന്തി പ്രാപിക്കുന്നു. തൈര്‑പാൽ കലർന്ന ജലത്താൽ, ഘൃതത്താൽ, മധുവോടുകൂടിയും തർപ്പണം ചെയ്യണം.

Verse 43

ये स्नपन्ति विरूपाक्षं तेषां वासस्त्रिविष्टपे । मत्प्रसादाद्द्विजश्रेष्ठ सर्वदेवानुसेवितम्

വിരൂപാക്ഷനെ സ്നാപനം ചെയ്‌തും താനും സ്നാനം ചെയ്‌തും ചെയ്യുന്നവർക്ക് ത്രിവിഷ്ടപത്തിൽ (സ്വർഗ്ഗത്തിൽ) വാസമുണ്ട്. ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, എന്റെ പ്രസാദത്താൽ ആ ലോകം സർവ്വദേവന്മാർ സേവിക്കുന്നതാകുന്നു.

Verse 44

भविष्यति भृगुक्षेत्रं कुरुक्षेत्रादिभिः समम् । मार्तण्डग्रहणे प्राप्ते यवं कृत्वा हिरण्मयम्

ഭൃഗുക്ഷേത്രം കുരുക്ഷേത്രാദി പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങളോടു സമമായ പവിത്രത പ്രാപിക്കും. സൂര്യഗ്രഹണം വന്നാൽ യവം സ്വർണമയമാക്കി ദാനമായി സമർപ്പിക്കണം.

Verse 45

दत्त्वा शिरसि यः स्नाति भृगुक्षेत्रे द्विजोत्तम । अविचारेण तं विद्धि संस्नातं कुरुजाङ्गले

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, ഭൃഗുക്ഷേത്രത്തിൽ ശിരസ്സിൽ വിധിപൂർവ്വം അർപ്പണം ചെയ്ത് സ്നാനം ചെയ്യുന്നവനെ സംശയമില്ലാതെ അറിയുക—അവൻ കുരുജാംഗലത്തിൽ (കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ) തന്നെ യഥാർത്ഥമായി സ്നാതനായിരിക്കുന്നു.

Verse 46

अहं चैव वसिष्यामि अम्बिका च मम प्रिया । सर्वदुःखापहा देवी नाम्ना सौभाग्यसुन्दरी

ഞാനും ഇവിടെ തന്നേ വസിക്കും; എന്റെ പ്രിയയായ അംബികയും കൂടെ. ആ ദേവി സർവ്വദുഃഖനാശിനി; ‘സൗഭാഗ്യസുന്ദരി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയാണ്.

Verse 47

वसिष्यामि तया देव्या सहितो भृगुकच्छके । एवमुक्त्वा स्थितो देवो भृगुकच्छेऽम्बिका तथा

ഞാൻ ആ ദേവിയോടുകൂടെ ഭൃഗുകച്ഛത്തിൽ വസിക്കും. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഭഗവാൻ ഭൃഗുകച്ഛത്തിൽ തന്നെ നിലകൊണ്ടു; അംബികയും അവിടെ തന്നേ വസിച്ചു.

Verse 48

भृगुस्तु स्वपुरं प्रायाद्ब्रह्मघोषनिनादितम् । ऋग्यजुःसामघोषेण ह्यथर्वणनिनादितम्

അപ്പോൾ ഭൃഗു തന്റെ നഗരത്തിലേക്കു പോയി; അത് ബ്രഹ്മഘോഷത്താൽ മുഴങ്ങുകയായിരുന്നു—ഋഗ്, യജുസ്, സാമൻ ജപധ്വനികളാലും, അതർവ മന്ത്രനിനാദത്താലും പ്രതിധ്വനിച്ചു.

Verse 49

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा वृषमुत्सृजते नरः । स याति शिवसायुज्यमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

ആ തീർത്ഥത്തിൽ ആരെങ്കിലും സ്നാനം ചെയ്ത് വൃഷഭത്തെ ഉത്സർഗം (ധർമ്മദാനം) ചെയ്‌താൽ, അവൻ ശിവസായുജ്യം പ്രാപിക്കും—ഇങ്ങനെ ശങ്കരൻ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 50

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा चैत्रे मासि समाचरेत् । दद्याच्च लवणं विप्रे पूज्य सौभाग्यसुन्दरीम्

ആ തീർത്ഥത്തിൽ ചൈത്രമാസത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് വിധിപൂർവ്വം വ്രതാചരണം ചെയ്യുന്നവൻ ബ്രാഹ്മണനു ലവണദാനം നൽകി സൗഭാഗ്യസുന്ദരിയെ പൂജിക്കണം.

Verse 51

गोभूहिरण्यं विप्रेभ्यः प्रीयेतां ललिताशिवौ । न दुःखं दुर्भगत्वं च वियोगं पतिना सह

ബ്രാഹ്മണർക്കു പശു, ഭൂമി, സ്വർണം എന്നിവ ദാനം ചെയ്‌താൽ ലലിതയും ശിവനും പ്രസന്നരാകട്ടെ. അപ്പോൾ ദുഃഖവും ദുർഭാഗ്യവും ഇല്ല; ഭർത്താവിനോടുള്ള വേർപാടും ഉണ്ടാകില്ല.

Verse 52

प्राप्नोति नारी राजेन्द्र भृगुतीर्थाप्लवेन च । यस्तु नित्यं भृगुं देवं पश्येद्वै पाण्डुनन्दन

ഹേ രാജേന്ദ്രാ, ഭൃഗുതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താലും സ്ത്രീക്കും ആ പുണ്യഫലങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു. കൂടാതെ നിത്യവും ദൈവഭൃഗുവിനെ ദർശിക്കുന്നവൻ, ഹേ പാണ്ഡുനന്ദനാ—

Verse 53

आ ब्रह्मसदनं यावत्तत्रस्थैर्दैवतैः सह । यत्फलं समवाप्नोति तच्छृणुष्व नृपोत्तम

ബ്രഹ്മസദനം വരെ, അവിടെ വസിക്കുന്ന ദേവതകളോടുകൂടെ, അവൻ പ്രാപിക്കുന്ന ഫലം എന്തോ—അത് കേൾക്കുക, ഹേ നൃപോത്തമാ।

Verse 54

सुवर्णशृङ्गीं कपिलां पयस्विनीं साध्वीं सुशीलां तरुणीं सवत्साम् । दत्त्वा द्विजे सर्वव्रतोपपन्ने फलं च यत्स्यात्तदिहैव नूनम्

സ്വർണ്ണശൃംഗങ്ങളുള്ള കപിലാഗോവിനെ, പാൽസമൃദ്ധമായതിനെ, ശാന്തയും സുസ്വഭാവിനിയും യൗവനവതിയും കിടാവോടുകൂടിയതുമായതിനെ—സർവ്വവ്രതസമ്പന്നനായ ബ്രാഹ്മണനു ദാനം ചെയ്താൽ—അതിൽ നിന്നുള്ള പുണ്യഫലം നിശ്ചയമായും ഇവിടെയേ ലഭിക്കും।

Verse 55

समाः सहस्राणि तु सप्त वै जले म्रियेल्लभेद्द्वादशवह्निमध्ये । त्यजंस्तनुं शूरवृत्त्या नरेन्द्र शक्रातिथ्यं याति वै मर्त्यधर्मा

ഹേ നരേന്ദ്രാ, ശൂരധർമ്മം അനുസരിച്ച് ദേഹം ഉപേക്ഷിക്കുന്ന മർത്ത്യൻ—ജലത്തിൽ ഏഴ് സഹസ്ര വർഷം മരിച്ചാലും, അല്ലെങ്കിൽ പന്ത്രണ്ട് അഗ്നികളുടെ മദ്ധ്യേ ആയാലും—ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ)യുടെ അതിഥ്യഗൗരവം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 56

आख्यानमेतच्च सदा यशस्यं स्वर्ग्यं धन्यं पुत्र्यमायुष्यकारि । शृण्वंल्लभेत्सर्वमेतद्धि भक्त्या पर्वणि पर्वण्याजमीढस्सदैव

ഈ ആഖ്യാനം സദാ യശസ്സുനൽകുന്നതും, സ്വർഗ്ഗപ്രദവും, ധന്യവും, സന്താനദായകവും, ആയുസ്സ് വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്. ഭക്തിയോടെ ഇത് ശ്രവിക്കുന്നവൻ—വിശേഷിച്ച് പർവ്വദിനങ്ങളിലും പുണ്യാവസരങ്ങളിലും—ഈ ഫലങ്ങളൊക്കെയും നിശ്ചയമായി പ്രാപിക്കുന്നു, ഹേ അജമീഢവംശജാ।

Verse 57

संन्यासं कुरुते यस्तु भृगुतीर्थे विधानतः । स मृतः परमं स्थानं गच्छेद्वै यच्च दुर्लभम्

വിധിപ്രകാരം ഭൃഗുതീർത്ഥത്തിൽ സന്ന്യാസം സ്വീകരിക്കുന്നവൻ, മരണാനന്തരം ദുർലഭമായ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 58

एतच्छ्रुत्वा भृगुश्रेष्ठो देवदेवेन भाषितम् । प्रहृष्टवदनो भूत्वा तत्रैव संस्थितो द्विजः

ദേവദേവൻ അരുളിച്ചെയ്ത ഈ വചനങ്ങൾ കേട്ട് ഭൃഗുശ്രേഷ്ഠനായ ദ്വിജൻ ഹർഷമുഖനായി അവിടെയേ നിലകൊണ്ടു.

Verse 59

तिरोभावं गते देवे भृगुः श्रेष्ठो द्विजोत्तमः । स्वमूर्ति तत्र मुक्त्वा तु ब्रह्मलोकं जगाम ह

ദേവൻ അദൃശനായപ്പോൾ, ദ്വിജോത്തമനായ ഭൃഗുശ്രേഷ്ഠൻ അവിടെയേ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച് ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 60

भृगुकच्छस्य चोत्पत्तिः कथिता तव पाण्डव । संक्षेपेण महाराज सर्वपामप्रणाशनी

ഹേ പാണ്ഡവ മഹാരാജാ, ഭൃഗുകച്ചയുടെ ഉത്ഭവം നിനക്കു സംക്ഷേപമായി പറഞ്ഞു; ഇത് സകലപാപനാശിനിയാണ്.

Verse 61

एतत्पुण्यं पापहरं क्षेत्रं देवेन कीर्तितम् । चतुर्युगसहस्रेण पितामहदिनं स्मृतम्

ഈ പുണ്യവും പാപഹരവും ആയ ക്ഷേത്രം ദേവൻ കീർത്തിച്ചു; പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) ഒരു ദിവസം ചതുര്യുഗങ്ങളുടെ സഹസ്ര ചക്രങ്ങളാണെന്ന് സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു.

Verse 62

प्राप्ते ब्रह्मदिने विप्रा जायते युगसम्भवः । न पश्यामि त्विदं क्षेत्रमिति रुद्रः स्वयं जगौ

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! ബ്രഹ്മദിനം വന്നാൽ യുഗങ്ങൾ വീണ്ടും ഉദ്ഭവിക്കും; എങ്കിലും രുദ്രൻ സ്വയം പറഞ്ഞു—“ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തെ ഞാൻ ഒരിക്കലും ദർശനത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുകളയുന്നില്ല।”

Verse 63

यः शृणोति त्विदं भक्त्या नारी वा पुरुषोऽपि वा । स याति परमं लोकमिति रुद्रः स्वयं जगौ

ആരെങ്കിലും ഭക്തിയോടെ ഇത് ശ്രവിക്കുകയാണെങ്കിൽ—സ്ത്രീയായാലും പുരുഷനായാലും—അവൻ പരമലോകം പ്രാപിക്കും; ഇങ്ങനെ രുദ്രൻ സ്വയം പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 64

देवखाते नरः स्नात्वा पिण्डदानादिसत्क्रियाम् । यां करोति नृपश्रेष्ठ तामक्षयफलां विदुः

ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! ദേവഖാതത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് മനുഷ്യൻ പിണ്ഡദാനം മുതലായ സത്ക്രിയകൾ ചെയ്യുന്നതെല്ലാം അക്ഷയഫലം നൽകുന്നതായി അറിയപ്പെടുന്നു।

Verse 65

य इमं शृणुयाद्भक्त्या भृगुकच्छस्य विस्तरम् । कोटितीर्थफलं तस्य भवेद्वै नात्र संशयः

ആരെങ്കിലും ഭക്തിയോടെ ഭൃഗുകച്ഛത്തിന്റെ ഈ വിശദമായ വിവരണം ശ്രവിച്ചാൽ, അവന് കോടി തീർത്ഥഫലം ലഭിക്കും; ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 182

अध्याय

അധ്യായം (അധ്യായ-ചിഹ്നം)।