Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 9

क्रोशप्रमाणं तत्क्षेत्रं प्रासादशतसंकुलम् । अचिरेणैव कालेन तपोबलसमन्वितः । विचिन्त्य विश्वकर्माणं चकार भृगुसत्तमः

krośapramāṇaṃ tatkṣetraṃ prāsādaśatasaṃkulam | acireṇaiva kālena tapobalasamanvitaḥ | vicintya viśvakarmāṇaṃ cakāra bhṛgusattamaḥ

ആ ക്ഷേത്രഭൂമി ഒരു ക്രോശം വ്യാപ്തിയുള്ളതും നൂറുകണക്കിന് പ്രാസാദങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതുമായിരുന്നു. അല്പകാലത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ, തപോബലസമ്പന്നനായ ഭൃഗുശ്രേഷ്ഠൻ വിശ്വകർമ്മനെ ധ്യാനിച്ച് അതിനെ നിർമ്മിപ്പിച്ചു।

क्रोशप्रमाणम्measuring a krośa (in extent)
क्रोशप्रमाणम्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootक्रोश-प्रमाण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘क्षेत्रम्’ इत्यस्य विशेषणम्; तत्पुरुषः ‘क्रोशः प्रमाणम् यस्य’
तत्that
तत्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘क्षेत्रम्’ इत्यस्य विशेषणम्
क्षेत्रम्the sacred field/region
क्षेत्रम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
प्रासादशतसंकुलम्crowded with a hundred palaces
प्रासादशतसंकुलम्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootप्रासाद-शत-संकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘क्षेत्रम्’ इत्यस्य विशेषणम्; तत्पुरुषः ‘प्रासादशतेन संकुलम्’
अचिरेणin a short (time)
अचिरेण:
Karana (Instrument/means; time-measure)
TypeNoun
Rootअचिर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (3rd/Instrumental), एकवचनम्; कालवाचक-तृतीया (in a short time)
एवindeed/just
एव:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्ययम्; अवधारणार्थक-निपातः (emphatic)
कालेनwith time / in time
कालेन:
Karana (Time-measure)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कालवाचक-तृतीया
तपोबलसमन्वितःendowed with ascetic power
तपोबलसमन्वितः:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतपस्-बल-समन्वित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘भृगुसत्तमः’ इत्यस्य विशेषणम्; तत्पुरुषः ‘तपसा बलेन च समन्वितः’
विचिन्त्यhaving considered
विचिन्त्य:
Purvakala-kriya (Prior action)
TypeVerb
Rootवि-चिन्त् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययम् (Gerund/Absolutive); ‘having reflected/considered’
विश्वकर्माणम्Viśvakarman
विश्वकर्माणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविश्वकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्
चकारmade/did
चकार:
Kriya (Action)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्
भृगुसत्तमःthe best of the Bhṛgus
भृगुसत्तमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभृगु-सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः ‘भृगूणां सत्तमः’

Narrator

Tirtha: Bhṛgukaccha

Type: kshetra

Scene: Sage Bhṛgu, radiant from austerity, meditates and invokes Viśvakarman; in response, a sacred town rises quickly—hundreds of temple spires within a krośa-wide mandala-like kṣetra near the river.

B
Bhṛgu
V
Viśvakarman
K
Kośa/Krośa (measure)
P
Prāsāda (temples)

FAQs

Tapas (austerity) is presented as a creative spiritual force capable of manifesting sacred infrastructure for the welfare of pilgrims.

The Bhṛgukaccha-associated kṣetra on the Revā’s northern bank, envisioned as a temple-filled sacred precinct.

No direct prescription; it highlights invoking Viśvakarman and the role of tapas in establishing sacred space.