Adhyaya 13

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एवं भगवती पुण्या स्तुता सा मुनिपुंगवैः । चिन्तयामास सर्वेषां दास्यामि वरमुत्तमम्

ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—മുനിപുങ്ഗവന്മാർ ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച ആ പുണ്യമയിയായ ഭഗവതി ചിന്തിച്ചു—‘ഞാൻ എല്ലാവർക്കും ഉത്തമ വരം നൽകും।’

Verse 2

ततः प्रसुप्तांस्ताञ्ज्ञात्वा रात्रौ देवी जगाम ह । एकैकस्य ऋषेः स्वप्ने दर्शनं चारुहासिनी

അതിനുശേഷം രാത്രിയിൽ അവർ നിദ്രിച്ചിരിക്കുന്നതായി അറിഞ്ഞ് ദേവി വന്നു; മധുരഹാസിനിയായി അവൾ ഓരോ ഋഷിക്കും സ്വപ്നത്തിൽ തന്റെ ദർശനം നൽകി।

Verse 3

ततोऽर्धरात्रे सम्प्राप्त उत्थिता जलमध्यतः । विमलाम्बरसंवीता दिव्यमालाविभूषिता

അർദ്ധരാത്രി വന്നപ്പോൾ അവൾ ജലമദ്ധ്യത്തിൽ നിന്നുയർന്നു—നിർമ്മല വസ്ത്രം ധരിച്ച്, ദിവ്യ മാലയാൽ അലങ്കൃതയായി.

Verse 4

घृतातपत्रा सुश्रोणी पद्मरागविभूषिता । जगाद मा भैरिति तानेकैकं तु पृथक्पृथक्

ഘൃതഛത്രം ധരിച്ച്, സുന്ദരനിതംബിനിയായി, പദ്മരാഗങ്ങളാൽ അലങ്കൃതയായി അവൾ ഓരോരുത്തരോടും വേർവേറായി പറഞ്ഞു—“ഭയപ്പെടരുത്.”

Verse 5

वसध्वं मम पार्श्वे तु भयं त्यक्त्वा क्षुधादिजम्

“എന്റെ പാർശ്വത്തിൽ വസിക്കുവിൻ; ഭയവും—ക്ഷുധാദികളും—ത്യജിക്കുവിൻ.”

Verse 6

एवमुक्त्वा तदा देवी स्वप्नान्ते तान्महामुनीन् । जगामादर्शनं पश्चात्प्रविश्य जलमात्मिकम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, സ്വപ്നാന്തത്തിൽ ആ ദേവി മഹാമുനിമാരുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ നിന്ന് അദൃശയായി, തന്റെ ജലാത്മക സ്വഭാവത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 7

ततः प्रभाते मुनयो मिथ ऊचुर्मुदन्विताः । तथा दृष्टा मया दृष्टा स्वप्ने देवी सुदर्शना

പിന്നീട് പ്രഭാതത്തിൽ മുനിമാർ ആനന്ദത്തോടെ പരസ്പരം പറഞ്ഞു—“അതെ, ഞാൻ കണ്ടു; സ്വപ്നത്തിൽ സുദർശന ദേവിയെ ഞാൻ കണ്ടു.”

Verse 8

अभयं दत्तमस्माकं सिद्धिश्चाप्यचिरेण तु । प्रशस्तं दर्शनं तस्या नर्मदाया न संशयः

ഞങ്ങൾക്ക് അഭയം ദത്തമായിരിക്കുന്നു; സിദ്ധിയും അധികം വൈകാതെ ലഭിക്കും. നർമദാദേവിയുടെ ദർശനം പരമ മംഗളകരം—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 9

अथान्यदिवसे राजन्मत्स्यानां रूपमुत्तमम् । पश्यन्ति सपरीवाराः स्वकीयाश्रमसन्निधौ

പിന്നെ മറ്റൊരു ദിവസം, ഹേ രാജാവേ, അവർ കൂട്ടുകാരോടുകൂടെ സ്വന്തം ആശ്രമസന്നിധിയിൽ മത്സ്യങ്ങളുടെ അത്യുത്തമ രൂപങ്ങൾ കണ്ടു.

Verse 10

तान्दृष्ट्वा विस्मयाविष्टा मत्स्यांस्तत्र महर्षयः । पूजयामासुरव्यग्रा हव्यकव्येन देवताः

അവിടെ ആ മത്സ്യങ്ങളെ കണ്ട മഹർഷിമാർ വിസ്മയാവിഷ്ടരായി; അവ്യഗ്രചിത്തരായി ദേവതകളെ ഹവ്യകവ്യങ്ങളാൽ പൂജിച്ചു.

Verse 11

तान्मत्स्यसङ्घान्सम्प्राप्य महादेव्याः प्रसादतः । सपुत्रदारभृत्यास्ते वर्तयन्ति पृथक्पृथक्

മഹാദേവിയുടെ പ്രസാദത്താൽ ആ മത്സ്യസംഘങ്ങളെ ലഭിച്ച അവർ, പുത്രന്മാർ, ഭാര്യമാർ, ഭൃത്യർ എന്നിവരോടുകൂടെ ഓരോ കുടുംബവും വേറേവേറെ ജീവനം നടത്തിച്ചു.

Verse 12

दिने दिने तथाप्येवमाश्रमेषु द्विजातयः । मत्स्यानां सञ्चयं दृष्ट्वा विस्मिताश्चाभवंस्तदा

ദിവസംതോറും ആശ്രമങ്ങളിൽ ദ്വിജന്മാർ മത്സ്യങ്ങളുടെ സഞ്ചയം കണ്ടപ്പോൾ അത്യന്തം വിസ്മയപ്പെട്ടു.

Verse 13

अध्याय

അധ്യായം. (ഇത് അധ്യായശീർഷകം.)

Verse 14

हृष्टपुष्टास्तदा सर्वे नर्मदातीरवासिनः । ऋषयस्ते भयं सर्वे तत्यजुः क्षुत्तृषोद्भवम्

അപ്പോൾ നർമദാതീരവാസികളായ ആ എല്ലാ ഋഷിമാരും ഹൃഷ്ടരും പുഷ്ടരുമായി; ക്ഷുധാ-തൃഷ്ണാജന്യമായ ഭയം അവർ എല്ലാവരും ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 15

ते जपन्तस्तपन्तश्च तिष्ठन्ति भरतर्षभ । अर्चयन्ति पित्ःन्देवान्नर्मदातटमाश्रिताः

ഹേ ഭാരതർഷഭാ! നർമദാതീരം ആശ്രയിച്ച് അവർ അവിടെയേ നിലകൊള്ളുന്നു—ജപവും തപസ്സും അനുഷ്ഠിച്ച്—പിതൃകളെയും ദേവന്മാരെയും അർച്ചിക്കുന്നു.

Verse 16

तैर्जपद्भिस्तपद्भिश्च सततं द्विजसत्तमैः । भ्राजते सा सरिच्छ्रेष्ठा ताराभिर्द्यौर्ग्रहैरिव

നിത്യവും ജപവും തപസ്സും ചെയ്യുന്ന ആ ദ്വിജസത്തമന്മാർ കാരണം ആ നദിശ്രേഷ്ഠ പ്രകാശിക്കുന്നു—താരകളും ഗ്രഹങ്ങളും കൊണ്ട് ദ്യൗസ് ദീപ്തമാകുന്നതുപോലെ.

Verse 17

तत्र तैर्बहुलैः शुभ्रैर्ब्राह्मणैर्वेदपरागैः । नर्मदा धर्मदा पूर्वं संविभक्ता यथाक्रमम्

അവിടെ അനേകം ശുദ്ധരും വേദപാരംഗതരുമായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ ധർമ്മദായിനിയായ നർമദയെ പൂർവ്വം യഥാക്രമം വിധിപൂർവ്വം വിഭജിച്ച് ക്രമീകരിച്ചിരുന്നു.

Verse 18

ऋषिभिर्दशकोटिभिर्नर्मदातीरवासिभिः । विभक्तेयं विभक्ताङ्गी नर्मदा शर्मदा नृणाम्

നർമദാതീരവാസികളായ ദശകോടി ഋഷികൾ ഈ വിഭക്താംഗിനിയായ നർമദയെ വിഭജിച്ചു; നർമദ മനുഷ്യർക്കു ക്ഷേമം നൽകുന്നവളാണ്.

Verse 19

यज्ञोपवीतैश्च शुभैरक्षसूत्रैश्च भारत । कूलद्वये महापुण्या नर्मदोदधिगामिनी

ഹേ ഭാരത! ഇരുകരകളിലും ശുഭ യജ്ഞോപവീതങ്ങളും അക്ഷസൂത്രങ്ങളും സഹിതം, മഹാപുണ്യവതിയായ നർമദ സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു.

Verse 20

पृथगायतनैः शुभ्रैर्लिङ्गैर्वालुकमृन्मयैः । भ्राजते या सरिच्छ्रेष्ठा नक्षत्रैरिव शर्वरी

ആ നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ അവൾ വേർതിരിഞ്ഞ ശുഭ്ര ആയതനങ്ങളും മണൽ-മണ്ണാൽ നിർമ്മിത ലിംഗങ്ങളും കൊണ്ടു, നക്ഷത്രങ്ങൾ തിളങ്ങുന്ന രാത്രിപോലെ ഭാസിക്കുന്നു.

Verse 21

एवं त ऋषयः सर्वे तर्पयन्तः सुरान्पित्ःन् । न्यवसन्नर्मदातीरे यावदाभूतसम्प्लवम्

ഇങ്ങനെ ആ എല്ലാ ഋഷികളും ദേവന്മാരെയും പിതൃകളെയും തർപ്പണംകൊണ്ട് തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, ഭൂതസമ്പ്ലവമായ മഹാപ്രളയം വരെയും നർമദാതീരത്ത് വസിച്ചു.

Verse 22

किंचिद्गते ततस्तस्मिन्घोरे वर्षशताधिके । अर्धरात्रे तदा कन्या जलादुत्तीर्य भारत

പിന്നീട് കുറച്ചു കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ—നൂറിലധികം ഭയാനക വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം—അർദ്ധരാത്രിയിൽ, ഹേ ഭാരത, ഒരു കന്യ ജലത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്നു പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 23

विद्युत्पुंजसमाभासा व्यालयज्ञोपवीतिनी । त्रिशूलाग्रकरा सौम्या तानुवाच ऋषींस्तदा

മിന്നൽക്കൂട്ടംപോലെ ദീപ്തിയോടെ, സർപ്പത്തെ യജ്ഞോപവീതമായി ധരിച്ച്, സൗമ്യയായിട്ടും കൈയിൽ ത്രിശൂലാഗ്രം പിടിച്ച്—അപ്പോൾ അവൾ ആ ഋഷിമാരോട് സംസാരിച്ചു।

Verse 24

आगच्छध्वं मुनिगणा विशध्वं मामयोनिजाम् । समेताः पुत्रदारैश्च ततः सिद्धिमवाप्स्यथ

ഹേ മുനിഗണങ്ങളേ, വരുവിൻ; അയോനിജയായ എന്നിലേക്കു പ്രവേശിക്കുവിൻ। പുത്രന്മാരും ഭാര്യമാരും കൂടെ ഒന്നിച്ചാൽ, പിന്നെ നിങ്ങൾ സിദ്ധി പ്രാപിക്കും।

Verse 25

यस्य यस्य हि या वाञ्छा तस्य तां तां ददाम्यहम् । विष्णुं ब्रह्माणमीशानमन्यं वा सुरमुत्तमम्

ആർക്കാർക്ക് ഏത് ഏത് ആഗ്രഹമുണ്ടോ, അവർക്കവർക്കു അതത് ഞാൻ നൽകുന്നു। വിഷ്ണുവോ, ബ്രഹ്മാവോ, ഈശാനൻ (ശിവൻ) ആകട്ടെ, അല്ലെങ്കിൽ ദേവന്മാരിൽ മറ്റേതെങ്കിലും ശ്രേഷ്ഠ ദേവതയായാലും.

Verse 26

तत्र सर्वान्नयिष्यामि प्रसन्ना वरदा ह्यहम् । प्राणायामपरा भूत्वा मां विशध्वं समाहिताः

അവിടെ ഞാൻ നിങ്ങളെ എല്ലാവരെയും നയിക്കും; ഞാൻ പ്രസന്നയും സത്യമായും വരദായിനിയുമാണ്. പ്രാണായാമത്തിൽ ലീനരായി, സമാഹിതചിത്തത്തോടെ എന്നിലേക്കു പ്രവേശിക്കുവിൻ (എന്നെ ശരണം പ്രാപിക്കുവിൻ)।

Verse 27

सह पुत्रैश्च दारैश्च त्यक्त्वाश्रमपदानि च । कालक्षेपो न कर्तव्यः प्रलयोऽयमुपस्थितः

പുത്രന്മാരും ഭാര്യമാരും കൂടെ, ആശ്രമസ്ഥാനങ്ങളും ജീവിതപദവികളും പോലും ഉപേക്ഷിച്ച്—സമയം കളയരുത്. ഈ പ്രളയം അടുത്തെത്തിയിരിക്കുന്നു।

Verse 28

संहारः सर्वभूतानां कल्पदाहः सुदारुणः । एकाहमभवं पूर्वं महाघोरे जनक्षये

സകല ജീവികളുടെയും സംഹാരം സംഭവിക്കുന്നു—കൽപാന്തത്തിലെ അത്യന്തം ഭീകരമായ ദാഹം. ആ മഹാഘോര ജനക്ഷയത്തിൽ മുൻപ് ഞാൻ മാത്രമേ ശേഷിച്ചിരുന്നുള്ളൂ.

Verse 29

शेषा नद्यः समुद्राश्च सर्व एव क्षयंगताः । वरदानान्महेशस्य तेनाहं न क्षयं गता

മറ്റെല്ലാ നദികളും സമുദ്രങ്ങളും ക്ഷയത്തിലേക്ക് പോയി; എന്നാൽ മഹേശ്വരന്റെ വരദാനങ്ങളാൽ ഞാൻ നാശം പ്രാപിച്ചില്ല.

Verse 30

अमृतः शाश्वतो देवः स्थाणुरीशः सनातनः । स पूजितः प्रार्थितो वा किं न दद्याद्द्विजोत्तमाः

അമൃതനും ശാശ്വതദേവനും—സ്ഥാണുവും ഈശനും സനാതനനും—അവനെ പൂജിച്ചാലോ പ്രാർത്ഥിച്ചാലോ, ഹേ ദ്വിജോത്തമരേ, അവൻ എന്താണ് നല്കാതിരിക്കുന്നത്?

Verse 31

एवमुक्त्वा ऋषीव्रेवा प्रविवेश जलं ततः । करात्तशूला सा देवी व्यालयज्ञोपवीतिनी

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് റേവാ ഋഷികളോട് സംസാരിച്ചു പിന്നെ ജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ആ ദേവി കൈയിൽ ത്രിശൂലം ധരിച്ചു, സർപ്പത്തെ യജ്ഞോപവീതമായി അണിഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 32

ततस्ते तद्वचः श्रुत्वा विस्मयापन्नमानसाः । अभिवन्द्य च मां सर्वे क्षामयन्तः पुनः पुनः

അപ്പോൾ അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവരുടെ മനസ്സുകൾ വിസ്മയത്തോടെ നിറഞ്ഞു. എല്ലാവരും എന്നെ വന്ദിച്ച് വീണ്ടും വീണ്ടും ക്ഷമ അപേക്ഷിച്ചു.

Verse 33

क्षम्यतां नो यदुक्तं हि वसतां तव संश्रये । गृहांस्त्यक्त्वा महाभागाः सशिष्याः सहबान्धवाः

ഹേ മഹാഭാഗാ! നിങ്ങളുടെ ആശ്രയത്തിൽ വസിക്കുന്ന ഞങ്ങൾ പറഞ്ഞതിൽ കുറ്റമുണ്ടെങ്കിൽ ക്ഷമിക്കണമേ. ഗൃഹങ്ങൾ വിട്ട് ശിഷ്യന്മാരും ബന്ധുക്കളും സഹിതം ഞങ്ങൾ എത്തിയിരിക്കുന്നു.

Verse 34

जप्त्वा चैकाक्षरं ब्रह्म हृदि ध्यात्वा महेश्वरम् । स्नात्वा च मन्त्रपूताभिरथ चाद्भिर्जितव्रताः

ഏകാക്ഷര ബ്രഹ്മബീജം ജപിച്ച്, ഹൃദയത്തിൽ മഹേശ്വരനെ ധ്യാനിച്ച്, മന്ത്രപൂത ജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് അവർ ജിതവ്രതർ—ദൃഢവ്രതധാരികൾ—ആയി.

Verse 35

विविशुर्नर्मदातोयं सपक्षा इव पर्वताः । द्योतयन्तो दिशः सर्वाः कुशहस्ताः सहाग्रयः

ചിറകുള്ള പർവ്വതങ്ങളെപ്പോലെ അവർ നർമദാജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. കൈയിൽ കുശ പിടിച്ച്, അഗ്രഭാഗം ഉയർത്തി, അവർ സർവ്വദിക്കുകളെയും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നവരെന്നപോലെ തോന്നി.

Verse 36

गतेषु तेषु राजेन्द्र अहमेकः स्थितस्तदा । अमरेशं समासाद्य पूजयन्नर्मदां नदीम्

ഹേ രാജേന്ദ്രാ! അവർ പോയശേഷം ഞാൻ അവിടെ ഒറ്റയ്ക്കായി നിന്നു. അമരേശനെ സമീപിച്ച് ഞാൻ നർമദാ നദിയെ പൂജിച്ചു.

Verse 37

अनुभूताः सप्तकल्पा मायूराद्या मया नृप । प्रसादाद्वेधसः सर्वे रेवया सह भारत

ഹേ നൃപാ, ഹേ ഭാരതാ! വേധസ് (ബ്രഹ്മാ)യുടെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ റേവയോടുകൂടെ മയൂരാദിയായി ആരംഭിക്കുന്ന ഏഴ് കല്പങ്ങളെ അനുഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്.

Verse 38

जन्मतोऽद्य दिनं यावन्न जानेऽस्याः पुरास्थितिम्

എന്റെ ജന്മം മുതൽ ഇന്നുവരെ, റേവാ/നർമദാ സ്ഥാപിതമല്ലാതിരുന്ന ഒരു പുരാതനകാലവും ഞാൻ അറിയുന്നില്ല।

Verse 39

इयं हि शांकरी शक्तिः कला शम्भोरिलाह्वया । नर्मदा दुरितध्वंसकारिणी भवतारिणी

ഇവൾ ശാങ്കരീ ശക്തി—ശംഭുവിന്റെ തന്നെ ഒരു കല—‘ഇലാ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധ. ഇവളാണ് നർമദാ; പാപധ്വംസിനി, ഭവസാഗരതാരിണി।

Verse 40

यदाहमपि नाभूवं पुराकल्पेषु पाण्डव । चतुर्दशसु कल्पेषु तेष्वियं सुखसंस्थिता

ഹേ പാണ്ഡവാ! പുരാതന കല്പങ്ങളിൽ ഞാൻ തന്നെയും ഇല്ലാതിരുന്നപ്പോഴും, ആ പതിനാലു കല്പങ്ങളിൽ ഇവൾ (നർമദാ) സുഖത്തോടെ സ്ഥാപിതയായി നിലകൊണ്ടു।

Verse 41

चतुर्दश पुरा कल्पा न मृता येषु नर्मदा । तानहं सम्प्रवक्ष्यामि देवी प्राह यथा मम

പുരാതനത്തിൽ നർമദാ ‘മരിച്ചില്ല’—അഥവാ ലയിച്ചില്ല—എന്ന പതിനാലു കല്പങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. ദേവി എനിക്കു പറഞ്ഞതുപോലെ അവയെ ഞാൻ ഇപ്പോൾ പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 42

कापिलं प्रथमं विद्धि प्राजापत्यं द्वितीयकम् । ब्राह्मं सौम्यं च सावित्रं बार्हस्पत्यं प्रभासकम्

ആദ്യത്തെത് ‘കാപില’ എന്നു അറിയുക, രണ്ടാമത്തെത് ‘പ്രാജാപത്യ’; തുടർന്ന് ‘ബ്രാഹ്മ’, ‘സൗമ്യ’, ‘സാവിത്ര’, ‘ബാർഹസ്പത്യ’ 그리고 ‘പ്രഭാസക’ (കല്പങ്ങൾ) ആകുന്നു।

Verse 43

माहेन्द्रमग्निकल्पं च जयन्तं मारुतं तथा । वैष्णवं बहुरूपं च ज्यौतिषं च चतुर्दशम्

മാഹേന്ദ്രം, അഗ്നികൽപം, ജയന്തം, മാരുതം; പിന്നെ വൈഷ്ണവം, ബഹുരൂപം, ജ്യൗതിഷം—ഇവയാണ് പതിനാലാമത്തെ (കൽപം) എന്നു അറിയുക.

Verse 44

एते कल्पा मया ख्याता न मृता येषु नर्मदा । मायूरं पञ्चदशमं कौर्मं चैवात्र षोडशम्

ഞാൻ പ്രസ്താവിച്ച ഈ കൽപങ്ങളിൽ നർമദാ ക്ഷയിച്ചില്ല. മായൂരമാണ് പതിനഞ്ചാമത്; ഇവിടെ കൗർമം പതിനാറാമത്.

Verse 45

बकं मात्स्यं च पाद्मं च वटकल्पं च भारत । एकविंशतिमं चैतं वाराहं सांप्रतीनकम्

ഹേ ഭാരതാ! ബക, മാത്സ്യ, പാദ്മ, വടകൽപം—ഇവ; ഇപ്പോഴുള്ളത് ഇരുപത്തൊന്നാമത്തെ ‘വാരാഹ’ എന്ന കൽപമാണ്.

Verse 46

इमे सप्त मया साकं रेवया परिशीलिताः । एकविंशतिकल्पास्तु नर्मदायाः शिवाङ्गतः

ഈ ഏഴ് (കൽപങ്ങൾ) ഞാൻ റേവയോടൊപ്പം സൂക്ഷ്മമായി പരിചിന്തിച്ചു. നർമദയുടെ ഇരുപത്തൊന്ന് കൽപങ്ങൾ ശിവന്റെ അങ്കത്തിൽ നിന്നുത്ഭവിച്ചതെന്നു അറിയുക.

Verse 47

संजाताया नृपश्रेष्ठ मया दृष्टा ह्यनेकशः । कथिता नृपतिश्रेष्ठ भूयः किं कथयामि ते

ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! അവൾ ഉദ്ഭവിച്ചപ്പോൾ ഞാൻ അവളെ പലവട്ടം കണ്ടിട്ടുണ്ട്. ഹേ രാജശ്രേഷ്ഠാ! ഞാൻ പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു; ഇനി നിന്നോട് വീണ്ടും എന്ത് പറയണം?