अनुग्रह-स्वातन्त्र्य-प्रमाणविचारः | Inquiry into Pramāṇa, Divine Autonomy, and Grace

Verse 1

वायुरुवाच । स्थने संशयितं विप्रा भवद्भिर्हेतुचोदितैः । जिज्ञासा हि न नास्तिक्यं साधयेत्साधुबुद्धिषु

വായു അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ വിപ്രന്മാരേ, യുക്തി-ഹേതുവാൽ പ്രേരിതരായി നിങ്ങൾ യഥാസ്ഥാനത്തിൽ സംശയിച്ചു. സദ്ബുദ്ധികളിൽ ജിജ്ഞാസ നാസ്തിക്യം ജനിപ്പിക്കുകയില്ല.

Verse 2

प्रमणमत्र वक्ष्यामि सताम्मोहनिवर्तकम् । असतां त्वन्यथाभावः प्रसादेन विना प्रभोः

ഇവിടെ ഞാൻ സദ്ജനരുടെ മോഹം നീക്കുന്ന യഥാർത്ഥ പ്രമാണം പ്രസ്താവിക്കും. എന്നാൽ അസദ്ജനർക്കു പ്രഭുവിന്റെ പ്രസാദമില്ലാതെ വിപരീതവും വികൃതവുമായ ബോധമേ ഉണ്ടാകൂ.

Verse 3

शिवस्य परिपूर्णस्य परानुग्रहमन्तरा । न किंचिदपि कर्तव्यमिति साधु विनिश्चितम्

പരിപൂർണ്ണനായ ശിവനു പരാനുഗ്രഹം (പരമകൃപ) നൽകുന്നതൊഴികെ ഒന്നും ചെയ്യേണ്ടതില്ലെന്ന് സദ്ഭാവത്തോടെ നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 4

स्वभाव एव पर्याप्तः परानुग्रहकर्मणि । अन्यथा निस्स्वभवेन न किमप्यनुगृह्यते

പരാനുഗ്രഹം ചെയ്യുന്നതിന് സ്വഭാവം തന്നെയാണ് മതിയാകുന്നത്; അല്ലെങ്കിൽ സ്വഭാവരഹിതനായവൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരുവർക്കും അനുഗ്രഹം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല।

Verse 5

परं सर्वमनुग्राह्यं पशुपाशात्मकं जगत् । परस्यानुग्रहार्थं तु पत्युराज्ञासमन्वयः

ഈ സമസ്ത ലോകം—പശു (ബന്ധിത ജീവൻ)യും പാശം (ബന്ധനം)യും ആകുന്ന സ്വരൂപം—പരമാനുഗ്രഹത്തിന് യോജ്യം തന്നേ; ആ പരമാനുഗ്രഹാർത്ഥം പതി (സ്വാമി ശിവൻ) യുടെ ആജ്ഞാ-ഭരണക്രമം നിലനിൽക്കുന്നു।

Verse 6

पतिराज्ञापकः सर्वमनुगृह्णाति सर्वदा । तदर्थमर्थस्वीकारे परतंत्रः कथं शिवः

പതി-പ്രഭു, സർവ്വത്തിന്റെയും രാജാജ്ഞാപകനായി, സദാ എല്ലാവർക്കും അനുഗ്രഹം നല്കുന്നു. അങ്ങനെ ഇരിക്കെ, ആ ലക്ഷ്യാർത്ഥം ദ്രവ്യസ്വീകരണത്തിൽ ശിവൻ എങ്ങനെ മറ്റൊരാളിൽ ആശ്രിതനാകും?

Verse 7

अनुग्राह्यनपेक्षो ऽस्ति न हि कश्चिदनुग्रहः । अतः स्वातन्त्र्यशब्दार्थाननपेक्षत्वलक्षणः

അവൻ അനുഗ്രഹം ലഭിക്കുന്നവനെയും ആശ്രയിക്കുന്നില്ല; കാരണം സത്യത്തിൽ അനുഗ്രഹം മറ്റൊരാളിൽ ആശ്രിതമല്ല. അതിനാൽ ‘സ്വാതന്ത്ര്യം’ എന്ന പദത്തിന്റെ അർത്ഥം പരമ അനപേക്ഷതയാണ്.

Verse 8

एतत्पुनरनुग्राह्यं परतंत्रं तदिष्यते । अनुग्रहादृते तस्य भुक्तिमुक्त्योरनन्वयात्

ഈ ജീവൻ വീണ്ടും അനുഗ്രഹയോഗ്യവും പരതന്ത്രവുമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു; ശിവാനുഗ്രഹമില്ലാതെ ഭോഗവും മോക്ഷവും അതിന് ലഭ്യമല്ല.

Verse 9

मूर्तात्मनो ऽप्यनुग्राह्या शिवाज्ञाननिवर्तनात् । अज्ञानाधिष्ठितं शम्भोर्न किंचिदिह विद्यते

ദേഹധാരികളായ ജീവികളും അനുഗ്രഹയോഗ്യരാണ്; ശിവജ്ഞാനം അജ്ഞാനം നീക്കുന്നു. ശംഭുവിന് ഈ ലോകത്തിൽ ഒന്നും അജ്ഞാനാധിഷ്ഠിതമല്ല.

Verse 10

येनोपलभ्यते ऽस्माभिस्सकलेनापि निष्कलः । स मूर्त्यात्मा शिवः शैवमूर्तिरित्युपचर्यते

സകലരൂപത്തിലൂടെയും നാം ഗ്രഹിക്കാവുന്ന നിഷ്കല പരതത്ത്വം—അതേ മൂർത്ത്യാത്മ ശിവൻ; ഭക്തിപരമ്പരയിൽ അവനെ ‘ശൈവമൂർത്തി’ എന്നു വിളിക്കുന്നു.

Verse 11

न ह्यसौ निष्कलः साक्षाच्छिवः परमकारणम् । साकारेणानुभावेन केनाप्यनुपलक्षितः

ആ ശിവൻ സ്വഭാവത്തിൽ നിഷ്കലനും നിരാകാരനും ആയിട്ടും പരമകാരണമാകുന്നു. എന്നാൽ തന്റെ സാകാരമായി പ്രകടിക്കുന്ന ശക്തിയുടെ അനുഭവത്താൽ അവൻ എല്ലാവർക്കും എളുപ്പത്തിൽ തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നില്ല.

Verse 12

प्रमाणगम्यतामात्रं तत्स्वभावोपपादकम् । न तावतात्रोपेक्षाधीरुपलक्षणमंतरा

പ്രമാണങ്ങളാൽ അറിയപ്പെടാവുന്നതെന്നതുമാത്രം വസ്തുവിന്റെ സ്വഭാവം സ്ഥാപിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇവിടെ അവഗണനാബുദ്ധി യുക്തമല്ല—സമ്യക് വിവേകവും ലക്ഷണങ്ങളും ഇല്ലാതെ തിരിച്ചറിവില്ല.

Verse 13

आत्मोपमोल्वणं साक्षान्मूर्तिरेव हि काचन । शिवस्य मूर्तिर्मूर्त्यात्मा परस्तस्योपलक्षणम्

നിശ്ചയമായും ആത്മാവിനോട് ഉപമിക്കാവുന്ന, നേരിട്ട് ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു പ്രകടരൂപം ഉണ്ട്. രൂപം തന്നെയാണ് സ്വഭാവമായ ശിവന്റെ ആ മൂർത്തി പരാത്പര ശിവനെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള ലക്ഷണമാണ്.

Verse 14

यथा काष्ठेष्वनारूढो न वह्निरुपलभ्यते । एवं शिवो ऽपि मूर्त्यात्मन्यनारूढ इति स्थितिः

മരക്കഷണങ്ങളിൽ അഗ്നി ഉണ്ടായാലും അത് ജ്വലിക്കാതെ ഇരിക്കുമ്പോൾ ഗ്രഹിക്കപ്പെടില്ല. അതുപോലെ മൂർത്തിരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാതെ ഇരിക്കുമ്പോൾ ശിവനും ഗ്രഹിക്കപ്പെടുകയില്ല—ഇതാണ് സ്ഥിരസിദ്ധാന്തം.

Verse 15

यथाग्निमानयेत्युक्ते ज्वलत्काष्ठादृते स्वयम् । नाग्निरानीयते तद्वत्पूज्यो मूर्त्यात्मना शिवः

‘അഗ്നി കൊണ്ടുവരിക’ എന്നു പറഞ്ഞാൽ, ജ്വലിക്കുന്ന മരക്കഷണം കൂടാതെ അഗ്നിയെ സ്വതന്ത്രമായി കൊണ്ടുവരാൻ കഴിയില്ല. അതുപോലെ ശിവൻ—സത്യത്തിൽ നിർഗുണനായാലും—ഭക്തിക്കായി മൂർത്തിരൂപത്തിൽ പൂജ്യനാണ്.

Verse 16

अत एव हि पूजादौ मूर्त्यात्मपरिकल्पनम् । मूर्त्यात्मनि कृतं साक्षाच्छिव एव कृतं यतः

അതുകൊണ്ട് പൂജയുടെ ആരംഭത്തിൽ തന്നെ ദേവനെ സാകാരനായി, സ്വാത്മസ്വരൂപനായി ഭാവിക്കണം. ആ മൂർത്ത്യാത്മാവിന് അർപ്പിക്കുന്നതും ചെയ്യുന്നതും സത്യത്തിൽ സാക്ഷാൽ ശിവനോടുതന്നെ ചെയ്തതാകുന്നു.

Verse 17

लिंगादावपि तत्कृत्यमर्चायां च विशेषतः । तत्तन्मूर्त्यात्मभावेन शिवो ऽस्माभिरुपास्यते

ലിംഗാദികളിലും ഇതേ കര്‍ത്തവ്യം തന്നെ; അർച്ചാ-പ്രതിമയിൽ പ്രത്യേകിച്ച്. ആ ആ മൂർത്തിയെ ആത്മസ്വരൂപമായി ഭാവിച്ച് ഞങ്ങൾ ശിവനെ ഉപാസിക്കുന്നു.

Verse 18

यथानुगृह्यते सो ऽपि मूर्त्यात्मा पारमेष्ठिना । तथा मूर्त्यात्मनिष्ठेन शिवेन पशवो वयम्

പരമേഷ്ഠി ബ്രഹ്മാവ് ആ ദേഹധാരിയെ അനുഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ, മൂർത്ത്യാത്മനിഷ്ഠനായ ശിവൻ ഞങ്ങൾ—പശുഭാവത്തിൽ ബന്ധിതജീവികൾ—മേലും കൃപ ചൊരിയുന്നു।

Verse 19

लोकानुग्रहणायैव शिवेन परमेष्ठिना । सदाशिवादयस्सर्वे मूर्त्यात्मनो ऽप्यधिष्ठिताः

ലോകാനുഗ്രഹത്തിനായി പരമേശ്വരനായ ശിവൻ സദാശിവാദി എല്ലാ മൂർത്ത്യാത്മ രൂപങ്ങളെയും അധിഷ്ഠിക്കുന്നു; അവയെല്ലാം അവൻ തന്നെയാണ് നിയന്ത്രിക്കുകയും ശക്തിയേകുകയും ചെയ്യുന്നത്।

Verse 20

आत्मनामेव भोगाय मोक्षाय च विशेषतः । तत्त्वातत्त्वस्वरूपेषु मूर्त्यात्मसु शिवान्वयः

ഭോഗത്തിനും, പ്രത്യേകിച്ച് മോക്ഷത്തിനും, ആത്മാവാണ് പ്രതിപാദ്യം; തത്ത്വ-അതത്ത്വ സ്വരൂപങ്ങളിലും, മൂർത്ത്യാത്മ രൂപങ്ങളിലും എല്ലായിടത്തും ശിവാന്വയം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 21

भोगः कर्मविपाकात्मा सुखदुःखात्मको मतः । न च कर्म शिवो ऽस्तीति तस्य भोगः किमात्मकः

ഭോഗം കർമ്മവിപാകമായി, സുഖദുഃഖസ്വരൂപമാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ശിവൻ കർമ്മാതീതൻ; അവനു ‘ഭോഗം’ ഏതു സ്വഭാവമുള്ളതാകാം?

Verse 22

सर्वं शिवो ऽनुगृह्णाति न निगृह्णाति किंचन । निगृह्णतां तु ये दोषाश्शिवे तेषामसंभवात्

ശിവൻ എല്ലാവർക്കും അനുഗ്രഹം നൽകുന്നു; ഒരാളെയും ശിക്ഷിക്കുന്നില്ല. ശിക്ഷിക്കുന്നവർക്കുള്ള ദോഷങ്ങൾ ശിവനിൽ അസംബവം; അതുകൊണ്ട് അവ അവനിൽ ഉദിക്കുകയില്ല.

Verse 23

ये पुनर्निग्रहाः केचिद्ब्रह्मादिषु निदर्शिताः । ते ऽपि लोकहितायैव कृताः श्रीकण्ठमूर्तिना

ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാരോടും കാണിച്ച ഏതെല്ലാം നിഗ്രഹങ്ങൾ (സംയമം/ശിക്ഷ) ഉണ്ടോ, അവയും ശ്രീകണ്ഠമൂർത്തിയായ ശിവൻ ലോകഹിതത്തിനായി മാത്രമേ ചെയ്തുള്ളൂ।

Verse 24

ब्रह्माण्डस्याधिपत्यं हि श्रीकण्ठस्य न संशयः । श्रीकण्ठाख्यां शिवो मूर्तिं क्रीडतीमधितिष्ठति

സകല ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെയും അധിപത്യം ശ്രീകണ്ഠനുടേതാണ്—സംശയമില്ല. ശിവൻ ‘ശ്രീകണ്ഠ’ എന്ന തന്റെ മൂർത്തിയിൽ അധിഷ്ഠിതനായി, ദിവ്യലീലയിൽ രമിച്ച് വിശ്വത്തെ ധരിച്ചു ഭരിക്കുന്നു।

Verse 25

सदोषा एव देवाद्या निगृहीता यथोदितम् । ततस्तेपि विपाप्मानः प्रजाश्चापि गतज्वराः

പറഞ്ഞതുപോലെ ദേവന്മാർ മുതലായവരും ദോഷയുക്തരായിരുന്നു; അതിനാൽ അവരെ നിഗ്രഹിക്കപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് അവരും പാപരഹിതരായി; പ്രജകളും ജ്വരസമമായ താപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതരായി।

Verse 26

निग्रहो ऽपि स्वरूपेण विदुषां न जुगुप्सितः । अत एव हि दण्ड्येषु दण्डो राज्ञां प्रशस्यते

നിയന്ത്രണവും ശിക്ഷാസംസ്കാരവും സ്വഭാവതഃ ജ്ഞാനികൾക്ക് നിന്ദ്യമായതായി തോന്നുന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് ദണ്ഡ്യരോടുള്ള രാജദണ്ഡം പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 27

यत्सिद्धिरीश्वरत्वेन कार्यवर्गस्य कृत्स्नशः । न स चेदीशतां कुर्याज्जगतः कथमीश्वरः

‘ഈശ്വരൻ’ എന്ന സിദ്ധി സമസ്ത പ്രവർത്തഫലലോകത്തിനുമേൽ പൂർണ്ണാധിപത്യമാണെങ്കിൽ, അവൻ ലോകത്തിനുമേൽ ഈശത്വം പ്രയോഗിക്കാതിരുന്നാൽ എങ്ങനെ അവനെ ഈശ്വരൻ എന്നു വിളിക്കും?

Verse 28

ईशेच्छा च विधातृत्वं विधेराज्ञापनं परम् । आज्ञावश्यमिदं कुर्यान्न कुर्यादिति शासनम्

ഈശ്വരന്റെ ഇച്ഛ തന്നെയാണ് വിധാതൃത്വശക്തിയായി മാറുന്നത്; വിധാതാവായ ബ്രഹ്മയ്ക്കും അവന്റെ ആജ്ഞ പരമമാണ്. ആ ആജ്ഞയുടെ അധീനത്തിൽ ‘ഇത് ചെയ്യുക’ ‘ഇത് ചെയ്യരുത്’ എന്ന വിധത്തിലുള്ള ശാസനം നിലനിൽക്കും.

Verse 29

तच्छासनानुवर्तित्वं साधुभावस्य लक्षणम् । विपरीतसमाधोः स्यान्न सर्वं तत्तु दृश्यते

ആ ശാസനം അനുസരിക്കുന്നതുതന്നെ സാധുഭാവത്തിന്റെ ലക്ഷണം. എന്നാൽ സമാധി വിപരീതമായ (ഭ്രാന്തമായ) ഒരാളിൽ അത് എല്ലാതരത്തിലും കാണപ്പെടുകയില്ല.

Verse 30

साधु संरक्षणीयं चेद्विनिवर्त्यमसाधु यत् । निवर्तते च सामादेरंते दण्डो हि साधनम्

സാധുക്കളുടെ സംരക്ഷണത്തിനായി അസാധുവായതു നിയന്ത്രിക്കണം. സാമാദി ഉപായങ്ങളാൽ അത് മടങ്ങിയില്ലെങ്കിൽ, അവസാനം ദണ്ഡം തന്നെയാണ് ഫലപ്രദമായ മാർഗം.

Verse 31

हितार्थलक्षणं चेदं दण्डान्तमनुशासनम् । अतो यद्विपरीतं तदहितं संप्रचक्षते

ഈ ഉപദേശം—ആവശ്യമായാൽ ദണ്ഡ-നിയന്ത്രണത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നതും—യഥാർത്ഥ ഹിതത്തിന്റെ ലക്ഷണം ആകുന്നു. അതിനാൽ ഇതിന് വിരുദ്ധമായത് അഹിതകരമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 32

हिते सदा निषण्णानामीश्वरस्य निदर्शनम् । स कथं दुष्यते सद्भिरसतामेव निग्रहात्

സകലഹിതത്തിൽ നിത്യം നിലകൊള്ളുന്നവർക്ക് ഇത് ഈശ്വരന്റെ പ്രത്യക്ഷ ചിഹ്നമാണ്. ദുഷ്ടന്മാരെ മാത്രം നിഗ്രഹിക്കുന്നതുകൊണ്ട് സജ്ജന്മാരുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ അവൻ എങ്ങനെ മലിനനാകും?

Verse 33

अयुक्तकारिणो लोके गर्हणीयाविवेकिता । यदुद्वेजयते लोकन्तदयुक्तं प्रचक्षते

ലോകത്തിൽ അയോഗ്യമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവർ അവിവേകികൾ എന്നു നിന്ദിക്കപ്പെടുന്നു. ജനങ്ങളെ ഉത്കണ്ഠപ്പെടുത്തുകയും കലക്കുകയും ചെയ്യുന്നതെല്ലാം ‘അയുക്തം’ എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 34

सर्वो ऽपि निग्रहो लोके न च विद्वेषपूर्वकः । न हि द्वेष्टि पिता पुत्रं यो निगृह्याति शिक्षयेत्

ഈ ലോകത്തിൽ ഏതു നിയന്ത്രണമോ തിരുത്തലോ ദ്വേഷത്തിൽ നിന്നല്ല. പിതാവ് പുത്രനെ വെറുക്കുന്നില്ല; ശിക്ഷിച്ചു പഠിപ്പിക്കാനായി മാത്രമാണ് അവനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്.

Verse 35

माध्यस्थेनापि निग्राह्यान्यो निगृह्णाति मार्गतः । तस्याप्यवश्यं यत्किंचिन्नैर्घृण्यमनुवर्तते

മധ്യസ്ഥനായ ഒരാൾ പോലും നിയന്ത്രിക്കപ്പെടേണ്ടവനെ യഥാവിധി നിയന്ത്രിച്ചാൽ, അവനിലും അല്പം കാഠിന്യമോ കരുണാരാഹിത്യത്തിന്റെ പാടോ അനിവാര്യമായി അനുഗമിക്കും.

Verse 36

अन्यथा न हिनस्त्येव सदोषानप्यसौ परान् । हिनस्ति चायमप्यज्ञान्परं माध्यस्थ्यमाचरन्

അല്ലെങ്കിൽ അവൻ മറ്റുള്ളവരെ—ദോഷമുള്ളവരെയെങ്കിലും—ഒരിക്കലും ഹാനിക്കില്ല. എന്നാൽ അത്യന്തമായ നിഷ്പക്ഷത സ്വീകരിച്ച് അവൻ നിർദോഷരെയും അജ്ഞരെയും പോലും ദുഃഖിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 37

तस्माद्दुःखात्मिकां हिंसां कुर्वाणो यः सनिर्घृणः । इति निर्बंधयंत्येके नियमो नेति चापरे

അതുകൊണ്ട് ദുഃഖസ്വഭാവമായ ഹിംസയെ കരുണയില്ലാതെ ചെയ്യുന്നവനെക്കുറിച്ച് ചിലർ ‘അവൻ നിർബന്ധമായി കർമ്മബന്ധനത്തിൽ കുടുങ്ങും; ഇതാണ് നിയമം’ എന്നു വാദിക്കുന്നു; മറ്റുള്ളവർ ‘ഇത് നിയമമല്ല’ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 38

निदानज्ञस्य भिषजो रुग्णो हिंसां प्रयुंजतः । न किंचिदपि नैर्घृण्यं घृणैवात्र प्रयोजिका

രോഗകാരണം അറിയുന്ന വൈദ്യൻ രോഗിയോട് വേദനകരമായ ചികിത്സ പ്രയോഗിച്ചാലും അതിൽ അല്പവും ക്രൂരതയില്ല; ഇവിടെ പ്രേരകശക്തി കരുണ മാത്രമാണ്.

Verse 39

घृणापि न गुणायैव हिंस्रेषु प्रतियोगिषु । तादृशेषु घृणी भ्रान्त्या घृणान्तरितनिर्घृणः

ഹിംസകനായ വിരോധികളോടുള്ള കരുണ പോലും ഗുണമല്ല. അത്തരക്കാരോട് ഭ്രമംകൊണ്ട് ദയ കാണിച്ചാൽ, തെറ്റായ കരുണ വിവേകം മറച്ച്, ഉള്ളിൽ ക്രൂരത വളരുന്നു.

Verse 40

उपेक्षापीह दोषाह रक्ष्येषु प्रतियोगिषु । शक्तौ सत्यामुपेक्षातो रक्ष्यस्सद्यो विपद्यते

ഇവിടെയും, സംരക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടവരോടും അവരുടെ വിരോധികളോടും ഉള്ള ഉപേക്ഷ ദോഷമാണ്. ശക്തിയുണ്ടായിട്ടും അവഗണിച്ചാൽ സംരക്ഷിതൻ ഉടൻ തന്നെ നശിക്കുന്നു.

Verse 41

सर्पस्यास्यगतम्पश्यन्यस्तु रक्ष्यमुपेक्षते । दोषाभासान्समुत्प्रेक्ष्य फलतः सो ऽपि निर्घृणः

കൈക്കടുത്ത് സർപ്പം കാണുമ്പോഴും രക്ഷിക്കേണ്ടതിനെ രക്ഷിക്കാതെ, വെറും ‘ദോഷാഭാസം’ എന്നു കരുതി ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ ഫലത്തിൽ കരുണയറ്റവനായി തീരുന്നു।

Verse 42

तस्माद्घृणा गुणायैव सर्वथेति न संमतम् । संमतं प्राप्तकामित्वं सर्वं त्वन्यदसम्मतम्

അതുകൊണ്ട് ഘൃണാ/കരുണ തന്നെ എല്ലായ്പ്പോഴും ഗുണമാണെന്ന് അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നില്ല. അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നത് ‘പ്രാപ്തകാമിത്വം’—ശരിയായ ലക്ഷ്യസിദ്ധി; മറ്റെല്ലാം അസമ്മതം।

Verse 43

अग्नावपि समाविष्टं ताम्रं खलु सकालिकम् । इति नाग्निरसौ दुष्येत्ताम्रसंसर्गकारणात्

അഗ്നിയിൽ ഇടപ്പെട്ട താമ്രവും തീർച്ചയായും കരിമം പിടിക്കുന്നു; എന്നാൽ താമ്രസമ്പർക്കം മൂലം അഗ്നി ദൂഷിതമാകുന്നില്ല. അതുപോലെ ലോകസംബന്ധം കൊണ്ടും പരമേശ്വരൻ—പതി—ഒരിക്കലും മലിനനാകുന്നില്ല।

Verse 44

नाग्नेरशुचिसंसर्गादशुचित्वमपेक्षते । अशुचेस्त्वग्निसंयोगाच्छुचित्वमपि जायते

അശുചിയുമായി സമ്പർക്കം കൊണ്ടു അഗ്നി അശുചിയാകുന്നില്ല; അശുചി വസ്തുവേ അശുചിയെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ അശുചി പദാർത്ഥം അഗ്നിയുമായി ചേർന്നാൽ ശുചിത്വവും ജനിക്കുന്നു—അത് ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 45

एवं शोध्यात्मसंसर्गान्न ह्यशुद्धः शिवो भवेत् । शिवसंसर्गतस्त्वेष शोध्यात्मैव हि शुध्यति

ഇങ്ങനെ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടേണ്ട ആത്മാവിന്റെ സമ്പർക്കം കൊണ്ടു ശിവൻ ഒരിക്കലും അശുദ്ധനാകുന്നില്ല. മറിച്ച് ശിവസമ്പർക്കം കൊണ്ടു ശുദ്ധ്യാത്മ മാത്രമേ നിശ്ചയമായി ശുദ്ധിയാകൂ.

Verse 46

अयस्यग्नौ समाविष्टे दाहो ऽग्नेरेव नायसः । मूर्तात्मन्येवमैश्वर्यमीश्वरस्यैव नात्मनाम्

ഇരുമ്പ് അഗ്നിയിൽ ചേർത്താൽ ദഹനം അഗ്നിയുടേതാണ്, ഇരുമ്പിന്റേതല്ല. അതുപോലെ മൂർത്താത്മകളിൽ കർത്താവിന്റെ ശക്തി പ്രത്യക്ഷമായാലും, ആ ഐശ്വര്യം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഈശ്വരത്തിനേ; വ്യക്തിജീവന്മാർക്കല്ല.

Verse 47

न हि काष्ठं ज्वलत्यूर्ध्वमग्निरेव ज्वलत्यसौ । काष्ठस्यांगारता नाग्नेरेवमत्रापि योज्यताम्

യഥാർത്ഥത്തിൽ മരം കത്തുന്നതല്ല; അഗ്നിയേ ജ്വലിക്കുന്നത്. മരം കനലാകുന്നത് അഗ്നിയുടെ പരിവർത്തനം അല്ല. ഇതേ ന്യായം ഇവിടെയും പ്രയോഗിക്കണം.

Verse 48

अत एव जगत्यस्मिन्काष्ठपाषाणमृत्स्वपि । शिवावेशवशादेव शिवत्वमुपचर्यते

അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഈ ലോകത്തിൽ മരം, കല്ല്, മണ്ണ് മുതലായവയിലും—ശിവന്റെ ആവിഷ്ടമായ അന്തർവാസത്തിന്റെ ബലത്താൽ—‘ശിവത്വം’ ഉപചാരമായി ആരോപിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 49

मैत्र्यादयो गुणा गौणास्तस्मात्ते भिन्नवृत्तयः । तैर्गुणैरुपरक्तानां दोषाय च गुणाय च

മൈത്രി മുതലായ ഗുണങ്ങൾ ഗൗണങ്ങളാണ്; അതിനാൽ അവയുടെ പ്രവർത്തനരീതികൾ വ്യത്യസ്തമാണ്. ആ ഗുണങ്ങളാൽ വർണ്ണിതമായ മനസ്സുള്ളവർക്ക് അതേ ഗുണങ്ങൾ ദോഷമായും ഗുണമായും മാറുന്നു.

Verse 50

यत्तु गौणमगौणं च तत्सर्वमनुगृह्णतः । न गुणाय न दोषाय शिवस्य गुणवृत्तयः

ഗൗണമെന്നോ അഗൗണമെന്നോ പറഞ്ഞതെല്ലാം അവൻ കൃപയോടെ സ്വീകരിക്കുന്നു. എങ്കിലും ശിവന്റെ ഗുണരൂപ വൃത്തികൾ അവനു പുണ്യവും അല്ല, ദോഷവും അല്ല; അവൻ നിത്യനിർലേപൻ.

Verse 51

न चानुग्रहशब्दार्थं गौणमाहुर्विपश्चितः । संसारमोचनं किं तु शैवमाज्ञामयं हितम्

വിദ്വാന്മാർ ‘അനുഗ്രഹ’ എന്ന പദാർത്ഥത്തെ ഗൗണമെന്നു കരുതുന്നില്ല. അത് ശിവന്റെ മംഗളകരമായ ആജ്ഞയാണ്—ഹിതകരവും സംസാരമോചനകരവും ആയി മോക്ഷം നൽകുന്നത്.

Verse 52

हितं तदाज्ञाकरणं यद्धितं तदनुग्रहः । सर्वं हिते नियुञ्जावः सर्वानुग्रहकारकः

അവന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കുന്നതുതന്നെ യഥാർത്ഥ ഹിതം; ഹിതമായതെല്ലാം സാരത്തിൽ അവന്റെ അനുഗ്രഹം തന്നെയാണ്. അതിനാൽ പരമഹിതത്തിനായി എല്ലാം നമുക്ക് നിയോഗിക്കാം; കാരണം അവൻ സർവ്വർക്കും അനുഗ്രഹം ചെയ്യുന്നവൻ.

Verse 53

यस्तूपकारशब्दार्थस्तमप्याहुरनुग्रहम् । तस्यापि हितरूपत्वाच्छिवः सर्वोपकारकः

‘ഉപകാരം’ എന്ന പദം സൂചിപ്പിക്കുന്ന അർത്ഥത്തെയും ‘അനുഗ്രഹം’ എന്നു പറയുന്നു. അതും ഹിതസ്വരൂപമായതിനാൽ, കല്യാണസ്വഭാവനായ ശിവൻ സർവ്വർക്കും സർവ്വോപകാരകനാണ്.

Verse 54

हिते सदा नियुक्तं तु सर्वं चिदचिदात्मकम् । स्वभावप्रतिबन्धं तत्समं न लभते हितम्

ചിത്-അചിത് സ്വരൂപമായ എല്ലാം എപ്പോഴും ഹിതത്തിലേക്കാണ് നിയുക്തം; എന്നാൽ സ്വന്തം സ്വഭാവത്തിന്റെ തടസ്സം മൂലം അതിന് തനിക്കൊത്ത യഥാർത്ഥ ഹിതം ലഭിക്കുകയില്ല.

Verse 55

यथा विकासयत्येव रविः पद्मानि भानुभिः । समं न विकसन्त्येव स्वस्वभावानुरोधतः

സൂര്യൻ തന്റെ കിരണങ്ങളാൽ താമരകളെ വിരിയിക്കുന്നു; എങ്കിലും അവ എല്ലാം ഒരുപോലെ വിരിയുന്നില്ല—ഓരോതിന്റെയും സ്വഭാവാനുസാരം. അതുപോലെ ജീവികളിൽ ജാഗ്രതയും അനുഗ്രഹവും അവരുടെ യോഗ്യതാനുസാരമേ ഫലം തരൂ।

Verse 56

स्वभावो ऽपि हि भावानां भाविनो ऽर्थस्य कारणम् । न हि स्वभावो नश्यन्तमर्थं कर्तृषु साधयेत्

ഭാവങ്ങളുടെ സ്വഭാവവും വരാനിരിക്കുന്ന ഫലത്തിന് കാരണമാകാം; എന്നാൽ നശ്വരവും അസ്ഥിരവുമായ ഫലത്തെ വെറും ‘സ്വഭാവം’യും കർത്തൃത്വവും കൊണ്ടു പരമാർത്ഥസിദ്ധമായി സ്ഥാപിക്കാനാവില്ല।

Verse 57

सुवर्णमेव नांगारं द्रावयत्यग्निसंगमः । एवं पक्वमलानेव मोचयेन्न शिवपरान्

അഗ്നിസംഗമത്തിൽ സ്വർണ്ണം മാത്രമേ ഉരുകൂ; കൽക്കരി അല്ല. അതുപോലെ, മലങ്ങൾ പക്വമായി നീങ്ങാൻ യോഗ്യമായ ശിവപര ഭക്തരെയേ പ്രഭു മോചിപ്പിക്കൂ.

Verse 58

यद्यथा भवितुं योग्यं तत्तथा न भवेत्स्वयम् । विना भावनया कर्ता स्वतन्त्रस्सन्ततो भवेत्

എന്ത് എങ്ങനെ സംഭവിക്കാൻ യോഗ്യമാണെങ്കിലും, അത് സ്വയം അങ്ങനെ സംഭവിക്കുകയില്ല. ഭാവനയില്ലാതെ കർത്താവ് നിരന്തരം സ്വതന്ത്രനായി നിലനിൽക്കില്ല; കർത്തൃത്വം അസ്ഥിരമാകും.

Verse 59

स्वभावविमलो यद्वत्सर्वानुग्राहकश्शिवः । स्वभावमलिनास्तद्वदात्मनो जीवसंज्ञिताः

ശിവൻ സ്വഭാവത്തിൽ നിർമലനും സർവാനുഗ്രാഹകനുമാണ്. അതുപോലെ ‘ജീവ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ആത്മാക്കൾ സ്വഭാവത്തിൽ മലിനമാണ്; അതിനാൽ അവർക്കു അവന്റെ മോചകകരുണ ആവശ്യമാണ്.

Verse 60

अन्यथा संसरन्त्येते नियमान्न शिवः कथम् । कर्ममायानुबन्धोस्य संसारः कथ्यते बुधैः

അല്ലെങ്കിൽ, ശിവൻ പരമനിയന്താവല്ലെങ്കിൽ ഈ ജീവികൾ സംസാരത്തിൽ എങ്ങനെ അലഞ്ഞുതിരിയും? കർമ്മവും മായയും ചേർന്ന ബന്ധത്തിൽ നിന്നുള്ള ബദ്ധത തന്നെയാണ് സംസാരമെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു।

Verse 61

अनुबन्धो ऽयमस्यैव न शिवस्येति हेतुमान् । स हेतुरात्मनामेव निजो नागन्तुको मलः

ഈ ബന്ധം ജീവാത്മയ്ക്കേ ഉള്ളത്, ശിവനല്ല—എന്ന് കാരണജ്ഞർ പറയുന്നു. ബന്ധത്തിന്റെ കാരണം ആത്മാവിന്റെ സ്വന്തം മലമാണ്; അത് സ്വാഭാവികം, പുറത്തുനിന്ന് പുതുതായി വന്നതല്ല।

Verse 62

आगन्तुकत्वे कस्यापि भाव्यं केनापि हेतुना । यो ऽयं हेतुरसावेकस्त्वविचित्रस्वभावतः

ഏതെങ്കിലും ഒന്നിനെ ‘ആഗന്തുകം’ (പുറത്തുനിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ചത്) എന്നു പറയുന്നുവെങ്കിൽ, അത് ഏതോ ഒരു കാരണത്താൽ തന്നെയെന്ന് അംഗീകരിക്കണം. എന്നാൽ ആ കാരണം ഒന്നേയുള്ളൂ, സ്വഭാവത്തിൽ വൈചിത്ര്യമില്ല; അതൊന്നുകൊണ്ട് മാത്രം ആ ആഗന്തുകത്വം വിശദീകരിക്കാനാവില്ല.

Verse 63

आत्मतायाः समत्वे ऽपि बद्धा मुक्ताः परे यतः । बद्धेष्वेव पुनः केचिल्लयभोगाधिकारतः

ആത്മസ്വഭാവം ഒരുപോലെയായിട്ടും ബന്ധിതൻ–മുക്തൻ എന്ന ഭേദം നിലനിൽക്കുന്നു; കാരണം പരമേശ്വരൻ ശിവൻ തന്നെയാണ് അങ്ങനെ നിയോഗിക്കുന്നത്. വീണ്ടും ബന്ധിത ജീവന്മാരിലും അധികാരമനുസരിച്ച് ചിലർക്കു ലയം (ശിവയിൽ ലീനത)യും ചിലർക്കു ഭോഗാധികാരവും ഉണ്ടാകുന്നു.

Verse 64

ज्ञानैश्वर्यादिवैषम्यं भजन्ते सोत्तराधराः । केचिन्मूर्त्यात्मतां यान्ति केचिदासन्नगोचराः

ഉന്നതവും അധമവും ആയ നിലകളിലുള്ള സത്തകൾ ജ്ഞാനം, ഐശ്വര്യം മുതലായവയിൽ വൈഷമ്യം അനുഭവിക്കുന്നു. ചിലർ മൂർത്തിമത്ത്വം (സഗുണാവസ്ഥ) പ്രാപിക്കുന്നു; ചിലർ സമീപവും സൂക്ഷ്മവുമായ ഗ്രഹണത്തിനേ മാത്രം ഗോചരമാകുന്നു.

Verse 65

मूर्त्यात्मसु शिवाः केचिदध्वनां मूर्धसु स्थिताः । मध्ये महेश्वरा रुद्रास्त्वर्वाचीनपदे स्थिताः

മൂർത്തി–ആത്മ തത്ത്വങ്ങളിൽ ചിലർ ‘ശിവർ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; അവർ അധ്വങ്ങളുടെ ശിഖരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. മദ്ധ്യത്തിൽ ‘മഹേശ്വരർ’ ഉണ്ട്; ‘രുദ്രർ’ താഴ്ന്ന പദങ്ങളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 66

आसन्ने ऽपि च मायायाः परस्मात्कारणात्त्रयम् । तत्राप्यात्मा स्थितो ऽधस्तादन्तरात्मा च मध्यतः

മായ അടുത്തുണ്ടായാലും പരമകാരണം നിന്നു ത്രയം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. അതിലും ജീവാത്മാവ് താഴെ നിലകൊള്ളുന്നു; അന്തരാത്മാവ് (അന്തര്വ്യാപി ഈശ്വരൻ) മദ്ധ്യേ പ്രതിഷ്ഠിതനായി ഉള്ളിൽ നിന്നു നിയന്ത്രിക്കുകയും പ്രകാശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 67

परस्तात्परमात्मेति ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । वर्तन्ते वसवः केचित्परमात्मपदाश्रयाः

സർവാതീതമായ പരമാത്മപദത്തിൽ നിലകൊണ്ട് ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, മഹേശ്വരൻ എന്നിവർ തത്തത്തായ കോസ്മിക കർത്തവ്യങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അതുപോലെ ചില വസുക്കളും പരമാത്മപദം ആശ്രയിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

Verse 68

अन्तरात्मपदे केचित्केचिदात्मपदे तथा । शान्त्यतीतपदे शैवाः शान्ते माहेश्वरे ततः

ചില ശൈവന്മാർ അന്തരാത്മപദത്തിൽ, ചിലർ ആത്മപദത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. മറ്റുചിലർ ശാന്തിയെ അതീതമായ പദത്തിൽ വസിക്കുന്നു; തുടർന്ന് ശാന്തമായ മാഹേശ്വര പദത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.

Verse 69

विद्यायान्तु यथा रौद्राः प्रतिष्ठायां तु वैष्णवाः । निवृत्तौ च तथात्मानो ब्रह्मा ब्रह्मांगयोनयः

വിദ്യയുടെ മണ്ഡലത്തിൽ റൗദ്രതത്ത്വങ്ങൾ ആധിപത്യം വഹിക്കുന്നു; പ്രതിഷ്ഠയുടെ മണ്ഡലത്തിൽ വൈഷ്ണവശക്തികൾ പ്രബലമാണ്. നിവൃത്തിമാർഗത്തിൽ ആത്മജ്ഞർ നിലകൊള്ളുന്നു; സൃഷ്ടിതത്ത്വത്തിൽ ബ്രഹ്മാ—ബ്രഹ്മന്റെ അംഗങ്ങളിൽ നിന്നു ജനിച്ചവർ.

Verse 70

देवयोन्यष्टकं मुख्यं मानुष्यमथ मध्यमम् । पक्ष्यादयो ऽधमाः पञ्चयोनयस्ताश्चतुर्दश

പതിനാലു യോനികളിൽ എട്ട് ദേവയോനികൾ പ്രധാനമാണ്; മനുഷ്യയോനി മധ്യമം; പക്ഷി മുതലായ അഞ്ചു യോനികൾ അധമമെന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 71

उत्तराधरभावो ऽपि ज्ञेयस्संसारिणो मलः । यथामभावो मुक्तस्य पूर्वं पश्चात्तु पक्वता

ഉയരം-താഴ്മ എന്ന ബോധവും സംസാരിയുടെ മലം (അശുദ്ധി) ആണെന്ന് അറിയണം. മുക്തനിൽ അത് ഇല്ലാത്തതുപോലെ; മുമ്പ് അപക്വത, പിന്നെ പക്വത (ആത്മപരിപാകം) വരുന്നു।

Verse 72

मलो ऽप्यामश्च पक्वश्च भवेत्संसारकारणम् । आमे त्वधरता पुंसां पक्वे तूत्तरता क्रमात्

മല (അശുദ്ധി) ആമമായാലും പക്വമായാലും സംസാരബന്ധനത്തിന് കാരണമാകുന്നു. ആമസ്ഥിതിയിൽ അത് മനുഷ്യനെ അധോഗതിയിലേക്കും, പക്വമായാൽ ക്രമേണ ഉന്നതഗതിയിലേക്കും നയിക്കുന്നു।

Verse 73

त्रिमलास्त्वधमा ज्ञेया यथोत्तरमधिष्ठिताः । त्रिमलानधितिष्ठंति द्विमलैकमलाः क्रमात्

ത്രിമലങ്ങളാൽ ബന്ധിതരായ ജീവന്മാർ അധമരെന്നു അറിയണം; മലയാധീനത യഥോത്തരമായി വർധിക്കുന്നു. ക്രമമായി ദ്വിമലരും ഏകമലരും ത്രിമലാവസ്ഥയ്ക്ക് അധീനരാകാതെ അതിനെ അതിക്രമിച്ച് ഉയരുന്നു.

Verse 74

इत्थमौपाधिको भेदो विश्वस्य परिकल्पितः । एकद्वित्रिमलान्सर्वाञ्छिव एको ऽधितिष्ठति

ഇങ്ങനെ ഉപാധികളാൽ വിശ്വത്തിന്റെ ഭേദം കല്പിതമായിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഏക, ദ്വി, ത്രിമലങ്ങളാൽ ബന്ധിതരായ എല്ലാവരെയും ഏകശിവൻ തന്നെയാണ് അധിഷ്ഠിക്കുന്നത്.

Verse 75

अशिवात्मकमप्येतच्छिवेनाधिष्ठितं यथा । अरुद्रात्मकमित्येवं रुद्रैर्जगदधिष्ठितम्

ഈ ജഗത്ത് സ്വയം ശിവസ്വരൂപമല്ലെങ്കിലും ശിവൻ തന്നെയാണ് അതിനെ വ്യാപിച്ചു അധിഷ്ഠിക്കുന്നത്. അതുപോലെ ‘ഇത് രുദ്രസ്വരൂപമല്ല’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നുവെങ്കിലും, ജഗത്ത് രുദ്രന്മാർ দ্বারা അധിഷ്ഠിതവും ധാരിതവും ആകുന്നു.

Verse 76

अण्डान्ता हि महाभूमिश्शतरुद्राद्यधिष्ठिता । मायान्तमन्तरिक्षं तु ह्यमरेशादिभिः क्रमात्

ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിനുള്ളിലെ മഹാഭൂമിയെ ശതരുദ്രാദി രുദ്രന്മാർ അധിഷ്ഠിക്കുന്നു. മായാപര്യന്തമുള്ള അന്തരീക്ഷം ക്രമമായി ഇന്ദ്രാദി ദേവാധിപന്മാർ ഭരിക്കുന്നു.

Verse 77

अंगुष्ठमात्रपर्यन्तैस्समंतात्संततं ततम् । महामायावसाना द्यौर्वाय्वाद्यैर्भुवनाधिपैः

അത് എല്ലാ ദിക്കുകളിലും നിരന്തരമായി വ്യാപിച്ചിരുന്നെങ്കിലും അങ്ങുഷ്ഠമാത്രം വരെ മാത്രമേ എത്തിച്ചേരൂ. മഹാമായയുടെ അവസാനം കഴിഞ്ഞാൽ ദ്യുലോകം; അവിടെ വായുവാദി ഭുവനാധിപന്മാർ അധിഷ്ഠിതരാണ്.

Verse 78

अनाश्रितान्तैरध्वान्तर्वर्तिभिस्समधिष्ठिताः । ते हि साक्षाद्दिविषदस्त्वन्तरिक्षसदस्तथा

ലോകപഥങ്ങളിലൂടെയൊഴുകി സഞ്ചരിക്കുന്ന, ഒരു നിശ്ചിത അതിരിലോ സ്ഥിരസ്ഥാനത്തിലോ ആശ്രയിക്കാത്ത അധിഷ്ഠാതാക്കളാൽ അവർ അധിഷ്ഠിതരാണ്. അവർ സാക്ഷാൽ ദിവ്യലോകവാസി ദേവന്മാരും, അതുപോലെ അന്തരീക്ഷവാസികളും തന്നേ.

Verse 79

पृथिवीपद इत्येवं देवा देवव्रतैः स्तुता । एवन्त्रिभिर्मलैरामैः पक्वैरेव पृथक्पृथक्

ഇങ്ങനെ ദേവവ്രതപരായണരായ ദേവന്മാർ അവളെ ‘പൃഥിവീപദ’ എന്നു സ്തുതിച്ചു. അതുപോലെ മൂന്നു മലങ്ങൾ—അപക്വവും പക്വവും—മൂലം ഓരോ ജീവനും വേറേവേറെ ബന്ധിതനാകുന്നു.

Verse 80

निदानभूतैस्संसाररोगः पुंसां प्रवर्तते । अस्य रोगस्य भैषज्यं ज्ञानमेव न चापरम्

നിദാനമായ കാരണങ്ങളാൽ മനുഷ്യരിൽ സംസാരരോഗം ആരംഭിക്കുന്നു. ആ രോഗത്തിന്റെ ഔഷധം ജ്ഞാനം മാത്രമാണ്; മറ്റൊരു പരിഹാരമില്ല.

Verse 81

भिषगाज्ञापकः शम्भुश्शिवः परमकारणम् । अदुःखेना ऽपि शक्तो ऽसौ पशून्मोचयितुं शिवः

ശംഭു—പരമകാരണമനായ ശിവൻ—വൈദ്യനും നിർദ്ദേശകനുമാകുന്നു. ആത്മാവ് ദുഃഖം അനുഭവിക്കാതിരുന്നാലും ആ ശുഭപ്രഭു ബന്ധിത പാശുക്കളെ (ജീവന്മാരെ) മോചിപ്പിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവൻ.

Verse 82

कथं दुःखं करोतीति नात्र कार्या विचारणा । दुःखमेव हि सर्वो ऽपि संसार इति निश्चितम्

ഇത് എങ്ങനെ ദുഃഖം ഉണ്ടാക്കുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ച് ഇവിടെ വിചാരിക്കേണ്ടതില്ല. കാരണം സമസ്ത സംസാരചക്രവും ദുഃഖം മാത്രമാണെന്ന് നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 83

कथं दुःखमदुःखं स्यात्स्वभावो ह्यविपर्ययः । न हि रोगी ह्यरोगी स्याद्भिषग्भैषज्यकारणात्

യഥാർത്ഥത്തിൽ ദുഃഖമായതു എങ്ങനെ അദുഃഖമാകും? സ്വഭാവം മറിഞ്ഞുപോകില്ല. വൈദ്യനും ഔഷധവും കാരണങ്ങളായി ഉണ്ടെന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം രോഗി സ്വയം ആരോഗ്യവാനാകുന്നില്ല.

Verse 84

रोगार्तं तु भिषग्रोगाद्भैषजैस्सुखमुद्धरेत् । एवं स्वभावमलिनान्स्वभावाद्दुःखिनः पशून्

വൈദ്യൻ ഔഷധങ്ങളാൽ രോഗപീഡിതനെ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് ഉയർത്തി സുഖത്തിലാക്കുന്നതുപോലെ, പ്രഭു കൃപയാൽ സ്വഭാവമലിനരും സ്വഭാവജന്യദുഃഖഭോക്താക്കളുമായ ബന്ധജീവന്മാരെ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് ഉദ್ಧരിക്കുന്നു।

Verse 85

स्वाज्ञौषधविधानेन दुःखान्मोचयते शिवः । न भिषक्कारणं रोगे शिवः संसारकारणम्

തന്റെ ആജ്ഞാരൂപ ഔഷധവിധാനത്താൽ ശിവൻ ജീവികളെ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്നു. വൈദ്യൻ രോഗത്തിന്റെ കാരണമല്ല; എന്നാൽ ശിവൻ തന്നെയാണ് സംസാരത്തിന്റെ കാരണമായതിനാൽ അതിന്റെ നിവൃത്തിയും അവനാൽ തന്നെയാകുന്നു।

Verse 86

इत्येतदपि वैषम्यं न दोषायास्य कल्पते । दुःखे स्वभावसंसिद्धे कथन्तत्कारणं शिवः

ഇങ്ങനെ തോന്നുന്ന വൈഷമ്യവും അവനിൽ ദോഷമാകുന്നില്ല. ദുഃഖം ജീവിയുടെ സ്വന്തം സ്വഭാവത്തിൽ നിന്നുതന്നെ സിദ്ധമാകുമ്പോൾ, അതിന്റെ കാരണമായി ശിവൻ എങ്ങനെ വരും?

Verse 87

स्वाभाविको मलः पुंसां स हि संसारयत्यमून् । संसारकारणं यत्तु मलं मायाद्यचेतनम्

ജീവിജനങ്ങളുടെ സ്വാഭാവിക ‘മലം’ തന്നെയാണ് അവരെ സംസാരത്തിൽ ചുറ്റിക്കുന്നത്. മായ മുതലായവയിൽ ആരംഭിക്കുന്ന, ജഡസ്വഭാവമുള്ള ആ മലം തന്നെയാണ് സംസാരകാരണം.

Verse 88

तत्स्वयं न प्रवर्तेत शिवसान्निध्यमन्तरा । यथा मणिरयस्कांतस्सान्निध्यादुपकारकः

അത് (സാധനശക്തി) ശിവസാന്നിധ്യമില്ലാതെ സ്വയം പ്രവർത്തിക്കുകയില്ല; ഇരുമ്പിനോട് അടുത്തിരിക്കുമ്പോഴേ അയ്‌സ്‌കാന്തമണി (കാന്തം) ഉപകാരകമാകുന്നതുപോലെ.

Verse 89

अयसश्चलतस्तद्वच्छिवो ऽप्यस्येति सूरयः । न निवर्तयितुं शक्यं सान्निध्यं सदकारणम्

ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു—“ഇരുമ്പ് (കാന്തത്തിലേക്ക് ആകർഷിതമായി) നീങ്ങുന്നതുപോലെ, ഈ ജീവനും ശിവനിലേക്കു നീങ്ങുന്നു.” സത്കാരണത്തിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ശിവസാന്നിധ്യം തടയാനോ തിരികെ മാറ്റാനോ കഴിയില്ല.

Verse 90

अधिष्ठाता ततो नित्यमज्ञातो जगतश्शिवः । न शिवेन विना किंचित्प्रवृत्तमिह विद्यते

അതുകൊണ്ട് ജഗത്തിന്റെ നിത്യ അധിഷ്ഠാതാവും അഗോചര അന്തര്യാമിയും ഭഗവാൻ ശിവനാണ്. ഈ ലോകത്ത് ശിവനില്ലാതെ ഒന്നും പ്രവർത്തിക്കുകയില്ല, ഒന്നും മുന്നേറുകയില്ല.

Verse 91

तत्प्रेरितमिदं सर्वं तथापि न स मुह्यति । शक्तिराज्ञात्मिका तस्य नियन्त्री विश्वतोमुखी

ഇതെല്ലാം അവന്റെ പ്രേരണയാൽ തന്നെ പ്രവർത്തിച്ചാലും, അവൻ മോഹിതനാകുന്നില്ല। അവന്റെ ശക്തി—ആജ്ഞാസ്വരൂപിണി—സർവദിക്കുമുഖിയായി വിശ്വത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു।

Verse 92

तया ततमिदं शश्वत्तथापि स न दुष्यति । अनिदं प्रथमं सर्वमीशितव्यं स ईश्वरः

അവന്റെ ശക്തിയാൽ ഈ സർവ്വവിശ്വം നിത്യവും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; എങ്കിലും അവൻ അതാൽ മലിനമാകുന്നില്ല। അവൻ ഒന്നിന്റെയും ഉൽപ്പന്നമല്ല—ആദി; എല്ലാം അവന്റെ അധീനത്തിൽ; അവൻ തന്നെയാണ് ഈശ്വരൻ।

Verse 93

ईशनाच्च तदीयाज्ञा तथापि स न दुष्यति । यो ऽन्यथा मन्यते मोहात्स विनष्यति दुर्मतिः

ഇത് ഈശാനനാൽ നൽകിയതും അവന്റെ തന്നെ ആജ്ഞയുമാകയാൽ ഇതിൽ ദോഷമില്ല। എന്നാൽ മോഹത്തിൽ ഇതിനെ മറ്റെങ്ങനെ കരുതുന്ന ദുർമതി നശിക്കുന്നു।

Verse 94

तच्छक्तिवैभवादेव तथापि स न दुष्यति । एतस्मिन्नंतरे व्योम्नः श्रुताः वागरीरिणी

ആ ദിവ്യശക്തിയുടെ വൈഭവമാത്രത്താലും അവൻ എങ്കിലും മലിനനാകുന്നില്ല. അതിനിടയിൽ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ശരീരരഹിതമായ ഒരു വാണി കേട്ടു.

Verse 95

सत्यमोममृतं सौम्यमित्याविरभवत्स्फुटम् । ततो हृष्टतराः सर्वे विनष्टाशेषसंशयाः

വ്യക്തമായി ഈ വാക്ക് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—“സത്യം—ഓം—അമൃതം—സൗമ്യം, മംഗളകരൻ.” അപ്പോൾ എല്ലാവരും അത്യന്തം ആനന്ദിച്ചു; ശേഷിച്ചിരുന്ന എല്ലാ സംശയങ്ങളും പൂർണ്ണമായി നശിച്ചു.

Verse 96

मुनयो विस्मयाविष्टाः प्रेणेमुः पवनं प्रभुम् । तथा विगतसन्देहान्कृत्वापि पवनो मुनीन्

മുനിമാർ വിസ്മയാവിഷ്ടരായി പ്രഭു പവനനെ (വായുദേവനെ) പ്രണമിച്ചു; പവനനും അവരുടെ സംശയങ്ങൾ നീക്കി മുനിമാരെ ആദരിച്ചു।

Verse 97

नैते प्रतिष्ठितज्ञाना इति मत्वैवमब्रवीत् । वायुरुवाच्व । परोक्षमपरोक्षं च द्विविधं ज्ञानमिष्यते

“ഇവർ സ്ഥിരജ്ഞാനത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതരല്ല” എന്നു കരുതി അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു. വായു അരുളിച്ചെയ്തു—ജ്ഞാനം രണ്ടുവിധം: പരോക്ഷവും അപരോക്ഷവും।

Verse 98

परोक्षमस्थिरं प्राहुरपरोक्षं तु सुस्थिरम् । हेतूपदेशगम्यं यत्तत्परोक्षं प्रचक्षते

പരോക്ഷജ്ഞാനം അസ്ഥിരമാണെന്നും അപരോക്ഷം സുസ്ഥിരമാണെന്നും അവർ പറയുന്നു. ഹേതുവും ഉപദേശവും വഴി ലഭിക്കുന്നതിനെ ‘പരോക്ഷം’ എന്നു വിളിക്കുന്നു।

Verse 99

अपरोक्षं पुनः श्रेष्ठादनुष्ठानाद्भविष्यति । नापरोक्षादृते मोक्ष इति कृत्वा विनिश्चयम्

ശ്രേഷ്ഠ അനുഷ്ഠാനത്തിൽ നിന്നു വീണ്ടും അപരോക്ഷജ്ഞാനം ഉദിക്കുന്നു. അപരോക്ഷാനുഭവമില്ലാതെ മോക്ഷമില്ലെന്ന ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്ത് ആ നിശ്ചയത്തിൽ സ്ഥിരനായി നിലകൊള്ളണം.

Verse 100

श्रेष्ठानुष्ठानसिद्ध्यर्थं प्रयतध्वमतन्द्रिताः

ശ്രേഷ്ഠ അനുഷ്ഠാനസിദ്ധിക്കായി നിരന്തരം പരിശ്രമിക്കൂ; ജാഗ്രതയോടെ നിന്ന് അശ്രദ്ധയെ ഉപേക്ഷിക്കൂ.