दक्षस्य रुद्रनिन्दा-निमित्तकथनम् / The Cause of Dakṣa’s Censure of Rudra

Verse 1

ऋषय ऊचुः । देवी दक्षस्य तनया त्यक्त्वा दाक्षायणी तनुम् । कथं हिमवतः पुत्री मेनायामभवत्पुरा

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ദക്ഷന്റെ പുത്രിയായ ദാക്ഷായണി ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചതിന് ശേഷം, മുൻകാലത്ത് മേനയുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനിച്ച് ഹിമവാന്റെ പുത്രിയായി എങ്ങനെ ആയി?

Verse 2

कथं च निन्दितो रुद्रो दक्षेण च महात्मना । निमित्तमपि किं तत्र येन स्यान्निंदितो भवः

മഹാത്മാവായ ദക്ഷൻ രുദ്രനെ എങ്ങനെ നിന്ദിച്ചു? അവിടെ ഏത് കാരണത്താൽ ഭവൻ (ശിവൻ) നിന്ദിതനായി?

Verse 3

उत्पन्नश्च कथं दक्षो अभिशापाद्भवस्य तु । चाक्षुषस्यांतरे पूर्वं मनोः प्रब्रूहि मारुत

ഹേ മാരുതാ (വായു)! ഭവൻ (ശിവൻ) സംബന്ധിച്ച ശാപം മൂലം ദക്ഷൻ വീണ്ടും എങ്ങനെ ജനിച്ചു? ചാക്ഷുഷ മന്വന്തരത്തിൽ, വൈവസ്വത മനുവിന് മുമ്പായി, ഇത് എനിക്ക് വിശദീകരിക്കൂ।

Verse 4

वायुरुवाव । शृण्वंतु कथयिष्यामि दक्षस्य लघुचेतसः । वृत्तं पापात्प्रमादाच्च विश्वामरविदूषणम्

വായു പറഞ്ഞു—ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കൂ; അല്പചിത്തനായ ദക്ഷന്റെ ആ സംഭവവൃത്താന്തം ഞാൻ പറയുന്നു. അത് പാപവും അശ്രദ്ധയും മൂലം ജനിച്ച്, ദേവന്മാർക്ക് അപകീർത്തി വരുത്തി, ലോകധർമ്മക്രമം കലക്കി।

Verse 5

पुरा सुरासुराः सर्वे सिद्धाश्च परमर्षयः । कदाचिद्द्रष्टुमीशानं हिमवच्छिखरं ययुः

പുരാതനകാലത്ത് എല്ലാ ദേവാസുരന്മാരും, സിദ്ധന്മാരും പരമർഷിമാരും ഒരിക്കൽ ഈശാനനെ ദർശിക്കാനായി ഹിമവത് ശിഖരത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 6

तदा देवश्च देवी च दिव्यासनगतावुभौ । दर्शनं ददतुस्तेषां देवादीनां द्विजोत्तमाः

അപ്പോൾ ദേവനും ദേവിയും ദിവ്യാസനത്തിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട്, ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, ദേവാദികൾക്ക് തങ്ങളുടെ ദർശനം പ്രസാദിച്ചു।

Verse 7

तदानीमेव दक्षो ऽपि गतस्तत्र सहामरैः । जामातरं हरं द्रष्टुं द्रष्टुं चात्मसुतां सतीम्

അന്നേ സമയം ദക്ഷനും ദേവന്മാരോടൊപ്പം അവിടെ ചെന്നു—തന്റെ ജാമാതാവായ ഹരനെ (ശിവനെ) കാണാനും, സ്വന്തം പുത്രിയായ സതിയെയും കാണാനും।

Verse 8

तदात्मगौरवाद्देवो देव्या दक्षे समागते । देवादिभ्यो विशेषेण न कदाचिदभूत्स्मृतिः

സ്വസ്വരൂപഗൗരവം കാത്തുകൊണ്ടു, ദേവി ദക്ഷന്റെ യജ്ഞസഭയിൽ എത്തിയപ്പോൾ, ദേവന്മാരാദികളുടെ സന്നിധിയിൽ പ്രത്യേകിച്ച്, പ്രഭു ഒരിക്കലും പുറമെയുള്ള പരിചയമോ ആത്മീയതയോ പ്രകടിപ്പിച്ചില്ല।

Verse 9

तस्य तस्याः परं भावमज्ञातुश्चापि केवलम् । पुत्रीत्येवं विमूढस्य तस्यां वैरमजायत

അവളുടെ പരമാന്തർഭാവം തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയാതെ, അവൻ അവളെ വെറും ‘(എന്റെ) മകൾ’ എന്ന നിലയിൽ മാത്രം അറിഞ്ഞു; അങ്ങനെ മോഹിതനായ അവനിൽ അവളോടു വൈരം ഉദിച്ചു।

Verse 10

ततस्तेनैव वैरेण विधिना च प्रचोदितः । नाजुवाह भवं दक्षो दीक्षितस्तामपि द्विषन्

അതിനുശേഷം അതേ വൈരത്താലും വിധിയുടെ പ്രേരണയാലും പ്രചോദിതനായ ദക്ഷൻ, യാഗദീക്ഷിതനായിട്ടും ഭവനെ (ശിവനെ) ക്ഷണിച്ചില്ല; അവളെ (സതിയെ) ദ്വേഷിച്ച് അവളെയും ക്ഷണിച്ചില്ല।

Verse 11

अन्याञ्१ आमातरस्सर्वानाहूय स यथाक्रमम् । शतशः पुष्कलामर्चाञ्चकार च पृथक्पृथक्

പിന്നീട് അവൻ മറ്റു എല്ലാ അമാത്യന്മാരെയും ക്രമമായി വിളിച്ചു കൂട്ടി, ഓരോരുത്തർക്കും വേർവേറായി നൂറുകണക്കിന് പ്രാവശ്യം സമൃദ്ധമായ അർച്ചനകൾ നടത്തി।

Verse 12

तथा तान्संगताञ्छ्रुत्वा नारदस्य मुखात्तदा । ययौ रुद्राय रुद्राणी विज्ञाप्य भवनं पितुः

നാരദന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്നു ആ സംഭവങ്ങൾ എല്ലാം കേട്ട റുദ്രാണി, പിതൃഗൃഹത്തിൽ വിവരം അറിയിച്ച്, ഭഗവാൻ രുദ്രന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു ആ വൃത്താന്തം വിനയത്തോടെ അറിയിച്ചു।

Verse 13

अथ संनिहितं दिव्यं विमानं विश्वतोमुखम् । लक्षणाढ्यं सुखारोहमतिमात्रमनोहरम्

അപ്പോൾ സമീപത്തുതന്നെ ഒരു ദിവ്യ വിമാനം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അത് സർവദിക്കുകളിലേക്കും മുഖമുള്ളത്, മംഗളലക്ഷണങ്ങളാൽ സമൃദ്ധം, കയറാൻ എളുപ്പം, മനസ്സിനെ അത്യന്തം മോഹിപ്പിക്കുന്നതുമായിരുന്നു।

Verse 14

तप्तजांबूनदप्रख्यं चित्ररत्नपरिष्कृतम् । मुक्तामयवितानाग्न्यं स्रग्दामसमलंकृतम्

അത് തപ്ത ജാംബൂനദ സ്വർണ്ണംപോലെ ദീപ്തമായും, വർണ്ണരത്നങ്ങളാൽ അലങ്കൃതമായും; മുത്തുമയമായ ഉത്തമ വിതാനത്താൽ ശോഭിച്ചും, മാലകളും ദാമങ്ങളും കൊണ്ട് സുന്ദരമായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടുമിരുന്നു।

Verse 15

तप्तकंचननिर्व्यूहं रत्नस्तंभशतावृतम् । वज्रकल्पितसोपानं विद्रुमस्तंभतोरणम्

അത് ഉരുക്കിയ സ്വർണ്ണത്താൽ നിർമ്മിച്ച ഒരു മനോഹരമായ നിർമ്മിതിയായിരുന്നു, നൂറുകണക്കിന് രത്നസ്തംഭങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതായിരുന്നു; അതിന്റെ ഗോവണികൾ വജ്രം പോലെയും കവാടങ്ങൾ പവിഴത്തൂണുകളാൽ അലംകൃതവുമായിരുന്നു.

Verse 16

पुष्पपट्टपरिस्तीर्णं चित्ररत्नमहासनम् । वज्रजालकिरच्छिद्रमच्छिद्रमणिकुट्टिमम्

ആ മഹാസനം പുഷ്പവസ്ത്രം വിരിച്ചിരുന്നതും, വർണ്ണവൈവിധ്യമുള്ള രത്നങ്ങളാൽ ദീപ്തമായതും; വജ്രജാലസദൃശമായ കാന്തിരക്ഷയാൽ സംരക്ഷിതവും, അഖണ്ഡ മാണിക്യങ്ങൾ പതിച്ച നിർദോഷ കുത്തിമ്മിൽ സ്ഥാപിതവുമായിരുന്നു।

Verse 17

मणिदंडमनोज्ञेन महावृषभलक्ष्मणा । अलंकृतपुरोभागमब्भ्रशुब्भ्रेण केतुना

അതിന്റെ മുൻഭാഗം മനോഹരമായ മാണിദണ്ഡംകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; അതിൽ മഹാവൃഷഭത്തിന്റെ ചിഹ്നം പതിഞ്ഞിരുന്നു; മേഘസമം ശുഭ്രമായി ദീപ്തമായ കേതുവും അതിനെ ശോഭിപ്പിച്ചു।

Verse 18

रत्नकंचुकगुप्तांगैश्चित्रवेत्रकपाणिभिः । अधिष्ठितमहाद्वारमप्रधृष्यैर्गुणेश्वरैः

മഹാദ്വാരം അപ്രധർഷ്യരായ ശിവഗണാധിപന്മാർ കാവലിരുന്നു; അവരുടെ ദേഹങ്ങൾ രത്നജഡിത കഞ്ചുകങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു, കൈകളിൽ വിചിത്ര വർണ്ണവേത്രങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 19

मृदंगतालगीतादिवेणुवीणाविशारदैः । विदग्धवेषभाषैश्च बहुभिः स्त्रीजनैर्वृतम्

അത് അനേകം സ്ത്രീജനങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു—മൃദംഗം, താളം, ഗാനം, വേണു-വീണാ കലകളിൽ പാണ്ഡിത്യമുള്ളവർ; നന്നായി അണിഞ്ഞൊരുങ്ങിയ വേഷവും സംസ്കൃതമായ വാക്കും കൈവശമുള്ളവർ।

Verse 20

आरुरोह महादेवी सह प्रियसखीजनैः । चामारव्यञ्जनं तस्या वज्रदंडमनोहरे

മഹാദേവി പ്രിയസഖീജനങ്ങളോടൊപ്പം आरोഹണം ചെയ്തു ഇരുന്നു. അവൾക്കായി വജ്രദണ്ഡംപോലെ മനോഹരമായ പിടികളുള്ള ചാമരവ്യഞ്ജനങ്ങൾ വീശപ്പെട്ടു।

Verse 21

गृहीत्वा रुद्रकन्ये द्वे विवीजतुरुभे शुभे । तदाचामरयोर्मध्ये देव्या वदनमाबभौ

അപ്പോൾ രുദ്രന്റെ രണ്ടു ശുഭകন্যകൾ ചാമരങ്ങൾ കൈയിൽ എടുത്ത് മൃദുവായി വീശി. ആ നിമിഷം ആ രണ്ടു ചാമരങ്ങളുടെ നടുവിൽ ദേവിയുടെ മുഖം തേജസ്സോടെ പ്രകാശിച്ചു।

Verse 22

अन्योन्यं युध्यतोर्मध्ये हंसयोरिव पंकजम् । छत्रं शशिनिभं तस्याश्चूडोपरि सुमालिनी

അവരുടെ പരസ്പര മത്സരത്തിന്റെ നടുവിൽ—രണ്ടു ഹംസങ്ങളുടെ ഇടയിലെ പദ്മംപോലെ—ദേവിയുടെ ചൂടയുടെ മുകളിൽ ചന്ദ്രസമപ്രഭയുള്ള, സൗന്ദര്യമാലയാൽ ശോഭിച്ച കുട പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 23

धृतमुक्तापरिक्षिप्तं बभार प्रेमनिर्भरा । तच्छत्रमुज्ज्वलं देव्या रुरुचे वदनोपरि

പ്രേമത്തിൽ നിറഞ്ഞ ദേവി മുത്തുമാലകളാൽ അലങ്കരിച്ച ആ ദീപ്തമായ കുട ധരിച്ചു. ആ പ്രകാശമുള്ള കുട ദേവിയുടെ മുഖത്തിനുമീതെ അത്യന്തം ശോഭിച്ചു।

Verse 24

उपर्यमृतभांडस्य मंडलं शशिनो यथा । अथ चाग्रे समासीना सुस्मितास्या शुभावती

അമൃതപാത്രത്തിന്റെ മീതെ ചന്ദ്രമണ്ഡലം എങ്ങനെ വിരാജിക്കുമോ, അതുപോലെ ശുഭവതി, മൃദുസ്മിതം തിളങ്ങുന്ന മുഖത്തോടെ അവൾ മുന്നിൽ ഇരുന്നുവന്നു।

Verse 25

अक्षद्यूतविनोदेन रमयामास वै सतीम् । सुयशाः पादुके देव्याश्शुभे रत्नपरिष्कृते

അക്ഷദ്യൂതക്രീഡാ-വിനോദത്തോടെ ആ യശസ്വി സതീദേവിയെ ആനന്ദിപ്പിച്ചു. ദേവിയുടെ ശുഭമായ പാദുകാദ്വയം രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും ശ്രേഷ്ഠതകൊണ്ട് പ്രസിദ്ധവുമായിരുന്നു.

Verse 26

स्तनयोरंतरे कृत्वा तदा देवीमसेवतः । अन्या कांचनचार्वंगी दीप्तं जग्राह दर्पणम्

അപ്പോൾ അത് ദേവിയുടെ സ്തനങ്ങൾക്കിടയിൽ വെച്ച് അവൻ ദേവിയെ സേവിച്ചു. അതേസമയം മറ്റൊരു കാഞ്ചനവർണ്ണയായ സുന്ദരാംഗി ദീപ്തമായ ദർപ്പണം എടുത്തു.

Verse 27

अपरा तालवृन्तं च परा तांबूलपेटिकाम् । काचित्क्रीडाशुकं चारु करे ऽकुरुत भामिनी

ഒരുത്തി താളവൃന്തം (വീശുവടി) പിടിച്ചു, മറ്റൊരുത്തി താംബൂൽപെട്ടിക വഹിച്ചു; മറ്റൊരു സുന്ദരി ക്രീഡയ്ക്കായി മനോഹരമായ ശുകപക്ഷിയെ തന്റെ കൈയിൽ എടുത്തു—എല്ലാവരും ശിഷ്ടമായ സേവയിൽ ലീനരായിരുന്നു.

Verse 28

काचित्तु सुमनोज्ञानि पुष्पाणि सुरभीणि च । काचिदाभरणाधारं बभार कमलेक्षणा

ഒരു പദ്മനയനിയായ സ്ത്രീ മനോഹരമായ സുഗന്ധപുഷ്പങ്ങൾ വഹിച്ചു; മറ്റൊരുത്തി ആഭരണങ്ങൾ വെക്കാനുള്ള അധാരപാത്രം വഹിച്ചു.

Verse 29

काचिच्च पुनरालेपं सुप्रसूतं शुभांजनम् । अन्याश्च सदृशास्तास्ता यथास्वमुचितक्रियाः

ചില സ്ത്രീകൾ വീണ്ടും സുഗന്ധലേപനങ്ങളും ശുഭ അഞ്ജനവും ഒരുക്കി; മറ്റുള്ളവരും തത്തത്തിൻറെ യോജ്യമായ സേവാക്രിയകൾ അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 30

आवृत्त्या तां महादेवीमसेवंत समंततः । अतीव शुशुभे तासामंतरे परमेश्वरी

അവർ മഹാദേവിയെ ചുറ്റിനിന്ന് എല്ലാദിക്കുകളിലും നിന്ന് സേവിച്ചു; അവരുടെ മദ്ധ്യേ നിലകൊണ്ട പരമേശ്വരി അത്യന്തം ദീപ്തിയോടെ ശോഭിച്ചു।

Verse 31

तारापरिषदो मध्ये चंद्रलेखेव शारदी । ततः शंखसमुत्थस्य नादस्य समनंतरम्

നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ആ സഭയുടെ മദ്ധ്യേ അവൾ ശരദ്കാല ചന്ദ്രകലപോലെ ശോഭിച്ചു. തുടർന്ന് ഉടൻ തന്നെ ശംഖത്തിൽ നിന്നുയർന്ന നാദധ്വനി കേട്ടു।

Verse 32

प्रास्थानिको महानादः पटहः समताड्यत । ततो मधुरवाद्यानि सह तालोद्यतैस्स्वनैः

പ്രസ്ഥാനസമയത്ത് മഹാനാദമുള്ള പടഹം അടിക്കപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് താളത്തിൽ ഉയർത്തി മുഴക്കിയ താളങ്ങളുടെ നാദത്തോടൊപ്പം മധുരവാദ്യങ്ങൾ മുഴങ്ങി।

Verse 33

अनाहतानि सन्नेदुः काहलानां शतानि च । सायुधानां गणेशानां महेशसमतेजसाम्

ആരും മുഴക്കാതിരുന്നിട്ടും നൂറുകണക്കിന് യുദ്ധകാഹളങ്ങൾ സ്വയം മുഴങ്ങി. മഹേശനോടു തുല്യമായ തേജസ്സുള്ള ആയുധധാരികളായ ഗണേശഗണങ്ങൾ മഹാബലത്തോടെ ഒന്നിച്ചു ചേർന്നു.

Verse 34

सहस्राणि शतान्यष्टौ तदानीं पुरतो ययुः । तेषां मध्ये वृषारूढो गजारूढो यथा गुरुः

അപ്പോൾ മുന്നിലായി എട്ട് ലക്ഷം പേർ മുന്നേറി. അവരുടെ മദ്ധ്യേ വൃഷഭാരൂഢനായ പ്രഭു—ഗജാരൂഢനായ ഒരു പൂജ്യഗുരുവിനെപ്പോലെ, എല്ലാവരിലും മേലായി മഹിമയോടെ നിലകൊണ്ടു.

Verse 35

जगाम गणपः श्रीमान् सोमनंदीश्वरार्चितः । देवदुंदुभयो नेदुर्दिवि दिव्यसुखा घनाः

അപ്പോൾ ശ്രീമാൻ ഗണപൻ (ഗണേശൻ) സോമൻ, നന്ദി, ഈശ്വരൻ എന്നിവരാൽ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിക്കപ്പെട്ട ശേഷം പ്രസ്ഥാനം ചെയ്തു. സ്വർഗത്തിൽ ദേവദുന്ദുഭികൾ മുഴങ്ങി; മേഘങ്ങൾ ദിവ്യസുഖദായകമായ മഴ പെയ്തു.

Verse 36

ननृतुर्मुनयस्सर्वे मुमुदुः सिद्धयोगिनः । ससृजुः पुष्पवृष्टिं च वितानोपरि वारिदाः

എല്ലാ മുനിമാരും നൃത്തം ചെയ്തു; സിദ്ധയോഗികൾ ആനന്ദിച്ചു. മുകളിലെ വിതാനത്തിന്മേൽ മഴവഹിക്കുന്ന മേഘങ്ങൾ പുഷ്പവൃഷ്ടിയും ചൊരിഞ്ഞു.

Verse 37

तदा देवगणैश्चान्यैः पथि सर्वत्र संगता । क्षणादिव पितुर्गेहं प्रविवेश महेश्वरी

അപ്പോൾ വഴിയൊട്ടാകെ മറ്റു ദേവഗണങ്ങളോടും ചേർന്ന് മഹേശ്വരി, ക്ഷണത്തിൽ തന്നെയെന്നപോലെ പിതൃഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 38

तां दृष्ट्वा कुपितो दक्षश्चात्मनः क्षयकारणात् । तस्या यवीयसीभ्यो ऽपि चक्रे पूजाम सत्कृताम्

അവളെ കണ്ടപ്പോൾ ദക്ഷൻ കോപിച്ചു; അവളെയാണു തന്റെ ക്ഷയത്തിന് കാരണമെന്ന് കരുതിയത്. എങ്കിലും അവളുടെ ഇളയ സഹോദരിമാർക്കുപോലും ആദരപൂർവ്വമായ ഔപചാരിക പൂജ ഒരുക്കി.

Verse 39

तदा शशिमुखी देवी पितरं सदसि स्थितम् । अंबिका युक्तमव्यग्रमुवाचाकृपणं वचः

അപ്പോൾ ചന്ദ്രമുഖിയായ ദേവി അംബിക സഭയിൽ ഇരുന്ന പിതാവിനെ ഉദ്ദേശിച്ച് യുക്തവും സംയമിതവും ഗൗരവമുള്ളതുമായ വചനങ്ങൾ അവ്യഗ്രമായി ഉച്ചരിച്ചു।

Verse 40

देव्युवाच । ब्रह्मादयः पिशाचांता यस्याज्ञावशवर्तिनः । स देवस्सांप्रतं तात विधिना नार्चितः किल

ദേവി പറഞ്ഞു—ഹേ താതാ! ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാരിൽ നിന്ന് പിശാചന്മാർ വരെ എല്ലാവരും അവന്റെ ആജ്ഞാവശത്തിലാണ്; എങ്കിലും ആ ദേവൻ ഇപ്പോൾ വിധിവിധാനപ്രകാരം ആരാധിക്കപ്പെടുന്നില്ലെന്നു തോന്നുന്നു.

Verse 41

तदास्तां मम ज्यायस्याः पुत्र्याः पूजां किमीदृशीम् । असत्कृतामवज्ञाय कृतवानसि गर्हितम्

അത് വിട്ടേക്കുക; എന്റെ ജ്യേഷ്ഠയുടെ പുത്രിക്കു നീ ഏതു തരത്തിലുള്ള പൂജയാണ് ചെയ്തത്? അവളെ അപമാനിച്ച് അവഗണിച്ചതിലൂടെ നീ നിന്ദ്യമായ പ്രവൃത്തി ചെയ്തിരിക്കുന്നു.

Verse 42

एवमुक्तो ऽब्रवीदेनां दक्षः क्रोधादमर्षितः । त्वत्तः श्रेष्ठा विशिष्टाश्च पूज्या बालाः सुता मम

ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ കോപം സഹിക്കാതെ ദക്ഷൻ അവളോടു പറഞ്ഞു—“നിനക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠരും വിശിഷ്ടരുമായും പൂജ്യരുമായും ഉള്ളത് എന്റെ ബാലികയായ പുത്രിമാരാണ്.”

Verse 43

तासां तु ये च भर्तारस्ते मे बहुमता मुदा । गुनैश्चाप्यधिकास्सर्वैर्भर्तुस्ते त्र्यंबकादपि

അവരുടെ ഭർത്താക്കന്മാർ എനിക്ക് ആനന്ദത്തോടെ അത്യന്തം ആദരണീയരാണ്; എല്ലാ ഗുണങ്ങളിലും അവർ സ്വന്തം ഭർത്താവായ ത്ര്യംബകൻ (ഭഗവാൻ ശിവൻ)നേക്കാൾ പോലും ശ്രേഷ്ഠരാണ്.

Verse 44

स्तब्धात्मा तामसश्शर्वस्त्वमिमं समुपाश्रिता । तेन त्वामवमन्ये ऽहं प्रतिकूलो हि मे भवः

നീ മന്ദബുദ്ധിയുമായും താമസഗുണമുള്ളതുമായ ഈ ശർവ്വനെ ആശ്രയിച്ചു; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്നെ അവഗണിക്കുന്നു, കാരണം ഭവൻ (ശിവൻ) എനിക്കു തീർച്ചയായും പ്രതികൂലനാണ്.

Verse 45

तथोक्ता पितरं दक्षं क्रुद्धा देवी तमब्रवीत् । शृण्वतामेव सर्वेषां ये यज्ञसदसि स्थिताः

ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ ദേവി ക്രുദ്ധയായി തന്റെ പിതാവായ ദക്ഷനോട് പറഞ്ഞു—യജ്ഞസഭയിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന എല്ലാവരും കേൾക്കുമ്പോഴേ।

Verse 46

अकस्मान्मम भर्तारमजाताशेषदूषणम् । वाचा दूषयसे दक्ष साक्षाल्लोकमहेश्वरम्

ഹേ ദക്ഷാ! കാരണമില്ലാതെ നീ വാക്കുകളാൽ എന്റെ ഭർത്താവായ പ്രഭുവിനെ—ഒരിക്കലും ദോഷം ഉദിച്ചിട്ടില്ലാത്തവനെ—സാക്ഷാൽ ലോകമഹേശ്വരനായ മഹാദേവനെ—ദൂഷിക്കുന്നു।

Verse 47

विद्याचौरो गुरुद्रोही वेदेश्वरविदूषकः । त एते बहुपाप्मानस्सर्वे दंड्या इति श्रुतिः

വിദ്യ മോഷ്ടിക്കുന്നവൻ, ഗുരുദ്രോഹി, വേദേശ്വരനെ ദൂഷിക്കുന്നവൻ—ഇവർ എല്ലാവരും അനേകം പാപങ്ങളാൽ ഭാരിതർ; ശ്രുതി പറയുന്നു: ഇവർ എല്ലാവരും ദണ്ഡനീയർ।

Verse 48

तस्मादत्युत्कटस्यास्य पापस्य सदृशो भृशम् । सहसा दारुणो दंडस्तव दैवाद्भविष्यति

അതുകൊണ്ട് നിന്റെ ഈ അത്യന്തം ഭീകരമായ പാപത്തിന് തുല്യമായ കഠിനദണ്ഡം ദൈവവിധിയാൽ പെട്ടെന്നു നിന്മേൽ പതിക്കും।

Verse 49

त्वया न पूजितो यस्माद्देवदेवस्त्रियंबकः । तस्मात्तव कुलं दुष्टं नष्टमित्यवधारय

നീ ദേവദേവനായ ത്ര്യംബകനെ പൂജിച്ചില്ല; അതുകൊണ്ട് ഉറപ്പായി അറിക—നിന്റെ വംശം ദുഷിതമായി നാശം പ്രാപിക്കും।

Verse 50

इत्युक्त्वा पितरं रुष्टा सती संत्यक्तसाध्वसा । तदीयां च तनुं त्यक्त्वा हिमवंतं ययौ गिरिम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് സതി പിതാവിനോട് ക്രുദ്ധയായി, ഭയം മുഴുവനും ഉപേക്ഷിച്ച്; ആ വംശജന്യ ദേഹം ത്യജിച്ച് ഹിമവാൻ പർവതത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 51

स पर्वतपरः श्रीमांल्लब्धपुण्यफलोदयः । तदर्थमेव कृतवान् सुचिरं दुश्चरं तपः

അവൻ പർവതത്തെയേ പരമ ആശ്രയമായി കരുതി, ശ്രീസമ്പന്നനായി മുൻപുണ്യഫലോദയത്തിൽ ദീപ്തനായി; അതേ ലക്ഷ്യത്തിനായി ദീർഘകാലം ദുഷ്കരമായ തപസ് ചെയ്തു।

Verse 52

तस्मात्तमनुगृह्णाति भूधरेश्वरमीश्वरी । स्वेच्छया पितरं चक्रे स्वात्मनो योगमायया

അതുകൊണ്ട് ഈശ്വരി ഭൂധരേശ്വരനോട് അനുഗ്രഹം ചെയ്തു; തന്റെ തന്നെ യോഗമായയാൽ സ്വേച്ഛയായി അവനെ തന്റെ പിതാവാക്കി।

Verse 53

यदा गता सती दक्षं विनिंद्य भयविह्वला । तदा तिरोहिता मंत्रा विहतश्च ततो ऽध्वरः

സതി ഭയവിഹ്വലയായി ദക്ഷനെ നിന്ദിച്ച് പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, മന്ത്രങ്ങൾ മറഞ്ഞുപോയി; അന്നുമുതൽ അധ്വരം (യാഗം) തടസ്സപ്പെട്ടു നശിച്ചു।

Verse 54

तदुपश्रुत्य गमनं देव्यास्त्रिपुरुमर्दनः । दक्षाय च ऋषिभ्यश्च चुकोप च शशाप तान्

ദേവിയുടെ ഗമനം കേട്ടറിഞ്ഞ് ത്രിപുരമർദനനായ ശിവൻ ക്രുദ്ധനായി; ദക്ഷനോടും ഋഷികളോടും കോപിച്ച് അവരെ ശപിച്ചു।

Verse 55

यस्मादवमता दक्षमत्कृते ऽनागसा सती । पूजिताश्चेतराः सर्वाः स्वसुता भर्तृभिः सह

ദക്ഷന്റെ ഇച്ഛയാൽ അവിടെ നിർദോഷിണിയായ സതി അപമാനിതയായതിനാൽ, അവന്റെ മറ്റു എല്ലാ പുത്രിമാരും തങ്ങളുടെ ഭർത്താക്കളോടുകൂടെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കപ്പെട്ടു ആദരിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 56

वैवस्वते ऽंतरे तस्मात्तव जामातरस्त्वमी । उत्पत्स्यंते समं सर्वे ब्रह्मयज्ञेष्वयोनिजाः

അതുകൊണ്ട് വൈവസ്വത മന്വന്തരത്തിൽ നിന്റെ ഈ ജാമാതാക്കൾ എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് ബ്രഹ്മയജ്ഞങ്ങളിൽ അയോനിജരായി (ഗർഭജന്മമില്ലാതെ) പ്രത്യക്ഷപ്പെടും. ഈ ദിവ്യ പ്രത്യക്ഷതയിലൂടെ ധർമ്മസംരക്ഷണത്തിനും ജീവന്മാരുടെ മോക്ഷപാക്വതയ്ക്കുമായി ഭഗവാന്റെ ആജ്ഞ വെളിവാകുന്നു.

Verse 57

भविता मानुषो राजा चाक्षुषस्य त्वमन्वये । प्राचीनबर्हिषः पौत्रः पुत्रश्चापि प्रचेतसः

നീ ചാക്ഷുഷ വംശത്തിൽ മനുഷ്യരാജാവായി ജനിക്കും; പ്രാചീനബർഹിഷിന്റെ പൗത്രനും പ്രചേതസിന്റെ പുത്രനും കൂടിയായിരിക്കും.

Verse 58

अहं तत्रापि ते विघ्नमाचरिष्यामि दुर्मते । धर्मार्थकामयुक्तेषु कर्मस्वपि पुनः पुनः

ഹേ ദുർമതേ! അവിടെയും ഞാൻ നിനക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും വിഘ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കും—ധർമ്മാർഥകാമസംബന്ധമായ കര്‍മ്മങ്ങളിലുപോലും.

Verse 59

तेनैवं व्याहृतो दक्षो रुद्रेणामिततेजसा । स्वायंभुवीं तनुं त्यक्त्वा पपात भुवि दुःखितः

അമിതതേജസ്സുള്ള രുദ്രൻ ഇങ്ങനെ ഉച്ചരിച്ചതോടെ, ദക്ഷൻ തന്റെ സ്വായംഭുവ ദേഹാവസ്ഥ ഉപേക്ഷിച്ച് ദുഃഖാകുലനായി ഭൂമിയിൽ വീണു.

Verse 60

ततः प्राचेतसो दक्षो जज्ञे वै चाक्षुषे ऽन्तरे । प्राचीनबर्हिषः पौत्रः पुत्रश्चैव प्रचेतसाम्

അനന്തരം ചാക്ഷുഷ മന്വന്തരത്തിൽ പ്രചേതസുകളിൽ നിന്നു ദക്ഷൻ ജനിച്ചു. അവൻ പ്രാചീനബർഹിഷിന്റെ പൗത്രനും പ്രചേതസുകളുടെ പുത്രനും ആയിരുന്നു.

Verse 61

भृग्वादयो ऽपि जाता वै मनोर्वैवस्वतस्य तु । अंतरे ब्रह्मणो यज्ञे वारुणीं बिभ्रतस्तनुम्

നിശ്ചയമായും ഭൃഗു മുതലായ ഋഷിമാരും വൈവസ്വത മനുവിന്റെ മന്വന്തരത്തിൽ ജനിച്ചു—ബ്രഹ്മാവിന്റെ യജ്ഞത്തിന്റെ ഇടവേളയിൽ, (ദേവൻ) വാരുണീ-രൂപം ധരിച്ചിരുന്നപ്പോൾ।

Verse 62

तदा दक्षस्य धर्मार्थं यज्ञे तस्य दुरात्मनः । महेशः कृतवान्विघ्नं मना ववस्वते सति

അപ്പോൾ ധർമ്മസംരക്ഷണാർത്ഥം, ദുഷ്ടമനസ്സുള്ള ദക്ഷന്റെ യജ്ഞത്തിൽ മഹേശൻ തന്റെ സംकल्पമാത്രംകൊണ്ട് തന്നെ വിഘ്നം സൃഷ്ടിച്ചു—വിവസ്വാൻ (സൂര്യൻ) സാക്ഷിയായിരിക്കെ।