सती-शिवचरित्रप्रसङ्गः / The Account of Satī and Śiva’s Divine Conduct (Prelude to Detailed Narrative)

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन् विधे प्रजानाथ महाप्राज्ञ कृपाकर । श्रावितं शंकरयशस्सतीशंकरयोः शुभम्

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രഹ്മൻ, ഹേ വിധേ, ഹേ പ്രജാനാഥ, മഹാപ്രാജ്ഞ കൃപാകരാ! ശങ്കരന്റെ പവിത്ര യശസ്സും സതി-ശങ്കരന്മാരുടെ ശുഭചരിതവും എനിക്ക് ശ്രവിപ്പിക്കണമേ।

Verse 2

इदानीं ब्रूहि सत्प्रीत्या परं तद्यश उत्तमम् । किमकार्ष्टां हि तत्स्थौ वै चरितं दंपती शिवौ

ഇപ്പോൾ സത്യപ്രീതിയോടെ ആ പരമോത്തമമായ ശുഭയശസ്സിനെ വിവരിക്കണമേ. അവിടെ ആ ദിവ്യ ദമ്പതികൾ—ശിവൻ (സതിയോടുകൂടെ)—എന്തു ചെയ്തു? അവരുടെ പവിത്രചരിതം പറയുക।

Verse 3

ब्रह्मोवाच । सतीशिवचरित्रं च शृणु मे प्रेमतो मुने । लौकिकीं गतिमाश्रित्य चिक्रीडाते सदान्वहम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ, സ്നേഹത്തോടെ എന്റെ വാക്കുകളിൽ നിന്ന് സതി-ശിവരുടെ പാവനചരിത്രം കേൾക്കുക. ലൗകികാചാരം ആശ്രയിച്ച് അവർ ഇരുവരും ദിനംപ്രതി നിരന്തരം ക്രീഡിച്ചു.

Verse 4

ततस्सती महादेवी वियोगमलभन्मुने । स्वपतश्शंकरस्येति वदंत्येके सुबुद्धयः

അതിനുശേഷം, ഹേ മുനേ, മഹാദേവി സതി വിരഹം അനുഭവിച്ചു—തന്റെ സ്വപതി ശങ്കരനിൽ നിന്ന്; ഇങ്ങനെ ചില സുബുദ്ധന്മാർ പറയുന്നു.

Verse 5

वागर्थाविव संपृक्तौ शक्तोशौ सर्वदा चितौ । कथं घटेत च तयोर्वियोगस्तत्त्वतो मुने

വാക്കും അതിന്റെ അർത്ഥവും പോലെ ശക്തിയും ഈശനും എപ്പോഴും ഏകീഭവിച്ചിരിക്കുന്നു—ഇരുവരും ശുദ്ധചൈതന്യസ്വരൂപം. ഹേ മുനേ, തത്ത്വതഃ അവരുടെ യഥാർത്ഥ വേർപാട് എങ്ങനെ സംഭവിക്കും?

Verse 6

लीलारुचित्वादथ वा संघटेताऽखिलं च तत् । कुरुते यद्यदीशश्च सती च भवरीतिगौ

അല്ലെങ്കിൽ തന്റെ ദിവ്യലീലയുടെ ഇഷ്ടപ്രകാരം പ്രഭു ഈ സമസ്തക്രമവും ഏകീകരിക്കാം. പരമേശൻ ചെയ്യുന്നതെല്ലാംപോലെ സതിയും—ഇരുവരും ഭവമായ ലോകഗതിയുടെ നിശ്ചിത രീതിയനുസരിച്ചാണ് സഞ്ചരിക്കുന്നത്.

Verse 7

सा त्यक्ता दक्षजा दृष्ट्वा पतिना जनकाध्वरे । शंभोरनादरात्तत्र देहं तत्याज संगता

പിതാവിന്റെ യാഗത്തിൽ, ദക്ഷപുത്രി സതി—അപമാനിതയായി—ഭർത്താവ് ശംഭുവിനോടുള്ള അനാദരം കണ്ടപ്പോൾ, ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ അവൾ ദേഹം ത്യജിച്ചു.

Verse 8

पुनर्हिमालये सैवाविर्भूता नामतस्सती । पार्वतीति शिवं प्राप तप्त्वा भूरि विवाहतः

വീണ്ടും അവൾ ഹിമാലയത്തിൽ അവതരിച്ചു—നാമത്തിൽ അതേ സതീ തന്നെ—പാർവതി എന്നു പ്രസിദ്ധയായി. ധാരാളം തപസ്സു ചെയ്ത് വിവാഹത്തിലൂടെ ശ്രീശിവനെ ഭർത്താവായി പ്രാപിച്ചു.

Verse 9

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य ब्रह्मणस्स तु नारदः । पप्रच्छ च विधातारं शिवाशिवमहद्यशः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്കുകൾ ഇങ്ങനെ കേട്ട ശേഷം, ശുഭവും അശുഭവും സംബന്ധിച്ച മഹായശസ്സുള്ള നാരദൻ വീണ്ടും സ്രഷ്ടാവായ വിധാതാവിനോട് ചോദിച്ചു.

Verse 10

नारद उवाच । विष्णुशिष्य महाभाग विधे मे वद विस्तरात् । शिवाशिवचरित्रं तद्भवाचारपरानुगम्

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ, വിഷ്ണുവിന്റെ ശിഷ്യനേ! ഹേ വിധി (ബ്രഹ്മാ), എനിക്ക് വിശദമായി പറയുക—ശിവനും സതീദേവിയും സംബന്ധിച്ച ആ പവിത്രചരിതവും, അതിൽ നിന്നുയരുന്ന അനുസരണീയമായ ആചാര-നിയമങ്ങളുമൊത്ത്.

Verse 11

किमर्थं शंकरो जायां तत्याज प्राणतः प्रियाम् । तस्मादाचक्ष्व मे तात विचित्रमिति मन्महे

ഏത് കാരണത്താൽ ശങ്കരൻ പ്രാണത്തേക്കാളും പ്രിയയായ തന്റെ ഭാര്യയെ പോലും ഉപേക്ഷിച്ചു? അതിനാൽ, ഹേ താതാ, എനിക്ക് വിശദീകരിക്കൂ; ഞങ്ങൾ ഇതിനെ അത്ഭുതകരമെന്ന് കരുതുന്നു.

Verse 12

कुतोऽह्यध्वरजः पुत्रां नादरोभूच्छिवस्य ते । कथं तत्याज सा देहं गत्वा तत्र पितृक्रतौ

യാഗാധിപനായ ദക്ഷൻ നിങ്ങളുടെ പുത്രിയുടെ സ്വാമിയായ ശിവനോട് എന്തുകൊണ്ട് ആദരം കാണിച്ചില്ല? പിന്നെ അവൾ പിതാവിന്റെ യാഗത്തിലേക്ക് ചെന്നിട്ട് എങ്ങനെ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചു?

Verse 13

ततः किमभवत्तत्र किमकार्षीन्महेश्वरः । तत्सर्वं मे समाचक्ष्व श्रद्धायुक् तच्छुतावहम्

പിന്നെ അവിടെ എന്തു സംഭവിച്ചു? മഹേശ്വരൻ എന്തു ചെയ്തു? അതെല്ലാം എനിക്ക് വിശദമായി പറയുക; ഞാൻ ശ്രദ്ധയോടെ നിറഞ്ഞവനും കേൾക്കാൻ ആകാംക്ഷയുള്ളവനുമാണ്।

Verse 14

ब्रह्मोवाच । शृणु तात परप्रीत्या मुनिभिस्सह नारद । सुतवर्य महाप्राज्ञ चरितं शशिमौलिनः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—മകനേ നാരദാ, മുനികളോടൊപ്പം പരമ പ്രീതിയോടെ കേൾക്കുക. സൂതശ്രേഷ്ഠനേ, മഹാപ്രാജ്ഞനേ, ശശിമൗളിയായ ശിവന്റെ പുണ്യചരിതം കേൾക്കുക।

Verse 15

नमस्कृत्य महेशानं हर्यादिसुरसेवितम् । परब्रह्म प्रवक्ष्यामि तच्चरित्रं महाद्भुतम्

ഹരി (വിഷ്ണു) മുതലായ ദേവന്മാർ സേവിക്കുന്ന മഹേശാനനെ നമസ്കരിച്ച്, ഞാൻ ഇപ്പോൾ പരബ്രഹ്മന്റെ അതിമഹാദ്ഭുതമായ ചരിതം പ്രസ്താവിക്കും।

Verse 16

सर्वेयं शिवलीला हि बहुलीलाकरः प्रभुः । स्वतंत्रो निर्विकारी च सती सापि हि तद्विधा

ഇതെല്ലാം നിശ്ചയമായും ശിവന്റെ ദിവ്യലീല തന്നെയാണ്. അനേകം ലീലകൾ പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന പ്രഭു പൂർണ്ണ സ്വതന്ത്രനും നിർവികാരനും; സതീദേവിയും അതേ സ്വഭാവമുള്ളവൾ.

Verse 17

अन्यथा कस्समर्थो हि तत्कर्मकरणे मुने । परमात्मा परब्रह्म स एव परमेश्वरः

അല്ലെങ്കിൽ, ഹേ മുനേ, ആ കര്‍മ്മം ചെയ്യാൻ ആര്‍ക്ക് കഴിയും? അവൻ തന്നെയാണ് ശിവൻ—പരമാത്മാവ്, പരബ്രഹ്മം—നിശ്ചയമായും പരമേശ്വരൻ.

Verse 18

यं सदा भजते श्रीशोऽहं चापि सकलाः सुराः । मुनयश्च महात्मानः सिद्धाश्च सनकादयः

യാളെ സദാ ശ്രീശൻ (വിഷ്ണു) ഭജിക്കുന്നു, യാളെ ഞാനും സർവ്വ ദേവന്മാരോടുകൂടെ വന്ദിക്കുന്നു; യാളെ മഹാത്മ മുണിമാരും സനകാദി സിദ്ധന്മാരും നിരന്തരം ആരാധിക്കുന്നു।

Verse 19

शेषस्सदा यशो यस्य मुदा गायति नित्यशः । पारं न लभते तात स प्रभुश्शंकरः शिवः

ഹേ താത, അവന്റെ മഹിമ ശേഷനും സദാ ആനന്ദത്തോടെ നിത്യമായി പാടിയാലും, അവന്റെ പരം കണ്ടെത്താൻ കഴിയില്ല. ആ പ്രഭുവേ ശങ്കരൻ—പരമേശ്വരൻ ശിവൻ।

Verse 20

तस्यैव लीलया सर्वोयमिति तत्त्वविभ्रमः । तत्र दोषो न कस्यापि सर्वव्यापी स प्रेरकः

അവന്റെ ദിവ്യലീല കൊണ്ടാണ് ‘ഇതെല്ലാം സ്വതന്ത്ര സത്യം’ എന്ന തത്ത്വവിഭ്രമം ഉദിക്കുന്നത്. അതിൽ ആരുടെയും കുറ്റമില്ല; സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭുവേ എല്ലാറ്റിന്റെയും അന്തഃപ്രേരകൻ।

Verse 21

एकस्मिन्समये रुद्रस्सत्या त्रिभुवने भवः । वृषमारुह्य पर्याटद्रसां लीलाविशारदः

ഒരു സമയത്ത് ഭവനായ രുദ്രൻ സതിയോടൊപ്പം വൃഷഭമേറി ത്രിഭുവനങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ചു; ദിവ്യലീലാരസത്തിൽ ലീനനായും അതിന്റെ അത്ഭുതഭാവങ്ങളിൽ നിപുണനായും।

Verse 22

आगत्य दण्डकारण्यं पर्यटन् सागरांबराम् । दर्शयन् तत्र गां शोभां सत्यै सत्यपणः प्रभुः

ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ എത്തി, സമുദ്രത്തെ വസ്ത്രമെന്നപോലെ ധരിച്ച ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ട്, സത്യപ്രതിജ്ഞനായ പ്രഭു അവിടത്തെ ദേശശോഭ സതിക്കു കാണിച്ചു।

Verse 23

तत्र रामं ददर्शासौ लक्ष्मणेनान्वितं हरः । अन्विष्यंतं प्रियां सीतां रावणेन हृता छलात्

അവിടെ ഹരൻ (ശിവൻ) ലക്ഷ്മണനോടുകൂടിയ രാമനെ കണ്ടു—വഞ്ചനയാൽ രാവണൻ അപഹരിച്ച പ്രിയ സീതയെ അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന രാമനെ.

Verse 24

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे रामपरीक्षावर्णनं नाम चतुर्विंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ രണ്ടാം ഗ്രന്ഥമായ രുദ്രസംഹിതയുടെ രണ്ടാം സതീഖണ്ഡത്തിൽ “രാമപരീക്ഷാവർണ്ണനം” എന്ന ഇരുപത്തിനാലാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.

Verse 25

समिच्छंतं च तत्प्राप्तिं पृच्छंतं तद्गतिं हृदा । कुजादिभ्यो नष्टधियमत्रपं शोकविह्वलम्

അവളെ പ്രാപിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ, ഹൃദയത്തിൽ അവളുടെ ഗതിയും വാസസ്ഥലവും കുറിച്ച് തുടർച്ചയായി ചോദിച്ചു. എന്നാൽ കുജ മുതലായവരുടെ മുമ്പിൽ അവന്റെ ധൈര്യബുദ്ധി നഷ്ടപ്പെട്ടു—ലജ്ജ മറന്ന്, ശോകത്തിൽ വിഹ്വലനായി.

Verse 26

सूर्यवंशोद्भवं वीरं भूपं दशरथात्मजम् । भरताग्रजमानंदरहितं विगतप्रभम्

അവൻ സൂര്യവംശോത്ഭവനായ വീരരാജാവിനെ—ദശരഥപുത്രൻ, ഭരതന്റെ അഗ്രജൻ—കണ്ടു; അവൻ ആനന്ദരഹിതനായി, പ്രഭ മങ്ങിയവനായി ഇരുന്നു.

Verse 27

पूर्णकामो वराधीनं प्राणमत्स्म मुदा हरः । रामं भ्रमन्तं विपिने सलक्ष्मणमुदारधीः

എപ്പോഴും പൂർണ്ണകാമനായിരുന്നാലും, തന്റെ വരാനുസാരമായി ആനന്ദത്തോടെ ഹരൻ പ്രണാമം ചെയ്തു. ഉദാരബുദ്ധിയനായ പ്രഭു വനത്തിൽ ലക്ഷ്മണനോടുകൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന രാമനെ കണ്ടു.

Verse 28

जयेत्युक्त्वाऽन्यतो गच्छन्नदात्तस्मै स्वदर्शनम् । रामाय विपिने तस्मिच्छंकरो भक्तवत्सलः

“ജയം” എന്നു പറഞ്ഞു മറ്റൊരിടത്തേക്ക് പോകുമ്പോഴും, ഭക്തവത്സലനായ ശങ്കരൻ ആ വനത്തിൽ രാമനുവേണ്ടി അവനു തന്റെ ദിവ്യദർശനം നൽകി.

Verse 29

इतीदृशीं सतीं दृष्ट्वा शिवलीलां विमोहनीम् । सुविस्मिता शिवं प्राह शिवमायाविमोहिता

സതിയെ അങ്ങനെ കണ്ടും ശിവന്റെ മോഹിപ്പിക്കുന്ന ലീല കണ്ടും, അവൾ അത്യന്തം വിസ്മയിച്ച് ശിവമയയാൽ വിമോഹിതയായി ശിവനോടു പറഞ്ഞു.

Verse 30

सत्युवाच । देव देव परब्रह्म सर्वेश परमेश्वर । सेवंते त्वां सदा सर्वे हरिब्रह्मादयस्सुराः

സതി പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവദേവാ, ഹേ പരബ്രഹ്മാ! ഹേ സർവേശ്വരാ, ഹേ പരമേശ്വരാ! ഹരി (വിഷ്ണു) ബ്രഹ്മാ മുതലായ സർവ്വദേവന്മാരും നിത്യം നിന്നെ സേവിച്ചു ആരാധിക്കുന്നു.

Verse 31

त्वं प्रणम्यो हि सर्वेषां सेव्यो ध्येयश्च सर्वदा । वेदांतवेद्यो यत्नेन निर्विकारी परप्रभुः

നീ തന്നെയാണ് എല്ലാവർക്കും നമസ്കാരാർഹൻ; നിത്യം സേവിക്കപ്പെടേണ്ടവനും നിരന്തരം ധ്യാനിക്കപ്പെടേണ്ടവനും. വേദാന്തമാർഗ്ഗത്തിൽ പരിശ്രമത്തോടെ അറിയപ്പെടുന്നവൻ—നിർവികാരൻ, പരാത്പരപ്രഭു നീയേ.

Verse 32

काविमौ पुरुषौ नाथ विरहव्याकुलाकृती । विचरंतौ वने क्लिष्टौ दीनौ वीरौ धनुर्धरौ

ഹേ നാഥാ! ഇവർ രണ്ടു പുരുഷന്മാർ വിരഹവേദനയാൽ വ്യാകുലമായ രൂപമുള്ളവർ. വനത്തിൽ സഞ്ചരിച്ച് അവർ ക്ഷീണിതരും പീഡിതരുമായിരിക്കുന്നു; വീര ധനുർധരന്മാരായിട്ടും ദീനവും വിഷണ്ണവും തോന്നുന്നു.

Verse 33

तयोर्ज्येष्ठं कंजश्यामं दृष्ट्वा वै केन हेतुना । सुदितस्सुप्रसन्नात्माऽभवो भक्त इवाऽधुना

അവരിൽ ജ്യേഷ്ഠനായ, കമലശ്യാമ വർണ്ണമുള്ളവനെ കണ്ടപ്പോൾ ഏതു കാരണത്താൽ സുദിതൻ ഉടൻ തന്നെ അന്തരംഗത്തിൽ അത്യന്തം പ്രസന്നനായി ആനന്ദപ്രഭയായി മാറി, അപ്പോൾ തന്നെ ശിവഭക്തനെന്നപോലെ?

Verse 34

इति मे संशयं स्वामिञ्शंकर छेत्तुमर्हसि । सेव्यस्य सेवकेनैव घटते प्रणतिः प्रभो

ഇങ്ങനെ, ഹേ സ്വാമി ശങ്കരാ, എന്റെ സംശയം നീക്കണമേ. ഹേ പ്രഭോ, സേവ്യനും പൂജ്യനുമായവനോട് സേവകൻ പ്രണാമം അർപ്പിക്കുന്നത് യുക്തമാണ്.

Verse 35

ब्रह्मोवाच । आदिशक्तिस्सती देवी शिवा सा परमेश्वरी । शिवमायावशीभूत्वा पप्रच्छेत्थं शिवं प्रभुम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ആദിശക്തിയായ സതി ദേവി—അവളേ ശിവാ, പരമേശ്വരി—ശിവമായയുടെ അധീനയായി ഇങ്ങനെ പ്രഭു ശിവനോട് ചോദിച്ചു.

Verse 36

तदाकर्ण्य वचस्सत्याश्शंकरः परमेश्वरः । तदा विहस्य स प्राह सतीं लीलाविशारदः

സതിയുടെ വചനങ്ങൾ കേട്ട് പരമേശ്വരൻ ശങ്കരൻ പുഞ്ചിരിച്ചു. ലീലയിൽ നിപുണനായ അദ്ദേഹം അപ്പോൾ സതിയോട് പറഞ്ഞു.

Verse 37

परमेश्वर उवाच । शृणु देवि सति प्रीत्या यथार्थं वच्मि नच्छलम् । वरदानप्रभावात्तु प्रणामं चैवमादरात्

പരമേശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവി സതി, പ്രീതിയോടെ ശ്രവിക്കൂ; ഞാൻ യഥാർത്ഥം പറയുന്നു, വഞ്ചനയില്ല. വരദാനത്തിന്റെ പ്രഭാവം കൊണ്ടു ഈ പ്രണാമം ഇങ്ങനെ ആദരത്തോടെ അർപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 38

रामलक्ष्मणनामानौ भ्रातरौ वीरसम्मतौ । सूर्यवंशोद्भवौ देवि प्राज्ञौ दशरथात्मजौ

ഹേ ദേവി, രാമൻ ലക്ഷ്മണൻ എന്ന പേരുള്ള ആ രണ്ടു സഹോദരന്മാർ വീരന്മാരായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടവർ. അവർ സൂര്യവംശത്തിൽ ജനിച്ച പ്രാജ്ഞന്മാർ; ദശരഥന്റെ പുത്രന്മാർ.

Verse 39

गौरवर्णौ लघुर्बंधुश्शेषेशो लक्ष्मणाभिधः । ज्येष्ठो रामाभिधो विष्णुः पूर्णांशो निरुपद्रवः

ഗൗരവർണ്ണനായ ഇളയ സഹോദരൻ സ്വയം ശേഷൻ തന്നെയായിരുന്നു; അവൻ ലക്ഷ്മണൻ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ. മൂത്തവൻ രാമനാമധാരി വിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണാംശം—നിരുപദ്രവൻ.

Verse 40

अवतीर्णं क्षितौ साधुरक्षणाय भवाय नः । इत्युक्त्वा विररामाऽसौ शंभुस्मृतिकरः प्रभुः

“സാധുക്കളുടെ രക്ഷയ്ക്കും നമ്മുടെ ക്ഷേമത്തിനുമായി അദ്ദേഹം ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചിരിക്കുന്നു.” എന്ന് പറഞ്ഞ്, ശംഭുസ്മൃതി ഉണർത്തുന്ന ആ പ്രഭു മൗനമായി.

Verse 41

श्रुत्वापीत्थं वचश्शम्भोर्न विशश्वास तन्मनः । शिवमाया बलवती सैव त्रैलोक्यमोहिनी

ശംഭുവിന്റെ ഇത്തരത്തിലുള്ള വചനങ്ങൾ കേട്ടിട്ടും അവളുടെ മനസ്സ് വിശ്വസിച്ചില്ല. കാരണം ശിവമായ അത്യന്തം ശക്തമാണ്; അതേ ത്രൈലോക്യമോഹിനി.

Verse 42

अविश्वस्तं मनो ज्ञात्वा तस्याश्शंभुस्सनातनः । अवोचद्वचनं चेति प्रभुलीलाविशारदः

അവളുടെ മനസ്സ് ഇപ്പോഴും പൂർണ്ണവിശ്വാസത്തിലല്ലെന്ന് അറിഞ്ഞ്, സനാതന ശംഭു—പ്രഭുലീലയിൽ നിപുണൻ—അവളോട് ശുഭവചനങ്ങൾ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 43

शिव उवाच । शृणु मद्वचनं देवि न विश्वसिति चेन्मनः । तव रामपरिक्षां हि कुरु तत्र स्वया धिया

ശിവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ദേവീ, എന്റെ വചനം ശ്രവിക്കൂ. മനസ്സ് വിശ്വസിക്കാത്തുവെങ്കിൽ, നിന്റെ സ്വബുദ്ധിയാൽ അവിടെ രാമനെ പരീക്ഷിക്കൂ.

Verse 44

विनश्यति यथा मोहस्तत्कुरु त्वं सति प्रिये । गत्वा तत्र स्थितस्तावद्वटे भव परीक्षिका

പ്രിയ സതീ, മോഹം നശിക്കുന്നവിധം നീ ചെയ്യുക. അവിടെ ചെന്നു കുറച്ചുനേരം ആൽമരത്തിനരികെ നിലകൊണ്ട്, പരീക്ഷകയായി ഇരിക്കൂ.

Verse 45

ब्रह्मोवाच । शिवाज्ञया सती तत्र गत्वाचिंतयदीश्वरी । कुर्यां परीक्षां च कथं रामस्य वनचारिणः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ശിവാജ്ഞപ്രകാരം സതീ അവിടെ ചെന്നു. അപ്പോൾ ആ ഈശ്വരി ചിന്തിച്ചു: ‘വനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന രാമനെ ഞാൻ എങ്ങനെ പരീക്ഷിക്കും?’

Verse 46

सीतारूपमहं धृत्वा गच्छेयं रामसन्निधौ । यदि रामो हरिस्सर्वं विज्ञास्यति न चान्यथा

ഞാൻ സീതാരൂപം ധരിച്ചു രാമസന്നിധിയിലേക്കു പോകും. രാമൻ—ഹരിസ്വരൂപൻ—സർവ്വജ്ഞനാണെങ്കിൽ, സമ്പൂർണ്ണ സത്യം യഥാർത്ഥമായി തിരിച്ചറിയും; അല്ലാതെ അല്ല.

Verse 47

इत्थं विचार्य सीता सा भूत्वा रामसमीपतः । आगमत्तत्परीक्षार्थं सती मोहपरायणा

ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച് സതി സീതാരൂപം ധരിച്ചു രാമന്റെ സമീപത്തേക്ക് പോയി; മോഹപരവശയായി അവനെ പരീക്ഷിക്കാനായി അവിടെ എത്തി.

Verse 48

सीतारूपां सतीं दृष्ट्वा जपन्नाम शिवेति च । विहस्य तत्प्रविज्ञाय नत्वावोचद्रघूद्वहः

സീതാരൂപത്തിലുള്ള സതിയെ കണ്ടും, അവൾ മൃദുവായി ‘ശിവ’ നാമം ജപിക്കുന്നതു കേട്ടും, രഘുവംശശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ പുഞ്ചിരിച്ചു; സത്യം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അവൾക്ക് നമസ്കരിച്ചു പിന്നെ പറഞ്ഞു.

Verse 49

राम उवाच । प्रेमतस्त्वं सति ब्रूहि क्व शंभुस्ते नमोगतः । एका हि विपिने कस्मादागता पतिना विना

രാമൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സതി, സ്നേഹത്തോടെ സത്യം പറയുക: നിന്റെ ശംഭു എവിടെ പോയി? ഭർത്താവില്ലാതെ നീ ഒറ്റയ്ക്ക് ഈ വനത്തിലേക്ക് എന്തുകൊണ്ട് വന്നു?

Verse 50

त्यक्त्वा स्वरूपं कस्मात्ते धृतं रूपमिदं सति । ब्रूहि तत्कारणं देवि कृपां कृत्वा ममोपरि

ഹേ സതി, നീ നിന്റെ സ്വസ്വരൂപം വിട്ട് ഈ രൂപം എന്തുകൊണ്ട് ധരിച്ചു? ഹേ ദേവി, എനിക്കു കരുണ ചെയ്ത് അതിന്റെ കാരണം പറയുക.

Verse 51

ब्रह्मोवाच । इति रामवचः श्रुत्वा चकितासीत्सती तदा । स्मृत्वा शिवोक्तं मत्वा चावितथं लज्जिता भृशम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—രാമന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ സതി അന്നേ നിമിഷം അമ്പരന്നു. ശിവൻ പറഞ്ഞത് ഓർത്ത് അത് അച്യുതസത്യമെന്ന് അറിഞ്ഞ് അവൾ അത്യന്തം ലജ്ജിച്ചു.

Verse 52

रामं विज्ञाय विष्णुं तं स्वरूपं संविधाय च । स्मृत्वा शिवपदं चित्ते सत्युवाच प्रसन्नधीः

രാമൻ വിഷ്ണുവാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞു, അവന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം ഗ്രഹിച്ചു, ഹൃദയത്തിൽ ശിവന്റെ പരമപദം സ്മരിച്ചു; പ്രസന്നബുദ്ധിയോടെ സത്യം പറഞ്ഞു।

Verse 53

शिवो मया गणैश्चैव पर्यटन् वसुधां प्रभुः । इहागच्छच्च विपिने स्वतंत्रः परमेश्वरः

പ്രഭു ശിവൻ—പരമശക്തൻ—എന്നോടും തന്റെ ഗണങ്ങളോടും കൂടി ഭൂമിയെ പര്യടനം ചെയ്തു; ആ സ്വതന്ത്ര പരമേശ്വരൻ ഇവിടെ ഈ വനത്തിലേക്ക് വന്നു।

Verse 54

अपश्यदत्र स त्वां हि सीतान्वेषणतत्परम् । सलक्ष्मणं विरहिणं सीतया श्लिष्टमानसम्

അവിടെ അവൻ നിന്നെ കണ്ടു—സീതാന്വേഷണത്തിൽ പൂർണ്ണമായി ലീനനായ—ലക്ഷ്മണനോടുകൂടെ, വിരഹവേദനയിൽ കുലുങ്ങി, മനസ്സ് സീതയോടേ ചേർന്നവനായി।

Verse 55

नत्वा त्वां स गतो मूले वटस्य स्थित एव हि । प्रशंसन् महिमानं ते वैष्णवं परमं मुदा

നിന്നെ നമസ്കരിച്ച് അവൻ ആൽമരത്തിന്റെ വേരിലേക്കു പോയി അവിടെയേ സ്ഥിരമായി നിന്നു; ആനന്ദത്തോടെ നിന്റെ പരമ വൈഷ്ണവസദൃശ മഹിമയെ പുകഴ്ത്തി।

Verse 56

चतुर्भुजं हरिं त्वां नो दृष्ट्वेव मुदितोऽभवत् । यथेदं रूपममलं पश्यन्नानंदमाप्तवान्

നിന്നെ ചതുര്ഭുജ ഹരി-രൂപമായി കണ്ട ഉടനെ അവൻ ആനന്ദിതനായി; ഈ നിർമലവും മംഗളകരവുമായ രൂപം ദർശിച്ച് പരമാനന്ദം പ്രാപിച്ചു।

Verse 57

तच्छ्रुत्वा वचनं शंभौर्भ्रममानीय चेतसि । तदाज्ञया परीक्षां ते कृतवत्य स्मि राघव

ശംഭുവിന്റെ വാക്ക് കേട്ട് ഞാൻ ഉദ്ദേശപൂർവ്വം മനസ്സിൽ സംശയം വരുത്തി; അവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, ഹേ രാഘവാ, ഞാൻ നിന്നെ പരീക്ഷിച്ചു।

Verse 58

ज्ञातं मे राम विष्णुस्त्वं दृष्टा ते प्रभुताऽखिला । निःसशंया तदापि तच्छृणु त्वं च महामते

ഹേ രാമാ, നീ തന്നെയാണു വിഷ്ണു എന്നു എനിക്ക് അറിയാം; നിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ പ്രഭുത്വം ഞാൻ കണ്ടു. എനിക്ക് സംശയമില്ല; എങ്കിലും, ഹേ മഹാമതേ, എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുക।

Verse 59

कथं प्रणम्यस्त्वं तस्य सत्यं ब्रूहि ममाग्रतः । कुरु निस्संशयां त्वं मां शमलं प्राप्नुहि द्रुतम्

നീ എങ്ങനെ അവനോട് നമസ്കരിക്കേണ്ടവനാകുന്നു? എന്റെ മുമ്പിൽ സത്യം പറയുക. എന്റെ സംശയം പൂർണ്ണമായി നീക്കുക; അല്ലെങ്കിൽ നീ വേഗം അപവാദം/പാപം പ്രാപിക്കും।

Verse 60

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्या रामश्चोत्फुल्ललोचनः । अस्मरत्स्वं प्रभुं शंभुं प्रेमाभूद्धृदि चाधिकम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാമന്റെ കണ്ണുകൾ ആനന്ദത്തിൽ വിരിഞ്ഞു. അവൻ തന്റെ പ്രഭു ശംഭു (ശിവൻ)നെ സ്മരിച്ചു; ഹൃദയത്തിൽ കൂടുതൽ പ്രേമം ഉദിച്ചു।

Verse 61

सत्या विनाज्ञया शंभुसमीपं नागमन्मुने । संवर्ण्य महिमानं च प्रावोचद्राघवस्सतीम्

ഹേ മുനേ, സത്യയുടെ അനുമതിയില്ലാതെ രാഘവൻ ശംഭുവിന്റെ സമീപത്തേക്ക് പോയില്ല. ശിവന്റെ മഹിമ വർണ്ണിച്ച് അവൻ പിന്നെ സതിയോട് സംസാരിച്ചു।