ब्राह्मणीस्वर्गतिवर्णनम् (Brāhmaṇī-Svargati-Varṇana: Account of a Brāhmaṇa Woman’s Ascent to Heaven)

Verse 1

सूत उवाच । गौश्चैकाप्यभवत्तत्र ह्यंगणे बंधिता शुभा । तदैव ब्राह्मणो रात्रावाजगाम बहिर्गतः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവിടെ മുറ്റത്ത് ഒരു ശുഭമായ പശു മാത്രം കെട്ടിയിരുന്നു. അപ്പോൾ തന്നെ രാത്രിയിൽ പുറത്തുപോയ ബ്രാഹ്മണൻ മടങ്ങിവന്നു.

Verse 2

स उवाच प्रियां स्वीयां दृष्ट्वा गामंगणे स्थिताम् । अदुग्धां खेदनिर्विण्णो दोग्धुकामो मुनीश्वराः

മുറ്റത്ത് നിൽക്കുന്ന തന്റെ പ്രിയ പശുവിനെ ഇനിയും കറന്നിട്ടില്ലെന്ന് കണ്ട മഹർഷി ക്ഷീണവും വിഷാദവും അനുഭവിച്ചു; കറക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

Verse 3

गौः प्रिये नैव दुग्धा ते सेत्युक्ता वत्समानयत् । दोहनार्थं समाहूय स्त्रियं शीघ्रतरं तदा

പശു പറഞ്ഞു—“പ്രിയനേ, എന്നെ ഇനിയും കറന്നിട്ടില്ല.” എന്ന് പറഞ്ഞ് കിടാവിനെ കൊണ്ടുവന്നു; പിന്നെ കറക്കുന്നതിനായി സ്ത്രീയെ വേഗത്തിൽ വിളിച്ചു.

Verse 4

वत्सं कीले स्वयं बद्धुं यत्नं चैवाकरोत्तदा । ब्राह्मणस्स गृहस्वामी मुनयो दुग्धलालसः

അപ്പോൾ ഗൃഹസ്വാമിയായ ബ്രാഹ്മണൻ തന്നെ കിടാവിനെ കീലിൽ കെട്ടാൻ ശ്രമിച്ചു; പാലിനായി ആഗ്രഹിച്ച മുനിമാർ യാഗത്തിനും അതിഥിസത്കാരത്തിനും ആവശ്യമായതു ലഭിക്കുവാൻ കാത്തുനിന്നു.

Verse 5

वत्सोपि कर्षमाणश्च पादे वै पादपीडनम् । चकार ब्राह्मणश्चैव कष्टं प्राप्तश्च सुव्रताः

വലിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന കിടാവും അവന്റെ പാദത്തിൽ അമർത്തി; ബ്രാഹ്മണനും വേദന അനുഭവിച്ചു. ഇങ്ങനെ സുവ്രതൻ കഷ്ടം പ്രാപിച്ചു.

Verse 6

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां नंदिकेश्वरलिंगमाहात्म्यवर्णने ब्राह्मणीस्वर्गतिवर्णनं नाम षष्ठोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിന്റെ നാലാം ഭാഗമായ കോടിരുദ്രസംഹിതയിൽ, നന്ദികേശ്വരലിംഗത്തിന്റെ മഹാത്മ്യവർണ്ണനത്തിനകത്ത് ‘ബ്രാഹ്മണീയുടെ സ്വർഗ്ഗപ്രാപ്തിവർണ്ണനം’ എന്ന ആറാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 7

वत्सोपि पीडितस्तेन श्रांतश्चैवाभवत्तदा । दुग्धा गौर्मोचितो वत्सो न क्रोधेन द्विजन्मना

അവൻ പീഡിപ്പിച്ചതിനാൽ കിടാവും അപ്പോൾ ക്ഷീണിച്ചു. പശുവിനെ കറന്ന് കിടാവിനെ വിട്ടുവിട്ടിട്ടും, ആ ദ്വിജൻ തന്റെ കോപം വിട്ടില്ല.

Verse 8

गौर्दोग्धुं महत्प्रीत्या रोदनं चाकरोत्तदा । दृष्ट्वा च रोदनं तस्या वत्सो वाक्यमथाब्रवीत्

അപ്പോൾ പശു മഹത്തായ സ്നേഹത്തോടെ കറക്കപ്പെടാൻ ആഗ്രഹിച്ചു കരഞ്ഞുതുടങ്ങി. അവളുടെ കരച്ചിൽ കണ്ട കിടാവ് പിന്നെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 9

वत्स उवाच । कथं च रुद्यते मातः किन्ते दुःखमुपस्थितम् । तन्निवेदय मे प्रीत्या तच्छ्रुत्वा गौरवोचत

കിടാവ് പറഞ്ഞു—“അമ്മേ, നീ എന്തിന് കരയുന്നു? നിനക്ക് ഏതു ദുഃഖമാണ് വന്നിരിക്കുന്നത്? സ്നേഹത്തോടെ എനിക്കു പറയൂ.” ഇത് കേട്ട് ഗൗരീ പറഞ്ഞു.

Verse 10

श्रूयतां पुत्र मे दुःखं वक्तुं शक्नोम्यहं न हि । दुष्टेन ताडितत्वं च तेन दुःखं ममाप्यभूत्

കേൾ മകനേ, എന്റെ ദുഃഖം കേൾക്കുക; അത് പൂർണ്ണമായി പറയാൻ എനിക്കാകുന്നില്ല. ദുഷ്ടൻ അടിച്ചതിനാൽ എനിക്കും ശോകം ഉദിച്ചു.

Verse 11

सूत उवाच । स्वमातुर्वचनं श्रुत्वा स वत्सः प्रत्यबोधयत् । प्रत्युवाच स्वजननीं प्रारब्धपरिनिष्ठितः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—മാതാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് വത്സൻ അതിന്റെ അർത്ഥം ഗ്രഹിച്ചു. പ്രാരബ്ധത്തിൽ ദൃഢനിശ്ചയനായി അവൻ തന്റെ ജനനിയെ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 12

किं कर्त्तव्यं क्व गंतव्यं कर्मबद्धा वयं यतः । कृतं चैव यथापूर्वं भुज्यते च तथाधुना

അപ്പോൾ എന്ത് ചെയ്യണം, എവിടെ പോകണം, നാം കർമ്മബന്ധത്തിൽ കുടുങ്ങിയിരിക്കുന്നതല്ലേ? മുമ്പ് ചെയ്തതുതന്നെ ഇപ്പോൾ അതേവിധം അനുഭവിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 13

हसता क्रियते कर्म रुदता परिभुज्यते । दुःखदाता न कोप्यस्ति सुखदाता न कश्चन

ചിരിച്ചുകൊണ്ടും കർമ്മം ചെയ്യപ്പെടുന്നു; കരഞ്ഞുകൊണ്ടും അതിന്റെ ഫലം അനുഭവിക്കപ്പെടുന്നു. ദുഃഖദാതാവ് ആരുമില്ല; സുഖദാതാവും ആരുമില്ല.

Verse 14

सुखदुःखे परो दत्त इत्येषा कुमतिर्मता । अहं चापि करोम्यत्र मिथ्याज्ञानं तदोच्यते

‘സുഖദുഃഖങ്ങൾ മറ്റൊരാൾ നൽകുന്നു’ എന്ന ധാരണ കുമതിയാണ്. ‘ഞാനാണ് കര്‍ത്താവ്’ എന്ന വിചാരം—അതിനെ മിഥ്യാജ്ഞാനം എന്നു പറയുന്നു.

Verse 15

स्वकर्मणा भवेद्दुखं सुखं तेनैव कर्मणा । तस्माच्च पूज्यते कर्म सर्वं कर्मणि संस्थितम

സ്വകർമം കൊണ്ടാണ് ദുഃഖം ഉണ്ടാകുന്നത്; അതേ കർമം കൊണ്ടുതന്നെ സുഖവും ഉണ്ടാകുന്നു. അതിനാൽ കർമം പൂജ്യമാണ്; എല്ലാം കർമത്തിൽ തന്നെയാണ് സ്ഥാപിതം.

Verse 16

त्वं चैवाहं च जननी इमे जीवादयश्च ये । ते सर्वे कर्मणा बद्धा न शोच्याः कर्हिचित्त्वया

നീയും ഞാനും ജനനിയും ഈ ജീവാദികളുമെല്ലാം—എല്ലാവരും കർമബന്ധിതരാണ്. അതിനാൽ നീ ഒരിക്കലും ശോകിക്കേണ്ടതില്ല.

Verse 17

सूत उवाच । एवं श्रुत्वा स्वपुत्रस्य वचनं ज्ञानगर्भितम् । पुत्रशोकान्विता दीना सा च गौरब्रवीदिदम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ സ്വന്തം പുത്രന്റെ ജ്ഞാനഗർഭിതമായ വചനം കേട്ട ശേഷം, പുത്രശോകത്തിൽ പീഡിതയായി ദീനയായ ഗൗരി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 18

गौरुवाच । वत्स सर्वं विजानामि कर्माधीनाः प्रजा इति । तथापि मायया ग्रस्ता दुःखं प्राप्नोम्यहं पुनः

ഗൗരി പറഞ്ഞു—വത്സാ, പ്രജകൾ തങ്ങളുടെ കർമ്മാധീനരാണെന്ന് ഞാൻ എല്ലാം അറിയുന്നു; എങ്കിലും മായയിൽ ഗ്രസ്തയായി ഞാൻ വീണ്ടും ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്നു.

Verse 19

रोदनं च कृतं भूरि दुःखशान्तिर्भवेन्नहि । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा प्रसूं वत्सोऽब्रवीदिदम्

“വളരെ കരഞ്ഞാലും ദുഃഖശാന്തി ഉണ്ടാകുകയില്ല.” ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് മകൻ അമ്മയോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 20

वत्स उवाच । यद्येवं च विजानामि पुनश्च रुदनं कुतः । कृत्वा च साध्यते किञ्चित्तस्माद्दुःखं त्यजाधुना

വത്സൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ ഇങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കിയാൽ പിന്നെ വീണ്ടും കരച്ചിൽ എന്തിന്? എന്തെങ്കിലും ചെയ്താൽ പരിഹാരം സാധ്യമാണ്; അതിനാൽ ഇപ്പോൾ ദുഃഖം വിട്ടുകളയൂ।

Verse 21

सूत उवाच । एवं पुत्रवचः श्रुत्वा तन्माता दुःखसंयुता । निःश्वस्याति तदा धेनुर्वत्सं वचनमब्रवीत्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—മകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അമ്മ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി ആഴത്തിൽ നിശ്വസിച്ചു. പിന്നെ ആ പശു തന്റെ കിടാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 22

गौरुवाच । मम दुःखं तदा गच्छेद्यथा दुखं तथाविधम् । भवेद्धि ब्राह्मणस्यापि सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

ഗൗരീ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ എന്റെ ദുഃഖവും അത്തരം ദുഃഖം നീങ്ങേണ്ടതുപോലെ നീങ്ങും. സത്യം പറയുന്നു; ബ്രാഹ്മണനിലും ഇങ്ങനെ ദുഃഖം ഉണ്ടാകാം।

Verse 23

प्रातश्चैव मया पुत्र शृंगाभ्यां हि हनिष्यते । हतस्य जीवितं सद्यो यास्यत्यस्य न संशयः

പ്രഭാതത്തിൽ, മകനേ, എന്റെ രണ്ടു കൊമ്പുകളാൽ ഞാൻ അവനെ നിശ്ചയമായും സംഹരിക്കും. സംഹൃതന്റെ ജീവൻ ഉടൻ തന്നെ വിട്ടുപോകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 24

वत्स उवाच । प्रथमं यत्कृतं कर्म तत्फलं भुज्यतेऽधुना । अस्याश्च ब्रह्महत्याया मातः किं फलमाप्स्यसे

വത്സൻ പറഞ്ഞു—ആദ്യം ചെയ്ത കർമ്മത്തിന്റെ ഫലമാണ് ഇപ്പോൾ അനുഭവിക്കപ്പെടുന്നത്. അമ്മേ, ഈ ബ്രഹ്മഹത്യയ്ക്ക് നീ ഏതു ഫലം പ്രാപിക്കും?

Verse 25

समाभ्यां पुण्यपापाभ्यां भवेज्जन्म च भारते । तयोः क्षये च भोगेन मातर्मुक्तिरवाप्यते

ഹേ ഭാരതാ! പുണ്യവും പാപവും സമമായി കലർന്നതാൽ ജന്മം സംഭവിക്കുന്നു. അവ രണ്ടും ഭോഗാനുഭവത്തിലൂടെ ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ, ഹേ മാതാവേ, മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 26

कदापि कर्मणो नाशः कदा भोगः प्रजायते । तस्माच्च पुनरेवं त्वं कर्म मा कर्तुमुद्यता

കർമം ഒരിക്കലും നശിക്കുകയില്ല; അതിന്റെ ഭോഗം (സുഖദുഃഖഫലം) ഒരുനാൾ തീർച്ചയായും ഉദിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് വീണ്ടും ബന്ധനം വരുത്തുന്ന കർമം ചെയ്യാൻ നീ ഉത്സുകനാകരുത്।

Verse 27

अहं कुतस्ते पुत्रोद्य त्वं माता कुत एव च । वृथाभिमानः पुत्रत्वे मातृत्वे च विचार्य्यताम्

ഞാൻ എങ്ങനെ നിന്റെ പുത്രൻ? നീ എങ്ങനെ എന്റെ മാതാവ്? പുത്രത്വവും മാതൃത്വവും എന്ന വ്യർത്ഥാഭിമാനം പരിശോധിച്ച് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടട്ടെ।

Verse 28

क्व माता क्व पिता विद्धि क्व स्वामी क्व कलत्रकम् । न कोऽपि कस्य चास्तीह सर्वेपि स्वकृतं भुजः

നന്നായി അറിയുക—എവിടെ മാതാവ്, എവിടെ പിതാവ്, എവിടെ ഭർത്താവ്, എവിടെ ഭാര്യ? ഇവിടെ ആരും ആരുടേയും അല്ല; എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ കൃതകർമ്മഫലമേ അനുഭവിക്കുന്നു।

Verse 29

एवं ज्ञात्वा त्वया मातर्दुःखं त्याज्यं सुयत्नतः । सुभगाचरणं कार्यं परलोकसुखेप्सया

അതിനാൽ, മാതാവേ, ഇതറിഞ്ഞ് മഹാ പരിശ്രമത്തോടെ ദുഃഖം ഉപേക്ഷിക്കണം. പരലോകസുഖം ആഗ്രഹിച്ച് ശുഭാചാരവും സമ്യക് সাধനയും സ്വീകരിക്കണം।

Verse 30

गौरुवाच । एवं जानाम्यहं पुत्र माया मां न जहात्यसौ । त्वद्दुःखेन सुदुःखं मे तस्मै दास्ये तदेव हि

ഗൗരി പറഞ്ഞു—പുത്രാ, ഞാൻ ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് അറിയുന്നത്; ഈ മായ എന്നെ വിട്ടുപോകുന്നില്ല. നിന്റെ ദുഃഖം എനിക്ക് മഹാദുഃഖമാകുന്നു; അതിനാൽ അവനു ഞാൻ അതേ തന്നെയായി നിശ്ചയമായി നൽകും.

Verse 31

पुनश्च ब्रह्महत्याया नाशो यत्र भवेदिह । तत्स्थलं च मया दृष्टं हत्या मे हि गमिष्यति

കൂടാതെ, ഇവിടെ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം നശിക്കുന്ന ആ പുണ്യസ്ഥലം ഞാൻ കണ്ടിരിക്കുന്നു. എന്റെ ഈ ബ്രഹ്മഹത്യാദോഷം തീർച്ചയായും ആ സ്ഥലത്തേക്കു തന്നെ നീങ്ങിപ്പോകും.

Verse 32

सूत उवाच । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा स्वमातुर्गोर्द्विजोत्तमाः । मौनत्वं स्वीकृतं तत्र वत्सेनोक्तं न किञ्चन

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! തന്റെ മാതാവായ ഗോവിനെ സംബന്ധിച്ച ആ വചനങ്ങൾ കേട്ട കിടാവ് അവിടെ മൗനം സ്വീകരിച്ചു; ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല।

Verse 33

तयोस्तदद्भुतं वृत्तं श्रुत्वा पान्थो द्विजस्तदा । हृदा विचारयामास विस्मितो हि मुनीश्वराः

ആ രണ്ടുപേരെ സംബന്ധിച്ച അത്ഭുത സംഭവവൃത്തം കേട്ട് അന്ന് യാത്രക്കാരനായ ബ്രാഹ്മണൻ—ഹേ മുനീശ്വരന്മാരേ!—വിസ്മയത്തോടെ ഹൃദയത്തിൽ അതിനെ ചിന്തിച്ചു।

Verse 34

इदमत्यद्भुतं वृत्तं दृष्ट्वा प्रातर्मया खलु । गंतव्यं पुनरेवातो गंतव्यं तत्स्थलं पुनः

“പ്രഭാതത്തിൽ ഞാൻ ഈ അത്യദ്ഭുത സംഭവത്തെ കണ്ടിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ തീർച്ചയായും വീണ്ടും പോകണം—അതേ സ്ഥലത്തേക്കു തന്നെ വീണ്ടും പോകണം।”

Verse 35

सूत उवाच । विचार्येति हृदा विप्रः स द्विजाः सेवकेन च । सुष्वाप तत्र जननीभक्तः परमविस्मितः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹൃദയത്തിൽ ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച ആ ബ്രാഹ്മണൻ, മറ്റു ദ്വിജന്മാരും സേവകനും കൂടെ, പരമ വിസ്മയത്തോടെ മാതൃഭക്തിയിൽ ലീനനായി അവിടെ നിദ്രിച്ചു.

Verse 36

प्रातःकाले तदा जाते गृहस्वामी समुत्थितः । बोधयामास तं पान्थं वचनं चेदमब्रवीत्

പ്രഭാതമായപ്പോൾ ഗൃഹസ്വാമി എഴുന്നേറ്റു. ആ യാത്രക്കാരനെ ഉണർത്തി അവനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 37

द्विज उवाच । स्वपिषि त्वं किमर्थं हि प्रातःकालो भवत्यलम् । स्वयात्रां कुरु तं देशं गमनेच्छा च यत्र ह

ദ്വിജൻ പറഞ്ഞു—“പ്രഭാതമായിട്ടും നീ എന്തിന് ഉറങ്ങുന്നു? എഴുന്നേറ്റ് നിന്റെ തീർത്ഥയാത്ര നടത്തുക; നിന്റെ ഹൃദയം സത്യമായി പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ദേശത്തേക്കു പുറപ്പെടുക।”

Verse 38

तेनोक्तं श्रूयताम्ब्रह्मञ्च्छरीरे सेवकस्य मे । वर्तते हि व्यथा स्थित्वा मुहूर्तं गम्यते ततः

അപ്പോൾ അവൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ ബ്രഹ്മൻ, കേൾക്കുക. എന്റെ സേവകന്റെ ശരീരത്തിൽ വേദനയുണ്ട്; അവൻ അല്പനേരം നിന്ന ശേഷം അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെടുന്നു.”

Verse 39

सूत उवाच । इत्येवं च मिषं कृत्वा सुष्वाप पुरुषस्तदा । तद्वृत्तमखिलं ज्ञातुमद्भुतं विस्मयावहम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ഒരു ന്യായം ഉണ്ടാക്കി ആ പുരുഷൻ അപ്പോൾ ഉറങ്ങി; അത്ഭുതവും വിസ്മയവും നിറഞ്ഞ ആ മുഴുവൻ സംഭവവൃത്തം അറിയുവാൻ.

Verse 40

दोहनस्य तदा काले ब्राह्मणः स्वसुतं प्रति । उवाच गंतुकामश्च कार्यार्थं कुत्रचिच्च सः

അപ്പോൾ പാൽ കറക്കുന്ന സമയത്ത്, ഏതോ ആവശ്യകാര്യത്തിനായി എവിടെയോ പോകാൻ ആഗ്രഹിച്ച ആ ബ്രാഹ്മണൻ തന്റെ പുത്രനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 41

पितोवाच । मया तु गम्यते पुत्र कार्यार्थं कुत्रचित्पुनः । धेनुर्दोह्या त्वया वत्स सावधानादियं निजा

പിതാവ് പറഞ്ഞു—മകനേ, ആവശ്യകാര്യത്തിനായി ഞാൻ വീണ്ടും എവിടെയോ പോകേണ്ടതുണ്ട്. വത്സാ, ജാഗ്രതയോടെ ഈ ധേനുവിനെ കറക്കുക; ഇത് നമ്മുടെ സ്വന്തം തന്നെയാണ്।

Verse 42

सूत उवाच । इत्युक्त्वा ब्राह्मणवरस्स जगाम च कुत्रचित् । पुत्रः समुत्थितस्तत्र वत्सं च मुक्तवांस्तदा

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണൻ എവിടെയോ പോയി. പിന്നെ പുത്രൻ അവിടെ എഴുന്നേറ്റ്, അന്നേ സമയം കിടാവിനെ അഴിച്ചു വിട്ടു।

Verse 43

माता च तस्य दोहार्थमाजगाम स्वयन्तदा । द्विजपुत्रस्तदा वत्सं खिन्नं कीलेन ताडितम्

അപ്പോൾ തന്നെ അവന്റെ അമ്മ പാൽ കറക്കുന്നതിനായി സ്വയം വന്നു. ആ സമയത്ത് ദ്വിജപുത്രൻ ക്ഷീണിച്ച കിടാവിനെ ഒരു കീൽ/കുത്തുകൊണ്ട് അടിച്ചു।

Verse 44

बंधनार्थं हि गोः पार्श्वमनयद्दुग्धलालसः । पुनर्गौश्च तदा क्रुद्धा शृंगेनाताडयच्च तम्

പാൽലാലസയോടെ അവൻ പശുവിനെ കെട്ടുവാൻ അതിന്റെ വശത്തേക്ക് ചെന്നു. അപ്പോൾ ക്രുദ്ധയായ പശു തന്റെ കൊമ്പുകൊണ്ട് അവനെ വീണ്ടും അടിച്ചു.

Verse 45

पपात मूर्च्छां संप्राप्य सोपि मर्मणि ताडितः । लोकाश्च मिलितास्तत्र गवा बालो विहिंसितः

മർമ്മസ്ഥാനത്ത് അടിയേറ്റതിനാൽ അവനും മൂർച്ച്ഛിച്ചു വീണു. അവിടെ ജനങ്ങൾ കൂടിച്ചേർന്നു; പശുവാൽ ആ ബാലൻ പീഡിതനായി.

Verse 46

जलं जलं वदन्तस्ते पित्राद्या यत्र संस्थिताः । यत्नश्च क्रियते यावत्तावद्बालो मृतस्तदा

പിതൃഗണാദികൾ നിലകൊണ്ടിരുന്ന അവിടെ അവർ തുടർച്ചയായി “ജലം! ജലം!” എന്നു വിളിച്ചു കരഞ്ഞു. ശ്രമങ്ങൾ നടക്കുന്നതിനിടയിൽ തന്നേ ബാലൻ പ്രാണം വിട്ടു.

Verse 47

मृते च बालके तत्र हाहाकारो महानभूत् । तन्माता दुःखिता ह्यासीद्रुरोद च पुनः पुनः

അവിടെ ബാലൻ മരിച്ചപ്പോൾ മഹാ ഹാഹാകാരം ഉയർന്നു. അവന്റെ മാതാവ് ദുഃഖത്തിൽ വിങ്ങി വീണ്ടും വീണ്ടും കരഞ്ഞു.

Verse 48

किं करोमि क्व गच्छामि को मे दुःखं व्यपोहति । रुदित्वेति तदा गां च ताडयित्वा व्यमोचयत्

“ഞാൻ എന്തു ചെയ്യും? എവിടെ പോകും? എന്റെ ദുഃഖം ആരാണ് നീക്കുക?” എന്നു കരഞ്ഞുകൊണ്ട് അവൻ അപ്പോൾ പശുവിനെ അടിച്ച് ഓടിച്ചു വിട്ടു.

Verse 49

श्वेतवर्णा तदा सा गौर्द्रुतं श्यामा व्यदृश्यत । अहो च दृश्यतां लोकाश्चुक्रुशुश्च परस्परम्

അപ്പോൾ വെളുത്ത നിറമുള്ള ആ പശു പെട്ടെന്ന് കറുത്ത നിറമായി ദൃശ്യമായി. “അഹോ, നോക്കൂ!” എന്നു ജനങ്ങൾ പരസ്പരം അത്ഭുതത്തോടെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു.

Verse 50

ब्राह्मणश्च तदा पान्र्थौ दृष्ट्वाश्चर्यं विनिर्गतः । यत्र गौश्च गतस्तत्र तामनु ब्राह्मणो गतः

അപ്പോൾ വഴിയിൽ യാത്ര ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ ആ അത്ഭുതം കണ്ടു പുറത്തേക്ക് വന്നു. പശു എവിടെയെല്ലാം പോയോ, അവിടെയെല്ലാം ബ്രാഹ്മണനും അവളെ പിന്തുടർന്ന് പോയി.

Verse 51

ऊर्ध्वपुच्छं तदा कृत्वा शीघ्रं गौर्नर्मदां प्रति । आगत्य नन्दिकस्यास्य समीपे नर्मदाजले

അപ്പോൾ ആ പശു വാൽ ഉയർത്തി വേഗത്തിൽ നർമദയിലേക്കു പോയി. നർമദാജലത്തിൽ എത്തി ഈ നന്ദികേശ്വരൻ (നന്ദി)യുടെ സമീപത്ത് വന്ന് അവിടെ തന്നേ നിന്നു.

Verse 52

संनिमज्य त्रिवारं तु श्वेतत्वं च गता हि सा । यथागतं गता सा च ब्राह्मणो विस्मयं गतः

അവൾ മൂന്നു പ്രാവശ്യം മുങ്ങി, തീർച്ചയായും ശ്വേതത്വം (പ്രഭയും ശുദ്ധിയും) പ്രാപിച്ചു. പിന്നെ വന്നതുപോലെ തന്നെ മടങ്ങി; ബ്രാഹ്മണൻ വിസ്മയത്തിലായി.

Verse 53

अहो धन्यतमं तीर्थं ब्रह्महत्यानिवारणम् । स्वयं ममज्ज तत्रासौ ब्राह्मणस्सेवकस्तथा

“അഹോ! ഇത് അത്യന്തം ധന്യമായ തീർത്ഥം; ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം നീക്കുന്നതാണ്.” അവിടെ ആ ബ്രാഹ്മണ-സേവകനും സ്വയം മുങ്ങി സ്നാനം ചെയ്തു.

Verse 54

निमज्ज्य हि गतौ तौ च प्रशंसन्तौ नदी च ताम् । मार्गे च मिलिता काचित्सुन्दरी भूषणान्विता

അവർ ഇരുവരും മുങ്ങി സ്നാനം ചെയ്ത് മുന്നോട്ട് പോയി, ആ നദിയെ പുകഴ്ത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. വഴിയിൽ ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ഒരു സുന്ദരി സ്ത്രീ അവരെ കണ്ടുമുട്ടി.

Verse 55

तयोक्तं तं च भोः पांथ कुतो यासि सुविस्मितः । सत्यं ब्रूहि च्छलं त्यक्त्वा विप्रवर्य ममाग्रतः

അവൾ അവനോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ പഥികാ! നീ ഇങ്ങനെ വിസ്മയത്തോടെ എവിടേക്ക് പോകുന്നു? ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, കപടം ഉപേക്ഷിച്ച് എന്റെ മുമ്പിൽ സത്യം പറയുക।”

Verse 56

सूत उवाच । एवं वचस्तदा श्रुत्वा द्विजेनोक्तं यथातथम् । पुनश्चायं द्विजस्तत्र स्त्रियोक्तः स्थीयतां त्वया

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ ദ്വിജൻ സംഭവിച്ചതുപോലെ തന്നെ പറഞ്ഞു. പിന്നെ അതേ സ്ഥലത്ത് ആ ബ്രാഹ്മണനോട് സ്ത്രീ വീണ്ടും പറഞ്ഞു—“നീ ഇവിടെ തന്നെ താമസിക്കൂ।”

Verse 57

तयोक्तं च समाकर्ण्य स्थितस्य ब्राह्मणस्ततः । प्रत्युवाच विनीतात्मा कथ्यते किं वदेति च

അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവിടെ നിന്ന ബ്രാഹ്മണൻ വിനീതഹൃദയത്തോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു—“എന്താണ് പറയപ്പെടുന്നത്? നിങ്ങൾ എന്താണ് അറിയിക്കുവാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്?”

Verse 58

सा चाह पुनरेवात्र त्वया दृष्टं स्थलं च यत् । तत्राधुना क्षिपास्थीनि मातुः किं गम्यतेऽन्यतः

അവൾ വീണ്ടും പറഞ്ഞു—“നീ കണ്ട സ്ഥലം ഇതുതന്നെ. ഇപ്പോൾ അമ്മയുടെ അസ്ഥികൾ ഇവിടെ തന്നെ നിക്ഷേപിക്കൂ; പിന്നെ മറ്റെവിടേക്ക് പോകണം?”

Verse 59

तव माता पान्थवर्य्य साक्षाद्दिव्यमयं वरम् । देहं धृत्वा द्रुतं साक्षाच्छंभोर्यास्यति सद्गतिम्

ഹേ ശ്രേഷ്ഠ പഥികാ, നിന്റെ മാതാവ് സാക്ഷാൽ ദിവ്യവും വരദവും ആയ ദേഹം ധരിച്ചു, സ്വയം ശംഭുവിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ शीഘ്രം സദ്ഗതിയെ പ്രാപിക്കും.

Verse 60

वैशाखे चैव संप्राप्ते सप्तम्याश्च दिने शुभे । सितेपक्षे सदा गंगा ह्यायाति द्विजसत्तम

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, വൈശാഖമാസം വന്നാൽ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ശുഭ സപ്തമി ദിനത്തിൽ ഗംഗാ സദാ പ്രത്യേകമായി പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.

Verse 61

अद्यैव सप्तमी या सा गंगारूपास्ति तत्र वै । इत्युक्त्वान्तर्दधे देवी सा गंगा मुनिसत्तमाः

“ഇന്നത്തെ ഈ സപ്തമിയേ അവിടെ ഗംഗാരൂപമായി നിലകൊള്ളുന്നു.” എന്നു പറഞ്ഞ്, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ആ ദേവി ഗംഗാ അപ്രത്യക്ഷയായി.

Verse 62

निवृत्तश्च द्विजः सोपि मात्रस्थ्यर्द्धं स्ववस्त्रतः । क्षिपेद्यावत्तत्र तीर्थे तावच्चित्रमभूत्तदा

ആ ബ്രാഹ്മണനും മടങ്ങിവന്ന് തന്റെ വസ്ത്രത്തിൽ നിന്നു കഴിയുന്നതത്ര—അത്യൽപമായ അളവ്—ആ തീർത്ഥത്തിൽ ഇടാൻ തുടങ്ങി. അവൻ ഇടുന്നത്ര സമയവും അവിടെ അത്ഭുതകരമായ വിസ്മയം സംഭവിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 63

दिव्यदेहत्वमापन्ना स्वमाता च व्यदृश्यत । धन्योसि कृतकृत्योसि पवित्रं च कुलं त्वया

അപ്പോൾ അവന്റെ സ്വന്തം മാതാവ് ദിവ്യദേഹം പ്രാപിച്ച് പ്രത്യക്ഷയായി പറഞ്ഞു— “നീ ധന്യൻ; നിന്റെ ജീവിതം കൃതാർത്ഥമായി; നിന്നാൽ ഈ കുലവും പവിത്രമായി.”

Verse 64

धनं धान्यं तथा चायुर्वंशो वै वर्द्धतां तव । इत्याशिषं मुहुर्दत्त्वा स्वपुत्राय दिवं गता

“നിന്റെ ധനവും ധാന്യവും നിത്യം വർധിക്കട്ടെ; നിന്റെ ആയുസ്സും വംശവും സമൃദ്ധിയിലാകട്ടെ.” ഇങ്ങനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ആശീർവദിച്ച് അവൾ സ്വർഗ്ഗലോകത്തേക്ക് പോയി.

Verse 65

तत्र भुक्त्वा सुखं भूरि चिरकालं महोत्तमम् । शंकरस्य प्रसादेन गता सा ह्युत्तमां गतिम्

അവിടെ അവൾ ദീർഘകാലം അത്യുത്തമവും അപാരവുമായ സുഖം അനുഭവിച്ചു; ശങ്കരന്റെ പ്രസാദത്താൽ അവൾ നിശ്ചയമായും പരമഗതി (മോക്ഷം) പ്രാപിച്ചു.

Verse 66

ब्राह्मणश्च सुतस्तस्याः क्षिप्त्वास्थीनि पुनस्ततः । प्रसन्नमानसोऽभूत्स शुद्धात्मा स्वगृहं गतः

അപ്പോൾ ആ സ്ത്രീയുടെ പുത്രനായ ബ്രാഹ്മണൻ വീണ്ടും വിധിപൂർവ്വം അസ്ഥികൾ വിസർജിച്ചു. മനസ്സ് പ്രസന്നമായി; അന്തഃകരണം ശുദ്ധമാക്കി സ്വന്തം വീട്ടിലേക്കു മടങ്ങി।