Prakarana 5
This sopāna is the ‘beauty of bhakti in motion’: devotion becomes effective action (sevā + śaraṇāgati). In the presented unit, the staircase-step is crossed through Vibhīṣaṇa’s renunciation of adharma, his leap from fear to refuge, and Rāma’s public vow of protection—turning ethics (nīti) into liberation-logic (mokṣa via surrender).
ഇവിടെയുള്ള രസം രൗദ്രം, കരുണ, ശാന്തം എന്നിവ ചേർന്നൊരു നെയ്ത്തുനൂലുപോലെ ഒഴുകി ഒടുവിൽ അത്ഭുതത്തിൽ പര്യവസാനിക്കുന്നു. വിഭീഷണനോടുള്ള രാവണന്റെ അപമാനവും ഹിംസയും രൗദ്രമായി; ധർമ്മാത്മാവായ ഒരാൾ സ്വന്തം ബന്ധുക്കളിൽ നിന്നു നാടുകടത്തപ്പെടുന്നതിലെ വേദന കരുണയായി; അധികാരത്തേക്കാൾ ശരണം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന വിഭീഷണന്റെ അന്തർമുഖ വൈരാഗ്യം ശാന്തമായി; രാമന്റെ ക്ഷണിക ആലിംഗനം രാഷ്ട്രീയ അഭയം ആത്മീയ ദീക്ഷയാക്കി മാറ്റുന്നതിലൂടെ അത്ഭുതമായി തെളിയുന്നു. തത്ത്വദൃഷ്ടിയിൽ തുളസീദാസ് ‘നീതി’യെ ‘ഭക്തി’യുടെ കീഴിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നു: ശരണാഗതി ഇല്ലാത്ത നൈതികത ഭയത്തിലേക്ക് തകർന്നു വീഴും; ശരണം സ്വീകരിച്ചാൽ രാക്ഷസദേഹവും കൃപയ്ക്ക് യോഗ്യതയാകുന്നു. ദോഹകൾ ഉപദേശത്തിന്റെ കീസ്റ്റോണുകളായി നിലകൊള്ളുന്നു—പ്രത്യേകിച്ച്, ഒരാൾ മുഖാമുഖം (സന്മുഖ) തിരിഞ്ഞാൽ മഹാപാപം പോലും സംരക്ഷണത്തെ തടയില്ലെന്ന രാമപ്രതിജ്ഞ. അതിനാൽ സുന്ദരകാണ്ഡം ലങ്കയിലേക്കുള്ള പാലം മാത്രമല്ല; അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നു ഭഗവാന്റെ ഗൃഹത്തിലെ ‘നിജജന’ത്വത്തിലേക്കുള്ള പാലവുമാണ്.
Verses
ചൗപായി 41.1-5
बुध पुरान श्रुति संमत बानी।कही बिभीषन नीति बखानी।।
सुनत दसानन उठा रिसाई।खल तोहि निकट मुत्यु अब आई।।
जिअसि सदा सठ मोर जिआवा।रिपु कर पच्छ मूढ़ तोहि भावा।।
कहसि न खल अस को जग माहीं।भुज बल जाहि जिता मैं नाही।।
मम पुर बसि तपसिन्ह पर प्रीती।सठ मिलु जाइ तिन्हहि कहु नीती।।
अस कहि कीन्हेसि चरन प्रहारा।अनुज गहे पद बारहिं बारा।।
उमा संत कइ इहइ बड़ाई।मंद करत जो करइ भलाई।।
तुम्ह पितु सरिस भलेहिं मोहि मारा।रामु भजें हित नाथ तुम्हारा।।
सचिव संग लै नभ पथ गयऊ।सबहि सुनाइ कहत अस भयऊ।।
budha purāna śruti saṁmata bānī |kahī bibhīṣana nīti bakhānī ||
sunata dasānana uṭhā risāī |khala tohi nikaṭa mutyu aba āī ||
jiasi sadā saṭha mora jiāvā |ripu kara paccha mūṛha tohi bhāvā ||
kahasi na khala asa ko jaga māhīṁ |bhuja bala jāhi jitā maiṁ nāhī ||
mama pura basi tapasinha para prītī |saṭha milu jāi tinhahi kahu nītī ||
asa kahi kīnhesi carana prahārā |anuja gahe pada bārahiṁ bārā ||
umā saṁta kai ihai baṛāī |maṁda karata jo karai bhalāī ||
tumha pitu sarisa bhalehiṁ mohi mārā |rāmu bhajeṁ hita nātha tumhārā ||
saciva saṁga lai nabha patha gayaū |sabahi sunāi kahata asa bhayaū ||
വിഭീഷണൻ നീതി പറഞ്ഞു നല്ലമാർഗം വിശദീകരിച്ചു; ആ വാക്കുകൾ ബുദ്ധിമാന്മാരും പുരാണങ്ങളും ശ്രുതികളും അംഗീകരിച്ചവയാണ്. അവ കേട്ട ദശാനനൻ കോപത്തോടെ എഴുന്നേറ്റു: ദുഷ്ടനേ, മരണം ഇപ്പോൾ നിന്റെ സമീപത്തേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു. മൂഢനേ, നീ എപ്പോഴും ജീവിച്ചിരിക്കുന്നത് എന്നെ വിട്ട് ജീവിച്ചതുകൊണ്ടാണ്; എങ്കിലും, വിവേകശൂന്യനേ, എന്റെ ശത്രുവിന്റെ വശം ചേരുന്നത് നിനക്ക് ഇഷ്ടമായി. പറ, ദുഷ്ടനേ, ഈ ലോകത്ത് എന്റെ കൈകളുടെ ബലത്താൽ ഞാൻ ജയിക്കാത്ത ആരുണ്ട്? നീ എന്റെ നഗരത്തിൽ വസിച്ചുകൊണ്ട് തപസ്വികളോട് സ്നേഹം കാണിക്കുന്നു. വിവേകശൂന്യനേ, പോയി അവരോടൊപ്പം ചേർന്ന്, അവർക്ക് നിന്റെ നീതി പറയുക. അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൻ തന്റെ കാലിനാൽ അവനെ ഉതിർത്തു; എന്നാൽ അനുജൻ അവന്റെ പാദങ്ങളെ വീണ്ടും വീണ്ടും പിടിച്ചു. ഉമാദേവീ, ഇതാണ് സാധുക്കളുടെ മഹത്വം: തങ്ങൾക്ക് ദോഷം ചെയ്തവന് പോലും അവർ നന്മ ചെയ്യുന്നു. വിഭീഷണൻ പറഞ്ഞു: നീ എനിക്ക് പിതാവിന് സമമാണ്; എന്നെ അടിച്ചത് നന്നായി. എന്നാൽ, സ്വാമീ, നിന്റെ ഹിതം രാമനെ ഭജിക്കുന്നതിലാണ്. തന്റെ മന്ത്രിമാരെ കൂടെ കൂട്ടി അവൻ ആകാശമാർഗ്ഗേണ പോയി; പോകുമ്പോൾ എല്ലാവർക്കും കേൾക്കത്തക്കവിധം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ദോഹ 41
रामु सत्यसंकल्प प्रभु सभा कालबस तोरि।मै रघुबीर सरन अब जाउँ देहु जनि खोरि।।41।।
rāmu satyasaṁkalpa prabhu sabhā kālabasa tori |mai raghubīra sarana aba jāũ dehu jani khori ||41||
രാമൻ സത്യസങ്കൽപ്പനായ പ്രഭുവാണ്; നിങ്ങളുടെ സഭ മരണത്തിന്റെ പിടിയിലാണ്. ഞാൻ ഇപ്പോൾ രഘുവീരന്റെ ശരണാഗതി പ്രാപിക്കാൻ പോകുന്നു; എന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്തരുത്.
ചൗപായി 42.1-4
अस कहि चला बिभीषनु जबहीं।आयूहीन भए सब तबहीं।।
साधु अवग्या तुरत भवानी।कर कल्यान अखिल कै हानी।।
रावन जबहिं बिभीषन त्यागा।भयउ बिभव बिनु तबहिं अभागा।।
चलेउ हरषि रघुनायक पाहीं।करत मनोरथ बहु मन माहीं।।
देखिहउँ जाइ चरन जलजाता।अरुन मृदुल सेवक सुखदाता।।
जे पद परसि तरी रिषिनारी।दंडक कानन पावनकारी।।
जे पद जनकसुताँ उर लाए।कपट कुरंग संग धर धाए।।
हर उर सर सरोज पद जेई।अहोभाग्य मै देखिहउँ तेई।।
asa kahi calā bibhīṣanu jabahīṁ |āyūhīna bhae saba tabahīṁ ||
sādhu avagyā turata bhavānī |kara kalyāna akhila kai hānī ||
rāvana jabahiṁ bibhīṣana tyāgā |bhayau bibhava binu tabahiṁ abhāgā ||
caleu haraṣi raghunāyaka pāhīṁ |karata manoratha bahu mana māhīṁ ||
dekhihaũ jāi carana jalajātā |aruna mṛdula sevaka sukhadātā ||
je pada parasi tarī riṣinārī |daṁḍaka kānana pāvanakārī ||
je pada janakasutā̃ ura lāe |kapaṭa kuraṁga saṁga dhara dhāe ||
hara ura sara saroja pada jeī |ahobhāgya mai dekhihaũ teī ||
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് വിഭീഷണൻ അപ്പോൾ തന്നെ പുറപ്പെട്ടു, അപ്പോൾ തന്നെ എല്ലാവരും ആയുസ്സറ്റവരായി. സാധുവിനെ അനാദരിക്കുന്നത്, ഭവാനീ, ഉടനെ തന്നെ എല്ലാ ക്ഷേമത്തിന്റെയും നാശം വരുത്തുന്നു. രാവണൻ വിഭീഷണനെ എപ്പോൾ ഉപേക്ഷിച്ചോ, അപ്പോൾ തന്നെ ആ അഭാഗ്യൻ എല്ലാ ഐശ്വര്യവും കൂടാതെ ആയി. രഘുനായകന്റെ അടുത്തേക്ക് സന്തോഷത്തോടെ പുറപ്പെട്ടു, മനസ്സിൽ പല ആഗ്രഹങ്ങളെ വച്ചുകൊണ്ട്. "പോയി ആ താമര പാദങ്ങളെ കാണും, ചുവന്നതും മൃദുവായതും, സേവകർക്ക് സുഖം നൽകുന്നവയായ, ഏത് പാദങ്ങളെ സ്പർശിച്ച് മുനിയുടെ ഭാര്യ രക്ഷിക്കപ്പെട്ടു, ദണ്ഡകാരണ്യത്തെ പവിത്രമാക്കിയവ, ജനകന്റെ മകൾ തന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ചേർത്തുപിടിച്ച പാദങ്ങൾ, വഞ്ചകനായ മാനിനെ പിന്തുടർന്നോടിയ പാദങ്ങൾ. ശിവന്റെ ഹൃദയത്തിലെ തടാകത്തിൽ താമരയായ പാദങ്ങൾ അവതാണ്, അഹോ ഭാഗ്യം, ഞാൻ അവയെ കാണും!"
ദോഹ 42
जिन्ह पायन्ह के पादुकन्हि भरतु रहे मन लाइ।ते पद आजु बिलोकिहउँ इन्ह नयनन्हि अब जाइ।।42।।
jinha pāyanha ke pādukanhi bharatu rahe mana lāi |te pada āju bilokihaũ inha nayananhi aba jāi ||42||
ഭരതൻ തൻ മനസ്സ് ലഗ്നമാക്കി പാദുകകൾ ധരിച്ചിരിക്കുന്ന ആ പാദങ്ങളെ, ഈ രണ്ടു കണ്ണുകൊണ്ട് ഇന്നു ഞാൻ പോയി കാണും.
ചൗപായി 43.1-5
एहि बिधि करत सप्रेम बिचारा।आयउ सपदि सिंधु एहिं पारा।।
कपिन्ह बिभीषनु आवत देखा।जाना कोउ रिपु दूत बिसेषा।।
ताहि राखि कपीस पहिं आए।समाचार सब ताहि सुनाए।।
कह सुग्रीव सुनहु रघुराई।आवा मिलन दसानन भाई।।
कह प्रभु सखा बूझिऐ काहा।कहइ कपीस सुनहु नरनाहा।।
जानि न जाइ निसाचर माया।कामरूप केहि कारन आया।।
भेद हमार लेन सठ आवा।राखिअ बाँधि मोहि अस भावा।।
सखा नीति तुम्ह नीकि बिचारी।मम पन सरनागत भयहारी।।
सुनि प्रभु बचन हरष हनुमाना।सरनागत बच्छल भगवाना।।
ehi bidhi karata saprema bicārā |āyau sapadi siṁdhu ehiṁ pārā ||
kapinha bibhīṣanu āvata dekhā |jānā kou ripu dūta biseṣā ||
tāhi rākhi kapīsa pahiṁ āe |samācāra saba tāhi sunāe ||
kaha sugrīva sunahu raghurāī |āvā milana dasānana bhāī ||
kaha prabhu sakhā būjhiai kāhā |kahai kapīsa sunahu naranāhā ||
jāni na jāi nisācara māyā |kāmarūpa kehi kārana āyā ||
bheda hamāra lena saṭha āvā |rākhia bā̃dhi mohi asa bhāvā ||
sakhā nīti tumha nīki bicārī |mama pana saranāgata bhayahārī ||
suni prabhu bacana haraṣa hanumānā |saranāgata bacchala bhagavānā ||
ഇങ്ങനെ സ്നേഹത്തോടെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്, വിഭീഷണൻ വേഗം സമുദ്രത്തിന്റെ ഈ കരയിലേക്ക് വന്നു. വാനരർ വിഭീഷണൻ വരുന്നതു കണ്ട്, അവനെ ശത്രുവിന്റെ പ്രത്യേക ദൂതൻ എന്ന് കരുതി. അവനെ അവിടെ നിർത്തിവിട്ട്, വാനരരുടെ തലവന്റെ അടുത്ത് വന്ന്, എല്ലാ വാർത്തകളും അവന് അറിയിച്ചു. സുഗ്രീവൻ, "കേൾക്കണേ, രഘുവംശത്തലവാ, ദശകണ്ഠന്റെ സഹോദരൻ നിങ്ങളെ കാണാൻ വന്നിരിക്കുന്നു" എന്ന് പറഞ്ഞു. പ്രഭു, "സുഹൃത്തേ, നമ്മൾ എന്തു ചെയ്യണം എന്ന് നീ വിചാരിക്കുന്നു?" എന്ന് ചോദിച്ചു. വാനരരുടെ തലവൻ, "കേൾക്കണേ, മനുഷ്യരുടെ രാജാവേ" എന്ന് പറഞ്ഞു. "അസുരന്മാരുടെ മായ അറിയാൻ കഴിയില്ല. ഇവൻ കാമരൂപിയാണ്, എന്തോ കാരണത്താൽ വന്നിരിക്കുന്നു. ഈ ദുഷ്ടൻ നമ്മുടെ രഹസ്യങ്ങൾ അറിയാൻ വന്നിരിക്കുന്നു. ഇവനെ കെട്ടിയിടുന്നതാണ് എനിക്ക് ഉത്തമമെന്ന് തോന്നുന്നു." "സുഹൃത്തേ, നീതിപ്രകാരം നീ നന്നായി ചിന്തിച്ചു, എന്നാൽ ശരണാഗതരായി വരുന്നവരുടെ ഭയം നീക്കുക എന്നതാണ് എന്റെ വ്രതം." പ്രഭുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ഹനുമാൻ ആനന്ദിച്ചു: ശരണാഗതരോട് പ്രഭു വാത്സല്യമുള്ളവനാണ് എന്ന്.
ദോഹ 43
सरनागत कहुँ जे तजहिं निज अनहित अनुमानि।ते नर पावँर पापमय तिन्हहि बिलोकत हानि।।43।।
saranāgata kahũ je tajahiṁ nija anahita anumāni |te nara pāvãra pāpamaya tinhahi bilokata hāni ||43||
ശരണം തേടി വന്നവരെ തനിക്ക് ദോഷം ചെയ്യുമെന്ന് കരുതി ആരൊക്കെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നുവോ, അവർ പാപം നിറഞ്ഞ ദരിദ്രരായ മനുഷ്യർ; അവരെ കാണുന്നതും നഷ്ടം.
ചൗപായി 44.1-4
कोटि बिप्र बध लागहिं जाहू।आएँ सरन तजउँ नहिं ताहू।।
सनमुख होइ जीव मोहि जबहीं।जन्म कोटि अघ नासहिं तबहीं।।
पापवंत कर सहज सुभाऊ।भजनु मोर तेहि भाव न काऊ।।
जौं पै दुष्टहदय सोइ होई।मोरें सनमुख आव कि सोई।।
निर्मल मन जन सो मोहि पावा।मोहि कपट छल छिद्र न भावा।।
भेद लेन पठवा दससीसा।तबहुँ न कछु भय हानि कपीसा।।
जग महुँ सखा निसाचर जेते।लछिमनु हनइ निमिष महुँ तेते।।
जौं सभीत आवा सरनाई।रखिहउँ ताहि प्रान की नाई।।
koṭi bipra badha lāgahiṁ jāhū |āẽ sarana tajaũ nahiṁ tāhū ||
sanamukha hoi jīva mohi jabahīṁ |janma koṭi agha nāsahiṁ tabahīṁ ||
pāpavaṁta kara sahaja subhāū |bhajanu mora tehi bhāva na kāū ||
jauṁ pai duṣṭahadaya soi hoī |moreṁ sanamukha āva ki soī ||
nirmala mana jana so mohi pāvā |mohi kapaṭa chala chidra na bhāvā ||
bheda lena paṭhavā dasasīsā |tabahũ na kachu bhaya hāni kapīsā ||
jaga mahũ sakhā nisācara jete |lachimanu hanai nimiṣa mahũ tete ||
jauṁ sabhīta āvā saranāī |rakhihaũ tāhi prāna kī nāī ||
കോടി ബ്രാഹ്മണരെ കൊന്ന പാപം ചെയ്തവൻ എന്നെ ശരണം പ്രാപിച്ചാലും, അവനെ ഞാൻ ഉപേക്ഷിക്കുകയില്ല. ഏത് ജീവൻ എന്നെ നോക്കി തിരിഞ്ഞ ആ നിമിഷം തന്നെ, കോടി ജന്മങ്ങളുടെ പാപങ്ങൾ നശിക്കും. പാപികളുടെ സഹജ സ്വഭാവം, എന്റെ ഭക്തി അവർക്ക് ഒരിക്കലും ഇഷ്ടമാകില്ല. അവൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ ദുഷ്ട ഹൃദയനാണെങ്കിൽ, എന്റെ മുന്നിൽ വരുമോ? നിർമ്മല മനസ്സുള്ള ഭക്തൻ മാത്രമേ എന്നെ പ്രാപിക്കൂ; കപടത, വഞ്ചന, കുറവു കണ്ടെത്തൽ എനിക്ക് ഇഷ്ടമില്ല. രാവണൻ ഇവനെ രഹസ്യം അറിയാൻ അയച്ചാലും, വാനര രാജാ, അപ്പോഴും നമുക്ക് യാതൊരു ഭയമോ നഷ്ടമോ ഇല്ല. സുഹൃത്തേ, ലോകത്ത് എത്ര അസുരന്മാരുണ്ടോ, അത്രയും പേരെയും ലക്ഷ്മണൻ ഒരു നിമിഷത്തിൽ വധിക്കും. അവൻ ഭയത്താൽ എന്നെ ശരണാഗതി പ്രാപിച്ചു വന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അവനെ തന്റെ പ്രാണനെപ്പോലെ ഞാൻ സംരക്ഷിക്കും.
ദോഹ 44
उभय भाँति तेहि आनहु हँसि कह कृपानिकेत।जय कृपाल कहि चले अंगद हनू समेत।।44।।
ubhaya bhā̃ti tehi ānahu hãsi kaha kṛpāniketa |jaya kṛpāla kahi cale aṁgada hanū sameta ||44||
"രണ്ടു വിധത്തിലും അവനെ എന്റെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുവരുക" എന്ന് കൃപാനികേതൻ പുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞു. "കൃപാലന് വിജയം!" എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് സുഗ്രീവൻ അംഗദനും ഹനുമാനും കൂടി പുറപ്പെട്ടു.
ചൗപായി 45.1-4
सादर तेहि आगें करि बानर।चले जहाँ रघुपति करुनाकर।।
दूरिहि ते देखे द्वौ भ्राता।नयनानंद दान के दाता।।
बहुरि राम छबिधाम बिलोकी।रहेउ ठटुकि एकटक पल रोकी।।
भुज प्रलंब कंजारुन लोचन।स्यामल गात प्रनत भय मोचन।।
सिंघ कंध आयत उर सोहा।आनन अमित मदन मन मोहा।।
नयन नीर पुलकित अति गाता।मन धरि धीर कही मृदु बाता।।
नाथ दसानन कर मैं भ्राता।निसिचर बंस जनम सुरत्राता।।
सहज पापप्रिय तामस देहा।जथा उलूकहि तम पर नेहा।।
sādara tehi āgeṁ kari bānara |cale jahā̃ raghupati karunākara ||
dūrihi te dekhe dvau bhrātā |nayanānaṁda dāna ke dātā ||
bahuri rāma chabidhāma bilokī |raheu ṭhaṭuki ekaṭaka pala rokī ||
bhuja pralaṁba kaṁjāruna locana |syāmala gāta pranata bhaya mocana ||
siṁgha kaṁdha āyata ura sohā |ānana amita madana mana mohā ||
nayana nīra pulakita ati gātā |mana dhari dhīra kahī mṛdu bātā ||
nātha dasānana kara maiṁ bhrātā |nisicara baṁsa janama suratrātā ||
sahaja pāpapriya tāmasa dehā |jathā ulūkahi tama para nehā ||
വാനരർ അവനെ ബഹുമാനത്തോടെ മുന്നിൽ നിർത്തി, രഘുപതിയും കരുണാകരനുമായ രാമൻ ഇരിക്കുന്നിടത്തേക്ക് പോയി. ദൂരെ നിന്ന് അവൻ ആ രണ്ട് സഹോദരന്മാരെ കണ്ടു, അവർ കണ്ണുകൾക്ക് ആനന്ദം നൽകുന്നവരാണ്. പിന്നെ രാമന്റെ സൗന്ദര്യവിഗ്രഹത്തെ നോക്കി, കണ്ണടയ്ക്കാതെ ഒരേ നോട്ടത്തിൽ നിന്നുപോയി, കണ്ണിമ പോലും തടഞ്ഞുകൊണ്ട്. നീണ്ട കൈകളും, താമരപോലെ ചുവന്ന കണ്ണുകളും, ശരണാഗതരുടെ ഭയം നീക്കുന്നവന്റെ കറുത്ത ശരീരവും കണ്ടു. സിംഹത്തെപ്പോലത്തെ തോളുകളും വിശാലമായ നെഞ്ചും പ്രകാശിച്ചു; അവന്റെ മുഖം അസംഖ്യ മന്മഥന്മാരുടെ മനസ്സിനെ മോഹിപ്പിച്ചു. അവന്റെ കണ്ണുകൾ കണ്ണുനീരാൽ നിറഞ്ഞു, ശരീരം മുഴുവൻ പുളഞ്ഞു. ധൈര്യം സംഭരിച്ച്, മൃദുവായ ശബ്ദത്തിൽ സംസാരിച്ചു. "നാഥാ, ഞാൻ രാവണന്റെ സഹോദരനാണ്. ദേവന്മാരുടെ രക്ഷകനേ, ഞാൻ രാക്ഷസ വംശത്തിൽ ജനിച്ചവനാണ്." "എന്റെ ശരീരം തമോഗുണ സ്വഭാവമുള്ളതാണ്, ജനനത്തിൽ നിന്നേ പാപത്തെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നത്, മൂങ്ങായ്ക്ക് ഇരുളിൽ സഹജമായ സ്നേഹമുള്ളതുപോലെ."
ദോഹ 45
श्रवन सुजसु सुनि आयउँ प्रभु भंजन भव भीर।त्राहि त्राहि आरति हरन सरन सुखद रघुबीर।।45।।
śravana sujasu suni āyaũ prabhu bhaṁjana bhava bhīra |trāhi trāhi ārati harana sarana sukhada raghubīra ||45||
എന്റെ ചെവികൾ കൊണ്ട് നിന്റെ നല്ല കീർത്തി കേട്ട് ഞാൻ വന്നിരിക്കുന്നു, പ്രഭോ, ലോക ജീവിതത്തിന്റെ ഭയത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവനേ. രക്ഷിക്കുക, രക്ഷിക്കുക, വിഷമം നീക്കുന്നവനേ, ശരണാഗതി പ്രാപിക്കുന്നവർക്ക് സുഖം നൽകുന്ന രഘുവീരനേ.
ചൗപായി 46.1-4
अस कहि करत दंडवत देखा।तुरत उठे प्रभु हरष बिसेषा।।
दीन बचन सुनि प्रभु मन भावा।भुज बिसाल गहि हृदयँ लगावा।।
अनुज सहित मिलि ढिग बैठारी।बोले बचन भगत भयहारी।।
कहु लंकेस सहित परिवारा।कुसल कुठाहर बास तुम्हारा।।
खल मंडलीं बसहु दिनु राती।सखा धरम निबहइ केहि भाँती।।
मैं जानउँ तुम्हारि सब रीती।अति नय निपुन न भाव अनीती।।
बरु भल बास नरक कर ताता।दुष्ट संग जनि देइ बिधाता।।
अब पद देखि कुसल रघुराया।जौं तुम्ह कीन्ह जानि जन दाया।।
asa kahi karata daṁḍavata dekhā |turata uṭhe prabhu haraṣa biseṣā ||
dīna bacana suni prabhu mana bhāvā |bhuja bisāla gahi hṛdayã lagāvā ||
anuja sahita mili ḍhiga baiṭhārī |bole bacana bhagata bhayahārī ||
kahu laṁkesa sahita parivārā |kusala kuṭhāhara bāsa tumhārā ||
khala maṁḍalīṁ basahu dinu rātī |sakhā dharama nibahai kehi bhā̃tī ||
maiṁ jānaũ tumhāri saba rītī |ati naya nipuna na bhāva anītī ||
baru bhala bāsa naraka kara tātā |duṣṭa saṁga jani dei bidhātā ||
aba pada dekhi kusala raghurāyā |jauṁ tumha kīnha jāni jana dāyā ||
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു വിഭീഷണൻ ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്യുന്നത് കണ്ട്, പ്രഭു അത്യധിക സന്തോഷത്തോടെ ഉടനെ എഴുന്നേറ്റു. വിനയമുള്ള വാക്കുകൾ കേട്ട് പ്രഭുവിന്റെ മനസ്സ് സന്തോഷിച്ചു; തന്റെ വിശാലമായ കൈകളാൽ വിഭീഷണനെ പിടിച്ച് ഹൃദയത്തോട് ചേർത്തു. തന്റെ അനുജനോടൊപ്പം ചേർത്ത് ആലിംഗനം ചെയ്ത്, അടുത്തിരുത്തി, ഭക്തരുടെ ഭയം മാറ്റുന്ന ഭഗവാൻ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു. ലങ്കാധിപതി, നീ നിന്റെ കുടുംബത്തോടൊപ്പം ക്ഷേമത്തിലാണോ? നിന്റെ വാസസ്ഥലം ദുഷ്ടരുടെ ഇടയിലാണ്. നീ പകലും രാത്രിയും ദുഷ്ടരുടെ കൂട്ടത്തിൽ വസിക്കുന്നു. സുഹൃത്തേ, ഇങ്ങനെ ധർമ്മം എങ്ങനെ പാലിക്കാൻ കഴിയും? നിന്റെ എല്ലാ രീതികളും എനിക്ക് അറിയാം; നീ നീതിയിൽ അത്യന്തം നിപുണനാണ്, അനീതി നിനക്ക് ഇഷ്ടമല്ല. പ്രിയ സുഹൃത്തേ, നരകത്തിൽ വസിക്കുന്നതും നന്ന്; ദുഷ്ടരുടെ സംഗം സൃഷ്ടികർത്താവ് ഒരിക്കലും തരരുത്. വിഭീഷണൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: ഇപ്പോൾ, രഘുരായാ, നിന്റെ പാദങ്ങൾ കണ്ട് ഞാൻ ക്ഷേമത്തിലാണ്, കാരണം എന്നെ നിന്റെ ദാസനായി അറിഞ്ഞ് എനിക്ക് കൃപ കാണിച്ചു.
ദോഹ 46
तब लगि कुसल न जीव कहुँ सपनेहुँ मन बिश्राम।जब लगि भजत न राम कहुँ सोक धाम तजि काम।।46।।
taba lagi kusala na jīva kahũ sapanehũ mana biśrāma |jaba lagi bhajata na rāma kahũ soka dhāma taji kāma ||46||
ഒരു ജീവൻ കാമത്തെയും, ദുഃഖത്തിന്റെ വാസസ്ഥലത്തെയും ഉപേക്ഷിച്ച് രാമനെ ഭജിക്കുന്നതുവരെ, ആ ജീവന് ഐശ്വര്യമില്ല; സ്വപ്നത്തിലും അതിന്റെ മനസ്സിന് വിശ്രാന്തി ലഭിക്കുന്നില്ല.
ചൗപായി 47.1-4
तब लगि हृदयँ बसत खल नाना।लोभ मोह मच्छर मद माना।।
जब लगि उर न बसत रघुनाथा।धरें चाप सायक कटि भाथा।।
ममता तरुन तमी अँधिआरी।राग द्वेष उलूक सुखकारी।।
तब लगि बसति जीव मन माहीं।जब लगि प्रभु प्रताप रबि नाहीं।।
अब मैं कुसल मिटे भय भारे।देखि राम पद कमल तुम्हारे।।
तुम्ह कृपाल जा पर अनुकूला।ताहि न ब्याप त्रिबिध भव सूला।।
मैं निसिचर अति अधम सुभाऊ।सुभ आचरनु कीन्ह नहिं काऊ।।
जासु रूप मुनि ध्यान न आवा।तेहिं प्रभु हरषि हृदयँ मोहि लावा।।
taba lagi hṛdayã basata khala nānā |lobha moha macchara mada mānā ||
jaba lagi ura na basata raghunāthā |dhareṁ cāpa sāyaka kaṭi bhāthā ||
mamatā taruna tamī ãdhiārī |rāga dveṣa ulūka sukhakārī ||
taba lagi basati jīva mana māhīṁ |jaba lagi prabhu pratāpa rabi nāhīṁ ||
aba maiṁ kusala miṭe bhaya bhāre |dekhi rāma pada kamala tumhāre ||
tumha kṛpāla jā para anukūlā |tāhi na byāpa tribidha bhava sūlā ||
maiṁ nisicara ati adhama subhāū |subha ācaranu kīnha nahiṁ kāū ||
jāsu rūpa muni dhyāna na āvā |tehiṁ prabhu haraṣi hṛdayã mohi lāvā ||
അതുവരെ ഹൃദയത്തിൽ പല ദുഷ്ടന്മാർ വസിക്കുന്നു: ലോഭം, മോഹം, അസൂയ, ഗർവ്വം, അഹങ്കാരം. രഘുനാഥൻ കൈയിൽ വില്ലും അമ്പുകളും അരയിൽ അമ്പിഞ്ഞയും ധരിച്ച് ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കാത്ത വരെ. മമതയുടെ പ്രേമം ഇരുണ്ട യൗവന രാത്രി, രാഗദ്വേഷങ്ങൾ അതിൽ ആനന്ദിക്കുന്ന മൂങ്ങകൾ. പ്രഭുവിന്റെ പ്രതാപത്തിന്റെ സൂര്യൻ ഉദിക്കുന്നതുവരെ മാത്രമേ ജീവിയുടെ മനസ്സിൽ അത് തങ്ങുന്നുള്ളൂ. ഇപ്പോൾ ഞാൻ സുഖിയാണ്, എന്റെ ഭയഭാരങ്ങൾ മാറി, നിന്റെ താമരപ്പാദങ്ങൾ കണ്ടു, രാമ. കൃപാളുവായ പ്രഭോ, നീ അനുകൂലനായവനെ സംസാരത്തിലെ മൂന്നു വിധം വേദനകൾ സ്പർശിക്കുന്നില്ല. ഞാൻ ഒരു രാക്ഷസൻ, അത്യന്തം നീചമായ സ്വഭാവമുള്ളവൻ, ഒരു നല്ല പ്രവൃത്തിയും ചെയ്തിട്ടില്ല. എങ്കിലും മുനിമാരുടെ ധ്യാനത്തിൽ വരാത്ത രൂപമുള്ള പ്രഭു, ആനന്ദത്തോടെ എന്നെ തന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ചേർത്തു.
ദോഹ 47
अहोभाग्य मम अमित अति राम कृपा सुख पुंज।देखेउँ नयन बिरंचि सिब सेब्य जुगल पद कंज।।47।।
ahobhāgya mama amita ati rāma kṛpā sukha puṁja |dekheũ nayana biraṁci siba sebya jugala pada kaṁja ||47||
ആഹാ, എന്റെ ഭാഗ്യം എത്ര മഹത്താണ്, എത്ര അളവറ്റത്! സുഖത്തിന്റെ കൂട്ടമായ രാമന്റെ കൃപയാൽ, ബ്രഹ്മാവും ശിവനും താമേ സേവിക്കുന്ന അവന്റെ രണ്ട് താമര പാദങ്ങൾ ഞാൻ എന്റെ കണ്ണുകൊണ്ട് കണ്ടു.
ചൗപായി 48.1-4
सुनहु सखा निज कहउँ सुभाऊ।जान भुसुंडि संभु गिरिजाऊ।।
जौं नर होइ चराचर द्रोही।आवे सभय सरन तकि मोही।।
तजि मद मोह कपट छल नाना।करउँ सद्य तेहि साधु समाना।।
जननी जनक बंधु सुत दारा।तनु धनु भवन सुहृद परिवारा।।
सब कै ममता ताग बटोरी।मम पद मनहि बाँध बरि डोरी।।
समदरसी इच्छा कछु नाहीं।हरष सोक भय नहिं मन माहीं।।
अस सज्जन मम उर बस कैसें।लोभी हृदयँ बसइ धनु जैसें।।
तुम्ह सारिखे संत प्रिय मोरें।धरउँ देह नहिं आन निहोरें।।
sunahu sakhā nija kahaũ subhāū |jāna bhusuṁḍi saṁbhu girijāū ||
jauṁ nara hoi carācara drohī |āve sabhaya sarana taki mohī ||
taji mada moha kapaṭa chala nānā |karaũ sadya tehi sādhu samānā ||
jananī janaka baṁdhu suta dārā |tanu dhanu bhavana suhṛda parivārā ||
saba kai mamatā tāga baṭorī |mama pada manahi bā̃dha bari ḍorī ||
samadarasī icchā kachu nāhīṁ |haraṣa soka bhaya nahiṁ mana māhīṁ ||
asa sajjana mama ura basa kaiseṁ |lobhī hṛdayã basai dhanu jaiseṁ ||
tumha sārikhe saṁta priya moreṁ |dharaũ deha nahiṁ āna nihoreṁ ||
കേൾക്കുക സുഹൃത്തേ, എന്റെ സ്വഭാവം ഞാൻ പറയാം, അത് ഭൂസുണ്ഡി, ശംഭു, ഗിരിജ എന്നിവർ അറിയുന്നു. ഒരാൾ ചരാചര ജീവികൾക്കെല്ലാം ശത്രുവാണെങ്കിലും, ഭയന്ന് എന്റെ ശരണം തേടി വന്നാൽ, അഹങ്കാരം, മോഹം, പലവിധ വഞ്ചനകൾ, കപടത്വം എന്നിവ ഉപേക്ഷിച്ച്, അവനെ ഞാൻ ഉടനെ സാധുവിന് തുല്യനാക്കുന്നു. അമ്മ, അച്ഛൻ, സഹോദരൻ, മകൻ, ഭാര്യ, ശരീരം, സമ്പത്ത്, വീട്, സുഹൃത്തുക്കൾ, കുടുംബം: ഇവരെല്ലാവരോടുമുള്ള മമതയുടെ നൂൽ ശേഖരിച്ച്, അത് കയറായി മെഴുകി, തന്റെ മനസ്സിനെ എന്റെ പാദങ്ങളിൽ ബന്ധിക്കുന്നു. അവൻ എല്ലാവരെയും സമം കാണുന്നു, അവന് മറ്റൊരു ആഗ്രഹവുമില്ല, അവന്റെ മനസ്സിൽ സന്തോഷം, ദുഃഖം അല്ലെങ്കിൽ ഭയം ഇല്ല. അത്തരം നല്ലവൻ എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നു, ലോഭിയുടെ ഹൃദയത്തിൽ സമ്പത്ത് വസിക്കുന്നതുപോലെ. നിങ്ങളെപ്പോലുള്ള സന്യാസികൾ എനിക്ക് പ്രിയപ്പെട്ടവരാണ്; അവർക്കായി മാത്രമേ ഞാൻ ശരീരം സ്വീകരിക്കുന്നുള്ളൂ, മറ്റൊരു ഉദ്ദേശ്യത്തിനായി അല്ല.
ദോഹ 48
सगुन उपासक परहित निरत नीति दृढ़ नेम।ते नर प्रान समान मम जिन्ह कें द्विज पद प्रेम।।48।।
saguna upāsaka parahita nirata nīti dṛṛha nema |te nara prāna samāna mama jinha keṁ dvija pada prema ||48||
സഗുണത്തെ ആരാധിക്കുന്നവർ, പരഹിതത്തിൽ നിരതരായിരിക്കുന്നവർ, നീതിയിലും വ്രതങ്ങളിലും ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നവർ, ബ്രാഹ്മണരുടെ പാദങ്ങളിൽ പ്രേമയുള്ളവർ ആയ മനുഷ്യർ എനിക്ക് എന്റെ പ്രാണന് തുല്യരാണ്.
ചൗപായി 49.1-5
सुनु लंकेस सकल गुन तोरें।तातें तुम्ह अतिसय प्रिय मोरें।।
राम बचन सुनि बानर जूथा।सकल कहहिं जय कृपा बरूथा।।
सुनत बिभीषनु प्रभु कै बानी।नहिं अघात श्रवनामृत जानी।।
पद अंबुज गहि बारहिं बारा।हृदयँ समात न प्रेमु अपारा।।
सुनहु देव सचराचर स्वामी।प्रनतपाल उर अंतरजामी।।
उर कछु प्रथम बासना रही।प्रभु पद प्रीति सरित सो बही।।
अब कृपाल निज भगति पावनी।देहु सदा सिव मन भावनी।।
एवमस्तु कहि प्रभु रनधीरा।मागा तुरत सिंधु कर नीरा।।
जदपि सखा तव इच्छा नाहीं।मोर दरसु अमोघ जग माहीं।।
अस कहि राम तिलक तेहि सारा।सुमन बृष्टि नभ भई अपारा।।
sunu laṁkesa sakala guna toreṁ |tāteṁ tumha atisaya priya moreṁ ||
rāma bacana suni bānara jūthā |sakala kahahiṁ jaya kṛpā barūthā ||
sunata bibhīṣanu prabhu kai bānī |nahiṁ aghāta śravanāmṛta jānī ||
pada aṁbuja gahi bārahiṁ bārā |hṛdayã samāta na premu apārā ||
sunahu deva sacarācara svāmī |pranatapāla ura aṁtarajāmī ||
ura kachu prathama bāsanā rahī |prabhu pada prīti sarita so bahī ||
aba kṛpāla nija bhagati pāvanī |dehu sadā siva mana bhāvanī ||
evamastu kahi prabhu ranadhīrā |māgā turata siṁdhu kara nīrā ||
jadapi sakhā tava icchā nāhīṁ |mora darasu amogha jaga māhīṁ ||
asa kahi rāma tilaka tehi sārā |sumana bṛṣṭi nabha bhaī apārā ||
കേൾക്കുക, ലങ്കാധിപതേ: നീ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഉള്ളവനാണ്, അതിനാൽ എനിക്ക് വളരെ പ്രിയപ്പെട്ടവനാണ്. രാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, വാനര സമൂഹം മുഴുവൻ, "കരുണയുടെ ആശ്രയമായ പ്രഭുവിന് വിജയം!" എന്ന് പറഞ്ഞു. വിഭീഷണൻ, പ്രഭുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കുമ്പോൾ ഒരിക്കലും തൃപ്തി അടയാതില്ല, അവ ചെവിക്ക് അമൃത് എന്ന് അറിഞ്ഞിരുന്നു. വീണ്ടും വീണ്ടും താമരപ്പാദങ്ങൾ പിടിച്ചു, അപരിമിതമായ സ്നേഹം അവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ അടങ്ങിയില്ല. "കേൾക്കുക, ദേവനേ, ചരാചര സർവ്വത്തിനും സ്വാമിയേ, ശരണാഗതരെ സംരക്ഷിക്കുന്നവനേ, ഓരോ ഹൃദയത്തിലും വസിക്കുന്നവനേ, അതിന്റെ ഉള്ളറിയുന്നവനേ." "എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ മുമ്പ് കുറച്ച് ആഗ്രഹം ഉണ്ടായിരുന്നു, എന്നാൽ നിന്റെ പാദങ്ങളുടെ സ്നേഹത്തിന്റെ നദിയിൽ അത് ഒഴുകിപ്പോയി." "ഇപ്പോൾ, കരുണാമയനായ പ്രഭോ, ശിവന്റെ ഹൃദയത്തിന് പ്രിയപ്പെട്ട നിന്റെ സ്വന്തം പവിത്ര ഭക്തി എനിക്ക് എന്നും തരേണം." "അങ്ങനെ ആകട്ടെ" എന്ന് പറഞ്ഞ്, യുദ്ധത്തിൽ ദൃഢനായ പ്രഭു, ഉടനെ സമുദ്രത്തിന്റെ വെള്ളം ചോദിച്ചു. "എങ്കിലും, സുഹൃത്തേ, നിനക്ക് അതിൽ താൽപര്യമില്ലെങ്കിലും, ഈ ലോകത്തിൽ എന്റെ ദർശനം വ്യർത്ഥമാകില്ല." അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, രാമൻ അവന് രാജ തിലകം ചാർത്തി, ആകാശത്തുനിന്ന് അപരിമിതമായ പുഷ്പവൃഷ്ടി പെയ്തു.
ദോഹ 49(क)-(ख)
रावन क्रोध अनल निज स्वास समीर प्रचंड।जरत बिभीषनु राखेउ दीन्हेहु राजु अखंड।।49(क)।।
जो संपति सिव रावनहि दीन्हि दिएँ दस माथ।सोइ संपदा बिभीषनहि सकुचि दीन्ह रघुनाथ।।49(ख)।।
rāvana krodha anala nija svāsa samīra pracaṁḍa |jarata bibhīṣanu rākheu dīnhehu rāju akhaṁḍa ||49(ka)||
jo saṁpati siva rāvanahi dīnhi diẽ dasa mātha |soi saṁpadā bibhīṣanahi sakuci dīnha raghunātha ||49(kha)||
രാവണന്റെ കോപം തീയായിരുന്നു, അവന്റെ സ്വന്തം ശ്വാസം പ്രചണ്ഡമായ കാറ്റായിരുന്നു. വിഭീഷണൻ ആ തീയിൽ എരിയുമ്പോൾ, രാമൻ അവനെ രക്ഷിച്ച്, അഖണ്ഡമായ രാജ്യം അവന് നൽകി. രാവണൻ തന്റെ പത്ത് തലകൾ അർപ്പിച്ചപ്പോൾ ശിവൻ രാവണന് നൽകിയ സമ്പത്ത്, ആ സമ്പത്ത് തന്നെ രാമൻ വിഭീഷണന് ലജ്ജയോടെ നൽകി.
ചൗപായി 50.1-4
अस प्रभु छाड़ि भजहिं जे आना।ते नर पसु बिनु पूँछ बिषाना।।
निज जन जानि ताहि अपनावा।प्रभु सुभाव कपि कुल मन भावा।।
पुनि सर्बग्य सर्ब उर बासी।सर्बरूप सब रहित उदासी।।
बोले बचन नीति प्रतिपालक।कारन मनुज दनुज कुल घालक।।
सुनु कपीस लंकापति बीरा।केहि बिधि तरिअ जलधि गंभीरा।।
संकुल मकर उरग झष जाती।अति अगाध दुस्तर सब भाँती।।
कह लंकेस सुनहु रघुनायक।कोटि सिंधु सोषक तव सायक।।
जद्यपि तदपि नीति असि गाई।बिनय करिअ सागर सन जाई।।
asa prabhu chāṛi bhajahiṁ je ānā |te nara pasu binu pū̃cha biṣānā ||
nija jana jāni tāhi apanāvā |prabhu subhāva kapi kula mana bhāvā ||
puni sarbagya sarba ura bāsī |sarbarūpa saba rahita udāsī ||
bole bacana nīti pratipālaka |kārana manuja danuja kula ghālaka ||
sunu kapīsa laṁkāpati bīrā |kehi bidhi taria jaladhi gaṁbhīrā ||
saṁkula makara uraga jhaṣa jātī |ati agādha dustara saba bhā̃tī ||
kaha laṁkesa sunahu raghunāyaka |koṭi siṁdhu soṣaka tava sāyaka ||
jadyapi tadapi nīti asi gāī |binaya karia sāgara sana jāī ||
അങ്ങനെയുള്ള പ്രഭുവിനെ ഉപേക്ഷിച്ചു മറ്റൊരാളെ ഭജിക്കുന്നവർ വാലോ കൊമ്പോ ഇല്ലാത്ത മൃഗങ്ങളായ മനുഷ്യരാകുന്നു. തന്റെ ഭൃത്യനാണെന്ന് അറിഞ്ഞ് വിഭീഷണനെ തന്നിലേക്ക് സ്വീകരിച്ചു പ്രഭു; പ്രഭുവിന്റെ ആ സ്വഭാവം വാനര കുലത്തിന്റെ മനസ്സിന് ഇഷ്ടമായി. പിന്നെ സർവ്വജ്ഞൻ, എല്ലാവരുടെയും ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നവൻ, സർവ്വരൂപൻ, എല്ലാറ്റിൽ നിന്നും മുക്തനായിരിക്കുന്നവൻ, നീതിയെ പാലിക്കുന്നവൻ, ഒരു കാരണത്തിനായി മനുഷ്യരൂപം എടുത്ത് ദാനവ കുലത്തെ നശിപ്പിച്ചവൻ, ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു. "കേൾക്കുക സുഗ്രീവാ, കേൾക്കുക ലങ്കാധിപതിയും വീരനുമായ വിഭീഷണാ, എങ്ങനെ ഈ ഗംഭീരമായ സമുദ്രം കടക്കാം? മുതലകൾ, സർപ്പങ്ങൾ, മത്സ്യങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ജാതികൾ നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന, അത്യന്തം ആഴമുള്ള, എല്ലാ വിധത്തിലും കടക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളത്." ലങ്കാധിപതി പറഞ്ഞു, "കേൾക്കുക രഘുനായകാ, നിന്റെ അമ്പ് കോടി സമുദ്രങ്ങളെ ഉണക്കാൻ കഴിയും. എങ്കിലും നീതിശാസ്ത്രം ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു: പോയി സമുദ്രനോട് വിനയപൂർവ്വം പ്രാർത്ഥിക്കണം."
ദോഹ 50
प्रभु तुम्हार कुलगुर जलधि कहिहि उपाय बिचारि।बिनु प्रयास सागर तरिहि सकल भालु कपि धारि।।50।।
prabhu tumhāra kulagura jaladhi kahihi upāya bicāri |binu prayāsa sāgara tarihi sakala bhālu kapi dhāri ||50||
പ്രഭോ, നിങ്ങളുടെ കുലത്തിന്റെ ഗുരുവായ സമുദ്രം, ഉപായം ആലോചിച്ച് നിങ്ങളോട് പറയും; എന്നിട്ട് എല്ലാ കരടികളും കുരങ്ങുകളും യാതൊരു അധ്വാനവുമില്ലാതെ കടലിനെ കടക്കും.
Inside Prakarana 5
Compositional abstract
The rasa here is a braided strand of Raudra, Karuṇā, and Śānta culminating in Adbhuta. Raudra appears in Rāvaṇa’s insult and violence toward Vibhīṣaṇa; Karuṇā in the exile of a righteous soul from his own kin; Śānta in Vibhīṣaṇa’s inward detachment as he chooses refuge over power; and Adbhuta in Rāma’s immediate embrace, which converts political asylum into spiritual initiation. Theologically, Tulasidas places ‘nīti’ under ‘bhakti’: ethics without surrender collapses into fear, while surrender transforms even a rākṣasa body into eligibility for grace. The dohas act as doctrinal keystones—especially Rāma’s vow that even catastrophic sin cannot block protection once one turns face-to-face (sanmukh) toward Him. Thus Sundar Kāṇḍ becomes not merely a bridge-to-Laṅkā but a bridge-from-ego to belonging in the Lord’s household (nija jana).
The dialogue
- Tulasidas (primary narrator within the Manas frame)Satsaṅg audience / the devotee’s mind (mana) as implied adhikārī · This passage sits within the Bhūṣuṇḍi–Garuḍa ‘Uttara-ghāṭ’ narration-stream that supplies the Manas’ theological commentary even while the surface narrative is in Laṅkā; the ghat-function here is ‘śaraṇāgati-siddhānta’ (doctrine of refuge) illustrated by līlā.
Frequently Asked Questions
Traditional Manas-kathā teaching holds that reciting Vibhīṣaṇa-śaraṇāgati (Doha 43–44 and the surrounding Chaupais) strengthens refuge (śaraṇāgati), dissolves fear of enemies and inner vices, and grants ‘anugraha-buddhi’—the conviction that the Lord protects the surrendered regardless of past faults.
A common kathā/paṭha practice is to add the refuge-samput such as: “श्रीराम जय राम जय जय राम” or the name-samput “राम राम” at the close of each doha in this unit, aligning with the passage’s core vow ‘सरनागत-वत्सल’.
Ask anything about Prakarana 5 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
