Prakarana 5
यह सोपान ‘अहंकार-निवृत्ति’ और ‘धर्म-युद्ध में ईश्वर-आश्रय’ का द्वार है। लंका काण्ड में साधक के भीतर की ‘लंका’ (काम-क्रोध-मद) पर धावा होता है: पहले कोलाहल, फिर अंधकार (माया), और अंततः राम-बाण-रूप प्रकाश (ज्ञान/कृपा) से संशय-तम का नाश। यह चरण बताता है कि बल/पराक्रम भी तभी मंगल है जब वह राम-नाम/राम-कृपा से संयुक्त हो; अन्यथा रावण का अभिमान टिट्टिभ-उदात्तान (असमर्थ दंभ) बनकर विनाश को बुलाता है।
ലങ്കാകാണ്ഡത്തിന്റെ രസകേന്ദ്രം വീരരസമാണെങ്കിലും അത് വെറും രണോത്സാഹമല്ല; കരുണ (നഗരത്തിലെ ഹാഹാകാരം, സ്ത്രീ–ബാലരുടെ കരച്ചിൽ)യും അത്ഭുതം (കപി–ഭാലുക്കളുടെ അതിമാനുഷിക പ്രവർത്തി, ദുര്‍ഗാരോഹണം)യും ചേർന്ന് ‘ധർമ്മയുദ്ധ’ത്തിന്റെ സമഗ്രഭാവം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ ഖണ്ഡത്തിൽ തുളസി ‘അസുരമന’ത്തിന്റെ മനോവൃത്തി (അഹങ്കാരം, ഉപഹാസം, ശക്തിഘമണ്ഡം)യും ‘രാമാശ്രിതബലം’ (കപി–ഭാലു പരാക്രമം, വിഭീഷണന്റെ നീതി, രാമകൃപ)യും നേർക്കുനേർ വെക്കുന്നു. ഈ അംശത്തിൽ രാവണന്റെ ആജ്ഞ, ദുര്‍ഗങ്ങളിലേക്കുള്ള കയറ്റം, മേഘനാദന്റെ പ്രതിരോധം, മായാതമസ്സിന്റെ വ്യാപനം, രാമന്റെ അഗ്നിസായകത്തിലൂടെ പ്രകാശം—ഈ ക്രമം साधകന്റെ ഉള്ളിൽ നടക്കുന്ന ആത്മീയ പോരാട്ടത്തിന്റെ രൂപകമാകുന്നു: ആദ്യം ഇന്ദ്രിയവേഗങ്ങളുടെ ഉന്മാദം, പിന്നെ ഭ്രമതമസ്, ഒടുവിൽ കൃപാപ്രകാശത്തിൽ വിവേകോദയം. അതിനാൽ ലങ്കാകാണ്ഡം ‘സോപാന’ത്തിൽ ആ ഘട്ടമാണ്—വിജയത്തിന്റെ കാരണം പുറംബലംമാത്രമല്ല, ‘രാമപ്രതാപം’ (ഈശ്വരാനുഗ്രഹം) തന്നെയെന്ന് साधകൻ ഉറപ്പിക്കുന്ന ഘട്ടം.
Verses
ചൗപായി 40.1-5
लंकाँ भयउ कोलाहल भारी।सुना दसानन अति अहँकारी।।
देखहु बनरन्ह केरि ढिठाई।बिहँसि निसाचर सेन बोलाई।।
आए कीस काल के प्रेरे।छुधावंत सब निसिचर मेरे।।
अस कहि अट्टहास सठ कीन्हा।गृह बैठे अहार बिधि दीन्हा।।
सुभट सकल चारिहुँ दिसि जाहू।धरि धरि भालु कीस सब खाहू।।
उमा रावनहि अस अभिमाना।जिमि टिट्टिभ खग सूत उताना।।
चले निसाचर आयसु मागी।गहि कर भिंडिपाल बर साँगी।।
तोमर मुग्दर परसु प्रचंडा।सुल कृपान परिघ गिरिखंडा।।
जिमि अरुनोपल निकर निहारी।धावहिं सठ खग मांस अहारी।।
चोंच भंग दुख तिन्हहि न सूझा।तिमि धाए मनुजाद अबूझा।।
laṅkā̃ bhayau kolāhala bhārī |sunā dasānana ati ahaṅkārī ||
dekhahu banaranha keri ḍhiṭhāī |bihaṁsi nisācara sena bolāī ||
āe kīsa kāla ke prerē |chudhāvanta saba nisicara merē ||
asa kahi aṭṭahāsa saṭha kīnhā |gṛha baiṭhē ahāra bidhi dīnhā ||
subhaṭ sakala cārihũ disi jāhū |dhari dhari bhālu kīsa saba khāhū ||
umā rāvanahi asa abhimānā |jimi ṭiṭṭibha khaga sūta utānā ||
calē nisācara āyasu māgī |gahi kara bhiṇḍipāla bara sā̃gī ||
tomara mugdara parasu pracaṇḍā |sula kṛpāna parigha girikhaṇḍā ||
jimi aruṇopala nikara nihārī |dhāvahiṁ saṭha khaga māṁsa-ahārī ||
coṅca bhaṅga dukha tinhahi na sūjhā |timi dhāē manujāda abūjhā ||
ലങ്കയിൽ ഭീകരമായ കോലാഹലമുയർന്നു; അത്യന്തം അഹങ്കാരിയായ ദശാനനൻ അത് കേട്ടു. ഈ വാനരന്മാരുടെ ധിക്കാരം കാണൂ! എന്ന് പറഞ്ഞ്, ചിരിച്ചുകൊണ്ട് നിശാചര സൈന്യത്തെ വിളിച്ചു. വാനരന്മാർ കാലത്താൽ തള്ളപ്പെട്ട് വന്നിരിക്കുന്നു. എന്റെ നിശാചരന്മാരെല്ലാം വിശപ്പുകൊണ്ട് വലയുന്നു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ആ മൂഢൻ ഉറക്കെ ചിരിച്ചു: വീട്ടിലിരിക്കുന്ന നമുക്ക് വിധി ആഹാരം അയച്ചിരിക്കുന്നു. വീരന്മാരേ, നാലു ദിക്കിലേക്കും പോവുക; കരടികളെയും വാനരന്മാരെയും ഒന്നൊന്നായി പിടിച്ച്, എല്ലാവരെയും തിന്നു തീർക്കുക. ഓ ഉമാ, രാവണന് ഇത്തരം അഹങ്കാരമുണ്ടായിരുന്നു, കാലുകൾ മുകളിലേക്ക് നീട്ടി കിടക്കുന്ന ടിട്ടിഭ പക്ഷിയെപ്പോലെ. നിശാചരന്മാർ അവന്റെ കല്പന ചോദിച്ച് പുറപ്പെട്ടു, കൈകളിൽ കുന്തം, നല്ല ഭിണ്ഡിപാലം, വേൽ മുതലായവ പിടിച്ചുകൊണ്ട്. ഇരുമ്പ് കുന്തം, ഗദ, ഭയങ്കരമായ മഴു, ശൂലം, വാൾ, പരിഘ, പാറക്കല്ലുകൾ മുതലായവ ധരിച്ചു. മാംസം തിന്നുന്ന മൂഢനായ പക്ഷികൾ, ചുവപ്പ് മാണിക്യങ്ങളുടെ കൂമ്പാരം കണ്ട്, അത് മാംസമെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിച്ച് അതിന്മേൽ പായുന്നതുപോലെ, അവയുടെ കൊക്ക് പൊട്ടുന്ന വേദന അവയ്ക്ക് തോന്നിയില്ല; അപ്പടിയേ മനുഷ്യരെ തിന്നുന്ന അജ്ഞാനികളായ ആ നിശാചരന്മാർ പാഞ്ഞുപോയി.
ദോഹ 40
नानायुध सर चाप धर जातुधान बल बीर।कोट कँगूरन्हि चढ़ि गए कोटि कोटि रनधीर।।40।।
nānāyudha sara cāpa dhara jātudhāna bala bīra |koṭa kaṅgūranhi caṛhi gae koṭi koṭi raṇadhīra ||40||
പലവിധ ആയുധങ്ങൾ, അമ്പുകൾ, വില്ലുകൾ ധരിച്ച അസുരന്മാർ, ബലവാന്മാരായ വീരന്മാർ, കോടി കോടി യുദ്ധവീരന്മാർ, കോട്ടയുടെ മതിലുകളിൽ കയറിപ്പോയി.
ചൗപായി 41.1-4
कोट कँगूरन्हि सोहहिं कैसे।मेरु के सृंगनि जनु घन बैसे।।
बाजहिं ढोल निसान जुझाऊ।सुनि धुनि होइ भटन्हि मन चाऊ।।
बाजहिं भेरि नफीरि अपारा।सुनि कादर उर जाहिं दरारा।।
देखिन्ह जाइ कपिन्ह के ठट्टा।अति बिसाल तनु भालु सुभट्टा।।
धावहिं गनहिं न अवघट घाटा।पर्बत फोरि करहिं गहि बाटा।।
कटकटाहिं कोटिन्ह भट गर्जहिं।दसन ओठ काटहिं अति तर्जहिं।।
उत रावन इत राम दोहाई।जयति जयति जय परी लराई।।
निसिचर सिखर समूह ढहावहिं।कूदि धरहिं कपि फेरि चलावहिं।।
koṭa kaṅgūranhi sohahiṁ kaisē |meru ke sṛṅgani janu ghana baisē ||
bājahiṁ ḍhola nisāna jujhāū |suni dhuni hoi bhaṭanha mana cāū ||
bājahiṁ bhēri naphīri apārā |suni kādara ura jāhiṁ darārā ||
dekhini jāi kapinha ke ṭhaṭṭā |ati bisāla tanu bhālu subhaṭṭā ||
dhāvahiṁ ganahiṁ na avaghaṭa ghāṭā |parbata phori karahiṁ gahi bāṭā ||
kaṭakaṭāhiṁ koṭinha bhaṭa garjahiṁ |dasana oṭha kāṭahiṁ ati tarjahiṁ ||
uta rāvan ita rāma dohāī |jayati jayati jaya parī larāī ||
nisicara sikhara samūha ḍhahāvahiṁ |kūdi dharahiṁ kapi phēri calāvahiṁ ||
കോട്ടയുടെ മതിലുകളിൽ രക്ഷസുകൾ എത്ര ഭംഗിയായി കാണപ്പെട്ടു, മേരു പർവ്വതത്തിന്റെ കൊടുമുടികളിൽ മേഘങ്ങൾ നിലയുറുത്തതുപോലെ. യുദ്ധത്തിനായി മൃദംഗങ്ങളും നിശാനങ്ങളും മുഴങ്ങി, ആ ശബ്ദം കേട്ട് വീരന്മാരുടെ മനസ്സുകൾ ഉത്സാഹത്താൽ നിറഞ്ഞു. എണ്ണറ്റ വലിയ മൃദംഗങ്ങളും കാഹളങ്ങളും മുഴങ്ങി, അവ കേട്ട് പേടിയരുടെ നെഞ്ചുകൾ പിളർന്നു. രക്ഷസുകൾ വാനരന്മാരുടെ സൈന്യം വരുന്നതു കണ്ടു, കൂടാതെ കരടികളെയും, അതിബൃഹത്തായ ശരീരമുള്ള വീരന്മാരെയും. അവർ ദുഷ്കരമായ വഴികളെയും കടവുകളെയും അലക്ഷ്യമാക്കി ഓടിച്ചെന്നു; പർവ്വതങ്ങളെ പിടിച്ച് പൊട്ടിച്ച് വഴിയുണ്ടാക്കി. കോടി കോടി യോധന്മാർ പല്ലു കടിച്ച് ഗർജ്ജിച്ചു; പല്ലും ചുണ്ടും കടിച്ച് മിക്കിലായി ഭീഷണിയടിച്ചു. ആ വശത്ത് രാവണൻ, ഈ വശത്ത് രാമൻ എന്ന് വിളിച്ചുപറഞ്ഞു; ജയം, ജയം എന്ന ഘോഷയോടെ യുദ്ധം തുടങ്ങി. രാക്ഷസർ പർവ്വത ശിഖരങ്ങളെ എറിഞ്ഞെറിഞ്ഞു; വാനരർ ചാടി അവയെ പിടിച്ച് തിരിച്ച് എറിഞ്ഞു.
ഛന്ദ് 41
धरि कुधर खंड प्रचंड कर्कट भालु गढ़ पर डारहीं।झपटहिं चरन गहि पटकि महि भजि चलत बहुरि पचारहीं।।
अति तरल तरुन प्रताप तरपहिं तमकि गढ़ चढ़ि चढ़ि गए।कपि भालु चढ़ि मंदिरन्ह जहँ तहँ राम जसु गावत भए।।
dhari kudhara khaṇḍa pracaṇḍa karkaṭa bhālu gaṛha para ḍārahī |jhapaṭahiṁ carana gahi paṭaki mahi bhaji calata bahuri pacārahī ||
ati tarala taruna pratāpa tarapahiṁ tamaki gaṛha caṛhi caṛhi gae |kapi bhālu caṛhi mandiranha jahã tahã rāma jasu gāvata bhae ||
ഉഗ്രരായ കരടികളും കുരങ്ങുകളും മലകളുടെ വലിയ കഷ്ണങ്ങൾ പിടിച്ച് കോട്ടയിൽ എറിയുന്നു. അവർ അസുരന്മാരുടെ മേൽ ചാടി, അവരുടെ കാലുകൾ പിടിച്ച് നിലത്ത് ഇടിക്കുന്നു; അസുരൻ തിരിഞ്ഞോടിയാൽ, അവനെ തിരികെ വിളിച്ച് വീണ്ടും വെല്ലുവിളി ചെയ്യുന്നു. വളരെ ചുറുചുറുപ്പുള്ള യുവാക്കളായി, കോപത്തിലും ബലത്തിലും ജ്വലിച്ചുകൊണ്ട്, തങ്ങളുടെ കോപത്താൽ കോട്ടയിൽ കയറി കയറി പോയി. കുരങ്ങുകളും കരടികളും കൊട്ടാരങ്ങളിൽ കയറി, ഇവിടെയും അവിടെയും ശ്രീരാമന്റെ കീർത്തി പാടാൻ തുടങ്ങി.
ദോഹ 41
एकु एकु निसिचर गहि पुनि कपि चले पराइ।ऊपर आपु हेठ भट गिरहिं धरनि पर आइ।।41।।
eku eku nisicara gahi puni kapi calē parāi |ūpara āpu hēṭha bhaṭ girahiṁ dharani para āi ||41||
ഓരോ രാക്ഷസനെയും പിടിച്ചുകൊണ്ട് വാനരന്മാർ ഓടി; അവർ ഭൂമിയിൽ വീഴുമ്പോൾ, വാനരൻ മുകളിലും വീരൻ താഴെയും ആയി.
ചൗപായി 42.1-5
राम प्रताप प्रबल कपिजूथा।मर्दहिं निसिचर सुभट बरूथा।।
चढ़े दुर्ग पुनि जहँ तहँ बानर।जय रघुबीर प्रताप दिवाकर।।
चले निसाचर निकर पराई।प्रबल पवन जिमि घन समुदाई।।
हाहाकार भयउ पुर भारी।रोवहिं बालक आतुर नारी।।
सब मिलि देहिं रावनहि गारी।राज करत एहिं मृत्यु हँकारी।।
निज दल बिचल सुनी तेहिं काना।फेरि सुभट लंकेस रिसाना।।
जो रन बिमुख सुना मैं काना।सो मैं हतब कराल कृपाना।।
सर्बसु खाइ भोग करि नाना।समर भूमि भए बल्लभ प्राना।।
उग्र बचन सुनि सकल डेराने।चले क्रोध करि सुभट लजाने।।
सन्मुख मरन बीर कै सोभा।तब तिन्ह तजा प्रान कर लोभा।।
rāma pratāpa prabala kapijūthā |mardahiṃ nisicara subhaṭa barūthā ||
caṛhe durga puni jahaṃ tahaṃ bānara |jaya raghubīra pratāpa divākara ||
cale nisācara nikara parāī |prabala pavana jimi ghana samudāī ||
hāhākāra bhayau pura bhārī |rovahiṃ bālaka ātura nārī ||
saba mili dehiṃ rāvanahi gārī |rāja karata ehiṃ mṛtyu haṃkārī ||
nija dala bicala sunī tehiṃ kānā |pheri subhaṭa laṅkesa risānā ||
jo rana bimukha sunā maiṃ kānā |so maiṃ hataba karāla kṛpānā ||
sarbasu khāi bhoga kari nānā |samara bhūmi bhae ballabha prānā ||
ugra bacana suni sakala ḍerāne |cale krodha kari subhaṭa lajāne ||
san mukha marana bīra kai sobhā |taba tinhiṃ tajā prāna kara lobhā ||
രാമന്റെ പ്രതാപത്താൽ ബലവത്തായ വാനര സൈന്യങ്ങൾ, രാക്ഷസ വീരന്മാരുടെ കൂട്ടങ്ങളെ ഞെരിച്ചു. വാനരന്മാർ വീണ്ടും എവിടെയെങ്കിലും കോട്ട കയറി; കീർത്തിയുടെ സൂര്യനായ രഘുവീരന് വിജയം എന്ന് വിളിച്ചു. രാക്ഷസ കൂട്ടങ്ങൾ ഓടി, ബലമുള്ള കാറ്റിൽ മേഘസമൂഹങ്ങൾ ചിതറുന്നതുപോലെ. നഗരത്തിൽ ഭാരിച്ച വിലാപം ഉയർന്നു; കുട്ടികൾ കരഞ്ഞു, സ്ത്രീകൾ വേദനയിലായി. എല്ലാവരും കൂടി രാവണനെ ശാസിച്ചു; ഇങ്ങനെ ഭരിക്കുന്നതിനാൽ ഇവൻ തന്റെ മരണത്തെ താനേ വിളിച്ചു. തന്റെ സൈന്യം ചിതറി എന്ന് തന്റെ ചെവികൾ കൊണ്ട് കേട്ട ലങ്കേശൻ, കോപാകുലനായി വീരന്മാരെ വീണ്ടും സംഘടിപ്പിച്ചു. യുദ്ധത്തിൽ പുറം തിരിയുന്നവരെ ഞാൻ എന്റെ ചെവികൾ കൊണ്ട് കേൾക്കുന്നു; അവരെ ഞാൻ എന്റെ ഭയങ്കര വാളിനാൽ വധിക്കും. എന്റെ സമ്പത്തെല്ലാം തിന്നു, പലവിധ ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു, ഇപ്പോൾ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിങ്ങളുടെ പ്രാണന്മാർ പ്രിയമായോ? അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഠിനവാക്കുകൾ കേട്ട്, വീരന്മാരെല്ലാം ഭയന്നു ലജ്ജിച്ചു, കോപത്തോടെ പുറപ്പെട്ടു. വീരന്റെ വൈഭവം മുഖാമുഖം മരിക്കുക എന്നതാണ് എന്ന് കരുതി, പ്രാണനോടുള്ള ആസക്തി അവർ ഉപേക്ഷിച്ചു.
ദോഹ 42
बहु आयुध धर सुभट सब भिरहिं पचारि पचारि।ब्याकुल किए भालु कपि परिघ त्रिसूलन्हि मारी।।42।।
bahu āyudha dhara subhaṭa saba bhirahiṃ pacāri pacāri |byākula kie bhālu kapi parigha trisūlanhi mārī ||42||
പലവിധ ആയുധങ്ങൾ ധരിച്ച എല്ലാ വീര യോധന്മാരും ശത്രുക്കളുമായി ഏറ്റുമുട്ടി, വീണ്ടും വീണ്ടും വെല്ലുവിളി നടത്തി; ഇരുമ്പു ഗദകളാലും ത്രിശൂലങ്ങളാലും അടിച്ച്, കരടികളെയും കുരങ്ങുകളെയും വ്യാകുലതയിലാഴ്ത്തി.
ചൗപായി 43.1-4
भय आतुर कपि भागन लागे।जद्यपि उमा जीतिहहिं आगे।।
कोउ कह कहँ अंगद हनुमंता।कहँ नल नील दुबिद बलवंता।।
निज दल बिकल सुना हनुमाना।पच्छिम द्वार रहा बलवाना।।
मेघनाद तहँ करइ लराई।टूट न द्वार परम कठिनाई।।
पवनतनय मन भा अति क्रोधा।गर्जेउ प्रबल काल सम जोधा।।
कूदि लंक गढ़ ऊपर आवा।गहि गिरि मेघनाद कहुँ धावा।।
भंजेउ रथ सारथी निपाता।ताहि हृदय महुँ मारेसि लाता।।
दुसरें सूत बिकल तेहि जाना।स्यंदन घालि तुरत गृह आना।।
bhaya ātura kapi bhāgana lāge |jadyapi umā jītihahiṃ āge ||
kou kaha kahaṃ aṅgada hanumaṃtā |kahaṃ nala nīla dubida balavaṃtā ||
nija dala bikala sunā hanumānā |pacchima dvāra rahā balavānā ||
meghanāda tahaṃ karai larāī |ṭūṭa na dvāra parama kaṭhināī ||
pavana-tanaya mana bhā ati krodhā |garjeu prabala kāla sama jodhā ||
kūdi laṅka gaṛha ūpara āvā |gahi giri meghanāda kahuṃ dhāvā ||
bhaṃjeu ratha sārathī nipātā |tāhi hṛdaya mahuṃ māresi lātā ||
dusareṃ sūta bikala tehi jānā |syaṃdana ghāli turata gṛha ānā ||
ഭയം കൊണ്ട് വലയുന്ന വാനരർ ഓടാൻ തുടങ്ങി, എങ്കിലും, ഉമാ, അവർ മുന്നേ വിജയം നേടും. ആരോ, "അംഗദനും ഹനുമാനും എവിടെ? നളനും നീലനും, ബലവാനായ ദ്വിവിദനും എവിടെ?" എന്ന് പറഞ്ഞു. തന്റെ സൈന്യം കലക്കത്തിലാണെന്ന് ഹനുമാൻ കേട്ടു. ആ ബലവാൻ പടിഞ്ഞാറൻ കവാടത്തിൽ ആയിരുന്നു. അവിടെ മേഘനാഥൻ യുദ്ധം ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്നു, കവാടം പൊട്ടിയില്ല; അത് അത്യന്തം കഠിനമായ കാര്യം. കാറ്റിന്റെ മകന്റെ ഹൃദയത്തിൽ മഹാകോപം ഉണർന്നു, ആ ബലവാനായ യോദ്ധാവ് കാലനെപ്പോലെ ഘർജ്ജിച്ചു. ചാടി ലങ്കാ കോട്ടയുടെ മുകളിൽ വന്നു, പർവ്വതം പിടിച്ച് മേഘനാഥന്റെ മേൽ പാഞ്ഞു. രഥം തകർത്തു, സാരഥിയെ വീഴ്ത്തി, അവന്റെ നെഞ്ചിൽ ഉന്തി. മറ്റൊരു സാരഥി അവൻ ബോധം കെട്ടു എന്നറിഞ്ഞ്, രഥത്തിൽ കിടത്തി ഉടനെ വീട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു.
ദോഹ 43
अंगद सुना पवनसुत गढ़ पर गयउ अकेल।रन बाँकुरा बालिसुत तरकि चढ़ेउ कपि खेल।।43।।
aṅgada sunā pavanasuta gaṛha para gayau akela |rana bāṅkurā bālisuta taraki caṛheu kapi khela ||43||
പവനസുതൻ തനിച്ച് കോട്ടയിൽ പോയി എന്ന് അംഗദൻ കേട്ടു. പിന്നെ യുദ്ധത്തിൽ വീരനായ വാലിയുടെ മകൻ, കളിക്കുന്ന കുരങ്ങുപോലെ ചാടിക്കയറി.
ചൗപായി 44.1-4
जुद्ध बिरुद्ध क्रुद्ध द्वौ बंदर।राम प्रताप सुमिरि उर अंतर।।
रावन भवन चढ़े द्वौ धाई।करहि कोसलाधीस दोहाई।।
कलस सहित गहि भवनु ढहावा।देखि निसाचरपति भय पावा।।
नारि बृंद कर पीटहिं छाती।अब दुइ कपि आए उतपाती।।
कपिलीला करि तिन्हहि डेरावहिं।रामचंद्र कर सुजसु सुनावहिं।।
पुनि कर गहि कंचन के खंभा।कहेन्हि करिअ उतपात अरंभा।।
गर्जि परे रिपु कटक मझारी।लागे मर्दै भुज बल भारी।।
काहुहि लात चपेटन्हि केहू।भजहु न रामहि सो फल लेहू।।
juddha biruddha kruddha dvau baṃdara |rāma pratāpa sumiri ura aṃtara ||
rāvana bhavana caṛhe dvau dhāī |karahi kosalādhīsa dohāī ||
kalasa sahita gahi bhavanu ḍhahāvā |dekhi nisācara-pati bhaya pāvā ||
nāri bṛṃda kara pīṭahiṃ chātī |aba dui kapi āe utapātī ||
kapilīlā kari tinhahi ḍerāvahiṃ |rāmacandra kara sujasu sunāvahiṃ ||
puni kara gahi kaṃcana ke khaṃbhā |kahenhi kari'a utapāta araṃbhā ||
garji pare ripu kaṭaka majhārī |lāge mardai bhuja bala bhārī ||
kāhuhi lāta capeṭanhi kehū |bhajahu na rāmahi so phala lehū ||
യുദ്ധത്തിൽ കോപിച്ച രണ്ട് വാനരന്മാർ, ഹൃദയത്തിന്റെ ഉള്ളിൽ രാമന്റെ മഹാബലം സ്മരിച്ചു. ആ രണ്ടുപേരും ഓടി രാവണന്റെ ഭവനത്തിൽ കയറി, കോസലാധീശന്റെ പേര് സഹായമായി വിളിച്ചു. കലശങ്ങളോടുകൂടിയ ഭവനം പിടിച്ച് ഇടിച്ചുമാറ്റി. കണ്ട നിശാചരപതി ഭയന്നു. സ്ത്രീകളുടെ കൂട്ടം കൈകൊണ്ട് നെഞ്ച് അടിച്ച്, "ഇപ്പോൾ രണ്ട് ക്ഷുദ്രവാനരന്മാർ വന്നു!" എന്നു പറഞ്ഞു. വാനരവിനോദങ്ങൾ ചെയ്ത് അവരെ ഭയപ്പെടുത്തി, രാമചന്ദ്രന്റെ കീർത്തി കേൾപ്പിച്ചു. പിന്നെ സ്വർണ്ണത്തൂണുകൾ കൈയിൽ പിടിച്ച്, "ഉത്പാതം തുടങ്ങാം" എന്നു പറഞ്ഞു. ഘർജ്ജിച്ച് ശത്രുസൈന്യത്തിന്റെ നടുവിൽ വീണു, വലിയ കൈവലത്താൽ ഞെരിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഒരാളെ കാൽകൊണ്ടും മറ്റൊരാളെ കൈകൊണ്ടും അടിച്ച്, "രാമനെ ഭജിക്കാതിരുന്നാൽ ഇത് ഫലമായി വാങ്ങുക!" എന്നു പറഞ്ഞു.
ദോഹ 44
एक एक सों मर्दहिं तोरि चलावहिं मुंड।रावन आगें परहिं ते जनु फूटहिं दधि कुंड।।44।।
eka eka soṃ mardahiṃ tori calāvahiṃ muṇḍa |rāvan āgeṃ parahiṃ te janu phūṭahiṃ dadhi kuṇḍa ||44||
ഓരോരുത്തരെയായി ഞെരിച്ച്, തലകൾ പറിച്ചെറിയുന്നു. ആ തലകൾ രാവണന് മുന്നിൽ വീഴുന്നു, തൈര് കുടങ്ങൾ പൊട്ടുന്നതുപോലെ.
ചൗപായി 45.1-4
महा महा मुखिआ जे पावहिं।ते पद गहि प्रभु पास चलावहिं।।
कहइ बिभीषनु तिन्ह के नामा।देहिं राम तिन्हहू निज धामा।।
खल मनुजाद द्विजामिष भोगी।पावहिं गति जो जाचत जोगी।।
उमा राम मृदुचित करुनाकर।बयर भाव सुमिरत मोहि निसिचर।।
देहिं परम गति सो जियँ जानी।अस कृपाल को कहहु भवानी।।
अस प्रभु सुनि न भजहिं भ्रम त्यागी।नर मतिमंद ते परम अभागी।।
अंगद अरु हनुमंत प्रबेसा।कीन्ह दुर्ग अस कह अवधेसा।।
लंकाँ द्वौ कपि सोहहिं कैसें।मथहि सिंधु दुइ मंदर जैसें।।
mahā mahā mukhiā je pāvahiṃ |te pada gahi prabhu pāsa calāvahiṃ ||
kahai bibhīṣanu tinh ke nāmā |dehiṃ rāma tinhahū nija dhāmā ||
khala manujād dvijāmiṣa bhogī |pāvahiṃ gati jo jācat jogī ||
umā rāma mṛdu-cita karunākara |bayara bhāva sumirata mohi nisi-cara ||
dehiṃ parama gati so jiyã jāni |asa kṛpāla ko kahahu bhavānī ||
asa prabhu suni na bhajahiṃ bhrama tyāgī |nara mati-manda te parama abhāgī ||
aṅgada aru hanumaṃta prabesā |kīnha durga asa kaha avadhesā ||
laṅkā̃ dvau kapi sohahiṃ kaiseṃ |mathahiṃ siṃdhu dui maṃdara jaiseṃ ||
വാനരർ പിടിച്ച മഹാ മഹാ രാക്ഷസ നായകന്മാരെ, അവർ പാദങ്ങൾ പിടിച്ച് പ്രഭുവിന്റെ അടുത്തേക്ക് എറിഞ്ഞു. വിഭീഷണൻ അവരുടെ പേരുകൾ പറയും, രാമൻ അവർക്കും തന്റെ സ്വസ്ഥാനം നൽകി. ദുഷ്ട രാക്ഷസർ, ബ്രാഹ്മണ മാംസം ഭോഗികൾ, യോഗികൾ ആവശ്യപ്പെടുന്ന ഗതി പ്രാപിച്ചു. ഉമാ, രാമൻ മൃദുഹൃദയനും കരുണാകരനുമാണ്; വൈരഭാവത്തോടെ രാക്ഷസർ അവനെ സ്മരിച്ചു. ഇത് ഹൃദയത്തിൽ അറിഞ്ഞിട്ടും, അവർക്ക് പരമ ഗതി നൽകുന്നു. ഭവാനീ, ഇത്ര കൃപാലു വേറെ ആര്, പറ. ഇത്തരം പ്രഭുവിനെ കേട്ട്, ഭ്രമം ഉപേക്ഷിച്ച് അവനെ ഭജിക്കാത്തവർ മന്ദബുദ്ധികളായ മനുഷ്യർ, അത്യന്തം അഭാഗ്യവാന്മാർ. അംഗദനും ഹനുമാനും കോട്ടയിൽ പ്രവേശിച്ചു എന്ന് അവധേശൻ പറഞ്ഞു. ലങ്കയിൽ ആ രണ്ട് വാനരർ എങ്ങനെ കാണപ്പെട്ടു? മന്ദര പർവ്വതങ്ങൾ രണ്ടും സമുദ്രത്തെ കടയുന്നതുപോലെ.
ദോഹ 45
भुज बल रिपु दल दलमलि देखि दिवस कर अंत।कूदे जुगल बिगत श्रम आए जहँ भगवंत।।45।।
bhuja bala ripu dala dalamali dekhi divasa kara aṃta |kūde jugala bigata śrama āe jahã bhagavaṃta ||45||
തങ്ങളുടെ കൈകളുടെ ബലത്താൽ ശത്രുക്കളുടെ സൈന്യത്തെ നശിപ്പിച്ച്, പകൽ അവസാനിക്കുന്നത് കണ്ട്, ഇരുവരും ക്ഷീണമില്ലാതെ ചാടി, ഭഗവാൻ ഇരിക്കുന്നിടത്തേക്ക് വന്നു.
ചൗപായി 46.1-6
प्रभु पद कमल सीस तिन्ह नाए।देखि सुभट रघुपति मन भाए।।
राम कृपा करि जुगल निहारे।भए बिगतश्रम परम सुखारे।।
गए जानि अंगद हनुमाना।फिरे भालु मर्कट भट नाना।।
जातुधान प्रदोष बल पाई।धाए करि दससीस दोहाई।।
निसिचर अनी देखि कपि फिरे।जहँ तहँ कटकटाइ भट भिरे।।
द्वौ दल प्रबल पचारि पचारी।लरत सुभट नहिं मानहिं हारी।।
महाबीर निसिचर सब कारे।नाना बरन बलीमुख भारे।।
सबल जुगल दल समबल जोधा।कौतुक करत लरत करि क्रोधा।।
प्राबिट सरद पयोद घनेरे।लरत मनहुँ मारुत के प्रेरे।।
अनिप अकंपन अरु अतिकाया।बिचलत सेन कीन्हि इन्ह माया।।
भयउ निमिष महँ अति अँधियारा।बृष्टि होइ रुधिरोपल छारा।।
prabhu pada kamala sīsa tinh nāe |dekhi subhaṭ raghupati mana bhāe ||
rāma kṛpā kari jugala nihāre |bhae bigataśrama parama sukhāre ||
gae jāni aṅgada hanumānā |phire bhālu markaṭ bhaṭ nānā ||
jātudhāna pradoṣa bala pāī |dhāe kari dasa-sīsa dohāī ||
nisicara anī dekhi kapi phire |jahã tahã kaṭakaṭāi bhaṭ bhire ||
dvau dala prabala pacāri-pacārī |larata subhaṭ nahiṃ mānahiṃ hārī ||
mahābīra nisicara saba kāre |nānā barana balīmukha bhāre ||
sabala jugala dala samabala jodhā |kautuka karata larata kari krodhā ||
prābiṭ sarada payoda ghanere |larata manahũ māruta ke prere ||
anipa akaṃpana aru atikāyā |bicalata sena kīnhi inh māyā ||
bhayau nimiṣa mãha ati ãdhiyārā |bṛṣṭi hoi rudhiropala chārā ||
ആ രണ്ടുപേരും പ്രഭുവിന്റെ താമരപ്പാദങ്ങളിൽ തല കുനിച്ചു; ആ വീരന്മാരെ കണ്ട് രഘുപതി മനസ്സിൽ സന്തോഷിച്ചു. രാമൻ കൃപ കാണിച്ച് രണ്ടുപേരെയും നോക്കി; അവർ എല്ലാ ക്ഷീണവും മാറി പരമസുഖം പ്രാപിച്ചു. അംഗദനും ഹനുമാനും പോയെന്ന് അറിഞ്ഞ്, പല കരടി വാനര വീരന്മാർ തിരിഞ്ഞു. രാക്ഷസർ രാത്രിയുടെ തുടക്കത്തിൽ ബലം നേടി, ദശശീര്ഷന്റെ പേര് വിളിച്ചുകൊണ്ട് മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു. രാക്ഷസ സൈന്യത്തെ കണ്ട് വാനരന്മാർ തിരിഞ്ഞു; എവിടെയും വീരന്മാർ പല്ലുകടിച്ച് യുദ്ധത്തിന് അടുത്തു. രണ്ട് സൈന്യങ്ങളും ശക്തമായിരുന്നു; വീരന്മാർ വീണ്ടും വീണ്ടും പരസ്പരം വെല്ലുവിളിച്ച് യുദ്ധം ചെയ്തു; തോൽവി സമ്മതിച്ചില്ല. രാക്ഷസർ എല്ലാം മഹാവീരന്മാർ, കറുത്ത നിറത്തിലുള്ളവർ; വലിയ വാനരന്മാർ പല വ്യത്യസ്ത നിറങ്ങളിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. രണ്ട് സൈന്യങ്ങളും ശക്തമായിരുന്നു, വീരന്മാർ തുല്യ ബലമുള്ളവർ; കോപത്തോടെ കളിപോലെ യുദ്ധം ചെയ്തു. മഴക്കാലത്തെയും ശരത്കാലത്തെയും സാന്ദ്രമായ മേഘങ്ങളെപ്പോലെ തോന്നി; കാറ്റിനാൽ പ്രേരിപ്പിക്കപ്പെട്ട് പരസ്പരം മുട്ടി യുദ്ധം ചെയ്തു. സൈന്യം ഇളകാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ, അനിപ്, അകംപനനും അതികായനും മായ സൃഷ്ടിച്ചു. ഒരു നിമിഷത്തിൽ വളരെ ഇരുട്ടായി; രക്തം, കല്ലുകൾ, ചാരം എന്നിവയുടെ മഴ പെയ്തു.
ദോഹ 46
देखि निबिड़ तम दसहुँ दिसि कपिदल भयउ खभार।एकहि एक न देखई जहँ तहँ करहिं पुकार।।46।।
dekhi nibiṛ tama dasahũ disi kapidala bhayau khabhāra |ekahi eka na dekhī jahã tahã karahiṃ pukāra ||46||
പത്ത് ദിശകളിലും നീണ്ടുകിടക്കുന്ന ഇരുട്ട് കണ്ട്, വാനര സൈന്യം ആശങ്കയിലാണ്ടു. പരസ്പരം കാണാൻ കഴിയാതെ, അവിടെയും ഇവിടെയും അലറി വിളിച്ചു.
ചൗപായി 47.1-4
सकल मरमु रघुनायक जाना।लिए बोलि अंगद हनुमाना।।
समाचार सब कहि समुझाए।सुनत कोपि कपिकुंजर धाए।।
पुनि कृपाल हँसि चाप चढ़ावा।पावक सायक सपदि चलावा।।
भयउ प्रकास कतहुँ तम नाहीं।ग्यान उदयँ जिमि संसय जाहीं।।
भालु बलीमुख पाइ प्रकासा।धाए हरष बिगत श्रम त्रासा।।
हनूमान अंगद रन गाजे।हाँक सुनत रजनीचर भाजे।।
भागत पट पटकहिं धरि धरनी।करहिं भालु कपि अद्भुत करनी।।
गहि पद डारहिं सागर माहीं।मकर उरग झष धरि धरि खाहीं।।
sakala maramu raghunāyaka jānā |liye boli aṅgada hanūmānā ||
samācāra saba kahi samujhāe |sunata kopi kapikuñjara dhāe ||
puni kṛpāla haṁsi cāpa caṛhāvā |pāvaka sāyaka sapadi calāvā ||
bhayu prakāsa katahuṁ tama nāhīṁ |gyāna udayaṁ jimi saṁsaya jāhīṁ ||
bhālu balīmukha pāi prakāsā |dhāe haraṣa bigata śrama trāsā ||
hanūmāna aṅgada rana gāje |hāṁka sunata rajanīcara bhāje ||
bhāgata paṭa paṭakahiṁ dhari dharanī |karahiṁ bhālu kapi adbhuta karanī ||
gahi pada ḍārahiṁ sāgara māhīṁ |makara uraga jhaṣa dhari-dhari khāhīṁ ||
രഘുനായകൻ എല്ലാ രഹസ്യങ്ങളും മനസ്സിലാക്കി, അംഗദനെയും ഹനുമാനെയും വിളിച്ചു. എല്ലാ വാർത്തകളും പറഞ്ഞു വിവരിച്ചു; കേട്ടതും ആനകൾക്ക് സമാനമായ വാനര നായകർ കോപത്തോടെ ഓടിച്ചെന്നു. പിന്നീട് കൃപാലുവായ ദൈവം പുഞ്ചിരിച്ചു, വില്ലു തൊടുത്തു, ഉടനെ അഗ്നി ശരം എയ്തു. പ്രകാശം പരന്നു, ഇരുള് എവിടെയുമില്ലാതായി, ജ്ഞാനം ഉദിക്കുമ്പോൾ സംശയങ്ങൾ മാറുന്നതുപോലെ. കരടികളും വാനരരും പ്രകാശം കണ്ടു, ക്ഷീണവും ഭയവും മാറി, ആനന്ദത്തോടെ ഓടിച്ചെന്നു. ഹനുമാനും അംഗദനും യുദ്ധഭൂമിയിൽ മുഴങ്ങി; ആ ഗർജ്ജനം കേട്ട് രാക്ഷസർ ഓടിപ്പോയി. ഓടുന്ന രാക്ഷസരെ പിടിച്ച് നിലത്തടിച്ചു; കരടികളും വാനരരും അത്ഭുതകരമായ കൃത്യങ്ങൾ ചെയ്തു. കാലുകൾ പിടിച്ച് അവരെ സമുദ്രത്തിലേക്ക് എറിഞ്ഞു; മുതലകളും പാമ്പുകളും മത്സ്യങ്ങളും പിടിച്ച് തിന്നു.
ദോഹ 47
कछु मारे कछु घायल कछु गढ़ चढ़े पराइ।गर्जहिं भालु बलीमुख रिपु दल बल बिचलाइ।।47।।
kachu māre kachu ghāyala kachu gaṛha caṛhe parāi |garjahiṁ bhālu balīmukha ripu dala bala bicalāi ||47||
ചിലർ കൊല്ലപ്പെട്ടു, ചിലർക്ക് പരിക്കേറ്റു, ചിലർ ഓടി കോട്ടയിൽ കയറി. കരടികളും കുരങ്ങുകളും ഘർജ്ജിച്ചു, ശത്രു സൈന്യത്തിന്റെ ബലം തകർത്തു.
ചൗപായി 48.1-4
निसा जानि कपि चारिउ अनी।आए जहाँ कोसला धनी।।
राम कृपा करि चितवा सबही।भए बिगतश्रम बानर तबही।।
उहाँ दसानन सचिव हँकारे।सब सन कहेसि सुभट जे मारे।।
आधा कटकु कपिन्ह संघारा।कहहु बेगि का करिअ बिचारा।।
माल्यवंत अति जरठ निसाचर।रावन मातु पिता मंत्री बर।।
बोला बचन नीति अति पावन।सुनहु तात कछु मोर सिखावन।।
जब ते तुम्ह सीता हरि आनी।असगुन होहिं न जाहिं बखानी।।
बेद पुरान जासु जसु गायो।राम बिमुख काहुँ न सुख पायो।।
nisā jāni kapi cāriu anī |āe jahāṁ kosalā dhanī ||
rāma kṛpā kari citavā sabahī |bhae bigata-śrama bānara tabahī ||
uhāṁ dasānana saciva haṁkāre |saba sana kahesi subhaṭa je māre ||
ādhā kaṭaku kapinha saṅghārā |kahahu begi kā kari'a bicārā ||
mālyavanta ati jaraṭha nisācara |rāvana mātu-pitā maṁtrī bara ||
bolā bacana nīti ati pāvana |sunahu tāta kachu mora sikhāvana ||
jaba te tumha sītā hari ānī |asaguna hohiṁ na jāhiṁ bakhānī ||
beda purāna jāsu jasu gāyo |rāma bimukha kāhūṁ na sukha pāyo ||
രാത്രി എന്ന് അറിഞ്ഞ് നാല് ദിക്കിലെ വാനരന്മാർ കോസല ധനി ഇരിക്കുന്നിടത്തേക്ക് വന്നു. രാമൻ എല്ലാവരെയും കൃപയോടെ നോക്കി, ആ നിമിഷം തന്നെ വാനരന്മാർ ക്ഷീണം മാറി. അവിടെ ദശാനനൻ തന്റെ മന്ത്രിമാരെ വിളിച്ച്, കൊല്ലപ്പെട്ട വീരന്മാരെക്കുറിച്ച് എല്ലാവർക്കും പറഞ്ഞു. വാനരന്മാർ സൈന്യത്തിന്റെ പകുതി നശിപ്പിച്ചു. വേഗം പറ, എന്ത് ചെയ്യണം? മാല്യവന്തൻ വളരെ വൃദ്ധനായ രാക്ഷസൻ, രാവണന്റെ അമ്മയുടെയും അച്ഛന്റെയും മികച്ച മന്ത്രി. അദ്ദേഹം വളരെ പവിത്രമായ നീതി വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: കേൾക്കുക മകനേ, എന്റെ കുറച്ച് ഉപദേശം. നീ സീതയെ ഹരിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന നാൾ മുതൽ, വർണ്ണിക്കാനാവാത്ത ദുഷ്ശകുനങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. വേദങ്ങളും പുരാണങ്ങളും യാരുടെ കീർത്തിയെ പാടുന്നോ, ആ രാമനെ വിട്ട് മുഖം തിരിച്ചവൻ ആരും സുഖം അനുഭവിച്ചിട്ടില്ല.
ദോഹ 48(क)-(ख)
हिरन्याच्छ भ्राता सहित मधु कैटभ बलवान।जेहि मारे सोइ अवतरेउ कृपासिंधु भगवान।।48(क)।।
कालरूप खल बन दहन गुनागार घनबोध।सिव बिरंचि जेहि सेवहिं तासों कवन बिरोध।।48(ख)।।
hiraṇyāccha bhrātā sahita madhu kaiṭabha balavān |jehi māre soi avatareu kṛpāsiṁdhu bhagavān ||48(ka)||
kālarūpa khala-bana-dahana guṇa-āgāra ghanabodha |śiva birañci jehi sevahiṁ tāsoṁ kavan birodha ||48(kha)||
ഹിരണ്യാക്ഷൻ തന്റെ സഹോദരനോടൊപ്പം, ബലവാന്മാരായ മധു കൈടഭൻ: അവരെ വധിച്ചവൻ കൃപാസിന്ധുവായ ഭഗവാനായി അവതരിച്ചിരിക്കുന്നു. ദുഷ്ടർക്ക് അവൻ കാലനാണ്, അവരുടെ കാട് കത്തിക്കുന്ന തീ, ഗുണങ്ങളുടെ നിധി, ദട്ടമായ മേഘംപോലെ ജ്ഞാനത്തിന്റെ രൂപം. ശിവനും ബ്രഹ്മാവും ആരെ സേവിക്കുന്നുവോ, ആയതിന് എന്ത് വിരോധം ഉണ്ടാകാനാണ്?
ചൗപായി 49.1-5
परिहरि बयरु देहु बैदेही।भजहु कृपानिधि परम सनेही।।
ताके बचन बान सम लागे।करिआ मुह करि जाहि अभागे।।
बूढ़ भएसि न त मरतेउँ तोही।अब जनि नयन देखावसि मोही।।
तेहि अपने मन अस अनुमाना।बध्यो चहत एहि कृपानिधाना।।
सो उठि गयउ कहत दुर्बादा।तब सकोप बोलेउ घननादा।।
कौतुक प्रात देखिअहु मोरा।करिहउँ बहुत कहौं का थोरा।।
सुनि सुत बचन भरोसा आवा।प्रीति समेत अंक बैठावा।।
करत बिचार भयउ भिनुसारा।लागे कपि पुनि चहूँ दुआरा।।
कोपि कपिन्ह दुर्घट गढ़ु घेरा।नगर कोलाहलु भयउ घनेरा।।
बिबिधायुध धर निसिचर धाए।गढ़ ते पर्बत सिखर ढहाए।।
parihari bayaru dehu baidehī |bhajahu kṛpānidhi parama sanehī ||
tāke bacana bāna sama lāge |kariyā muha kari jāhi abhāge ||
būṛha bhaesi na ta marateuṁ tohī |aba jani nayana dekhāvasi mohī ||
tehi apane mana asa anumānā |badhyo cahata ehi kṛpānidhānā ||
so uṭhi gayau kahata durbādā |taba sakopa boleu ghananādā ||
kautuka prāta dekhi'ahu morā |karihauṁ bahuta kahauṁ kā thorā ||
suni suta bacana bharosā āvā |prīti sameta aṅka baiṭhāvā ||
karata bicāra bhayu bhinusārā |lāge kapi puni cahuṁ duārā ||
kopi kapinha durghaṭa gaṛhu gherā |nagara kolāhalu bhayu ghanerā ||
bibidhāyudha dhari nisicara dhāe |gaṛha te parabata sikhara ḍhahāe ||
ശത്രുത്വം ഉപേക്ഷിച്ച് വൈദേഹിയെ തിരികെ നൽകുക; കൃപാനിധിയായ അവനെ ആരാധിക്കുക, അവൻ തന്നെ സ്നേഹിക്കുന്നവർക്ക് പരമസ്നേഹിതൻ. ആ വാക്കുകൾ അമ്പുപോലെ രാവണനെ തുളച്ചു. പോകുക, ദുർഭാഗ്യനായ നീ, മറ്റെവിടെയെങ്കിലും നിന്റെ മുഖം കറുപ്പിക്കുക! നീ വൃദ്ധനായിരിക്കുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ നിന്നെ കൊല്ലുമായിരുന്നു. ഇനി എനിക്ക് നിന്റെ കണ്ണുകൾ കാണിക്കരുത്. അവൻ തന്റെ മനസ്സിൽ ഇങ്ങനെ അനുമാനിച്ചു: ഈ രാവണൻ കൃപാനിധാനാൽ കൊല്ലപ്പെടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അവൻ എഴുന്നേറ്റു പോയി, നിന്ദാവാക്കുകൾ പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ മേഘനാദൻ കോപത്തോടെ സംസാരിച്ചു. നാളെ രാവിലെ എന്നിൽ നിന്ന് ഒരു അത്ഭുതം കാണും. ഞാൻ വളരെ ചെയ്യും; കുറച്ച് പറയുന്നതിൽ എന്ത് പ്രയോജനം? മകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, രാവണന് വിശ്വാസം വന്നു, അവനെ സ്നേഹത്തോടെ തന്റെ മടിയിൽ ഇരുത്തി. അവർ ആലോചിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ പ്രഭാതമായി, കുരങ്ങുകൾ വീണ്ടും നാല് വാതില്കളിലും നഗരത്തെ ആക്രമിച്ചു. കോപത്തോടെ കുരങ്ങുകൾ ദുർഭേദ്യമായ കോട്ടയെ ഉപവേശിച്ചു, നഗരത്തിൽ വലിയ കോലാഹലമുണ്ടായി. നിശാചരർ വിവിധ ആയുധങ്ങൾ ധരിച്ച് ഓടിവന്നു, കോട്ടയിൽ നിന്ന് പർവ്വത ശിഖരങ്ങളെ ഇടിച്ചുമാറ്റി.
ഛന്ദ് 49
ढाहे महीधर सिखर कोटिन्ह बिबिध बिधि गोला चले॥
घहरात जिमि पबिपात गर्जत जनु प्रलय के बादले॥
मर्कट बिकट भट जुटत कटत न लटत तन जर्जर भए॥
गहि सैल तेहि गढ़ पर चलावहिं जहँ सो तहँ निसिचर हए॥
ḍhāhe mahīdhara sikhara koṭinh bibidha bidhi golā cale |ghaharāta jimi pabi-pāta garjata janu pralaya ke bādale ||
markaṭ bikaṭ bhaṭ juṭata kaṭata na laṭata tana jarjara bhae |gahi sail tehi gaṛha para calāvahiṃ jahã so tahã nisi-cara hae ||
കോടിക്കണക്കിന് മലമുകളുകൾ തകർത്തുവീഴ്ത്തപ്പെട്ടു, പലവിധമായ അസ്ത്രങ്ങൾ പലവാറായി പറന്നു. അവ ഇടിമിന്നലെപ്പോലെ വീണ് മുഴങ്ങി, പ്രളയത്തിന്റെ മേഘങ്ങളെപ്പോലെ ഗർജ്ജിച്ചു. ഭയങ്കരമായ വാനര വീരന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു; മുറിക്കപ്പെട്ടിട്ടും തളർന്നില്ല, ശരീരങ്ങൾ തകർന്നിട്ടും വഴങ്ങിയില്ല. പാറകൾ പിടിച്ച് ആ കോട്ടയിലേക്ക് എറിഞ്ഞു, രാക്ഷസർ എവിടെയുണ്ടോ അവിടെ വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു.
ദോഹ 49
मेघनाद सुनि श्रवन अस गढ़ु पुनि छेंका आइ।उतर्यो बीर दुर्ग तें सन्मुख चल्यो बजाइ।।49।।
meghanāda suni śravaṇa asa gaṛhu puni chẽkā āi.utaryo bīra durga tẽ sanmukha calyo bajāi ||49||
മേഘനാദൻ വാനരന്മാർ വീണ്ടും വന്ന് കോട്ട ഉപരോധിച്ചതായി കേട്ട്, വീരൻ കോട്ടയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, മൃദംഗങ്ങൾ മുഴക്കി അവരെ നേരിട്ടു നടന്നു.
Frequently Asked Questions
परंपरागत मान्यता में लंका काण्ड के युद्ध-प्रसंगों का पाठ ‘भय-निवारण’, ‘अहंकार-क्षय’ और ‘संकट में राम-आश्रय की दृढ़ता’ देता है; विशेषतः ‘ग्यान उदयँ जिमि संसय जाहीं’ भाव का श्रवण/पाठ मन के तम और संशय को शांत करने वाला माना जाता है।
सामान्यतः संकट-निवारण हेतु ‘राम रक्षा’ भाव से ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘जय रघुबीर’ का जप/सम्पुट प्रचलित है; कई परंपराओं में हनुमान-प्रधान प्रसंगों पर ‘हनुमान चालीसा/बजरंग बाण’ का पाठ सहगामी रूप से जोड़ा जाता है।
Ask anything about Prakarana 5 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
