Prakarana 1

Verse 31 (चौपाई)

चले राम त्यागा बन सोऊ। अतुलित बल नर केहरि दोऊ।। बिरही इव प्रभु करत बिषादा। कहत कथा अनेक संबादा।। लछिमन देखु बिपिन कइ सोभा। देखत केहि कर मन नहिं छोभा।। नारि सहित सब खग मृग बृंदा। मानहुँ मोरि करत हहिं निंदा।। हमहि देखि मृग निकर पराहीं। मृगीं कहहिं तुम्ह कहँ भय नाहीं।। तुम्ह आनंद करहु मृग जाए। कंचन मृग खोजन ए आए।। संग लाइ करिनीं करि लेहीं। मानहुँ मोहि सिखावनु देहीं।। सास्त्र सुचिंतित पुनि पुनि देखिअ। भूप सुसेवित बस नहिं लेखिअ।। राखिअ नारि जदपि उर माहीं। जुबती सास्त्र नृपति बस नाहीं।। देखहु तात बसंत सुहावा। प्रिया हीन मोहि भय उपजावा।।

രാമൻ ത്യജിച്ച വനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു, അതുല്യമായ ശക്തിയുള്ളവൻ, മനുഷ്യനും സിംഹവും. പ്രിയപ്പെട്ടവരിൽ നിന്ന് വേർപിരിഞ്ഞവനെപ്പോലെ, പ്രഭു ദുഃഖം അനുഭവിച്ചു, പല തരത്തിൽ പല കഥകൾ പറഞ്ഞു. ലക്ഷ്മണാ, ഈ വനത്തിന്റെ സൗന്ദര്യം നോക്കൂ; അത് കണ്ടാൽ മനസ്സിന് സന്തോഷം തോന്നാത്തത് എങ്ങനെ? പക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങളും മാനുകളുടെ കൂട്ടങ്ങളും അവയുടെ ഇണകളോടൊപ്പം, എന്നോട് എന്റെ പ്രവൃത്തിക്ക് കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നതായി തോന്നുന്നു. എന്നെ കണ്ട് മാനുകൾ കൂട്ടമായി ഓടുന്നു; പിടമാനുകൾ നിങ്ങളോട് പറയുന്നു, 'നിങ്ങൾക്ക് ഭയം ഇല്ലാത്തത് എന്തുകൊണ്ട്?' നിങ്ങൾ സന്തോഷിക്കൂ, മാനുകളേ; ഒരു സ്വർണ്ണ മാൻ തിരയാനാണ് ഇവിടെ വന്നത്. അവർ പിടമാനിനെയും മാനിനെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോകുന്നു; അവർ എനിക്ക് ഒരു പാഠം പഠിപ്പിക്കുന്നതായി തോന്നുന്നു. വീണ്ടും വീണ്ടും ഞാൻ നോക്കുന്നു, ശാസ്ത്രങ്ങൾ നന്നായി പരിഗണിച്ചതിനുശേഷം; ഒരു രാജാവ് ബഹുമാനിക്കപ്പെടാത്ത സ്ഥലത്ത് താമസിക്കരുത്. ഒരു സ്ത്രീയെ ഹൃദയത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചാലും, ഒരു യുവതിയെ രാജാവിന്റെ ഭവനത്തിൽ താമസിപ്പിക്കരുത്. നോക്കൂ, പിതാവേ, വസന്തകാലം എത്ര മനോഹരമാണ്; പക്ഷേ എനിക്ക്, എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളില്ലാത്തതിനാൽ, അത് ഭയം മാത്രമാണ് തരുന്നത്.

Verse 32 (दोहा/सोरठा)

बिरह बिकल बलहीन मोहि जानेसि निपट अकेल। सहित बिपिन मधुकर खग मदन कीन्ह बगमेल।।37(क)।। देखि गयउ भ्राता सहित तासु दूत सुनि बात। डेरा कीन्हेउ मनहुँ तब कटकु हटकि मनजात।।37(ख)।।

വിയോഗത്തിന്റെ വേദനകൊണ്ട് ദുർബലനായി, ഞാൻ പൂർണ്ണമായും ഏകനും ശക്തിഹീനനുമാണെന്ന് അറിയുക. തേനീച്ചകളും പക്ഷികളും നിറഞ്ഞ ഈ വനം, കാമദേവന്റെ വധൂവധൻ ആയി മാറിയിരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹം സഹോദരനോടൊപ്പം പോകുന്നത് കണ്ട്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദൂതന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, എന്റെ ഹൃദയം അപ്പോൾ താവളമടിച്ചു, എന്റെ മനസ്സിന്റെ സൈന്യത്തെ നിർത്തി.

Verse 33 (चौपाई)

बिटप बिसाल लता अरुझानी। बिबिध बितान दिए जनु तानी।। कदलि ताल बर धुजा पताका। दैखि न मोह धीर मन जाका।। बिबिध भाँति फूले तरु नाना। जनु बानैत बने बहु बाना।। कहुँ कहुँ सुन्दर बिटप सुहाए। जनु भट बिलग बिलग होइ छाए।। कूजत पिक मानहुँ गज माते। ढेक महोख ऊँट बिसराते।। मोर चकोर कीर बर बाजी। पारावत मराल सब ताजी।। तीतिर लावक पदचर जूथा। बरनि न जाइ मनोज बरुथा।। रथ गिरि सिला दुंदुभी झरना। चातक बंदी गुन गन बरना।। मधुकर मुखर भेरि सहनाई। त्रिबिध बयारि बसीठीं आई।। चतुरंगिनी सेन सँग लीन्हें। बिचरत सबहि चुनौती दीन्हें।। लछिमन देखत काम अनीका। रहहिं धीर तिन्ह कै जग लीका।। एहि कें एक परम बल नारी। तेहि तें उबर सुभट सोइ भारी।।

വലിയ മരങ്ങളിൽ പലതരം വള്ളികൾ പടർന്നു, പല തരത്തിലുള്ള മച്ചുകൾ ഉദ്ദേശപൂർവ്വം വിരിച്ചതുപോലെ. വാഴയും പനയും കൊടികളും പതാകകളും വഹിക്കുന്നു; എന്നാൽ അവ കണ്ടാലും സ്ഥിരമായ ഹൃദയം ചലിക്കുന്നില്ല. പലതരം മരങ്ങൾ വിവിധ രീതികളിൽ പൂക്കുന്നു, കാമദേവൻ പല മാലകൾ നിർമ്മിച്ചതുപോലെ. ഇവിടെയും അവിടെയും സുന്ദരമായ മരങ്ങൾ നിൽക്കുന്നു, യോദ്ധാക്കൾ ഇവിടെയും അവിടെയും ചിതറി, തണൽ വീഴുന്നതുപോലെ. കുയിലുകൾ ആനകൾ കുതിക്കുന്നതുപോലെ പാടുന്നു; മൃദംഗങ്ങളും ശംഖുകളും മറക്കുന്നു. മയിലുകൾ, ചകോരങ്ങൾ, തത്തകൾ, കൊക്കുകൾ; പ്രാവുകളും അരയന്നങ്ങളും എല്ലാം പുതുമയുള്ളതും തിളക്കമുള്ളതുമാണ്. മരപ്രാവുകൾ, ലാവകങ്ങൾ, മറ്റ് പക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ; കാമദേവന്റെ സൈന്യങ്ങളെ വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല. രഥങ്ങൾ, പർവ്വതങ്ങൾ, പാറകൾ, മൃദംഗങ്ങൾ, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ; ചാതകപക്ഷികളും കവികളും അവയുടെ സ്തുതികൾ പാടുന്നു. തേനീച്ചകൾ താളങ്ങളും പുല്ലാങ്കുഴലുകളും പോലെ മുഴങ്ങുന്നു; മൂന്ന് തരം കാറ്റുകൾ വന്നു താമസിക്കുന്നു. നാല് വിഭാഗങ്ങളുള്ള സൈന്യം അവരോടൊപ്പം ചേർന്നു; അവർ എല്ലാം സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ പരസ്പരം വെല്ലുവിളിക്കുന്നു. ലക്ഷ്മണൻ കാമദേവന്റെ സൈന്യങ്ങളെ കാണുന്നു; എന്നാൽ അവർ ലോകത്തിന്റെ പാത പിന്തുടർന്ന് സ്ഥിരരായി നിൽക്കുന്നു. ഇതൊന്നുമാത്രം അതിശക്തിയുള്ള ഒരു സ്ത്രീയാണ്; അതിനാൽ ആ മഹായോദ്ധാവ് മാത്രമേ രക്ഷപ്പെടുന്നുള്ളൂ.

Verse 34 (दोहा/सोरठा)

तात तीनि अति प्रबल खल काम क्रोध अरु लोभ। मुनि बिग्यान धाम मन करहिं निमिष महुँ छोभ।।38(क)।। लोभ कें इच्छा दंभ बल काम कें केवल नारि। क्रोध के परुष बचन बल मुनिबर कहहिं बिचारि।।38(ख)।।

പിതാവേ, ഏറ്റവും ശക്തരായ മൂന്ന് ദുഷ്ടന്മാരുണ്ട്: കാമം, ക്രോധം, ലോഭം. ഒരു നിമിഷത്തിൽ അവർ മുനിമാരുടെ ജ്ഞാനത്തിന്റെ വാസസ്ഥലമായ ഹൃദയത്തെ അസ്വസ്ഥമാക്കുന്നു. ലോഭത്തിന്റെ ആഗ്രഹം കപടതയാണ്; കാമത്തിന്റെ ശക്തി സ്ത്രീ മാത്രമാണ്. ക്രോധത്തിന്റെ ശക്തി കഠിനമായ വാക്കുകളാണ്; മഹാമുനിമാർ ചിന്തിച്ചതിനുശേഷം അങ്ങനെ പറയുന്നു.

Verse 35 (चौपाई)

गुनातीत सचराचर स्वामी। राम उमा सब अंतरजामी।। कामिन्ह कै दीनता देखाई। धीरन्ह कें मन बिरति दृढ़ाई।। क्रोध मनोज लोभ मद माया। छूटहिं सकल राम कीं दाया।। सो नर इंद्रजाल नहिं भूला। जा पर होइ सो नट अनुकूला।। उमा कहउँ मैं अनुभव अपना। सत हरि भजनु जगत सब सपना।। पुनि प्रभु गए सरोबर तीरा। पंपा नाम सुभग गंभीरा।। संत हृदय जस निर्मल बारी। बाँधे घाट मनोहर चारी।। जहँ तहँ पिअहिं बिबिध मृग नीरा। जनु उदार गृह जाचक भीरा।।

എല്ലാ ഗുണങ്ങൾക്കും അതീതനായ ചരാചരങ്ങളുടെ സ്വാമിയായ രാമൻ, ഹേ ഉമാദേവി, എല്ലാവരുടെയും അന്തർയാമിയാണ്. അവൻ കാമുകരുടെ താഴ്മയെ കാണിക്കുന്നു, സ്ഥിരമനസ്ക്കരുടെ ഹൃദയത്തിൽ വൈരാഗ്യം ഉറപ്പിക്കുന്നു. കാമം, ക്രോധം, ലോഭം, അഹങ്കാരം, മായ; രാമന്റെ കൃപയാൽ എല്ലാം മോചിക്കപ്പെടുന്നു. ആ നടന്റെ അനുഗ്രഹം ലഭിക്കുന്ന ആ മനുഷ്യൻ മായയുടെ വലയത്തിൽ വഞ്ചിക്കപ്പെടുന്നില്ല. ഉമാദേവി, ഞാൻ എന്റെ സ്വന്തം അനുഭവത്തിൽ നിന്ന് പറയുന്നു: ഹരിയുടെ ആരാധന സത്യമാണ്; ലോകം മുഴുവൻ ഒരു സ്വപ്നമാണ്. അതിനുശേഷം പ്രഭു ഒരു തടാകത്തിന്റെ തീരത്തേക്ക് പോയി, പംപ എന്ന പേരുള്ള, മനോഹരവും ആഴമേറിയതും. സന്തുകളുടെ ഹൃദയങ്ങൾ പോലെ നിർമ്മലമായ, മനോഹരവും മനോഹരവുമായ സ്നാനസ്ഥലങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു. ഇവിടെയും അവിടെയും പലതരം മാനുകൾ വെള്ളം കുടിക്കുന്നു, ഔദാര്യമുള്ള ഗൃഹനാഥന്മാർ അതിഥികളെ സ്വീകരിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 36 (दोहा/सोरठा)

पुरइनि सबन ओट जल बेगि न पाइअ मर्म। मायाछन्न न देखिऐ जैसे निर्गुन ब्रह्म।।39(क)।। सुखि मीन सब एकरस अति अगाध जल माहिं। जथा धर्मसीलन्ह के दिन सुख संजुत जाहिं।।39(ख)।।

താമരത്തണ്ടുകൾ വെള്ളത്തിനുള്ളിൽ എല്ലാവർക്കും അഭയം നൽകുന്നു, അവയുടെ ജീവനുള്ള ഭാഗങ്ങൾ എളുപ്പത്തിൽ കണ്ടെത്താൻ കഴിയില്ല. മായയാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതിനാൽ അവ കാണപ്പെടുന്നില്ല, ഗുണരഹിത്യമായ ബ്രഹ്മം കാണപ്പെടാത്തതുപോലെ. എല്ലാ മത്സ്യങ്ങളും അഗാധമായ വെള്ളത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ വസിക്കുന്നു, വെള്ളത്തോട് ഏകീഭവിച്ചു. അതുപോലെ ധർമ്മനിഷ്ഠരായവരുടെ ദിനങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടും സമാധാനത്തോടും കൂടി കടന്നുപോകുന്നു.

Verse 37 (चौपाई)

बिकसे सरसिज नाना रंगा। मधुर मुखर गुंजत बहु भृंगा।। बोलत जलकुक्कुट कलहंसा। प्रभु बिलोकि जनु करत प्रसंसा।। चक्रवाक बक खग समुदाई। देखत बनइ बरनि नहिं जाई।। सुन्दर खग गन गिरा सुहाई। जात पथिक जनु लेत बोलाई।। ताल समीप मुनिन्ह गृह छाए। चहु दिसि कानन बिटप सुहाए।। चंपक बकुल कदंब तमाला। पाटल पनस परास रसाला।। नव पल्लव कुसुमित तरु नाना। चंचरीक पटली कर गाना।। सीतल मंद सुगंध सुभाऊ। संतत बहइ मनोहर बाऊ।। कुहू कुहू कोकिल धुनि करहीं। सुनि रव सरस ध्यान मुनि टरहीं।।

പല നിറങ്ങളിലുള്ള താമരകൾ വിരിഞ്ഞു, തേനീച്ചകൾ ധാരാളമായി മധുരമായി മുഴങ്ങി. ജലപക്ഷികളും അരയന്നങ്ങളും വിളിച്ചു, പ്രഭുവിനെ കണ്ട് സ്തുതിക്കുന്നതുപോലെ. ചക്രവാകങ്ങൾ, കൊക്കുകൾ, പക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ വർണ്ണിക്കാൻ കഴിയാത്ത ഒരു കാഴ്ച സൃഷ്ടിച്ചു. സുന്ദരമായ ശബ്ദമുള്ള സുന്ദരമായ പക്ഷികൾ കടന്നുപോകുന്ന യാത്രക്കാരെ വിളിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി. തടാകത്തിനടുത്ത് മുനിമാരുടെ ആശ്രമം കിടന്നു; എല്ലാ വശത്തും വനത്തിലെ മരങ്ങൾ മനോഹരമായിരുന്നു. ചമ്പകം, ബകുലം, കദംബം, തമാല മരങ്ങൾ; പാടലം, പ്ലാവ്, മാവ് മരങ്ങൾ അവിടെ നിന്നു. പുതിയ ഇലകളും പൂക്കളും നിറഞ്ഞ പലതരം മരങ്ങൾ; തേനീച്ചകൾ കൂട്ടമായി പാടി. തണുത്ത, സൗമ്യമായ, സുഗന്ധമുള്ള കാറ്റ് തുടർച്ചയായി വീശി, ഹൃദയത്തെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു. കുയിലുകൾ 'കുഹൂ, കുഹൂ' എന്ന് നിലവിളിച്ചു; അവയുടെ മധുരമായ ശബ്ദം കേട്ട്, മുനിമാരുടെ ധ്യാനം ഭഗ്നമായി.

Verse 38 (दोहा/सोरठा)

फल भारन नमि बिटप सब रहे भूमि निअराइ। पर उपकारी पुरुष जिमि नवहिं सुसंपति पाइ।।40।।

ഫലങ്ങളുടെ ഭാരത്താൽ കുനിഞ്ഞ എല്ലാ മരങ്ങളും ഭൂമിയോട് അടുത്തു നിന്നു. നല്ല ഭാഗ്യം നേടിയപ്പോൾ വിനയത്തോടെ തല കുനിക്കുന്ന പരോപകാരിയായ പുരുഷനെപ്പോലെ.

Verse 39 (चौपाई)

देखि राम अति रुचिर तलावा। मज्जनु कीन्ह परम सुख पावा।। देखी सुंदर तरुबर छाया। बैठे अनुज सहित रघुराया।। तहँ पुनि सकल देव मुनि आए। अस्तुति करि निज धाम सिधाए।। बैठे परम प्रसन्न कृपाला। कहत अनुज सन कथा रसाला।। बिरहवंत भगवंतहि देखी। नारद मन भा सोच बिसेषी।। मोर साप करि अंगीकारा। सहत राम नाना दुख भारा।। ऐसे प्रभुहि बिलोकउँ जाई। पुनि न बनिहि अस अवसरु आई।। यह बिचारि नारद कर बीना। गए जहाँ प्रभु सुख आसीना।। गावत राम चरित मृदु बानी। प्रेम सहित बहु भाँति बखानी।। करत दंडवत लिए उठाई। राखे बहुत बार उर लाई।। स्वागत पूँछि निकट बैठारे। लछिमन सादर चरन पखारे।।

അത്യന്തം സുന്ദരമായ തടാകം കണ്ട് രാമൻ സ്നാനം ചെയ്തു പരമമായ സുഖം പ്രാപിച്ചു. സുന്ദരമായ വൃക്ഷഛായ കണ്ട്, രഘുരാജാവ് സഹോദരനോടൊപ്പം അവിടെ ഇരുന്നു. അവിടെ എല്ലാ ദേവന്മാരും മുനിമാരും വന്നു, സ്തുതി അർപ്പിച്ച് സ്വന്തം ധാമങ്ങളിലേക്ക് പോയി. കൃപാലുവായ പ്രഭു അവിടെ പരമപ്രസന്നനായി ഇരുന്നു, സഹോദരനോട് അമൃതം പോലെ മധുരമായ കഥ പറഞ്ഞു. വിയോഗത്തിൽ ഭഗവാനെ കണ്ടപ്പോൾ, നാരദന്റെ മനസ്സ് വിശേഷമായ വ്യാകുലതയാൽ നിറഞ്ഞു. രാമൻ എന്റെ ശാപം സ്വീകരിച്ചു, പല ഭാരിയായ ദുഃഖങ്ങളും സഹിക്കുന്നു. ഞാൻ പോയി അത്തരമൊരു പ്രഭുവിനെ ദർശിക്കാം; ഇത്തരമൊരവസരം വീണ്ടും വരികയില്ല. ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച് നാരദൻ വീണ എടുത്തു, പ്രഭു സുഖമായി ഇരിക്കുന്നിടത്തേക്ക് പോയി. മൃദുവായ സ്വരത്തിൽ രാമന്റെ ചരിത്രം പാടി, പ്രേമത്തോടെ പലവിധത്തിൽ വർണ്ണിച്ചു. ദണ്ഡവത്ത് നമസ്കരിച്ചു; രാമൻ അദ്ദേഹത്തെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ചു പലപ്രാവശ്യം ഹൃദയത്തോട് ചേർത്തുപിടിച്ചു. സ്വാഗതം ചോദിച്ച് അടുത്ത് ഇരുത്തി; ലക്ഷ്മണൻ ഭക്തിപൂർവ്വം പാദങ്ങൾ കഴുകി.

Verse 40 (दोहा/सोरठा)

नाना बिधि बिनती करि प्रभु प्रसन्न जियँ जानि। नारद बोले बचन तब जोरि सरोरुह पानि।।41।।

പലവിധത്തിൽ പ്രാർത്ഥിച്ച് പ്രഭുവിന്റെ ഹൃദയം പ്രസന്നമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, നാരദൻ പിന്നീട് താമരപ്പൂവിന്റെ ആകൃതിയിലുള്ള കൈകൾ കൂട്ടിപ്പിടിച്ച് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.