Sarga 75

Verse 1

राम दाशरथे राम वीर्यं ते श्रूयतेऽद्भुतम् ।धनुषो भेदनं चैव निखिलेन मया श्रुतम् ॥१॥

ഹേ ദശരഥനന്ദനനായ രാമാ! ഹേ രാമാ! നിന്റെ അത്ഭുതമായ വീര്യം എല്ലായിടത്തും പ്രസിദ്ധമാണ്; ധനുസ്സിനെ ഭേദിച്ച് തകർത്ത നിന്റെ മഹാകൃത്യം ഞാൻ പൂർണ്ണമായി കേട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 2

तदद्भुतमचिन्त्यं च भेदनं धनुषस्त्वया ।तच्छ्रुत्वाऽहमनुप्राप्तो धनुर्गृह्यापरं शुभम् ॥२॥

നീ ധനുസ്സിനെ ഭേദിച്ചതത് അത്ഭുതവും ചിന്താതീതവും ആകുന്നു. അത് കേട്ടു ഞാൻ ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു; മറ്റൊരു മംഗളധനുസ്സും കൊണ്ടുവന്ന്.

Verse 3

तदिदं घोरसङ्काशं जामदग्न्यं महद्धनुः ।पूरयस्व शरेणैव स्वबलं दर्शयस्व च ॥३॥

ഇതാ ജാമദഗ്ന്യവംശത്തിന്റെ ആ മഹാധനുസ്സ്—ഭീകരദർശനം; ഒരു അമ്പുകൊണ്ട് തന്നെ അതിനെ സജ്ജമാക്കി, നിന്റെ സ്വബലം പ്രകടിപ്പിക്ക.

Verse 4

तदहं ते बलं दृष्ट्वा धनुषोऽस्य प्रपूरणे ।द्वन्द्वयुद्धं प्रदास्यामि वीर्यश्लाघ्यस्य राघव ॥४॥

ഹേ രാഘവ, ഈ ധനുസ്സിനെ പൂർണ്ണമായി ചാപിച്ച് സജ്ജമാക്കുന്നതിൽ നിന്റെ ബലം കണ്ടശേഷം, വീര്യത്തിൽ പ്രശംസനീയനായ നിന്നോട് ഞാൻ ദ്വന്ദ്വയുദ്ധം അനുവദിക്കും.

Verse 5

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजा दशरथस्तदा ।विषण्णवदनो दीनः प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत् ॥५॥

അവന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, രാജാവ് ദശരഥൻ—വിഷണ്ണമുഖനും ദീനനുമായി—കൈകൂപ്പി വചനം പറഞ്ഞു.

Verse 6

क्षत्ररोषात्प्रशान्तस्त्वं ब्राह्मणश्च महायशाः ।बालानां मम पुत्राणामभयं दातुमर्हसि ॥६॥

നീ മഹായശസ്സുള്ള ബ്രാഹ്മണനാണ്; ക്ഷത്രിയരോടുള്ള നിന്റെ ക്രോധം ശമിച്ചിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് എന്റെ ബാലപുത്രന്മാർക്ക് അഭയം—സുരക്ഷയുടെ ഉറപ്പ്—നൽകേണ്ടത് നിനക്കു യുക്തമാണ്.

Verse 7

भार्गवाणां कुले जातः स्वाध्यायव्रतशालिनाम् ।सहास्राक्षे प्रतिज्ञाय शस्त्रं निक्षिप्तवानसि ॥७॥

ഭാർഗവകുലത്തിൽ ജനിച്ച നീ, സ്വാധ്യായവും വ്രതവും അനുഷ്ഠാനത്തിൽ ദൃഢനായവൻ; സഹസ്രാക്ഷനായ ഇന്ദ്രന്റെ സന്നിധിയിൽ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് ആയുധങ്ങൾ വെച്ചുത്യജിച്ചു.

Verse 8

स त्वं धर्मपरो भूत्वा काश्यपाय वसुन्धराम् ।दत्त्वा वनमुपागम्य महेन्द्रकृतकेतनः ॥८॥

അങ്ങനെ ധർമ്മപരനായ നീ കാശ്യപനു ഭൂമിയെ ദാനമായി നൽകി; പിന്നെ വനത്തിലേക്ക് പിന്മാറി മഹേന്ദ്രപർവതത്തിൽ വാസം സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 9

मम सर्वविनाशाय सम्प्राप्तस्त्वं महामुने ।न चैकस्मिन् हते रामे सर्वे जीवामहे वयम् ॥९॥

ഹേ മഹാമുനേ! എന്റെ സർവ്വനാശത്തിനായി തന്നെയെന്നപോലെ നീ വന്നിരിക്കുന്നു; കാരണം രാമൻ ഒരുത്തൻ മാത്രം വധിക്കപ്പെട്ടാൽ ഞങ്ങളിലൊരാളും ജീവനോടെ ശേഷിക്കുകയില്ല.

Verse 10

ब्रुवत्येवं दशरथे जामदग्न्यः प्रतापवान् ।अनादृत्यैव तद्वाक्यं राममेवाभ्यभाषत ॥१०॥

ദശരഥൻ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, പ്രതാപശാലിയായ ജാമദഗ്ന്യൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകളെ അവഗണിച്ച് രാമനോടു മാത്രമേ അഭിമുഖമായി സംസാരിച്ചു.

Verse 11

इमे द्वे धनुषी श्रेष्ठे दिव्ये लोकाभिविश्रुते ।दृढे बलवती मुख्ये सुकृते विश्वकर्मणा ॥११॥

ഈ രണ്ടു ധനുസ്സുകളും ശ്രേഷ്ഠങ്ങളാണ്—ദിവ്യവും ലോകങ്ങളിലാകെ പ്രസിദ്ധവുമാണ്; ദൃഢവും ബലവത്തും മുൻനിരയിലുമുള്ളവ, വിശ്വകർമ്മാവ് നിപുണമായി നിർമ്മിച്ചതുമാണ്.

Verse 12

अतिसृष्टं सुरैरेकं त्र्यम्बकाय युयुत्सवे ।त्रिपुरघ्नं नरश्रेष्ठ भग्नं काकुत्स्थ यत्त्वया ॥१२॥

ഹേ നരശ്രേഷ്ഠാ! ഹേ കാകുത്സ്ഥാ! ഇവയിൽ ഒന്നായ ‘ത്രിപുരഘ്ന’ ധനുസ്സ്, യുദ്ധം ആഗ്രഹിച്ച ത്രിനേത്രനായ ശിവനു ദേവന്മാർ സമ്മാനിച്ചതാണ്; അതേ ധനുസ്സാണ് നീ തകർത്തത്.

Verse 13

इदं द्वितीयं दुर्धर्षं विष्णोर्दत्तं सुरोत्तमैः ।तदिदं वैष्णवं राम धनुः परमभास्वरम् ।समानसारं काकुत्स्थ रौद्रेण धनुषा त्विदम् ॥१३॥

ഇത് രണ്ടാമത്തേതായ ദുര്ധർഷ ധനുസ്സാണ്; ദേവോത്തമന്മാർ വിഷ്ണുവിന് നൽകിയതു. ഹേ രാമാ! ഈ പരമപ്രഭാസ്വരമായ വൈഷ്ണവ ധനുസ്സ്, ഹേ കാകുത്സ്ഥാ, രുദ്രന്റെ ധനുസ്സിനോട് സമാനശക്തിയുള്ളതാണ്.

Verse 14

तदा तु देवतास्सर्वाः पृच्छन्ति स्म पितामहम् ।शितिकण्ठस्य विष्णोश्च बलाबलनिरीक्षया ॥१४॥

അപ്പോൾ എല്ലാ ദേവന്മാരും പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവിനോടു ചോദിച്ചു—ശിതികണ്ഠനായ മഹാദേവന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും ബലാബലങ്ങൾ താരതമ്യം ചെയ്ത് അറിയുവാൻ.

Verse 15

अभिप्रायं तु विज्ञाय देवतानां पितामहः ।विरोधं जनयामास तयो स्सत्यवतां वरः ॥१५॥

ദേവന്മാരുടെ അഭിപ്രായം അറിഞ്ഞ പിതാമഹൻ—സത്യവ്രതന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ബ്രഹ്മാവ്—അവരിരുവരുടെയും ഇടയിൽ വൈരസ്പർധ ഉളവാക്കി.

Verse 16

विरोधे च महद्युद्धमभवद्रोमहर्षणम् ।शितिकण्ठस्य विष्णोश्च परस्परजिगीषुणोः ॥१६॥

ആ വൈരത്തിൽ നിന്നു രോമാഞ്ചം പകരുന്ന മഹായുദ്ധം ഉദിച്ചു—ശിതികണ്ഠ മഹാദേവനും വിഷ്ണുവും പരസ്പരം ജയിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട്.

Verse 17

तदा तु जृम्भितं शैवं धनुर्भीमपराक्रमम् ।हुङ्कारेण महादेव स्तम्भितोऽथ त्रिलोचनः ॥१७॥

അപ്പോൾ ഭീമപരാക്രമമുള്ള ശൈവധനുസ്സ് ജൃംഭിച്ച് വലിഞ്ഞുയർന്നു; വിഷ്ണുവിന്റെ ഗംഭീര “ഹും”കാരത്താൽ ത്രിലോചനനായ മഹാദേവൻ സ്തംഭിതനായി നിശ്ചലനായി.

Verse 18

देवैस्तदा समागम्य सर्षिसघै स्सचारणैः ।याचितौ प्रशमं तत्र जग्मतुस्तौ सुरोत्तमौ ॥१८॥

പിന്നീട് ദേവന്മാർ ഋഷിസംഘങ്ങളോടും ചാരണന്മാരോടും കൂടി അവിടെ ഒന്നിച്ചുകൂടി; ആ രണ്ടു ശ്രേഷ്ഠ ദേവന്മാരോടു ശമനം അപേക്ഷിച്ചു, അവർ ഇരുവരും സമാധാനം സ്വീകരിച്ചു.

Verse 19

जृम्भितं तद्धनुर्द्रृष्ट्वा शैवं विष्णुपराक्रमैः ।अधिकं मेनिरे विष्णुं देवा स्सर्षिगणास्तदा ॥१९॥

വിഷ്ണുവിന്റെ പരാക്രമത്താൽ ശൈവധനുസ്സ് വലിഞ്ഞുയർന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, ദേവന്മാരും ഋഷിസമൂഹങ്ങളും അന്നു വിഷ്ണുവിനെ അധികമഹാനായി കരുതി.

Verse 20

धनू रुद्रस्तु सङ्कृद्धो विदेहेषु महायशाः ।देवरातस्य राजर्षेर्ददौ हस्ते ससायकम् ॥२०॥

എന്നാൽ മഹായശസ്സനായ രുദ്രൻ ക്രോധിതനായി, വിദേഹദേശത്തിലെ രാജർഷി ദേവരാതന്റെ കൈകളിൽ ആ ധനുസ്സിനെ അമ്പോടുകൂടി ഏല്പിച്ചു.

Verse 21

इदं च वैष्णवं राम धनुः परपुरञ्जयम् ।ऋचीके भार्गवे प्रादाद्विष्णुः स न्यासमुत्तमम् ॥२१॥

ഹേ രാമാ, ശത്രുപുരങ്ങളെ ജയിക്കുവാൻ ശേഷിയുള്ള ഈ വൈഷ്ണവധനുസ്സിനെ വിഷ്ണു ഭൃഗുവംശജനായ ഋചീകനെ പരമ ന്യാസമായി ഏല്പിച്ചു.

Verse 22

ऋचीकस्तु महातेजाः पुत्रस्याप्रतिकर्मणः ।पितुर्मम ददौ दिव्यं जमदग्नेर्महात्मनः ॥२२॥

ആ മഹാതേജസ്സനായ ഋചീകൻ, അനുപമമായ കർമ്മശക്തിയുള്ള തന്റെ പുത്രനായ—എന്റെ പിതാവായ മഹാത്മാവ് ജമദഗ്നിക്ക്—ആ ദിവ്യധനുസ്സ് നൽകി.

Verse 23

न्यस्तशस्त्रे पितरि मे तपोबलसमन्विते ।अर्जुनो विदधे मृत्युं प्राकृतां बुद्धिमास्थितः ॥२३॥

തപോബലസമ്പന്നനായ എന്റെ പിതാവ് ആയുധങ്ങൾ വച്ചൊഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അർജുനൻ നീചബുദ്ധിയെ ആശ്രയിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന് സാധാരണമായൊരു മരണത്തെ വരുത്തി.

Verses 24-25

वधमप्रतिरूपं तु पितु श्शृत्वा सुदारुणम् ।क्षत्रमुत्सादयन्रोषाज्जातं जातमनेकशः ॥२४॥पृथिवीं चाखिलां प्राप्य काश्यपाय महात्मने ।यज्ञस्यान्ते तदा राम दक्षिणां पुण्यकर्मणे ।दत्त्वा महेन्द्रनिलयस्तपोबलसमन्वितः ॥२५॥

എന്റെ പിതാവിന്റെ അത്യന്തം ദാരുണവും ഉപമയില്ലാത്തതുമായ വധവാർത്ത കേട്ടപ്പോൾ, ക്രോധത്തോടെ ഞാൻ തലമുറതലമുറയായി ഉദിച്ചുയർന്ന ക്ഷത്രിയരെ വീണ്ടും വീണ്ടും സംഹരിച്ചു. ഹേ രാമാ, സർവ്വഭൂമിയും ജയിച്ച ശേഷം, യജ്ഞാന്തത്തിൽ പുണ്യകർമ്മനായ മഹാത്മാ കശ്യപനു ദക്ഷിണയായി ആ ഭൂമിയെ അർപ്പിച്ചു; തപോബലസമ്പന്നനായി മഹേന്ദ്രപർവതത്തെ ഞാൻ വാസസ്ഥാനമാക്കി.

Verse 26

अद्यतूत्तमवीर्येण त्वया राम महाबल ।श्रुतवान् धनुषो भेदं ततोऽहं द्रुतमागतः ॥२६॥

ഹേ മഹാബലനായ രാമാ, ഇന്ന് നിന്റെ അത്യുത്തമ പരാക്രമത്താൽ ധനുസ്സു ഭംഗപ്പെട്ടുവെന്ന് കേട്ട ഉടൻ ഞാൻ ഇവിടെ വേഗം എത്തി.

Verse 27

तदिदं वैष्णवं राम पितृपैतामहं महत् ।क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य गृह्णीष्व धनुरुत्तमम् ॥२७॥

അതുകൊണ്ട്, ഹേ രാമാ, ക്ഷത്രധർമ്മത്തെ മുൻനിർത്തി, എന്റെ പിതാവിലും പിതാമഹന്മാരിലും നിന്നു ലഭിച്ച ഈ മഹത്തായ വൈഷ്ണവോത്തമ ധനുസ്സു നീ സ്വീകരിക്കണമേ.

Verse 28

योजयस्व धनुश्श्रेष्ठे शरं परपुरञ्जयम् ।यदि शक्नोषि काकुत्स्थ द्वन्द्वं दास्यामि ते ततः ॥२८॥

ഹേ ധനുശ്ശ്രേഷ്ഠനേ, ശത്രുപുരങ്ങളെ ജയിക്കുന്ന അമ്പിനെ ഈ ശ്രേഷ്ഠധനുസ്സിൽ ഘടിപ്പിക്ക; നീക്ക് കഴിയുമെങ്കിൽ, ഹേ കാകുത്സ്ഥ, അതിനുശേഷം ഞാൻ നിന്നോട് ദ്വന്ദ്വയുദ്ധം നടത്താം.