Sarga 4

Verse 1

प्राप्तराज्यस्य रामस्य वाल्मीकिर्भगवानृषिः ।चकार चरितं कृत्स्नं विचित्रपदमात्मवान् ॥१॥

രാജ്യം വീണ്ടും പ്രാപിച്ച ശ്രീരാമന്റെ സമ്പൂർണ്ണചരിതം, ആത്മവാനായ ഭഗവാൻ ഋഷി വാൽമീകി വിചിത്രപദങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച മനോഹരമായ ഛന്ദസ്സുകളിൽ രചിച്ചു.

Verse 2

चतुर्विंशत्सहस्राणि श्लोकानामुक्तवानृषिः ।तथा सर्गशतान्पञ्च षट्काण्डानि तथोत्तरम् ॥२॥

ഋഷി ഇരുപത്തിനാലായിരം ശ്ലോകങ്ങൾ രചിച്ച് പാരായണം ചെയ്തു; അതുപോലെ അഞ്ചുനൂറ് സർഗങ്ങളായി ക്രമപ്പെടുത്തി; ആറു കാണ്ഡങ്ങളായി, പിന്നെ ഉത്തരകാണ്ഡവും ചേർത്തു.

Verse 3

कृत्वापि तन्महाप्राज्ञस्सभविष्यं सहोत्तरम् ।चिन्तयामास कोन्वेतत्प्रयुञ्जीयादिति प्रभुः ॥३॥

മഹാപ്രാജ്ഞനായ മഹർഷി, വരാനിരിക്കുന്ന ഭാഗങ്ങളോടും ഉത്തരകാണ്ഡത്തോടും കൂടി ആ മഹാകാവ്യം രചിച്ച ശേഷം, പ്രഭുവിനെപ്പോലെ സമർത്ഥനായ അദ്ദേഹം ചിന്തിച്ചു— “ഇത് യഥാവിധി ഗാനപ്രയോഗമായി അവതരിപ്പിക്കാൻ ആരാകും യോഗ്യൻ?”

Verse 4

तस्य चिन्तयमानस्य महर्षेर्भावितात्मनः ।अगृह्णीतां ततः पादौ मुनिवेषौ कुशीलवौ ॥४॥

ഭാവിതാത്മാവായ മഹർഷി വാൽമീകി ചിന്തയിൽ ലീനനായിരിക്കെ, മുനിവേഷധാരികളായ കുശനും ലവനും സമീപിച്ച് ഭക്തിപൂർവ്വം അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാദങ്ങളിൽ പ്രണാമിച്ച് പാദസ്പർശം ചെയ്തു.

Verse 5

कुशीलवौ तु धर्मज्ञौ राजपुत्रौ यशस्विनौ ।भ्रातरौ स्वरसम्पन्नौ ददर्शाश्रमवासिनौ ॥५॥

ആശ്രമവാസിയായ ഋഷി കുശനും ലവനും എന്ന രണ്ടു സഹോദരന്മാരെ കണ്ടു—ധർമ്മജ്ഞരായ, യശസ്സുള്ള രാജകുമാരന്മാരായ, മധുരസ്വരസമ്പന്നരായ അവർ ആശ്രമത്തിൽ വസിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 6

स तु मेधाविनौ दृष्ट्वा वेदेषु परिनिष्ठितौ ।वेदोपबृंहणार्थाय तावग्राहयत प्रभुः ॥६॥

ആ ഇരുവരെയും ബുദ്ധിമാന്മാരായി, വേദവിദ്യയിൽ ദൃഢനിഷ്ഠരായി കണ്ട പ്രഭുവായ ഋഷി, വേദങ്ങളെ ഉപബൃംഹിപ്പിക്കുവാൻ ഈ കാവ്യം അവർക്കു ഗ്രഹിപ്പിച്ചു.

Verse 7

काव्यं रामायणं कृत्स्नं सीतायाश्चरितं महत् ।पौलस्त्यवधमित्येव चकार चरितव्रतः ॥७॥

വ്രതനിഷ്ഠനായ വാൽമീകി ‘രാമായണം’ എന്ന സമ്പൂർണ്ണ മഹാകാവ്യം രചിച്ചു—സീതാദേവിയുടെ മഹത്തായ ചരിതവും, പൗലസ്ത്യനായ (രാവണന്റെ) വധവൃത്താന്തവും അതിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി.

Verses 8-11

पाठ्ये गेये च मधुरं प्रमाणैस्त्रिभिरन्वितम् ।जातिभिस्सप्तभिर्बद्धं तन्त्रीलयसमन्वितम् ॥८॥रसैश्शृङ्गारकारुण्यहास्यवीरभयानकैः ।रौद्रादिभिश्च संयुक्तं काव्यमेतदगायताम् ॥९॥तौ तु गान्धर्वतत्त्वज्ञौ मूर्छनास्थानकोविदौ ।भ्रातरौ स्वरसम्पन्नौ गन्धर्वाविव रूपिणौ ॥१०॥रूपलक्षणसम्पन्नौ मधुरस्वरभाषिणौ ।बिम्बादिवोद्धृतौ बिम्बौ रामदेहात्तथाऽपरौ ॥११॥

ഈ കാവ്യം പാരായണത്തിനും ഗാനത്തിനും മധുരമായിരുന്നു; ത്രിപ്രമാനം (മൂന്നു താളമാപങ്ങൾ) ചേർന്നതും, ഏഴ് ജാതികളാൽ ബന്ധിതവും, തന്ത്രി-ലയത്തോട് യോജിച്ചതുമായിരുന്നു. ശൃംഗാരം, കാരുണ്യം, ഹാസ്യം, വീരം, ഭയാനകം, കൂടാതെ രൗദ്രാദി രസങ്ങളാൽ സമന്വിതമായ ഈ മഹാകാവ്യം ആ രണ്ടു സഹോദരന്മാർ പാടി. ഗാന്ധർവതത്ത്വം അറിയുന്നവർ, മൂർച്ചനയും സ്ഥാനവും കൈവശമുള്ളവർ, സ്വരസമ്പന്നർ—മനുഷ്യരൂപത്തിലുള്ള ഗാന്ധർവന്മാരെപ്പോലെ തോന്നി. രൂപലക്ഷണസമ്പന്നർ, മധുരസ്വരവാണിയുള്ളവർ, যেন ശ്രീരാമന്റെ ദേഹത്തിൽ നിന്നുതന്നെ എടുത്ത രണ്ടു പ്രതിബിംബങ്ങൾ പോലെ ആയിരുന്നു.

Verses 12-13

तौ राजपुत्रौ कार्त्स्न्येन धर्म्यमाख्यानमुत्तमम् ।वाचोविधेयं तत्सर्वं कृत्वा काव्यमनिन्दितौ ॥१२॥ऋषीणां च द्विजातीनां साधूनां च समागमे ।यथोपदेशं तत्त्वज्ञौ जगतुस्सुसमाहितौ ॥१३॥

ആ രണ്ട് രാജകുമാരന്മാരായ കുശനും ലവനും, ആ സമ്പൂർണ്ണമായ ഉത്തമവും ധർമ്മപരവുമായ മഹാകാവ്യം എല്ലാ വിശദാംശങ്ങളോടും കൂടി മനഃപാഠമാക്കി, വാചികമായി ആലപിക്കാൻ യോഗ്യമാക്കി, നിന്ദ്യരല്ലാത്തവരായി, മുനിമാരുടെയും ബ്രാഹ്മണരുടെയും സാധുജനങ്ങളുടെയും സമാഗമത്തിൽ ഉപദേശപ്രകാരം തത്വജ്ഞാനത്തോടെ ഗാനം ചെയ്തു.

Verse 14

महात्मानौ महाभागौ सर्वलक्षणलक्षितौ ।तौ कदाचित्समेतानामृषीणां भावितात्मनाम् ।आसीनानां समीपस्थाविदं काव्यमगायताम् ॥१४॥

ആ മഹാത്മാക്കളായ, മഹാഭാഗ്യശാലികളായ രാജകുമാരന്മാർ, എല്ലാ ശുഭലക്ഷണങ്ങളാലും ലക്ഷിതരായി, ഒരിക്കൽ ഭാവിതാത്മാക്കളായ ഋഷിമാർ സമ്മേളിച്ചിരിക്കെ അവർ ഇരുന്നിരുന്ന സമീപത്ത് നിന്നുകൊണ്ട് ഈ കാവ്യം ആലപിച്ചു.

Verse 15

तच्छ्रुत्वा मुनयस्सर्वे बाष्पपर्याकुलेक्षणाः ।साधुसाध्विति तावूचुः परं विस्मयमागताः ॥१५॥

അത് കേട്ടപ്പോൾ എല്ലാ മുനിമാരുടെയും കണ്ണുകൾ കണ്ണുനീരാൽ മൂടപ്പെട്ടു; പരമ വിസ്മയത്തിലായി അവർ ആ ഇരുവരോടും “സാധു! സാധു!” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 16

ते प्रीतमनसस्सर्वे मुनयो धर्मवत्सलाः ।प्रशशंसुः प्रशस्तव्यौ गायमानौ कुशीलवौ ॥१६॥

ധർമ്മവത്സലരായ എല്ലാ മുനിമാരും ഹൃദയം സന്തോഷത്തോടെ നിറഞ്ഞു, ആലപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന കുശനും ലവനും എന്ന പ്രശംസനീയരായ ഗായകരെ പ്രശംസിച്ചു.

Verse 17

अहो गीतस्य माधुर्यं श्लोकानां च विशेषतः ।चिरनिर्वृत्तमप्येतत्प्रत्यक्षमिव दर्शितम् ॥१७॥

“അഹോ! ഈ ഗീതത്തിന്റെ മാധുര്യം—പ്രത്യേകിച്ച് ഈ ശ്ലോകങ്ങൾ! ഏറെക്കാലം മുമ്പ് സംഭവിച്ചതായിട്ടും, ഇത് കണ്ണിന് മുന്നിൽ നേരിട്ട് കാണുന്നതുപോലെ അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു,” എന്ന് ശ്രോതാക്കൾ പറഞ്ഞു.

Verse 18

प्रविश्य तावुभौ सुष्ठु भावं सम्यगगायताम् ।सहितौ मधुरं रक्तं सम्पन्नं स्वरसम्पदा ॥१८॥

ഉദ്ദേശിച്ച ഭാവത്തിൽ പൂർണ്ണമായി ലയിച്ച്, ആ ഇരുവരും ഒരുമിച്ച് നിർദോഷമായി ആലപിച്ചു—മധുരവും മനോഹരവും ആയി, സ്വരസമ്പത്താൽ സമൃദ്ധവും സമന്വിതവും ആയി.

Verse 19

एवं प्रशस्यमानौ तौ तपश्श्लाघ्यैर्महात्मभिः ।संरक्ततरमत्यर्थं मधुरं तावगायताम् ॥१९॥

തപസ്സിൽ പ്രശസ്തരായ മഹാത്മാക്കൾ പ്രശംസിച്ചപ്പോൾ, ആ ഇരുവരും കൂടുതൽ കൂടുതൽ ആകർഷകമായി, അത്യന്തം മധുരമായി പാടിക്കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 20

प्रीतः कश्चिन्मुनिस्ताभ्यां संस्थितः कलशं ददौ ।प्रसन्नो वल्कलं कश्चिद्ददौ ताभ्यां महायशाः ॥२०॥

പ്രീതനായി അവിടെ ഇരുന്ന ഒരു മുനി ആ ഇരുവർക്കും കമണ്ഡലു നൽകി; പ്രസന്നനായ മറ്റൊരു മഹായശസ്സുള്ള മുനി അവർക്കു വൽക്കലവസ്ത്രങ്ങളും നൽകി.

Verse 21

आश्चर्यमिदमाख्यानं मुनिना सम्प्रकीर्तितम् ।परं कवीनामाधारं समाप्तं च यथाक्रमम् ॥२१॥

മുനി പ്രസ്താവിച്ച ഈ അത്ഭുതകരമായ ആഖ്യാനം യഥാക്രമം സമാപ്തമായിരിക്കുന്നു; കവികൾക്കുള്ള പരമ ആശ്രയവും ആധാരവും ഇതുതന്നെ.

Verses 22-23

अभिगीतमिदं गीतं सर्वगीतेषु कोविदौ ।आयुष्यं पुष्टिजनकं सर्वश्रुतिमनोहरम् ॥२२॥प्रशस्यमानौ सर्वत्र कदाचित्तत्र गायकौ ।रथ्यासु राजमार्गेषु ददर्श भरताग्रजः ॥२३॥

എല്ലാ ഗാനങ്ങളിലും പാരംഗതരായ ആ രണ്ട് ഗായകർ, ആയുസ്സും ഐശ്വര്യവും പ്രദാനം ചെയ്യുന്ന, എല്ലാ ശ്രോതാക്കൾക്കും മനോഹരമായ ഈ ഗാനരൂപത്തിലുള്ള മഹാകാവ്യം ആലപിച്ചു, എല്ലായിടത്തും പ്രശംസിക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ട്, ഭരതന്റെ അഗ്രജനായ രാമൻ ഒരിക്കൽ അവരെ തെരുവുകളിലും രാജപാതകളിലും ഗാനം ചെയ്യുന്നത് കണ്ടു.

Verse 24

स्ववेश्म चानीय तदा भ्रातरौ स कुशीलवौ ।पूजयामास पूजार्हौ रामश्शत्रुनिबर्हणः ॥२४॥

അപ്പോൾ ശത്രുനിബർഹണനായ ശ്രീരാമൻ കുശലവരായ ആ രണ്ടു സഹോദരന്മാരെ തന്റെ വസതിയിലേക്കു കൊണ്ടുവന്ന്, പൂജാർഹരായ അവരെ യഥോചിതമായ আতിഥ്യത്തോടെ ആദരിച്ചു.

Verse 25

आसीनः काञ्चने दिव्ये स च सिंहासने प्रभुः ।उपोपविष्टस्सचिवैर्भ्रातृभिश्च परन्तपः ॥२५॥

പരന്തപനായ ശ്രീരാമൻ ദിവ്യമായ സ്വർണ്ണസിംഹാസനത്തിൽ ആസീനനായിരുന്നു; മന്ത്രിമാരും സഹോദരന്മാരും സമീപത്ത് ഉപവിഷ്ടരായി സേവനത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 26

दृष्ट्वा तु रूपसम्पन्नौ तावुभौ नियतस्तथा ।उवाच लक्ष्मणं रामश्शत्रुघ्नं भरतं तदा ॥२६॥

രൂപസമ്പന്നരായ ആ രണ്ടു യുവാക്കളെ കണ്ടപ്പോൾ, സംയമനിഷ്ഠനും ശാന്തചിത്തനും ആയ ശ്രീരാമൻ അപ്പോൾ ലക്ഷ്മണനെയും ശത്രുഘ്നനെയും ഭരതനെയും അഭിസംബോധന ചെയ്തു.

Verse 27

श्रूयतामिदमाख्यानमनयोर्देववर्चसोः ।विचित्रार्थपदं सम्यग्गायकौ तावचोदयत् ॥२७॥

‘ദേവതുല്യപ്രഭയുള്ള ഈ രണ്ടു ഗായകർ പാടുന്ന, വൈവിധ്യമാർന്ന അർത്ഥവും പദപ്രയോഗവും നിറഞ്ഞ ഈ ആഖ്യാനം കേൾക്കുക’ എന്നു പറഞ്ഞ് ശ്രീരാമൻ ആ രണ്ടു ഗായകരെ ആരംഭിപ്പിച്ചു.

Verse 28

तौ चापि मधुरं रक्तं स्वञ्चितायतनिस्वनम् ।तन्त्रीलयवदत्यर्थं विश्रुतार्थमगायताम् ॥२८॥

അവരും മധുരവും മനോഹരവും ആയ രീതിയിൽ, നന്നായി നിയന്ത്രിതമായ സ്വരനാദത്തോടെ പാടി; തന്ത്രി-വാദ്യത്തിന്റെ ലയത്തെ അനുഗമിച്ച്, സമൃദ്ധമായ ഗംഭീരധ്വനിയോടെ അർത്ഥം വ്യക്തവും ശക്തവുമായി അവതരിപ്പിച്ചു.

Verse 29

ह्लादयत्सर्वगात्राणि मनांसि हृदयानि च ।श्रोत्राश्रयसुखं गेयं तद्बभौ जनसंसदि ॥२९॥

ജനസഭയിൽ ആ ഗാനം പ്രകാശിച്ചു; അത് ശരീരമൊട്ടാകെയും, മനസ്സിനെയും ഹൃദയത്തെയും ആനന്ദിപ്പിച്ചു, ചെവിക്ക് സുഖകരവും ശ്രോതാക്കൾക്ക് ആശ്വാസകരവും ആയി തോന്നി.

Verse 30

इमौ मुनी पार्थिवलक्षणान्वितौ कुशीलवौ चैव महातपस्विनौ ।ममापि तद्भूतिकरं प्रवक्ष्यते महानुभावं चरितं निबोधत ॥३०॥

ശ്രീരാമൻ സഭയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു: ‘ഇവർ ഇരുവരും മുനിമാർ, രാജലക്ഷണങ്ങളാൽ സമ്പന്നർ; കുശനും ലവനും—മഹാതപസ്വികളും പ്രാവീണ്യമുള്ള ഗായകരുമാണ്. മഹാനുഭാവമായ ഒരു ചരിതം, എനിക്കും ഹിതകരമായത്, ഇവർ പ്രസ്താവിക്കും; ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക.’

Verse 31

ततस्तु तौ रामवचःप्रचोदितावगायतां मार्गविधानसम्पदा ।स चापि रामः परिषद्गतः शनैर्बुभूषयासक्तमना बभूव ॥३१॥

അപ്പോൾ രാമന്റെ വചനപ്രേരണയാൽ ആ ഇരുവരും മാർഗ്ഗവിധിയുടെ സമ്പൂർണ്ണ ശാസ്ത്രീയശുദ്ധിയോടെ പാടി. സഭയിൽ ഇരുന്ന ശ്രീരാമനും ക്രമേണ അന്തർശാന്തി ആഗ്രഹിച്ച് മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കി ശ്രവണത്തിൽ ലീനനായി.